مکمل‌های ضروری دوران شیردهی

دوران شیردهی یکی از حساس‌ترین دوره‌های زندگی یک زن از نظر تغذیه‌ای است. در این دوره، بدن مادر باید علاوه بر نیاز‌های خود، نیاز‌های تغذیه‌ای نوزاد را از طریق شیر تامین کند. کیفیت و مقدار شیر مادر مستقیما تحت تاثیر وضعیت تغذیه‌ای او قرار دارد.

 با وجود اهمیت تغذیه متعادل و مناسب با نیاز‌های مادر شیرده، در برخی موارد نیاز‌های تغذیه‌ای از طریق رژیم غذایی تامین نمی‌شود و مکمل‌های تغذیه‌ای به عنوان ابزار کمکی وارد عمل می‌شوند.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• شیر مادر
• نیاز‌های تغذیه‌ای دوران شیردهی
• فواید شیردهی با شیر مادر برای نوزادان
• فواید شیردهی با شیر مادر برای مادران
• مکمل‌های دوران شیردهی
• چرا مصرف مکمل‌های تغذیه‌ای پس از زایمان مهم است؟
• عوارض مصرف بیش از حد مکمل‌ها در دوران شیردهی
• مولتی ویتامین دوران شیردهی
• ترکیبات شیرافزا

مدت زمان تقریبی مطالعه: 8 دقیقه

شیر مادر

شیر مادر به عنوان مناسب‌ترین منبع غذایی برای نوزادان در شش ماه اول زندگی شناخته می‌شود. مصرف شیر مادر معمولا تا پایان دو سالگی کودک همراه با تغذیه تکمیلی مناسب ادامه می‌یابد.

تولید شیر مادر یک فرآیند پیچیده فیزیولوژیک است که توسط هورمون‌هایی مانند پرولاکتین و اکسی‌توسین تنظیم می‌شود. شیر مادر حاوی طیف وسیعی از مواد مغذی ضروری از جمله پروتئین، چربی، کربوهیدرات و ریزمغذی‌های ضروری برای رشد و تکامل نوزاد است. تامین این مواد مغذی در شیر مادر مستقیما به ذخایر بدن مادر و دریافت روزانه او بستگی دارد.

یکی از مهم‌ترین عوامل موثر در ترکیب شیر مادر، وضعیت تغذیه‌ای و رژیم غذایی مادر است. مطالعات زیادی به بررسی تاثیر میزان و نوع مواد غذایی و مکمل‌های تغذیه‌ای که توسط مادر مصرف می‌شوند بر ترکیب شیر مادر پرداخته‌اند. نتایج این مطالعات نشان داده است که مصرف برخی مواد مغذی می‌تواند بر غلظت و تنوع ترکیبات بیواکتیو موجود در شیر تاثیر بگذارد. به ویژه میزان چربی‌ها، ویتامین‌های محلول در چربی و برخی اسیدهای چرب ضروری موجود در شیر، تحت تاثیر رژیم غذایی مادر قرار می‌گیرند.

نیاز‌های تغذیه‌ای دوران شیردهی

نیاز‌های تغذیه‌ای مادر در دوران شیردهی نه تنها به دلیل تولید شیر افزایش می‌یابد، بلکه به دلیل جبران ذخایر از دست رفته در دوران بارداری و زایمان نیز اهمیت دارد. برای حفظ کیفیت شیر و پیشگیری از کمبود مواد مغذی در مادر، دریافت کافی انرژی و مواد مغذی ضروری است.

 طول مدت شیردهی نیز یک عامل مهم تعیین‌کننده در میزان مواد مغذی مورد نیاز مادر است. در ماه‌های اولیه پس از زایمان که تولید شیر در اوج خود قرار دارد، نیاز تغذیه‌ای مادر بیشتر است و با گذشت زمان و کاهش تدریجی وابستگی نوزاد به شیر مادر، این نیازها ممکن است کمی کاهش یابد.

فواید شیردهی با شیر مادر برای نوزادان

شیر مادر منبع تغذیه آیده‌آل و کاملی برای رشد و تکامل نوزاد است. شیر مادر حاوی آنتی بادی‌ها و عوامل ایمنی است که از نوزاد در برابر عفونت‌ها و بیماری‌ها محافظت می‌کند.

 مصرف شیر مادر احتمال بروز آسم و آلرژی‌ها را کاهش می‌دهد، به تکامل مغزی و شناختی بیشتر کمک می‌کند و همچنین پیوند عاطفی قوی و منحصر‌به‌فردی را بین مادر و نوزاد تقویت می‌کند.

فواید شیردهی برای مادر

علاوه بر تغذیه نوزاد، طبق مطالعات انجام شده شیردهی باعث کاهش خطر ابتلا مادر به دیابت نوع2، پرفشاری خون و بیماری‌های قلبی می‌شود. یکی از فرضیات این است که شیردهی به بدن مادر کمک می‌کند تا تغییرات متابولیکی ناشی از بارداری را تنظیم کند.

مکمل‌های دوران شیردهی

با وجود آنکه مادران شیرده می‌توانند مواد مغذی مورد نیاز خود را از طریق یک رژیم غذایی متعادل و سالم دریافت کنند ولی گاهی ممکن است دریافت کافی برخی ریزمغذی‌های مورد نیاز چالش برانگیز باشد و مصرف مکمل‌های تغذیه‌ای در برطرف کردن نیاز بانوان شیرده کمک کننده است.

در ادامه به بررسی برخی از این ریزمغذی‌های ضروری می‌پردازیم.
 

- ویتامینD

ویتامینD نقش‌های متعددی در بدن ایفا می‌کند. این ویتامین نقش مهمی در تنظیم متابولیسم کلسیم و حفظ سلامت استخوان‌ها دارد. علاوه بر این طبق مطالعات، دریافت کافی ویتامینD ریسک ابتلا به افسردگی پس از زایمان را کاهش می‌دهد.

با توجه به نقش گسترده ویتامینD در سلامت عمومی دریافت کافی این ویتامین از طریق منابع غذایی غنی یا مصرف مکمل‌ ویتامینD ضروری است.

میزان توصیه شده ویتامینD برای زنان در دوران شیردهی600 واحد بین الملل در روز است.

منابع غذایی ویتامینD: ماهی‌های چرب، زرده تخم مرغ، لبنیات غنی شده با ویتامینD و نور خورشید

- کلسیم

کلسیم یکی از مواد معدنی ضروری در دوران شیردهی است که نقش مهمی در حفظ سلامت استخوان‌های مادر و رشد مناسب نوزاد دارد. اگرچه غلظت کلسیم در شیرمادر تقریبا ثابت می‌ماند و تحت تاثیر مستقیم دریافت کلسیم رژیم غذایی قرار نمی‌گیرد، اما در صورت کمبود دریافت کلسیم، تراکم استخوان‌های مادر در دوران شیردهی کاهش می‌یابد.

 برای کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با مصرف کلسیم در دوران شیردهی، مطالعه مقاله "در دوران بارداری و شیردهی چقدر کلسیم مصرف کنیم؟"  تالیف و ترجمه دکتر الهه عبدالهی اطلاعات سودمندی در اختیار شما قرار می‌دهد.

میزان توصیه شده کلسیم برای مادران در دوران شیردهی 1000 میلی‌گرم در روز است.

درصورتی که مادر شیرده از طریق رژیم غذایی روزانه خود کلسیم کافی دریافت نمی‌کنند، استفاده از مکمل کلسیم می‌تواند به حفظ سلامت استخوان‌ها و دندان‌ها و پیشگیری از پوکی استخوان کمک کند.

منابع غذایی کلسیم: لبنیات، سبزیجات سبز برگ، مغزها و منابع غنی شده با کلسیم مانند برخی غلات صبحانه

- امگا‌3

امگا3 برای رشد مغز، سیستم عصبی و بینایی نوزادان ضروری است. مطالعات نشان داده‌اند مصرف کافی امگا3 به بهبود خلق و خو و کاهش خطر افسردگی پس از زایمان کمک می‌کند. بدن انسان قادر به تولید اسید‌های چرب امگا3 نیست به همین دلیل لازم است از طریق رژیم غذایی یا مکمل امگا3 به میزان کافی دریافت شود.

میزان توصیه شده امگا3 برای مادران شیرده 200 تا 300 میلی گرم DHA در روز است.

منابع غذایی امگا3: ماهی سالمون، ساردین، قزل آلا

- آهن

برخی مادران پس از زایمان با کمبود ذخایر آهن مواجه هستند، به ویژه اگر در دوران بارداری دچار کم خونی بوده‌اند. از این رو مصرف مکمل آهن در برخی مادران پس از زایمان ضروری است.

 بیشتر تحقیقات نشان داده‌اند مصرف مکمل آهن تغییر قابل توجهی در میزان آهن موجود در شیر مادر ایجاد نمی‌کند. با این حال یافته‌های مطالعات علمی حاکی از آن است که مصرف مکمل آهن در دوران شیردهی باعث افزایش سطح لاکتوفرین شیر مادر می‌شود. لاکتوفرین پروتئینی موجود در شیر مادر است که به تقویت سیستم ایمنی نوزاد کمک می‌کند.

میزان توصیه شده آهن برای مادران در دوران شیردهی 9 میلی‌گرم در روز است.

منابع غذایی آهن: گوشت قرمز، مرغ، ماهی، حبوبات، آجیل و دانه‌ها

- ید

ید برای عملکرد صحیح تیروئید نوزاد مورد نیاز است. نوزادان معمولا ید کافی را از طریق شیر مادر دریافت می‌کنند. غلظت ید شیر مادر بر اساس سطح ید بدن مادر متفاوت است. میزان مورد نیاز ید در دوران شیردهی افزایش می‌یابد.

میزان توصیه شده ید در دوران شیردهی 290 میکروگرم در روز است.

منابع غذایی ید: نمک ید‌دار، ماهی، محصولات لبنی

- ویتامینB12

مادرانی که رژیم غذایی آن‌ها فاقد منابع کافی ویتامینB12 است به ویژه مادران گیاه‌خوار، به مکمل‌ ویتامینB12 نیاز دارند.

میزان توصیه شده ویتامینB12 برای زنان در دوران شیردهی 2.8 میکروگرم در روز است.

منابع غذایی ویتامینB12: گوشت قرمز، مرغ، ماهی، لبنیات و تخم مرغ

چرا مصرف مکمل‌های تغذیه ای پس از زایمان مهم است؟

مصرف مکمل‌های تغذیه‌ای در دوران شیردهی اهمیت زیادی دارد، زیرا در این دوران نیاز‌های تغذیه‌ای مادر افزایش می‌یابد و دریافت کافی ریزمغذی‌های مورد نیاز نقش کلیدی در حفظ سلامت مادر و نوزاد دارد.

دلایل اهمیت مصرف مکمل‌ها پس از زایمان به شرح زیر است:

• جبران ذخایر بدن مادر
• تامین نیاز‌های مادر جهت تولید شیر کافی
• پیشگیری از خستگی و افسردگی پس از زایمان
• حفظ کیفیت شیر مادر
• تقویت سیستم ایمنی مادر و نوزاد

عوارض مصرف بیش از حد مکمل‌ها در دوران شیردهی

مصرف بیش از حد مکمل‌ها در دوران شیردهی با توجه به حساسیت این دوره می‌تواند برای مادر و نوزاد عوارض جانبی جدی همراه داشته باشد. برای مثال مصرف بیش از حد ویتامینA موجب مسمومیت مادر شیرده شده و از آن‌جایی که میزان ویتامینA موجود در شیر مادر تحت تاثیر مصرف او است، می‌تواند برای نوزاد نیز خطرات جدی همراه داشته باشد.

 از این رو توصیه می‌شود با‌توجه به حساسیت این دوره از مصرف مکمل‌ها به صورت خودسرانه پرهیز کرد.

مولتی ویتامین دوران شیردهی

مولتی ویتامین‌های شیردهی فرمولاسیون ویژه‌ای دارند که معمولا شامل دوز‌های مناسبی از ویتامین‌ها و مواد معدنی ضروری برای مادر در این دوره است. هدف از مصرف این مولتی ویتامین‌ها کمک به تامین نیاز‌های تغذیه‌ای افزایش یافته مادر در دوران شیردهی و اطمینان از دریافت ریزمغذی‌های ضروری برای مادر در جهت تامین شیر است.

 از آن‌جایی که ممکن است تمام نیاز‌ها از طریق رژیم غذایی تامین نشود و همینطور مادر تحت رژیم‌های غذایی خاص باشد، مولتی ویتامین‌ها می‌توانند به عنوان یک منبع ضروری در دریافت ریزمغذی‌ها عمل کرده و به برطرف کردن کمبود‌های احتمالی کمک کنند. با این حال در دوران شیردهی توصیه می‌شود مصرف مکمل‌ها با نظارت پزشک متخصص صورت گیرد تا از دوز‌های ایمن و موثر اطمینان حاصل شود.

ترکیبات شیر افزا

شیرافزا یا گالاکتوگوگ (Galactagogue) به موادی گفته می‌شود که باعث افزایش تولید شیر مادر می‌شوند. این مواد شامل فرآورده‌های طبیعی، مکمل‌های تغذیه‌ای یا دارو‌های خاص هستند.

 شیرافزا‌ها معمولا با تاثیر بر هورمون پرولاکتین که مسئول ترشح شیر از غدد پستانی است باعث افزایش تولید شیر می‌شوند. شیرافزا‌ها می‌توانند به مادرانی که با کمبود شیر مواجه هستند، کمک کنند تا تولید شیر خود را افزایش دهند.
 

- ترکیبات غذایی شیر‌افزا

برخی از غذا‌های رایج که به عنوان شیرافزا شناخته می‌شوند شامل غلات کامل مانند جو‌دوسر، سبزی‌های برگ سبز تیره، سیر، رازیانه و برخی ادویه‌ها مانند زنجبیل و زردچوبه است.

- مکمل‌های تغذیه ای شیرافزا

مکمل‌های شیرافزا معمولا حاوی فرآورده‌های طبیعی و گیاهی هستند که دارای خواص فیتواستروژنی بوده و موجب تحریک تولید و ترشح شیر مادر می‌شوند. فرآورده‌های گیاهی موجود در شیرافزاها معمولا عصاره گیاهانی ست که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌کنیم.

• شنبلیله: گیاهی است که به دلیل داشتن ترکیبات فیتواستروژنی، تولید شیر در غدد پستانی را تحریک می‌کند.
• رازیانه: رازیانه  گیاهی است که علاوه بر خواص فیتواستروژنی و تحریک هورمونی برای تولید شیر، دارای اثرات گشادکنندگی عروق است که با افزایش جریان خون با بافت غدد شیری پستان، موجب افزایش ترشح شیر می‌شود.
• شوید: از جمله گیاهانی است که در طب سنتی به عنوان محرک ترشح شیر در مادران شناخته شده است.

سخن پایانی

دوران شیردهی، مرحله‌ای پر‌اهمیت در پیوند مادر و نوزاد است که تغذیه مناسب مادر در این دوره، تاثیر منحصربه‌فردی بر میزان و کیفیت شیر مادر و به دنبال آن رشد و تکامل نوزاد دارد. اگرچه دستیابی به یک رژیم غذایی متعادل و متنوع اولیت اصلی در تغذیه مادران شیرده است، یافته‌های علمی نشان می‌دهد در برخی موارد مصرف مکمل‌ها نقش حمایتی ارزشمندی دارند. با این‌حال تاکید بر این نکته ضروری است که مصرف مکمل‌ها در دوران شیردهی با توجه به وضعیت بالینی مادر باید شخصی‌سازی شود و تحت نظر پزشک یا متخصص تغذیه صورت گیرد.

وضعیت سلامت و شرایط خاص مادران شیرده، از جمله ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت یا کم‌کاری تیروئید و همچنین حساسیت به فرآورده‌های گیاهی خاص نقش مهمی در انتخاب مکمل‌های مناسب برای دوران شیردهی ایفا می‌کند.

 انتخاب مکمل‌هایی که دارای چند ریزمغذی ضروری برای دوران پس از زایمان هستند، مانند مولتی ویتامین‌های شیردهی معمولا انتخاب آسان‌تر و راحت‌تری برای مصرف مادران است.

مادران شیرده باید در انتخاب مکمل‌های ضروری و مورد نیاز از برند‌های معتبر و دارای اصالت آگاه شوند و از خرید مکمل‌های تقلبی و بدون مجوز پرهیز کنند. تهیه مکمل‌های مورد نیاز در دوران شیردهی از طریق بستر امن و مطمئن داروخانه آنلاین داروکده قابل تهیه است.

داروکده به عنوان اولین و بزرگ‌ترین داروخانه آنلاین با نماد پنج ستاره الکترونیک، محصولات سلامت محور غیردارویی را با مناسب‌ترین قیمت و با تخفیفات ویژه به مشتریان گرامی عرضه می‌نماید.

مقاله حاضر با عنوان "مکمل‌های ضروری دوران شیردهی" با هدف ارتقاء سطح دانش در زمینه سلامت و ارائه پاسخ‌های علمی به سوالات رایج در این حوزه در مجله علمی داروکده تدوین شده است.

 تیم علمی داروکده متشکل از داروسازان و کارشناسان ارشد تغذیه، همواره در تلاش برای تالیف و ترجمه محتوای ارزشمند و مبتنی بر شواهد علمی در راستای افزایش آگاهی جامعه است.

چنانچه پیرامون موضوع مکمل‌های ضروری برای دوران شیردهی سوالی دارید، می‌توانید در قسمت دیدگاه‌ها مطرح نمایید یا به صورت مستقیم با تلفن‌های داروکده در تماس باشد تا در کوتاه‌ترین زمان توسط تیم علمی پاسخگویی شود.