
در این مقاله از مجله علمی داروکده به بررسی ارتباط بین چاقی با خستگی مزمن و بیخوابی میپردازیم و با علل و روشهای مقابله با آنها بیشتر آشنا میشویم.
نویسنده: پرستو پاسبان
تحریریه داروکده
آخرین به روزرسانی:
29 مرداد 1404
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
29 مرداد 1404
3
ارتباط چاقی با خستگی و بیخوابی
چاقی یکی از معضلات بهداشتی قرن بیست و یکم است که بهطور فزایندهای در سراسر جهان در حال گسترش است.
در کنار پیامدهای شناختهشدهای همچون بیماری قلبی، دیابت نوع ۲ و اختلالات مفصلی، بسیاری از افراد چاق از خستگی مفرط و اختلالات خواب مانند بیخوابی نیز شکایت دارند.
این نشانهها معمولاً نادیده گرفته میشوند یا بهعنوان علائم فرعی تلقی میشوند، در حالی که مطالعات نشان میدهند ارتباط نزدیکی بین اضافهوزن، خستگی مزمن و کیفیت پایین خواب وجود دارد.
در این مقاله به بررسی رابطه میان چاقی با خستگی و بیخوابی از جنبههای فیزیولوژیک و روانشناختی میپردازیم و نقش عوامل ایجاد کننده این مشکلات بر اثر چاقی مانند التهاب مزمن، آپنه انسدادی خواب و اختلالات متابولیک را روشن میسازیم.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:
مدت زمان تقریبی مطالعه : 8 دقیقه
خستگی مزمن، حالتی از فرسودگی جسمی و روانی پایدار است که با استراحتهای معمول بهبود نمییابد و به طور قابل توجهی بر عملکرد روزانه فرد تأثیر میگذارد.
این وضعیت در افراد مبتلا به چاقی بهطور قابلتوجهی شایعتر است، که این امر عمدتاً به پیچیدگیهای فیزیولوژیکی مرتبط با چاقی بازمیگردد که در ادامه به تفکیک به آنها اشاره خواهیم کرد.
التهاب مزمن یکی از عوامل اصلی رابطه بین چاقی و خستگی است.
بافت چربی، به ویژه چربی احشایی که در اطراف اندامهای داخلی شکم تجمع مییابد، فراتر از یک انبار ذخیره انرژی، به عنوان یک اندام فعال متابولیکی عمل میکند.
این بافت به طور مداوم عوامل و مواد شیمیایی پیشالتهابی نظیر TNF-α، اینترلوکین-۶ و پروتئین CRP را ترشح میکند.
این مواد التهابزا میتوانند از سد خونی - مغزی عبور کرده و مستقیماً بر سیستم عصبی مرکزی، تأثیر بگذارند.
فعالسازی مسیرهای التهابی در مغز منجر به تغییر در ترشح انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین و دوپامین میشود که نقش کلیدی در تنظیم خلق و خو، انگیزه و سطح انرژی دارند.
نتیجه این فرآیند، بروز علائمی نظیر بیحالی، عدم لذت از فعالیتها، کاهش انگیزه و احساس خستگی مداوم است.
التهاب مزمن همچنین فعالسازی مستمر سیستم ایمنی را به دنبال دارد که خود مصرفکننده انرژی زیادی است و میتواند به خستگی بیشتر منجر شود.
چاقی با مقاومت به انسولین مرتبط است؛ وضعیتی که در آن سلولهای بدن، به ویژه سلولهای ماهیچهای، کبدی و چربی، به هورمون انسولین به درستی پاسخ نمیدهند.
انسولین هورمونی است که مسئول انتقال گلوکز (قند خون) از خون به داخل سلولها برای تولید انرژی است.
در مقاومت به انسولین، با وجود سطح بالای انسولین، گلوکز به طور مؤثر وارد سلولها نمیشود، که منجر به افزایش سطح قند خون میشود.
این نوسانات قند خون و عدم دسترسی سلولها به منبع انرژی کافی، میتواند به طور مستقیم باعث احساس خستگی، ضعف و کاهش کارایی شناختی شود.

وزن اضافی بدن، به ویژه در چاقی مفرط، فشار مکانیکی قابل توجهی را بر سیستم اسکلتی - عضلانی، مفاصل و سیستم قلبی عروقی وارد میکند.
انجام فعالیتهای روزمره که برای افراد با وزن طبیعی عادی تلقی میشوند، نظیر راه رفتن، بالا رفتن از پلهها یا حتی نشستن و برخاستن، برای افراد دارای چاقی نیازمند صرف انرژی بیشتری است.
افزایش تقاضای انرژی برای حرکت و حفظ وضعیت بدن، به سرعت منجر به خستگی عضلانی و عمومی میشود. علاوه بر این، تجمع چربی در ناحیه شکم میتواند بر حرکت دیافراگم تأثیر بگذارد و تنفس را دشوارتر کند، که خود به خستگی مزمن دامن میزند.
افزایش بار فیزیکی میتواند افراد را از فعالیت بدنی باز دارد و یک چرخه معیوب از کمتحرکی، افزایش وزن و خستگی را ایجاد کند.
افراد دارای چاقی اغلب با چالشهای روانی- اجتماعی متعددی مواجه هستند، از جمله این مشکلات شامل افسردگی، اضطراب، مشکلات مربوط به تصویر بدنی و کاهش اعتماد به نفس است.
این عوامل روانی به طور مستقیم با خستگی مزمن مرتبط هستند.
افسردگی و اضطراب میتوانند منجر به کاهش انگیزه، بیعلاقگی به فعالیتها و احساس مداوم خستگی شوند. کیفیت پایین زندگی ناشی از محدودیتهای فیزیکی و مشکلات اجتماعی نیز میتواند بر سلامت روان و سطح انرژی افراد تأثیر منفی بگذارد.

چاقی از طریق عوامل مختلف و مکانیسمهای پیچیده بر کیفیت خواب تأثیر میگذارد و میتواند زمینهساز بروز بیخوابی و سایر اختلالات خواب شود.
تجمع بافت چربی، به خصوص در ناحیه گردن، حلق و شکم، میتواند منجر به تنگی راه هوایی فوقانی شود.
تنگی راههای هوایی میتواند تنفس طبیعی را در طول خواب مختل کند.
علاوه بر این، چربی اضافی در ناحیه شکم میتواند بر حرکت دیافراگم فشار وارد کرده و حجم ریهها را کاهش دهد، که به مشکلات تنفسی در وضعیت خوابیده دامن میزند.
مشاهده ویدیوی "همه چیز درباره چاقی شکمی" که توسط آقای دکتر کوشا شهیدی (داروساز) در دو بخش در مجله علمی داروکده منتشر شده است، اطلاعات مفیدی در زمینه عوامل ایجاد کننده چاقی شکمی در اختیار شما قرار میدهد.
این محدودیتهای فیزیکی اغلب باعث میشوند که افراد دارای چاقی در یافتن یک وضعیت راحت برای خواب دچار مشکل شوند و مجبور به تغییر وضعیتهای مکرر در طول شب شوند، که این خود منجر به بیداریهای مکرر، خواب تکهتکه و کاهش کیفیت خواب عمیق میشود.
بافت چربی به عنوان یک عایق حرارتی عمل میکند.
در افراد دارای چاقی، این عایق اضافی میتواند منجر به افزایش دمای مرکزی بدن شود.
دمای بالای بدن در شب، به ویژه در فازهای اولیه خواب، میتواند با فرآیندهای طبیعی خنکسازی بدن که برای شروع و حفظ خواب عمیق ضروری است، تداخل ایجاد کند. نتیجه این امر، دشواری در به خواب رفتن و بیداریهای مکرر در طول شب است.
همچنین، افزایش تعریق شبانه میتواند باعث ناراحتی و مختل شدن خواب شود.

چاقی اغلب با دردهای مزمن اسکلتی- عضلانی در مفاصل تحملکننده وزن مانند زانوها، لگن و کمر همراه است.
وزن اضافی فشار زیادی بر این ساختارها وارد میکند و میتواند باعث آرتروز (استئوآرتریت) و سایر بیماریهای تحلیل برنده سیستم عضلانی شود.
درد مزمن به طور قابل توجهی میتواند بر توانایی فرد برای یافتن یک وضعیت راحت برای خواب و همچنین حفظ خواب مداوم تأثیر بگذارد و منجر به بیداریهای مکرر در طول شب شود.
آپنه انسدادی خواب بدون شک یکی از مهمترین و شایعترین اختلالات خواب مرتبط با چاقی است که تأثیرات مخربی بر سلامت فرد دارد.
این وضعیت زمانی رخ میدهد که راه هوایی فوقانی در طول خواب به طور مکرر و به دلیل انسداد کامل یا جزئی، باریک یا مسدود میشود. این انسدادها منجر به توقفهای مکرر تنفس یا کاهش قابل توجه جریان هوا میشوند.
در افراد دارای چاقی، انباشت بافت چربی در اطراف گردن و در دیوارههای حلق باعث باریک شدن مسیر راه هوایی میشود.
علاوه بر این، چربی میتواند در زبان و سایر بافتهای نرم دهان و حلق نیز نفوذ کند و باعث بزرگ شدن آنها شود.
در طول خواب، به ویژه در مراحل خواب REM که عضلات بدن به حداکثر آرامش میرسند، بافتهای اضافی چربی میتوانند به طور کامل راه هوایی را مسدود کنند.
هر بار که راه هوایی مسدود میشود، سطح اکسیژن خون کاهش مییابد و مغز برای از سرگیری تنفس، فرد را از خواب بیدار میکند.
این بیداریها معمولاً کوتاه هستند و فرد ممکن است آنها را به خاطر نیاورد، اما چرخه طبیعی خواب را مختل میکنند.

علائم اصلی آپنه انسداری خواب شامل خروپف بلند و نامنظم، بیداریهای ناگهانی همراه با احساس خفگی یا نفسنفس زدن، خشکی دهان یا گلودرد در صبح، سردردهای صبحگاهی، و خستگی مفرط در طول روز است.
سایر علائم ممکن است شامل مشکلات تمرکز، حافظه، تحریکپذیری و افزایش خطر حوادث باشد.
آپنه انسدادی خواب درماننشده عواقب جدی برای سلامتی دارد.
نوسانات مکرر در سطح اکسیژن خون و فعالسازی سیستم عصبی سمپاتیک منجر به افزایش خطر بیماریهای قلبی عروقی از جمله فشار خون بالا مقاوم به درمان، آریتمیهای قلبی، سکته مغزی، نارسایی قلبی و حمله قلبی میشود.
آپنه انسدادی خواب همچنین با مقاومت به انسولین و تشدید دیابت نوع ۲ مرتبط است.
درمان آپنه انسدادی خواب، اغلب با تغییرات سبک زندگی مانند کاهش وزن، میتواند به طور چشمگیری علائم را بهبود بخشد و خطرات سلامتی را کاهش دهد.
چاقی به طور آشکار با اختلال در تنظیم چندین هورمون کلیدی مرتبط است که به نوبه خود بر تنظیم خواب، متابولیسم و سطح انرژی تأثیر میگذارند.
یکی از عواملی که میتواند باعث ارتباط بین چاقی و بیخوابی شود، اختلال در ترشح هورمونها و عملکرد آنها است.
لپتین هورمونی است که عمدتاً توسط بافت چربی تولید میشود و نقش محوری در تنظیم اشتها، سیری و مصرف انرژی دارد.
در افراد دارای چاقی، معمولاً سطح لپتین بالا است، اما بدن به سیگنالهای لپتین به درستی پاسخ نمیدهد؛ این وضعیت به عنوان مقاومت به لپتین شناخته میشود.
مقاومت به لپتین نه تنها به پرخوری و افزایش وزن بیشتر کمک میکند، بلکه میتواند بر سیستم مغز و اعصاب و به ویژه هیپوتالاموس که مسئول تنظیم ریتم شبانهروزی و چرخه خواب و بیداری هستند، تأثیر بگذارد و منجر به بیخوابی شود.
گرلین هورمون دیگری است که عمدتاً از معده ترشح میشود و اشتها را تحریک میکند. نوسانات غیرطبیعی در سطح گرلین، که در چاقی شایع است، میتواند بر ساعت بیولوژیکی بدن تأثیر بگذارد و الگوهای خواب را مختل کند.
چاقی، به ویژه چاقی شکمی، و التهاب مزمن مرتبط با آن، میتوانند منجر به فعالسازی بیش از حد محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال شوند که سیستم اصلی پاسخ به استرس در بدن است.
فعالسازی این مسیر باعث افزایش تولید و ترشح کورتیزول، هورمون اصلی استرس، میشود.
در حالت طبیعی، سطح کورتیزول در طول روز بالا و در شب به تدریج کاهش مییابد تا بدن برای خواب آماده شود.
با این حال، در افراد دارای چاقی و استرس مزمن، سطح کورتیزول ممکن است در شب بالا بماند که منجر به افزایش برانگیختگی، مشکل در به خواب رفتن و بیداریهای مکرر در طول شب میشود.

برای کسب اطلاعات بیشتر و آشنایی با هورمون کورتیزول و مکملهای کاهشدهنده سطح بالای این هورمون در بدن، مطالعه مقاله دکتر شیدا احمدی کولایی، متخصص فارماکوگنوزی، با عنوان "کورتیزول چیست؟ با معرفی بهترین قرص کورتیزول" که در مجله علمی داروکده منتشر شده است، خالی از لطف نیست.
اختلال در عملکرد غده تیروئید، به ویژه کمکاری تیروئید، در افراد دارای چاقی شیوع بیشتری دارد.
هورمونهای تیروئید نقش حیاتی در تنظیم متابولیسم پایه، تولید انرژی و حفظ دمای بدن ایفا میکنند.
کمکاری تیروئید میتواند منجر به علائمی نظیر خستگی مفرط، افزایش وزن، بیحالی، ضعف عضلانی و مشکلات خواب از جمله بیخوابی و خوابآلودگی روزانه شود.
تنظیم سطح هورمونهای تیروئید میتواند به طور قابل توجهی بر سطح انرژی و کیفیت خواب تأثیر بگذارد.
ملاتونین هورمونی است که توسط غده صنوبری در مغز تولید میشود و نقش کلیدی در تنظیم ریتمهای شبانهروزی و القای خواب دارد.
برخی تحقیقات نشان میدهند که چاقی ممکن است با کاهش سطح ترشح ملاتونین یا اختلال در الگوی ترشح آن مرتبط باشد.

اختلال در ترشح ملاتونین میتواند ناشی از التهاب، مقاومت به انسولین یا تغییرات در دریافت نور باشد.
کاهش یا اختلال در ترشح ملاتونین میتواند به طور مستقیم به دشواری در به خواب رفتن و حفظ خواب کمک کند.
تغییرات جامع در سبک زندگی نه تنها سنگ بنای مدیریت چاقی و بهبود سلامت عمومی است، بلکه نقش محوری در شکستن چرخه معیوب بین چاقی، خستگی و بیخوابی ایفا میکند.
اتخاذ عادات سالم میتواند به طور قابل توجهی کیفیت خواب را ارتقا داده و سطح انرژی افراد دارای چاقی را بهبود بخشد.
یک رژیم غذایی غنی از مواد مغذی، کمکالری و متعادل که بر مصرف میوهها، سبزیجات، غلات کامل، پروتئینهای بدون چربی و چربیهای سالم تأکید دارد، میتواند به کاهش وزن تدریجی و پایدار کمک کند.
کاهش وزن، حتی به میزان اندک (۵ تا ۱۰ درصد وزن بدن)، میتواند به طور چشمگیری التهاب سیستمیک را کاهش دهد، حساسیت به انسولین را بهبود بخشد و بار فیزیکی را کم کند.
اجتناب از مصرف غذاهای فرآوری شده، قندهای اضافه شده، کربوهیدراتهای تصفیه شده و چربیهای ناسالم که میتوانند التهاب را تشدید کرده و به نوسانات قند خون منجر شوند، بسیار مهم است.
همچنین، پرهیز از مصرف کافئین به خصوص در ساعات پایانی شب ضروری است، زیرا میتوانند خواب را مختل کند.
وعدهای غذایی سنگین و پرچرب نزدیک به زمان خواب نیز میتوانند باعث ناراحتی گوارشی و بیخوابی شوند.

گنجاندن فعالیت بدنی منظم و متناسب با شرایط جسمانی فرد در برنامه روزانه، نقش حیاتی در بهبود کیفیت خواب و افزایش سطح انرژی دارد.
ورزش میتواند به کاهش وزن، بهبود حساسیت به انسولین، کاهش التهاب، تنظیم هورمونها و بهبود خلق و خو کمک کند.
فعالیت بدنی منظم، به ویژه ورزشهای هوازی متوسط تا شدید، میتواند عمق و تداوم خواب را افزایش دهد.
ورزش منظم به کاهش استرس و اضطراب نیز کمک میکند که از عوامل مهم بیخوابی هستند.
همانطور که پیشتر در این مقاله توضیح داده شد، چاقی یک عامل خطر قابل توجه برای اختلالات خواب و ایجاد خستگی مزمن است.
ارتباط چاقی با خستگی و بیخوابی از طریق مکانیسمهایی از جمله التهاب مزمن و اختلالات هورمونی قابل توجیه است.
در کنار مداخلات اساسی مانند اصلاح سبک زندگی و درمانهای تخصصی پزشکی، برخی مکملهای غذایی میتوانند به عنوان رویکرد حمایتی، به بهبود کیفیت خواب در این گروه افراد کمک کنند. در ادامه به این مکملهای غذایی اشاره خواهیم کرد.
ملاتونین، هورمون اصلی تنظیمکننده ریتم شبانهروزی و القاکننده خواب است که توسط غده صنوبری در مغز تولید میشود.
ترشح این هورمون در پاسخ به تاریکی افزایش یافته و به بدن سیگنال میدهد که زمان استراحت فرا رسیده است.
مطالعات نشان میدهند که در افراد مبتلا به چاقی بر اثر التهاب مزمن یا مقاومت به انسولین، ممکن است اختلال در تولید یا ترشح ملاتونین وجود داشته باشد که به منجر به بیخوابی میشود.
مکمل ملاتونین میتواند به تنظیم مجدد ریتم شبانهروزی کمک کرده و فاز به خواب رفتن را تسریع بخشد، به خصوص در مواردی که ریتم خواب فرد دچار بینظمی شده است.
مصرف قرص ملاتونین برای خواب حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از زمان خواب به بهبود کیفیت خواب کمک میکند.
مطالعه مقاله "ملاتونین (Melatonin) و کاربردهای آن" تالیف و ترجمه دکتر کوشا شهیدی (داروساز) که در مجله علمی داروکده منتشر شده است، اطلاعات سودمندی در مورد خواص ملاتونین و روش مصرف آن در اختیار شما قرار میدهد.

منیزیم با اثرات آرامبخش بر سیستم عصبی، میتواند به بهبود خواب کمک کند.
این ماده معدنی از طریق فعالسازی سیستم عصبی پاراسمپاتیک، کمک به کاهش سطح کورتیزول و تعدیل فعالیت انتقالدهندههای عصبی مانند گاما آمینوبوتیریک اسید (GABA) که اثرات مهاری و آرامبخش دارد، عمل میکند.
مصرف دوزهای معمول مکمل منیزیم از ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیگرم، قبل از خواب میتواند به بهبود کیفیت خواب کمک کند.
برخی عصارههای گیاهی دارای خواص آرامبخش هستند که در طب سنتی و مدرن برای بهبود خواب استفاده میشوند.
با این حال، شواهد علمی قوی برای اثربخشی آنها در جمعیت چاق و با مشکلات خواب مرتبط کمتر است و مصرف آنها باید با احتیاط و تحت نظر پزشک یا داروساز صورت گیرد. از جمله این گیاهان که به صورت مکملهای استاندارد در داروخانه آنلاین داروکده موجود است میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
سنبلالطیب (Valerian Root): گیاهی است که به دلیل خواص آرامبخش و توانایی بالقوه در کاهش زمان لازم برای به خواب رفتن شناخته شده است
بابونه (Chamomile): به طور سنتی برای آرامش و کاهش اضطراب استفاده میشود و ممکن است به القای خواب کمک کند.
گل ساعتی (Passionflower): گیاه گل ساعتی نیز به دلیل خواص ضداضطراب و آرامبخش خود در مکملهای غذایی کاهش استرس و برای بهبود کیفیت خواب مورد استفاده قرار میگیرد.
در کنار بهرهگیری از مکملهای تنظیمکننده خواب، داشتن یک الگوی زندگی سالم برای کمک به کاهش وزن و استفاده هدفمند از محصولات کاهش وزن داروکده نیز میتواند با بهبود کلی وضعیت متابولیک و کاهش بار فیزیکی ناشی از چاقی مفرط، به افزایش کیفیت خواب و بهبود سطح انرژی کمک کند.
در نهایت چاقی با اختلال در عملکرد متابولیک و پاسخگویی هورمونها و همچنین افزایش التهاب مزمن میتواند منجر به خستگی و بیخوابی شود.
این عوامل در یک چرخه معیوب و تقویت کننده یک دیگر، میتوانندکیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تاثیر قرار دهند. از این رو مدیریت چاقی از طریق اصلاح سبک زندگی شامل رعایت رژیم غذایی و فعالیت بدنی منظم با کمک به حفظ کیفیت خواب و کاهش خستگی میتواند این چرخه معیوب را شکست دهد.
اگر به دنبال مکملهای تخصصی در زمینه کاهش وزن و تنظیم خواب هستید، داروخانه آنلاین داروکده به شما کمک میکند.
مجموعه داروکده به عنوان نخستین و بزرگترین داروخانه آنلاین کشور، طیف وسیعی از محصولات بهداشتی و مکملهای سلامت محور از جمله انواع قرص کاهش اشتها و همچنین محصولات تنظیم کننده خواب را با کیفیت بالا و قیمت مناسب ارائه میدهد.
داروکده با تیم علمی متشکل از داروسازان متخصص و کارشناسان ارشد تغذیه این امکان را فراهم کرده است تا به تمام پرسشهای شما پاسخ دهد.
ما میدانیم که سلامتی یک مسیر شخصی است و انتخابهای صحیح نیازمند دانش و راهنمایی حرفهای هستند. از این رو کاربران عزیز میتوانند از مشاورهی رایگان ما بهرهمند شوند.
هر ابهامی که در مورد مقاله پیش رو، مکملهای خواب و کاهش وزن، یا هر محصول دیگری دارید، به صورت علمی و تخصصی پاسخ داده میشود.
همچنین شما میتوانید پرسش های خودرا به صورت کامنت در انتهای صفحه با ما به اشتراک بگذراید تا تیم علمی داروکده در سریع ترین زمان به شما پاسخ دهند.
پرسش و پاسخ
ثبت دیدگاه
پیام به صورت ناشناس ثبت گردد
پیام به صورت خصوصی ثبت گردد
منابع:
مقالات مرتبط
مجله داروکده یک مجله اینترنتی است که شما را در امر آشنایی، تهیه و مصرف صحیح محصولات سلامت محور یاری میرساند.
استفاده از مطالب مجله داروکده فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع و درج لینک بلامانع است . کلیه حقوق این مجله به وب سایت داروکده تعلق دارد