ویتامین ها و مواد معدنی ضروری برای سالمندان

سالمندی مرحله‌ای حساس از زندگی است که با تغییرات گسترده فیزیولوژیک، کاهش ظرفیت عملکردی اندام‌ها و افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن همراه می‌باشد. در این دوران، نیاز بدن به برخی ویتامین‌ها، مواد معدنی و ترکیبات مغذی تغییر یافته و دریافت ناکافی آن‌ها می‌تواند پیامدهای جدی بر سلامت جسمی و روانی سالمندان داشته باشد.

از سوی دیگر، توجه به تغذیه صحیح و استفاده اصولی از مکمل‌های غذایی می‌تواند نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی، پیشگیری از عوارض ناشی از کمبود ریزمغذی‌ها و ارتقای استقلال فردی ایفا کند.

در این مقاله به بررسی مهم‌ترین ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز سالمندان و معیارهای انتخاب بهترین مکمل برای افراد مسن می پردازیم.

فهرست مطالب

• تغییرات فیزیولوژیک دوران سالمندی
• اهمیت تغذیه در سالمندی
• ویتامین های مورد نیاز سالمندان
• بهترین مکمل برای افراد مسن

مدت زمان تقریبی مطالعه: 6 دقیقه

تغییرات فیزیولوژیک دوران سالمندی

پیری یک فرآیند بیولوژیک پیچیده، تدریجی و چندبعدی است که با کاهش توانایی سازگاری افراد نسبت به عوامل استرس‌زا و کاهش ظرفیت عملکردی اندام‌ها همراه است.

این پدیده تحت تأثیر عوامل ژنتیکی، محیطی، سبک زندگی و تغذیه قرار دارد و به‌طور مستقیم با افزایش خطر بروز بیماری‌های مزمن، کاهش کیفیت زندگی و افزایش نیاز به مراقبت‌های بهداشتی مرتبط است.

برخی از مهم ترین تغییرات با افزایش سن شامل موارد زیر است:

- سیستم گوارشی

در دوران سالمندی، کاهش ترشح اسید کلریدریک معده (هیپوکلورهیدری) یکی از مهم‌ترین تغییرات محسوب می‌شود که سبب اختلال در جذب ریزمغذی‌هایی نظیر ویتامین ب12، آهن و کلسیم می‌گردد.

همچنین کاهش ترشح آنزیم‌های گوارشی و کندی حرکات دودی روده، جذب مواد مغذی را کاهش داده و زمینه‌ساز یبوست می‌شود. علاوه بر این، کاهش حس چشایی و بویایی و مشکلات دهان و دندان به کاهش اشتها و در نتیجه کاهش دریافت مواد غذایی منجر می‌شود.

- سیستم اسکلتی-عضلانی

یکی از بارزترین تغییرات در سالمندی، کاهش توده و قدرت عضلانی است که به آن سارکوپنی گفته می‌شود. این پدیده نه‌تنها توانایی عملکردی سالمندان را محدود می‌سازد بلکه خطر ناتوانی و وابستگی به دیگران را افزایش می‌دهد.

همزمان، کاهش تراکم مواد معدنی استخوان و تغییرات هورمونی به ویژه کاهش استروژن در زنان، منجر به بروز پوکی استخوان و افزایش خطر شکستگی‌ها می‌شود. ترکیب این دو عامل احتمال سقوط و آسیب‌پذیری سالمندان را به‌طور چشمگیری بالا می‌برد.

- سیستم عصبی

پیری با تغییرات ساختاری و عملکردی در سیستم عصبی همراه است. کاهش تعداد نورون‌ها، کاهش سرعت هدایت عصبی و کارایی سیناپس‌ها از جمله تغییرات شایع هستند که می‌توانند به کندی واکنش‌ها و اختلال در عملکرد شناختی منجر شوند.

همچنین بروز اختلالات حافظه و افزایش شیوع بیماری‌های نورودژنراتیو مانند آلزایمر در این دوره بسیار شایع است. کاهش حس تشنگی و اختلال در مکانیسم‌های تنظیم آب و الکترولیت نیز سبب افزایش خطر دهیدراسیون در سالمندان می‌شود.

- سیستم قلب و عروق

در روند پیری، خاصیت ارتجاعی دیواره عروق کاهش یافته و سفتی شریانی رخ می‌دهد که نتیجه آن افزایش فشار خون سیستولیک و ایجاد بار اضافی بر قلب است. تغییرات در متابولیسم لیپیدها شامل افزایش LDL و کاهش HDL، همراه با التهاب مزمن خفیف، زمینه‌ساز تصلب شرایین و افزایش خطر بیماری‌های قلبی–عروقی در سالمندان می‌گردد.

- سیستم ایمنی

پیری با پدیده‌ای به نام پیری سیستم ایمنی مشخص می‌شود. در این وضعیت، پاسخ‌های ایمنی ذاتی و اکتسابی تضعیف می‌شوند و سالمندان استعداد بیشتری برای ابتلا به عفونت‌ها دارند. همچنین فرآیند ترمیم بافتی نیز در این گروه سنی کندتر می‌شود.

- متابولیسم عمومی

کاهش توده بدون چربی بدن (به‌ویژه عضله) و افزایش نسبی توده چربی، از مهم‌ترین ویژگی‌های متابولیک دوران سالمندی هستند. این تغییرات باعث کاهش نرخ متابولیک پایه و افزایش خطر بروز مقاومت به انسولین می‌شوند که در نهایت می‌تواند زمینه‌ساز ابتلا به دیابت نوع 2 باشد.

تغییر در ترکیب بدن سالمندان نقش مهمی در نیازهای تغذیه‌ای آنان دارد و لزوم مصرف رژیم غذایی غنی از پروتئین، فیبر و ریزمغذی‌ها را بیش از پیش آشکار می‌سازد.

اهمیت تغذیه در سالمندی

از منظر فیزیولوژیک، پیری با تغییرات ساختاری و عملکردی در سیستم‌های مختلف بدن همراه بوده و همین امر می‌توانند سبب تغییر نیازهای تغذیه ای با افزایش سن شود.

از سویی، تغذیه مناسب در دوران سالمندی نه تنها به بهبود کیفیت زندگی کمک می‌کند، بلکه می‌تواند روند بروز بیماری‌های مزمن را کند کرده یا شدت آن‌ها را کاهش دهد. برخی از دلایل اهمیت تغذیه صحیح در این دوره عبارتند از:

1. پیشگیری از سوءتغذیه: کاهش اشتها، مشکلات دهان و دندان و محدودیت‌های اقتصادی می‌تواند سالمندان را در معرض کمبود انرژی و ریزمغذی‌ها قرار دهد. یک رژیم غذایی متعادل و متناسب می‌تواند از بروز سوءتغذیه جلوگیری کند.

2. حفظ سلامت استخوان‌ها و عضلات: دریافت کافی کلسیم، ویتامین د3، پروتئین و منیزیم برای جلوگیری از پوکی استخوان و تحلیل عضلانی ضروری است.

3. تقویت سیستم ایمنی: ویتامین‌های A ،C ،D ،E و عناصر ضروری مانند زینک و سلنیوم نقش کلیدی در بهبود عملکرد ایمنی و کاهش خطر عفونت‌ها دارند.

4. پیشگیری از بیماری‌های مزمن: رژیم غذایی سرشار از آنتی‌اکسیدان‌، فیبر، اسیدهای چرب امگا3 و کاهش مصرف نمک و چربی‌های اشباع می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی-عروقی، دیابت نوع 2 و سرطان‌ها را کاهش دهد.

5. حفظ عملکرد شناختی: مصرف کافی اسیدهای چرب ضروری، ویتامین‌های گروه ب به ‌ویژه ویتامین های ب6، ب12 و فولات و آنتی‌اکسیدان‌ها در کاهش خطر زوال عقل و حفظ کارکرد شناختی مؤثر است.

6. جلوگیری از دهیدراسیون: کاهش احساس تشنگی در سالمندان می‌تواند منجر به کم‌آبی شود؛ بنابراین تأمین مایعات کافی، حتی در غیاب احساس تشنگی، ضروری است.

7. بهبود کیفیت زندگی و استقلال فردی: رژیم غذایی متعادل و غنی از مواد مغذی نه تنها سلامت جسمی، بلکه سلامت روانی سالمندان را ارتقا داده و به افزایش استقلال و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره کمک می‌کند.

ویتامین های مورد نیاز سالمندان

ویتامین برای سالمندان به منظور حفظ سلامت جسمی و ذهنی آن ها اهمیت بالایی دارد. به بعضی از مهم ترین ویتامین های مورد نیاز سالمندان در این قسمت اشاره می کنیم.

- ویتامین های B6 ،B12 و فولات

سه ویتامین مورد نیاز سالمندان ویتامین های ب6، ب12 و اسید فولیک است؛ چرا که نقش کلیدی در متابولیسم هموسیستئین دارند. سطح بالای هموسیستئین در خون یکی از عوامل خطر بیماری‌های قلبی-عروقی و زوال شناختی است که در سالمندان شایع‌تر می‌شود.

• ویتامین ب12: با افزایش سن، به دلیل آتروفی معده و کاهش ترشح فاکتور داخلی، جذب ویتامین B12 مختل می‌شود. کمبود ویتامین ب12 می‌تواند منجر به کم‌خونی مگالوبلاستیک، نوروپاتی محیطی و اختلالات شناختی از جمله زوال عقل شود.
   
• ویتامین ب6: ویتامین B6 در واکنش‌های آنزیمی متابولیسم اسیدهای آمینه و سنتز ناقل‌های عصبی (دوپامین، سروتونین و گابا) نقش دارد. کمبود آن در سالمندان می‌تواند به اختلالات عصبی، افسردگی، کاهش ایمنی و افزایش سطح هموسیستئین منجر شود.
   
• ویتامین ب9: ویتامین B9 یا فولات با سنتز DNA و متیلاسیون هموسیستئین مرتبط است. کمبود آن نیز مانند ویتامین ب12 سبب کم‌خونی مگالوبلاستیک، کاهش عملکرد شناختی و افزایش خطر تصلب شرایین می‌شود.

- کلسیم، منیزیم و ویتامین د3

سه ماده مغذی مورد نیاز سالمندان که نقش اساسی در سلامت استخوان ها، عملکرد عضلانی و متابولیسم دارند شامل کلسیم، منیزیم و ویتامین د3 است.

با افزایش سن سنتز پوستی ویتامین D کاهش یافته و جذب روده‌ای آن نیز کمتر می‌شود. بنابراین، اهمیت دریافت ویتامین دی برای افراد مسن بیشتر از هر زمان دیگری است؛ چرا که کمبود ویتامین د3 همانطور که دکتر کوشا شهیدی (داروساز) در ویدیوی "همه چیز درباره ویتامین D" به صورت کامل توضیح می دهد، با پوکی استخوان، افزایش خطر شکستگی‌ها، ضعف عضلانی، کاهش ایمنی و حتی افزایش خطر افسردگی مرتبط می باشد.

دوز مصرف ویتامین دی برای سالمندان نیز اهمیت دارد و بسته به اینکه دچار کمبود ویتامین د3 هستند، یا از سطح سرمی مناسبی برخوردار هستند، متفاوت خواهد بود.

از سویی، کاهش جذب کلسیم در روده و افزایش برداشت آن از استخوان سبب کاهش تراکم استخوانی و افزایش احتمال پوکی استخوان می‌شود. دریافت کافی از طریق قرص کلسیم یا منابع آن، همراه با ویتامین D نقش کلیدی در پیشگیری از شکستگی‌ها دارد.

در کنار این ها، کمبود منیزیم در سالمندان می‌تواند موجب ضعف عضلانی، کرامپ، آریتمی‌های قلبی، مقاومت به انسولین و اختلال در متابولیسم ویتامین د3 شود.

- اسیدهای چرب امگا-3

اسیدهای چرب امگا 3 شامل EPA و DHA، اثرات ضدالتهابی و محافظتی داشته و می تواند به عنوان مکمل برای افراد مسن در نظر گرفته شود.

در سالمندان، دریافت کافی امگا-3 می‌تواند خطر بیماری‌های قلبی–عروقی را از طریق کاهش تری‌گلیسرید، بهبود پروفایل لیپیدی و کاهش التهاب مزمن کاهش دهد، به حفظ عملکرد شناختی و کاهش سرعت پیشرفت زوال عقل و آلزایمر کمک کند و سلامت بینایی را بهبود بخشد و خطر دژنراسیون ماکولا وابسته به سن را کاهش دهد.

- کوآنزیم Q10

کوآنزیم کیوتن یک ترکیب شبه‌ویتامین و محلول در چربی است که نقش حیاتی در زنجیره انتقال الکترون و تولید انرژی در میتوکندری دارد. با افزایش سن، سطح Q10 در بافت‌ها کاهش می‌یابد. اهمیت مصرف آن در سالمندان شامل:

• بهبود عملکرد قلبی و کاهش شدت نارسایی قلبی.
• خاصیت آنتی‌اکسیدانی قوی که از غشاهای سلولی و DNA در برابر استرس اکسیداتیو محافظت می‌کند.
• افزایش سطح انرژی، کاهش خستگی و به تعویق انداختن روند پیری سلولی

از سویی، با توجه به احتمال مصرف استاتین ها در سالمندان که باعث کاهش کیوتن در بدن و عوارضی نظیر میوپاتی یا همان ضعف عضلانی می شود، مصرف مکمل کیوتن می تواند کمک کننده باشد.

- آنتی‌اکسیدان‌ها

با افزایش سن، تولید رادیکال‌های آزاد و استرس اکسیداتیو افزایش می‌یابد که به بروز بیماری‌های مزمن دژنراتیو مانند بیماری‌های قلب و عروق، سرطان‌ها و بیماری‌های نورودژنراتیو منجر می شود. آنتی‌اکسیدان‌ها در جلوگیری و یا کنترل این شرایط نقش کلیدی دارند:

• دو ویتامین ضروری برای سالمندان که نقش آنتی اکسیدانی و مهمی در بدن دارند، ویتامین های ای و سی هستند.

1. ویتامین سی برای سالمندان به عنوان یک آنتی‌اکسیدان محلول در آب، در سنتز کلاژن، ترمیم زخم‌ها، تقویت سیستم ایمنی و کاهش اکسیداسیون لیپیدها نقش دارد.
2. ویتامین E که در فاز چربی محلول است از غشاهای سلولی در برابر آسیب پراکسیداسیونی محافظت می‌کند و در پیشگیری از تصلب شرایین و زوال عصبی اهمیت دارد.

• سلنیوم یک ماده معدی ضروری است که به عنوان کوفاکتور آنزیم گلوتاتیون پراکسیداز عمل کرده و در دفاع آنتی‌اکسیدانی نقش محوری دارد. کمبود آن با افزایش خطر سرطان‌ها و بیماری‌های قلبی همراه خواهد بود.
• پلی فنول ها ترکیبات زیست‌فعال گیاهی هستند که در چای سبز، قهوه، میوه‌ها و سبزیجات یافت می‌شوند. آن‌ها اثرات ضدالتهابی، ضدسرطانی و محافظت‌کننده از نورون‌ها دارند و به کاهش خطر بیماری‌های مزمن کمک می‌کنند.

بهترین مکمل برای افراد مسن

بهترین مکمل برای سالمندان یک انتخاب فردمحور است و نمی‌توان نسخه‌ای واحد برای همه توصیه کرد.

نیازهای تغذیه‌ای سالمندان تحت تأثیر عوامل متعددی نظیر سن، جنس، وضعیت تغذیه‌ای، بیماری‌های زمینه‌ای مانند پوکی استخوان، دیابت، بیماری‌های قلبی–عروقی یا نارسایی کلیوی و سایر شرایط فیزیولوژیک خاص هر فرد متفاوت است.

برای مثال ویتامین های ضروری بعد از 50 سالگی ممکن است با ترکیبات یک مولتی ویتامین بالای 60 سال تا حدودی متفاوت باشد و باید تمامی جوانب در نظر گرفته شود.

بنابراین، پیش از تجویز هر نوع مکمل، باید نیازهای واقعی سالمند از طریق بررسی‌های بالینی، آزمایش‌های آزمایشگاهی و ارزیابی وضعیت تغذیه‌ای مشخص شود تا بهترین مکمل غذایی برای افراد مسن انتخاب گردد.

از سوی دیگر، سالمندان غالباً دچار پلی‌فارماسی یا مصرف هم‌زمان چندین دارو هستند که خطر بروز تداخلات دارویی را افزایش می‌دهد. برخی مکمل‌ها می‌توانند اثر داروها را تقویت یا تضعیف کنند و حتی سبب بروز عوارض جانبی جدی شوند.

علاوه بر این، ایمنی مکمل‌ها به کیفیت تولید، سلامت و اصالت فرآورده بستگی دارد؛ بنابراین ضروری است مکمل‌ها تنها از مراکز معتبر و داروخانه‌های دارای مجوز رسمی مانند داروخانه آنلاین داروکده تهیه شود تا ضمن به حداکثر رساندن اثربخشی، احتمال بروز عوارض به حداقل برسد.

کلام آخر

با توجه به تغییرات متابولیک، کاهش جذب ریزمغذی‌ها و افزایش شیوع بیماری‌های مزمن در دوران سالمندی، انتخاب آگاهانه مکمل‌های غذایی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. آنچه اهمیت دارد، توجه به شرایط فردی هر سالمند، بررسی وضعیت تغذیه‌ای، در نظر گرفتن داروهای مصرفی و اطمینان از کیفیت و اصالت فرآورده‌های انتخابی است. در نهایت، یک رویکرد علمی و شخصی‌سازی‌شده برای تهیه بهترین مولتی ویتامین برای سالمندان می‌تواند به آن ها کمک کند تا ضمن حفظ سلامت عمومی، از زندگی پویا و باکیفیت‌تری برخوردار شوند.

داروخانه آنلاین داروکده نیز با حضور متخصصان داروسازی و کارشناسان ارشد تغذیه امکان دریافت مشاوره رایگان تلفنی را برای همه شما عزیزان فراهم کرده است تا بهترین راهنمایی ها را با توجه به نیاز خود بگیرید و برای خرید محصولات سلامت محور تضمین شده از نظر سلامت، اصالت و کیفیت اقدام نمایید.

این مقاله نیز به عنوان بخشی از مجله علمی داروکده در جهت کمک به شناسایی راحت تر نیازهای تغذیه ای افراد مسن و مهم ترین ویتامین ها برای آن ها نگارش شده بود.

در نهایت، امید داریم این مقاله برای شما مفید بوده باشد و سوالات و نظرات ارزشمند خود را با ما به اشتراک بگذارید.