قرص ملاتونین برای چیست؟

خواب یکی از بنیادی‌ترین نیازهای انسان است و نقشی حیاتی در تنظیم عملکرد ارگان‌های مختلف بدن و حفظ سلامت سیستم عصبی دارد.

امروزه، به دلیل تغییر سبک زندگی، استفاده گسترده از نور مصنوعی، کار در ساعات شبانه و استفاده مفرط از تلفن همراه و وسایل الکترونیکی، اختلالات خواب به یکی از شایع‌ترین مشکلات بهداشتی تبدیل شده است.

کم‌خوابی یا بی‌خوابی مزمن نه‌تنها باعث خستگی روزانه و کاهش تمرکز می‌شود، بلکه با افزایش خطر ابتلا به بیماری‌هایی مانند چاقی، دیابت، افسردگی و بیماری‌های قلبی نیز همراه است.

در این میان، یکی از ترکیباتی که توجه بسیاری از افراد را به خود جلب کرده، ملاتونین است. این ماده به عنوان "هورمون خواب" شناخته می‌شود که هم به طور طبیعی در بدن ترشح می‌گردد و هم به صورت مکمل ملاتونین در دسترس است.

هدف این مقاله از مجله علمی داروکده، بررسی علمی، جامع و در عین حال قابل فهم از نقش، فواید، عوارض و کاربردهای قرص ملاتونین است.
 

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• ملاتونین چیست و چگونه در بدن عمل می‌کند؟
• قرص ملاتونین چیست؟
• قرص ملاتونین برای چیست؟
• دوز و نحوه مصرف ملاتونین
• عوارض جانبی و نکات ایمنی مصرف ملاتونین

مدت زمان تقریبی مطالعه : 6 دقیقه
                                                                         

ملاتونین چیست و چگونه در بدن عمل می‌کند؟

ملاتونین هورمونی طبیعی است که توسط غده کوچکی در مغز به نام غده صنوبری یا پینه‌آل ترشح می‌شود. این غده در مرکز مغز و بین دو نیمکره قرار دارد و فعالیت آن مستقیماً تحت تأثیر نور محیط است.

با تاریک شدن هوا، ترشح ملاتونین افزایش می‌یابد و بدن برای خواب آماده می‌شود؛ در مقابل، با تابش نور، ترشح آن کاهش می‌یابد و بدن وارد فاز بیداری می‌شود.

به همین دلیل ملاتونین نقش مهمی در تنظیم چرخه شبانه‌روزی یا ریتم شبانه‌روزی بدن دارد.

هورمون ملاتونین از آمینواسید تریپتوفان در بدن ساخته می‌شود. مسیر تولید آن شامل تبدیل تریپتوفان به سروتونین و سپس تبدیل سروتونین به ملاتونین است.

به همین دلیل، ملاتونین با خلق‌وخو و احساس شادی نیز در ارتباط است، زیرا سروتونین به عنوان "هورمون شادی" شناخته می‌شود.

ملاتونین بر بخش‌هایی از مغز تأثیر می‌گذارد که مسئول تنظیم ساعت بدن هستند.

وقتی شب می‌شود و سطح ملاتونین در بدن افزایش می‌یابد، این هورمون به مغز پیغام می‌دهد که زمان خواب فرا رسیده است. در نتیجه، دمای بدن کمی پایین می‌آید و ضربان قلب و فشار خون کاهش می‌یابد تا بدن آماده استراحت شود. از این رو ملاتونین با نام قرص تنظیم دمای بدن نیز شناخته می‌شود.
 

قرص ملاتونین چیست؟

قرص ملاتونین در واقع فرم مصنوعی (سنتتیک) این هورمون طبیعی است که در آزمایشگاه تولید می‌شود.

مکمل ملاتونین معمولاً در دوزهای مختلف از یک تا ده میلی‌گرم در دسترس هستند و به صورت قرص، کپسول، قطره و اسپری زیرزبانی عرضه می‌شوند.

هدف از مصرف قرص ملاتونین، تنظیم ساعت بیولوژیکی بدن و کمک به خواب طبیعی است.

برخلاف داروهای خواب‌آور شیمیایی که سیستم عصبی را سرکوب می‌کنند، ملاتونین صرفاً سیگنال طبیعی خواب را تقویت می‌کند و باعث ایجاد چرخه خواب سالم می‌شود. به همین دلیل، وابستگی یا تحمل دارویی برای ملاتونین ایجاد نمی‌شود و از این نظر ایمن‌تر از بسیاری از قرص‌های خواب است.

قرص ملاتونین برای چیست؟

مکمل‌های ملاتونین کاربردهای متعددی دارند و می‌توانند در شرایط خاصی مانند جت لگ، اختلالات خواب، برخی اختلالات خواب در کودکان، و کاهش اضطراب قبل و بعد از جراحی مفید باشند.

از مهم‌ترین خواص مکمل‌های ملاتونین می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

تنظیم و القای خواب

یکی از رایج‌ترین کاربردهای قرص melatonin، کمک به بهبود بی‌خوابی و کنترل اختلالات خواب است.

افرادی که در به‌خواب‌رفتن دچار مشکل هستند یا خوابشان سبک و کوتاه است، معمولاً با مصرف مکمل ملاتونین می‌توانند خواب عمیق‌تری تجربه کنند.

مطالعات علمی نشان داده‌اند که ملاتونین می‌تواند مدت زمان لازم برای به خواب رفتن را کاهش دهد و کیفیت خواب را بهبود بخشد.

در افرادی که دچار بی‌خوابی اولیه هستند، یعنی بی‌خوابی آن‌ها ناشی از بیماری یا دارو نیست، ملاتونین به ویژه در دوزهای پایین (حدود ۱ تا ۳ میلی‌گرم) دارای اثرات مفیدی است.

در مقایسه با داروهای خواب‌آور، ملاتونین باعث ایجاد خواب‌آلودگی در طول روز یا اختلال در تمرکز نمی‌شود.

در صورت تمایل به کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با ارتباط کمبود ویتامین D و بی‌خوابی، مطالعه مقاله با عنوان "آیا کمبود ویتامین دی باعث بی‌خوابی می‌شود؟" که در مجله علمی داروکده منتشر شده است، می‌تواند مفید باشد و به شما پیشنهاد می‌شود.
 

تنظیم ساعت زیستی و پیشگیری از پرواززدگی (Jet lag)

افرادی که سفرهای طولانی با تغییر منطقه زمانی انجام می‌دهند، معمولاً دچار حالتی به نام پرواززدگی یا Jet lag می‌شوند. این وضعیت به علت ناهماهنگی میان ساعت بیولوژیکی بدن و زمان محلی مقصد ایجاد می‌شود. علائمی مانند خستگی، بی‌خوابی شبانه، خواب‌آلودگی روزانه، سردرد و مشکلات گوارشی در این حالت شایع است.

مصرف دوز های ملاتونین به بازتنظیم ریتم شبانه‌روزی کمک می‌کند و علائم پرواززدگی را کاهش می‌دهد. بهترین زمان مصرف آن معمولاً یک تا دو ساعت قبل از زمان خواب در مقصد است.

همچنین در افرادی که در شیفت‌های کاری متغیر فعالیت دارند و خوابشان به‌صورت روزانه مختل می‌شود، ملاتونین می‌تواند به تنظیم چرخه خواب کمک کند.

کمک به خواب سالمندان

با افزایش سن، تولید طبیعی ملاتونین در بدن کاهش می‌یابد. همین مسئله یکی از علل شایع بی‌خوابی در سالمندان است.

در این گروه سنی، مصرف ملاتونین در دوزهای پایین می‌تواند ریتم خواب را به حالت طبیعی بازگرداند و کیفیت خواب شبانه را افزایش دهد.

مطالعات علمی نشان داده‌اند که سالمندانی که به‌صورت منظم از ملاتونین استفاده می‌کنند، علاوه بر بهبود خواب، کاهش در اضطراب و خلق بهتر را نیز تجربه کرده‌اند.
 

استفاده در بیماران نابینا

افراد نابینا که توانایی درک نور محیط را ندارند، اغلب دچار اختلالات شدید در ریتم شبانه‌روزی می‌شوند، زیرا بدن آن‌ها نمی‌تواند زمان روز و شب را تشخیص دهد.

در این موارد، مصرف ملاتونین به عنوان جایگزین طبیعی سیگنال نوری عمل کرده و ساعت بیولوژیکی بدن را تنظیم می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که تجویز ملاتونین در این بیماران موجب بهبود چرخه خواب و بیداری می‌شود.
 

اثرات ملاتونین بر سلامت روان و سیستم عصبی

ملاتونین تنها هورمون خواب نیست، بلکه نقش‌هایی فراتر از آن دارد. در سال‌های اخیر، پژوهش‌ها نشان داده‌اند که ملاتونین دارای خاصیت آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی است و می‌تواند از سلول‌های عصبی در برابر آسیب محافظت کند.

در بیماری‌هایی مانند آلزایمر و پارکینسون، استرس اکسیداتیو نقش مهمی در تخریب سلول‌های عصبی دارد. مصرف ملاتونین در برخی از این بیماران موجب بهبود عملکرد شناختی و کاهش اختلالات رفتاری شبانه شده است.

همچنین برخی مطالعات نشان داده‌اند که ملاتونین در بهبود افسردگی و کنترل اختلالات اضطرابی نقش کمکی دارد.

ارتباط ملاتونین با سروتونین نیز ممکن است توضیحی برای اثرات مثبت آن بر خلق‌وخو باشد. در واقع، تنظیم خواب شبانه یکی از عوامل مهم در سلامت روانی است و ملاتونین با بهبود کیفیت خواب می‌تواند به‌طور غیرمستقیم در بهبود حالات روحی نقش داشته باشد.
 

نقش ملاتونین در سلامت گوارش و متابولیسم

جالب است بدانیم که ملاتونین تنها در مغز و غده صنوبری تولید نمی‌شود، بلکه در دستگاه گوارش نیز به‌طور قابل‌توجهی وجود دارد. میزان ملاتونین در بافت‌های گوارشی حتی چندین برابر بیشتر از مغز است.

این هورمون در تنظیم حرکات روده، ترشح اسید معده و محافظت از بافت‌های گوارشی در برابر استرس اکسیداتیو نقش دارد.

برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که ملاتونین می‌تواند در بیماران مبتلا به سوزش معده یا رفلاکس معده، علائم را کاهش دهد. همچنین شواهد محدودی وجود دارد که ملاتونین ممکن است در تنظیم متابولیسم قند و چربی نقش داشته باشد و مقاومت به انسولین را کاهش دهد، هرچند هنوز این یافته‌ها نیاز به تأیید بیشتر دارند.
 

تأثیر ملاتونین بر سلامت باروری

در زنان، ملاتونین با محور هورمونی هیپوتالاموس، هیپوفیز و تخمدان ارتباط دارد و می‌تواند در تنظیم چرخه قاعدگی دارای اثرات مطلوبی باشد.

برخی پژوهش‌ها در حوزه ناباروری نشان داده‌اند که مصرف ملاتونین در زمان درمان‌های باروری می‌تواند کیفیت تخمک و جنین را افزایش دهد. دلیل این اثر، خاصیت آنتی‌اکسیدانی ملاتونین است که از سلول‌های تخمک در برابر آسیب رادیکال‌های آزاد محافظت می‌کند.

در مردان نیز شواهد محدودی وجود دارد که ملاتونین ممکن است در بهبود کیفیت اسپرم نقش داشته باشد.

ملاتونین برای بدنسازی

خواب کافی و با کیفیت برای رشد عضلات و ترمیم بدن پس از تمرینات ضروری است، زیرا در طول خواب، بدن به ترمیم بافت‌های عضلانی آسیب‌دیده و ساخت پروتئین‌های جدید می‌پردازد.

مصرف ملاتونین در بدنسازان می‌تواند به تنظیم بهتر چرخه خواب کمک کند و در نتیجه، بازسازی سریع‌تر و کارآمدتر عضلات را تسهیل نماید.

علاوه بر این، اثرات آنتی‌اکسیدانی ملاتونین ممکن است به کاهش استرس اکسیداتیو ناشی از تمرینات سنگین کمک کرده و از آسیب‌های عضلانی جلوگیری کند.

ملاتونین برای حفظ سلامت پوست

ملاتونین به عنوان یک آنتی‌اکسیدان قوی می‌تواند در بهبود سلامت پوست اثرات مفیدی داشته باشد.

قرص ملاتونین برای پوست با کمک به خنثی کردن رادیکال‌های آزاد و کاهش استرس اکسیداتیو، از آسیب به سلول‌های پوستی جلوگیری می‌کند و به تأخیر انداختن پیری زودرس کمک می‌کند.

علاوه بر این، ملاتونین با بهبود کیفیت خواب می‌تواند به بازسازی پوست و ترمیم بافت‌ها کمک کند.

خواب خوب باعث افزایش تولید کلاژن، که پروتئینی حیاتی برای حفظ الاستیسیته و شادابی پوست است، می‌شود.
 

دوز و نحوه مصرف ملاتونین

دوز قرص ملاتونین بستگی به سن، وضعیت سلامتی و هدف مصرف دارد.

در بیشتر مطالعات، دوزهای پایین بین 1 تا 5 میلی‌گرم، حدود نیم ساعت تا یک ساعت قبل از خواب مصرف شده است.

مصرف بالاترین دوز قرص ملاتونین لزوماً مؤثرتر نیست و ممکن است باعث خواب‌آلودگی روز بعد شود.

نکته مهم این است که ملاتونین باید در ساعت مشخص و ثابت شبانه مصرف شود تا ریتم بدن را تنظیم کند. تغییر مکرر ساعت مصرف، اثر آن را کاهش می‌دهد.

در پرواززدگی، معمولاً توصیه می‌شود ملاتونین از روز اول سفر تا چند شب پس از رسیدن به مقصد مصرف شود.

در بیماران سالمند یا کسانی که حساسیت بالایی دارند، بهتر است دوز های ملاتونین از نیم میلی‌گرم شروع شده و به تدریج افزایش یابد.
 

عوارض جانبی و نکات ایمنی مصرف ملاتونین

ملاتونین یکی از مکمل‌های ایمن برای خواب به شمار می‌رود و تاکنون عارضه خطرناک جدی برای آن گزارش نشده است.

با این حال، مانند هر ماده فعال زیستی، ممکن است در برخی افراد عوارض خفیفی ایجاد کند. شایع‌ترین عوارض ملاتونین شامل خواب‌آلودگی در روز بعد، سردرد، سرگیجه، تهوع خفیف و گاهی رؤیاهای غیرعادی است.

افرادی که داروهای خاصی مصرف می‌کنند باید با احتیاط از ملاتونین استفاده کنند.

برای مثال، ملاتونین ممکن است با داروهای ضدانعقاد خون، داروهای کنترل فشار خون، داروهای ضدافسردگی و داروهای دیابت تداخل داشته باشد. بنابراین پیش از مصرف، مشورت با پزشک ضروری است.

در زنان باردار و شیرده، شواهد کافی در مورد ایمنی ملاتونین وجود ندارد، بنابراین توصیه می‌شود از مصرف خودسرانه آن در این دوران پرهیز شود.

در کودکان نیز استفاده از ملاتونین باید صرفاً تحت نظارت پزشک باشد، زیرا ممکن است در فرایند بلوغ تأثیر بگذارد.

در برخی موارد نادر، مصرف طولانی‌مدت ملاتونین در دوزهای بالا ممکن است ترشح طبیعی این هورمون در بدن را کاهش دهد. به همین دلیل، متخصصان توصیه می‌کنند که ملاتونین به صورت دوره‌ای و کوتاه‌مدت مصرف شود.

سخن پایانی

ملاتونین، هورمونی کلیدی در تنظیم ریتم شبانه‌روزی بدن است که در پاسخ به تاریکی ترشح شده و سیگنال خواب را به مغز ارسال می‌کند.

مصرف مکمل‌های ملاتونین به‌طور گسترده برای تسهیل شروع خواب و بهبود اختلالاتی مانند بی‌خوابی کوتاه‌مدت، جت‌لگ و مشکلات خواب ناشی از شیفت کاری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

علاوه بر نقش اصلی در چرخه خواب، ملاتونین دارای خواص آنتی‌اکسیدانی و تعدیل‌کننده سیستم ایمنی نیز هست و پتانسیل کاربردهای گسترده‌تری در حفظ و ارتقای سلامت عمومی دارد؛ موضوعی که در مقاله " قرص ملاتونین برای چیست " به تفصیل به آن پرداخته‌ایم.

با توجه به افزایش شیوع اختلالات خواب در جوامع مدرن، آشنایی با مکانیسم اثر و نحوه مصرف صحیح ملاتونین از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

دستیابی به خوابی باکیفیت و متعادل، که نقشی مستقیم در سلامت جسم و روان دارد، با مدیریت سبک زندگی و در صورت لزوم، استفاده آگاهانه از مکمل‌های تنظیم خواب مانند ملاتونین امکان پذیر است.

دستیابی به یک خواب باکیفیت و متعادل، که مستقیماً بر سلامت جسمی و روانی تأثیر می‌گذارد، می‌تواند با مدیریت صحیح و در صورت لزوم، استفاده آگاهانه از این هورمون طبیعی یا مکمل‌های آن میسر گردد.

اگر قصد خرید مکمل‌های ملاتونین یا سایر محصولات سلامت‌محور را دارید، می‌توانید به داروکده مراجعه کنید.

داروخانه آنلاین داروکده، با سابقه فعالیت از سال ۱۳۸۸، با ارائه مجموعه‌ای متنوع از محصولات اصیل و معتبر، امکان خریدی آسان، مطمئن و تضمین‌شده را برای شما فراهم می‌سازد.

از همه مهم‌تر، شما می‌توانید از مشاوره تخصصی تیم علمی داروکده متشکل از داروسازان و کارشناسان ارشد تغذیه بهره‌مند شوید تا بهترین قرص ملاتونین متناسب با شرایط سلامتی و نیازهای خاص خود را انتخاب کرده و از نحوه صحیح مصرف و تداخلات احتمالی آن آگاه شوید.

منابع

Claustrat B, Leston J. Melatonin: Physiological effects in humans. Neurochirurgie. 2015 Apr 1;61(2-3):77-84

Poza JJ, Pujol M, Ortega-Albás JJ, Romero O. Melatonin in sleep disorders. Neurología (English Edition). 2022 Sep 1;37(7):575-85

Şahin Z, Kalkan ÖF, Aktas O. How Does the Circadian Rhythm Function in Blind People Who Have No Light Perception?. Hipokrat Tıp Dergisi. 2022;2(2):38-46

Li W, Wang Z, Cao J, Dong Y, Chen Y. Melatonin improves skin barrier damage caused by sleep restriction through gut microbiota. Journal of Pineal Research. 2023 Aug;75(1):e12874

Cho JH, Bhutani S, Kim CH, Irwin MR. Anti-inflammatory effects of melatonin: A systematic review and meta-analysis of clinical trials. Brain, behavior, and immunity. 2021 Mar 1;93:245-53

Kandil TS, Mousa AA, El-Gendy AA, Abbas AM. The potential therapeutic effect of melatonin in gastro-esophageal reflux disease. BMC gastroenterology. 2010 Jan 18;10(1):7

Espino J, Macedo M, Lozano G, Ortiz Á, Rodríguez C, Rodríguez AB, Bejarano I. Impact of melatonin supplementation in women with unexplained infertility undergoing fertility treatment. Antioxidants. 2019 Aug 23;8(9):338

Repova K, Baka T, Krajcirovicova K, Stanko P, Aziriova S, Reiter RJ, Simko F. Melatonin as a potential approach to anxiety treatment. International journal of molecular sciences. 2022 Dec 19;23(24):16187

Cardinali DP. Melatonin and healthy aging. Vitamins and hormones. 2021 Jan 1;115:67-88