علائم کبد چرب در مردان

کبد یکی از مهم‌ترین اعضای بدن انسان است که وظایف متعددی مانند سم‌زدایی، تولید صفرا، ذخیره‌سازی انرژی و متابولیسم مواد غذایی را بر عهده دارد. در دنیای امروز، با تغییر سبک زندگی، مصرف غذاهای ناسالم، کم‌تحرکی و استرس‌های روزمره، بیماری‌های کبدی از جمله کبد چرب، به یکی از مشکلات شایع تبدیل شده‌اند.

کبد چرب به معنای تجمع بیش از حد چربی در سلول‌های کبد است. کبد چرب در مردان و زنان به دلایل مختلفی شایع‌تر از آنچه تصور می‌شود، رخ می‌دهد و می‌تواند بدون علائم واضح پیشرفت کند تا به مراحل جدی‌تری مانند سیروز یا نارسایی کبد برسد.

در این مقاله قصد داریم ضمن بررسی علائم کبد چرب گرید 1 مردان، به بیان دلایل کبد چرب در مردان و راه درمان کبد چرب در مردان بپردازیم.
 

آنچه در این مقاله می‌خوانید:

• کبد چرب در مردان
• علائم کبد چرب در مردان چیست؟
• دلایل کبد چرب در مردان
• عوارض کبد چرب در مردان
• راه درمان کبد چرب در مردان

مدت زمان تقریبی مطالعه: 8 دقیقه
 

کبد چرب در مردان

کبد چرب (Fatty Liver Disease) به دو نوع اصلی کبد چرب الکلی (AFLD) و کبد چرب غیرالکلی (NAFLD)تقسیم می‌شود.

نوع غیرالکلی، که تمرکز اصلی بحث ماست، معمولاً در افرادی مشاهده می‌شود که به مصرف الکل وابسته نیستند و اغلب با چاقی، دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و اختلالات چربی خون (دیس‌لیپیدمی) همراه است.

عوامل هورمونی، الگوی توزیع چربی بدن (به‌ویژه تجمع چربی احشایی در ناحیه شکم) و سبک زندگی شامل مصرف الکل، رژیم‌های غذایی پرچرب و کم‌تحرکی نقش مهمی در بروز و پیشرفت این بیماری دارند.

بر اساس آمارهای جهانی، حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد از جمعیت بزرگسال جهان به درجاتی از کبد چرب مبتلا هستند و شیوع آن در مردان میانسال بالاتر گزارش شده است. در ایران نیز، با توجه به روند فزاینده‌ی چاقی، الگوهای تغذیه‌ای ناسالم و کاهش فعالیت بدنی، کبد چرب به یکی از معضلات مهم سلامت عمومی، به‌ویژه در مردان، تبدیل شده است.

مطالعات نشان داده‌اند که تفاوت‌های هورمونی مانند سطح پایین‌تر استروژن و سطح بالاتر آندروژن در مردان می‌تواند به تجمع بیشتر چربی در کبد و افزایش خطر ابتلا به کبد چرب غیر الکلی در مردان منجر شود.

علائم کبد چرب در مردان چیست؟

کبد چرب (Fatty Liver Disease) در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت بالینی مشخص است و به همین دلیل به آن «بیماری خاموش» گفته می‌شود. همین ویژگی باعث می‌شود بسیاری از افراد تا پیشرفت بیماری به مراحل بالاتر، از وجود آن بی‌اطلاع بمانند.

وقتی میزان چربی در بافت کبد به بیش از ۵ تا ۱۰ درصد وزن کل کبد برسد، علائم تدریجاً بروز می‌کنند. تشخیص علائم بیماری کبد چرب در مردان و زنان گاهی دشوار است، زیرا می‌تواند با تظاهرات سایر بیماری‌ها هم‌پوشانی داشته باشد. به همین دلیل، تشخیص قطعی تنها با ارزیابی‌های بالینی و پاراکلینیکی ممکن است.

برخی از شایع‌ترین علائم اولیه کبد چرب در مردان و زنان عبارت‌اند از:

خستگی مزمن و ضعف عمومی

یکی از نخستین و شایع‌ترین علائم کبد چرب در مردان و همینطور در زنان، احساس خستگی مداوم است. مبتلایان ممکن است حتی پس از خواب کافی، احساس کمبود انرژی یا ضعف داشته باشند.

علت این پدیده، اختلال در عملکرد متابولیک کبد است؛ چرا که کبد در تبدیل مواد غذایی به انرژی نقش اساسی دارد و تجمع چربی در سلول‌های کبدی این فرآیند را مختل می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که بیش از ۷۰ درصد بیماران مبتلا به درجات متوسط تا شدید کبد چرب از خستگی مزمن شکایت دارند.
 

درد یا سنگینی در ناحیه فوقانی راست شکم

این درد معمولاً مبهم، گاهی همراه با احساس فشار یا نفخ است و در برخی موارد با فعالیت بدنی تشدید می‌شود. در مردان، به دلیل تجمع بیشتر چربی احشایی در اطراف کبد، این علامت ممکن است شایع‌تر باشد. در موارد پیشرفته‌تر، بزرگی کبد (هپاتومگالی) نیز می‌تواند موجب احساس تورم یا برجستگی در این ناحیه شود.
 

تغییرات گوارشی و متابولیک

برخی افراد ممکن است دچار کاهش وزن ناخواسته، سوءهاضمه، نفخ، یبوست یا اسهال مزمن شوند. این مشکلات معمولاً ناشی از اختلال در ترشح صفرا و کاهش کارایی هضم چربی‌ها هستند. در مردان میانسال، این علائم گاه با استرس یا تغذیه نامناسب اشتباه گرفته می‌شود.

در مراحل پیشرفته‌تر بیماری، ممکن است یرقان (زردی پوست و سفیدی چشم‌ها) به‌دلیل اختلال در متابولیسم بیلی‌روبین ظاهر شود.
 

تغییرات پوستی و علائم هورمونی

خارش مزمن پوست، به‌ویژه در شب و تغییر رنگ تیره در چین‌های پوستی مانند گردن یا زیر بغل (آکانتوز نیگریکانس) می‌تواند نشانه‌ای از مقاومت به انسولین مرتبط با کبد چرب باشد.

در مردان، ممکن است کاهش میل جنسی یا اختلال در عملکرد نعوظ به‌دلیل تغییر در متابولیسم هورمون‌های جنسی (از جمله تستوسترون) رخ دهد، زیرا کبد نقش کلیدی در تنظیم و تجزیه هورمون‌ها دارد.
 

تورم اندام‌ها و علائم پیشرفته‌تر

در مراحل پیشرفته‌تر، ممکن است تورم در پاها (ادم) یا تجمع مایع در شکم (آسیت) مشاهده شود که معمولاً بیانگر التهاب یا فیبروز پیشرفته کبدی است. مردان سیگاری یا مصرف‌کننده الکل معمولاً علائم را زودتر و شدیدتر تجربه می‌کنند.

تشخیص دقیق کبد چرب نیازمند بررسی‌های تکمیلی شامل آزمایش آنزیم‌های کبدی (ALT و AST)، سونوگرافی شکم و در موارد خاص فیبرواسکن یا بیوپسی کبد است.

در صورت بروز هر یک از علائم فوق، مراجعه به پزشک متخصص گوارش و کبد برای بررسی و تشخیص نهایی ضروری است.
 

دلایل کبد چرب در مردان

بیماری کبد چرب (Fatty Liver Disease) معمولاً نتیجه‌ی مجموعه‌ای از عوامل ژنتیکی، محیطی و رفتاری است. ترکیب عوامل کبد چرب در مردان با ویژگی‌های متابولیک و هورمونی خاص، خطر بروز بیماری را افزایش می‌دهد. آگاهی از دلایل اصلی، نقش مهمی در پیشگیری مؤثر دارد. مهم‌ترین عوامل مؤثر عبارت‌اند از:

چاقی و تجمع چربی احشایی

چاقی یکی از اصلی‌ترین دلایل بروز کبد چرب است. در مردان، چربی بیشتر در ناحیه شکم انباشته می‌شود (الگوی چاقی مرکزی) که ارتباط مستقیمی با افزایش چربی کبد دارد.

افرادی که شاخص توده بدنی (BMI) آن‌ها بیش از ۳۰ است، تا پنج برابر بیش از دیگران در معرض ابتلا به کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) قرار دارند. چربی احشایی نه‌تنها فشار فیزیکی بر کبد وارد می‌کند، بلکه از نظر متابولیکی نیز فعال بوده و منجر به افزایش التهاب و مقاومت به انسولین می‌شود.
 

اختلال در قند و چربی خون

دیابت نوع ۲ و مقاومت به انسولین از شایع‌ترین علل متابولیک کبد چرب هستند. افزایش سطح انسولین موجب تحریک سنتز چربی در سلول‌های کبدی و کاهش تجزیه آن می‌شود.

به‌علاوه، اختلالات چربی خون مانند افزایش کلسترول و تری‌گلیسرید، انتقال چربی به کبد را تسریع می‌کند.

رژیم‌های غذایی سرشار از قندهای ساده، چربی‌های اشباع و غذاهای فرآوری‌شده (مانند نوشابه‌های گازدار، فست‌فود و شیرینی‌های صنعتی) به‌طور مستقیم در افزایش تری‌گلیسرید و چربی کبد نقش دارند.

مردانی که سابقه خانوادگی دیابت یا چربی خون بالا دارند، در معرض خطر بیشتری هستند.
 

کم‌تحرکی و سبک زندگی نشسته

زندگی کم‌تحرک از عوامل کلیدی در بروز کبد چرب به‌ویژه در مردان شاغل است. نشستن طولانی‌مدت، متابولیسم چربی و قند را کند کرده و باعث تجمع چربی در سلول‌های کبدی می‌شود.

مطالعات نشان می‌دهد که ورزش منظم هوازی (حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته) می‌تواند خطر ابتلا به کبد چرب را تا ۵۰ درصد کاهش دهد.

در مقابل، مصرف حتی مقادیر متوسط الکل می‌تواند نوع الکلی بیماری (AFLD) را ایجاد یا تشدید کند.
 

عوامل هورمونی و متابولیک

در مردان میانسال، کاهش سطح تستوسترون با افزایش خطر کبد چرب ارتباط دارد. تستوسترون در تنظیم متابولیسم چربی نقش مهمی دارد و سطوح پایین آن با افزایش چربی احشایی و مقاومت به انسولین همراه است.

علاوه بر این، سندرم متابولیک، که شامل ترکیب چاقی شکمی، فشار خون بالا، قند خون بالا و اختلالات چربی خون است، در مردان شایع‌تر بوده و به‌طور مستقیم با NAFLD مرتبط است.
 

داروها و عوامل ژنتیکی

برخی داروها از جمله کورتیکواستروئیدها، داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای و داروهای ضدصرع می‌توانند با افزایش سنتز چربی یا کاهش عملکرد کبدی، به بروز کبد چرب منجر شوند.

از نظر ژنتیکی، وجود جهش در ژن PNPLA3 یکی از قوی‌ترین عوامل مستعدکننده برای تجمع چربی در کبد شناخته شده است. افراد دارای این جهش حتی در صورت وزن طبیعی نیز ممکن است به NAFLD مبتلا شوند.
 

عوامل عفونی، ایمنی و روانی

اگرچه نادرتر هستند، اما عفونت‌هایی مانند هپاتیت C یا بیماری‌های خودایمنی کبد می‌توانند منجر به آسیب کبدی و تجمع چربی شوند. در مردانی با سیستم ایمنی ضعیف یا بیماری‌های مزمن، این خطر بیشتر است.

همچنین، استرس مزمن با افزایش ترشح هورمون کورتیزول، به انباشت چربی در ناحیه شکم و افزایش چربی کبد منجر می‌شود.
 

عوارض کبد چرب در مردان

بیماری کبد چرب (Fatty Liver Disease) در صورت عدم درمان می‌تواند به مجموعه‌ای از عوارض جدی و گاه غیرقابل برگشت منجر شود. این عوارض نه‌تنها سلامت کبد، بلکه سیستم‌های قلبی‌عروقی، هورمونی، کلیوی و روانی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهند. در مردان، به‌دلیل چربی احشایی بیشتر و تفاوت‌های هورمونی، پیشرفت بیماری معمولاً سریع‌تر و شدیدتر است.

عوارض کبدی (پیشرفت در مراحل بیماری کبد چرب)

• استئاتوهپاتیت غیرالکلی (NASH)

مرحله‌ بعد از کبد چرب ساده، استئاتوهپاتیت غیرالکلی (NASH) است. در این مرحله، التهاب، استرس اکسیداتیو و آسیب سلولی در بافت کبد رخ می‌دهد.

بین 15 تا 30 درصد از بیماران مبتلا به NAFLD به NASH پیشرفت می‌کنند و این پیشرفت در مردان به‌دلیل چربی احشایی بالاتر و مقاومت انسولینی، سریع‌تر است.

• فیبروز کبد (Fibrosis)

در این مرحله، بافت اسکار (فیبروز) به‌تدریج جایگزین سلول‌های سالم کبد می‌شود. اگر روند التهاب ادامه یابد، فیبروز گسترش یافته و عملکرد کبد کاهش می‌یابد.

• سیروز کبدی (Cirrhosis)

در مراحل پیشرفته، کبد دچار سیروز می‌شود؛ حالتی که در آن بافت فیبروتیک جایگزین بافت عملکردی شده و کبد سفت، کوچک و ناکارآمد می‌گردد.

عوارض شایع سیروز شامل واریس مری و خونریزی گوارشی، آسیت (تجمع مایع در شکم) و انسفالوپاتی کبدی (اختلال عملکرد مغزی ناشی از سموم خون) است.
 

عوارض خارج‌کبدی (Extrahepatic Complications)

• بیماری‌های قلبی-عروقی

کبد چرب با افزایش التهاب سیستمیک و اختلال در چربی خون، خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر قلب، سکته مغزی و حمله قلبی (میوکارد اینفارکشن) را به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهد.
 

• دیابت نوع ۲ و فشار خون بالا

کبد چرب با مقاومت به انسولین همراه است و می‌تواند کنترل قند خون را دشوارتر کند. هم‌چنین، التهاب مزمن کبدی باعث افزایش فشار خون و اختلال در عملکرد عروق می‌شود.
 

• اختلالات هورمونی و جنسی در مردان

در مردان، اختلال عملکرد کبد باعث کاهش متابولیسم تستوسترون می‌شود که نتیجه‌ی آن کاهش میل جنسی (لیبیدو)، اختلال نعوظ (ED)،کاهش توده عضلانی و انرژی کلی بدن است. این تغییرات اغلب با پیشرفت NAFLD و بروز NASH هم‌زمان می‌شوند.
 

• آسیب کلیوی

بیماری کبد چرب می‌تواند خطر نارسایی کلیوی مزمن (CKD) را افزایش دهد. این ارتباط ناشی از التهاب سیستمیک، مقاومت انسولینی و افزایش فشار خون است. مردان مبتلا به NAFLD، حدود ۲ تا ۳ برابر بیشتر در معرض اختلال عملکرد کلیه قرار دارند.
 

• افسردگی و اضطراب

خستگی مزمن، اختلال خواب و نگرانی از بیماری می‌توانند منجر به افسردگی، اضطراب و کاهش کیفیت زندگی شوند.

تحقیقات نشان داده‌اند که در بیماران مبتلا به NAFLD، شیوع افسردگی تا ۳ برابر بالاتر از جمعیت عمومی است.
 

• نارسایی کبد و کاهش امید به زندگی

در موارد پیشرفته، کبد توانایی خود را در انجام وظایف حیاتی (مانند سم‌زدایی، تولید پروتئین و تنظیم قند خون) از دست می‌دهد. در این حالت، تنها درمان مؤثر، پیوند کبد است.

آمارها نشان می‌دهد مردان مبتلا به کبد چرب پیشرفته نسبت به همتایان سالم خود، امید به زندگی کوتاه‌تری دارند.
 

راه درمان کبد چرب در مردان

درمان کبد چرب در مردان چیست؟ در حال حاضر، درمان قطعی دارویی برای بیماری کبد چرب (Fatty Liver Disease) وجود ندارد؛ با این حال، اصلاح سبک زندگی مؤثرترین و علمی‌ترین روش برای کنترل و بازگرداندن سلامت کبد است. هدف درمان، کاهش چربی کبد، مهار التهاب و جلوگیری از پیشرفت به فیبروز یا سیروز است.

کاهش وزن و کنترل شاخص توده بدنی (BMI)

کاهش تدریجی وزن، نخستین و مؤثرترین گام در درمان کبد چرب در مردان است.

به طور میانگین کاهش ۵ تا ۱۰ درصد از وزن بدن می‌تواند چربی ذخیره‌شده در کبد را تا حدود ۴۰٪ کاهش دهد. کاهش وزن باید تدریجی (حدود ۰.۵ تا ۱ کیلوگرم در هفته) باشد تا از التهاب یا آسیب ناگهانی به کبد جلوگیری شود.

در مردان، کاهش چربی احشایی (به‌ویژه در ناحیه شکم) نقش کلیدی در بهبود عملکرد کبد دارد.
 

رژیم غذایی مناسب

توجه به الگوی رژیم غذایی سالم و محدودسازی یا حذف قندهای ساده (شکر، نوشابه، شیرینی‌جات)، چربی‌های ترانس (مارگارین، غذاهای صنعتی)، غذاهای سرخ‌شده و فرآوری‌شده و گوشت‌های پرچرب و فرآوری‌شده (سوسیس، کالباس) می تواند کمک کننده باشد.

برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، مطالعه مقاله "برنامه هفتگی رژیم غذایی کبد چرب" که در مجله علمی داروکده منتشر شده است، پیشنهاد می شود.
 

فعالیت بدنی و ورزش منظم

ورزش یکی از ارکان اصلی درمان است و باید به‌صورت مداوم و هدفمند انجام شود. حداقل ۱۵۰ دقیقه ورزش هوازی در هفته پیشنهاد شده است. ورزش‌های مقاومتی (وزنه‌برداری) در مردان اهمیت بیشتری دارد، زیرا باعث افزایش توده عضلانی و کاهش چربی شکمی می‌شود.

حتی بدون کاهش وزن قابل توجه، ورزش منظم می‌تواند چربی کبد را تا ۳۰٪ کاهش دهد.
 

کنترل بیماری‌های زمینه‌ای

درمان و کنترل بیماری‌های متابولیک هم‌زمان برای جلوگیری از پیشرفت بیماری حیاتی است.
 

پرهیز از الکل و سموم کبدی

مصرف الکل، حتی در مقادیر اندک، روند تخریب بافت کبد را تسریع می‌کند. همچنین باید از مصرف داروهای بدون تجویز (مانند استامینوفن در دوز بالا) و مواد سمی برای کبد اجتناب شود.
 

مکمل‌ها و درمان‌های حمایتی

برخی ترکیبات طبیعی ممکن است در مراحل خفیف تا متوسط مفید باشند، هرچند شواهد علمی هنوز محدود است:

ویتامین E: مکمل ویتامین E برای بیماران مبتلا به NASH غیر دیابتی، با دوز کنترل‌شده و تحت نظر پزشک.

امگا-۳ (اسیدهای چرب ضروری): مکمل امگا3 به بهبود تری‌گلیسرید و التهاب کمک می‌کند.

سیلیمارین (عصاره گیاه خارمریم): سیلی مارین خاصیت آنتی‌اکسیدانی دارد و ممکن است از سلول‌های کبدی محافظت کند که به عنوان درمان گیاهی کبد چرب در مردان و زنان شناخته می شود.
 

پیگیری منظم و مدیریت استرس

پایش منظم از طریق آزمایش آنزیم‌های کبدی (ALT  و AST)، سونوگرافی یا فیبرواسکن برای بررسی روند درمان ضروری است.

مدیریت استرس با روش‌هایی مانند یوگا، مدیتیشن یا تنفس آگاهانه، به تعادل هورمون کورتیزول و کاهش التهاب سیستمیک کمک می‌کند.
 

در صورت تمایل به کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با درمان کبد چرب در طب سنتی، مطالعه مقاله "خواص زیره سبز برای کبد چرب" تألیف و ترجمه خانم دکتر الهام محمدخانلو به شما پیشنهاد می شود.
 

سخن پایانی

کبد چرب در مردان از جمله بیماری‌های قابل پیشگیری و درمان است که با افزایش آگاهی و مداخله به‌موقع می‌توان از بروز عوارض جدی آن جلوگیری کرد. علائمی مانند خستگی، درد در ناحیه شکم و اختلالات گوارشی باید جدی گرفته شوند و عوامل زمینه‌ساز نظیر چاقی، کم‌تحرکی و تغذیه ناسالم مورد اصلاح قرار گیرند.

ورزش منظم، تغذیه متعادل و انجام چکاپ‌های دوره‌ای سلامت کبد، تحت نظر پزشک معالج و استفاده از برخی مکمل ها، با صلاحدید ایشان، می تواند رویکرد مناسبی باشد.

انواعی از بهترین مکمل های کبد چرب ایرانی و خارجی در داروکده موجود است. داروخانه آنلاین داروکده که از سال 1388 فعالیت خود را آغاز کرده، با تکیه بر خدمات باکیفیت و جلب رضایت مشتریان، تنها داروخانه آنلاین کشور است که موفق به دریافت نماد اعتماد الکترونیکی 5 ستاره شده است.

داروخانه انلاین داروکده با ارائه خدمات مشاوره تلفنی تخصصی توسط تیم علمی خود، گامی نو در راستای حمایت از مشتریان برداشته است. این سرویس به کاربران امکان می‌دهد تا با برقراری تماس با مشاوران مجرب، اطلاعات دقیق و شخصی‌سازی‌شده‌ای درباره محصولات سلامت‌محور دریافت کنند.

این مشاوره‌ها، با شعار یک تماس با مشاور، یک قدم تا انتخاب مطمئن‌تر، که توسط داروسازان و متخصصان تغذیه ارائه می‌شود، به مشتریان کمک می‌کند تا با اطمینان بیشتری محصول مناسب نیاز خود را انتخاب کنند، به‌ویژه در مواردی که انتخاب محصول نیازمند دانش تخصصی است.

امیدواریم مقاله "علائم کبد چرب در مردان" برای شما حاوی اطلاعات مفیدی باشد. هدف ما در مجله علمی داروکده افزایش آگاهی مخاطبان در حیطه سلامت و ارائه پاسخ هایی علمی در رابطه با دغدغه های موجود در این زمینه است. تیم علمی داروکده متشکل از داروسازان متخصص و دانش آموختگان رشته تغذیه به تألیف و ترجمه مقالات پیرامون موضوعات حائز اهمیت در حوزه سلامت می پردازند. در صورت وجود هر گونه پرسش در رابطه با کبد چرب در مردان، می‌توانید در بخش نظرات سوال خود را مطرح کرده تا تیم علمی داروکده در اسرع وقت به آن پاسخ دهند.
 

منابع

Neuschwander-Tetri BA, Caldwell SH. Nonalcoholic steatohepatitis: summary of an AASLD Single Topic Conference. Hepatology. 2003 May;37(5):1202-19

Younossi ZM, Koenig AB, Abdelatif D, Fazel Y, Henry L, Wymer M. Global epidemiology of nonalcoholic fatty liver disease-Meta-analytic assessment of prevalence, incidence, and outcomes. Hepatology. 2016 Jul;64(1):73-84

Chalasani N, Younossi Z, Lavine JE, Charlton M, Cusi K, Rinella M, Harrison SA, Brunt EM, Sanyal AJ. The diagnosis and management of nonalcoholic fatty liver disease: Practice guidance from the American Association for the Study of Liver Diseases. Hepatology. 2018 Jan;67(1):328-357

Romeo S, Kozlitina J, Xing C, Pertsemlidis A, Cox D, Pennacchio LA, Boerwinkle E, Cohen JC, Hobbs HH. Genetic variation in PNPLA3 confers susceptibility to nonalcoholic fatty liver disease. Nat Genet. 2008 Dec;40(12):1461-5

Vernon G, Baranova A, Younossi ZM. Systematic review: the epidemiology and natural history of non-alcoholic fatty liver disease and non-alcoholic steatohepatitis in adults. Aliment Pharmacol Ther. 2011 Aug;34(3):274-85

Marchesini G, Bugianesi E, Forlani G, Cerrelli F, Lenzi M, Manini R, Natale S, Vanni E, Villanova N, Melchionda N, Rizzetto M. Nonalcoholic fatty liver, steatohepatitis, and the metabolic syndrome. Hepatology. 2003 Apr;37(4):917-23

Hernaez R, Lazo M, Bonekamp S, Kamel I, Brancati FL, Guallar E, Clark JM. Diagnostic accuracy and reliability of ultrasonography for the detection of fatty liver: a meta-analysis. Hepatology. 2011 Sep 2;54(3):1082-1090

Eslam M, Sanyal AJ, George J; International Consensus Panel. MAFLD: A Consensus-Driven Proposed Nomenclature for Metabolic Associated Fatty Liver Disease. Gastroenterology. 2020 May;158(7):1999-2014.e1