خارش گوش

خارش گوش یکی از شایع‌ترین علائم مراجعه کنندگان، به متخصصان گوش و حلق و بینی است. این عارضه اغلب به‌صورت یک مشکل موضعی ساده تلقی می‌گردد، اما در واقع نشانه‌ای از اختلال در سد دفاعی پوست کانال گوش خارجی، التهاب نوروژنیک، دیس‌بیوزیس میکروبیوم (عدم تعادل یا تغییرات غیرطبیعی در ترکیب میکروب‌ها) موضعی یا سیستمیک و حتی عدم تعادل تغذیه‌ای است.

مطالعات اخیر نشان می‌دهند که بیشتر موارد مزمن خارش گوش با کمبودهای تغذیه‌ای (به‌ویژه اسیدهای چرب امگا-۳، زینک، ویتامین‌های A ،D ،E و پروبیوتیک‌ها) یا مصرف بالای مواد غذایی التهابی (قندهای ساده، چربی‌های ترانس و لبنیات پرچرب) ارتباط مستقیم دارند. هدف این مقاله، بررسی شواهد علمی موجود در مورد چگونگی بروز، علل خارش گوش، معرفی بهترین قطره برای خارش گوش و همچنین رژیم غذایی مفید برای خارش گوش است.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• چگونگی بروز خارش گوش
• شیوع و عوامل خطر خارش گوش
• علل شایع خارش گوش
• نقش محور روده-پوست-گوش در خارش گوش
• تشخیص علت خارش گوش و ارزیابی تغذیه‌ای
• رژیم غذایی مفید در خارش گوش
• مواد غذایی مفید و مضر در خارش گوش
• قطره‌های کمک کننده برای تسکین خارش گوش

مدت زمان تقریبی مطالعه: 7 دقیقه

چگونگی بروز خارش گوش

خارش گوش معمولا به‌دلیل تحریک پوست داخل گوش ایجاد می‌شود که ممکن است به علت عوامل مختلفی مانند عفونت‌ها، آلرژی‌ها، خشکی پوست یا تماس با مواد تحریک‌کننده باشد. این تحریک می‌تواند باعث التهاب در لایه‌های پوست یا غشای مخاطی گوش شود. در برخی موارد، خارش گوش ممکن است نشانه‌ای از مشکلاتی مانند عفونت‌های قارچی یا باکتریایی باشد که نیاز به درمان پزشکی دارند.

کانال گوش خارجی تنها منطقه‌ای از بدن است که پوست آن مستقیماً بر روی غضروف و استخوان قرار گرفته و فاقد لایه زیرجلدی چربی است؛ از این‌رو بسیار حساس به تغییرات رطوبت، pH، میکروبیوم (مجموعه میکروب‌های مفید و مضر بدن) و وضعیت تغذیه‌ای می‌باشد.

فعال‌سازی اولیه با مشکلاتی در سد پوستی باعث می‌شود که رطوبت پوست از دست برود و آلرژن‌ها و پاتوژن‌ها وارد پوست شوند. این امر باعث تحریک سیستم ایمنی و آزاد شدن هیستامین از سلول‌های ماست می‌شود. در سطح اعصاب، پوست گوش «حساس‌تر از حد معمول» می‌شود؛ یعنی با کوچک‌ترین تحریک حتی باد یا لمس خیلی سبک، مغز پیام «خارش شدید» می‌فرستد و این چرخه التهاب و خارش را مدام تکرار می‌کند.

در حقیقت، مصرف زیاد امگا-۶ در غذا باعث افزایش مواد التهابی مانند آراشیدونیک اسید می‌شود، در حالی که کمبود زینک منجر به کاهش تولید مواد ضدالتهابی و تشدید التهاب می‌گردد.

در واقع خارش گوش یک علامت ساده حسی، اما نتیجه فعال‌سازی پیچیده گیرنده‌های پروریتوژنیک و گیرنده‌های هیستامین H1/H4 و در نتیجه آزادسازی میانجی‌های التهابی است.

شیوع و عوامل خطر خارش گوش

خارش گوش در تمامی سنین دیده می‌شود، اما شیوع آن در افراد بالای ۶۰ سال (به‌علت خشکی طبیعی پوست و کاهش تولید و ترشح موم گوش توسط غدد سرمن‌ساز گوش خارجی) و کودکان ۵-۱۰ سال (به‌علت درماتیت آتوپیک، آلرژی و همچنین به‌دلیل کنجکاوی و عادات رفتاری، به‌طور مکرر اشیاء خارجی مانند انگشت، گوش‌پاک‌کن یا اجسام نوک‌تیز را به داخل مجرای گوش خارجی وارد می‌کنند که منجر به آسیب مکانیکی پوست ظریف مجرا، التهاب موضعی و ایجاد چرخه معیوب «خارش → تحریک بیشتر → تشدید خارش» می‌گردد) بیشتر است.

عوامل خطر محیطی شامل شنا یا استحمام مکرر، استفاده از سمعک یا هندزفری (ایجاد محیط مرطوب و بسته)، زندگی در مناطق گرم و مرطوب و تماس با مواد شوینده قلیایی است.

از نظر تغذیه‌ای، مصرف پایین ماهی و منابع امگا-۳، کمبود زینک و ویتامین D، رژیم غذایی مملو از امگا-۶ (روغن‌های گیاهی تصفیه‌شده) و مصرف بالای لبنیات پرچرب با افزایش خطر ابتلا و عود بیماری همراه است.

استفاده از گوش‌گیر سیلیکونی هنگام شنا، خشک کردن کامل گوش پس از استحمام، اجتناب از دستکاری با گوش‌پاک‌کن، مرطوب‌سازی ملایم با قطره‌های مخصوص و استفاده از رژیم غذایی ضدالتهابی، عود را کاهش می‌دهد.

علل شایع خارش گوش

1. درماتیت سبورئیک کانال گوش

این شایع‌ترین علت خارش گوش است (در ۳۰ تا ۴۰ درصد افراد دیده می‌شود). یک قارچ طبیعی پوست به‌نام مالاسزیا در محیط چرب و مرطوب گوش بیش از حد رشد می‌کند و باعث پوسته‌ریزی، چربی زیاد و خارش شدید داخل کانال گوش می‌شود.
 

2. اگزما یا درماتیت آتوپیک گوش

در افرادی که زمینه آلرژی دارند رخ می‌دهد و معمولاً با حساسیت به مواد غذایی مانند شیر، تخم‌مرغ، گندم یا سویا همراه است. پوست کانال گوش خشک، قرمز و به‌شدت خارش‌دار می‌شود.

3. درماتیت تماسی آلرژیک

وقتی پوست گوش با مواد حساسیت‌زا تماس پیدا می‌کند، ایجاد می‌شود؛ مثل گوشواره‌های نیکلی، شامپوها و صابون‌های معطر، هدفون، عینک، قطره گوش یا حتی لاک ناخن که دست به گوش می‌خورد، می‌توانند دلیل خارش گوش باشند.

۴. عفونت خارجی گوش (قارچی یا باکتریایی)

معمولاً در کسانی که زیاد شنا می‌کنند یا گوششان مدام مرطوب می‌ماند اتفاق می‌افتد. رطوبت باعث رشد قارچ یا باکتری می‌شود و خارش شدید همراه با ترشح یا درد ایجاد می‌کند.

۵. خارش بدون علت مشخص (ایدیوپاتیک)

در خیلی از موارد هیچ عفونت یا آلرژی واضحی پیدا نمی‌شود. در واقع این نوع خارش اغلب به‌دلیل کمبود مواد مغذی ضدالتهابی، استرس مزمن یا عادت‌های نادرست مثل تمیز کردن بیش از حد گوش با گوش‌پاک‌کن، فرو کردن انگشت یا اشیاء نوک‌تیز داخل گوش و در نتیجه افزایش تولید جرم گوش و تحریک پوست کانال به‌وجود می‌آید.

استفاده مکرر از گوش‌پاک‌کن و فرو بردن هر نوع جسم داخل گوش (حتی پنبه) نه‌تنها جرم را به عقب می‌راند و باعث تجمع و سفت شدن آن می‌شود، بلکه پوست ظریف کانال گوش را زخمی و ملتهب می‌کند و خودش یکی از شایع‌ترین دلایل شروع یا تشدید خارش مزمن گوش است.

در بسیاری از موارد، چندین عامل به‌طور هم‌زمان وجود دارند.

نقش محور روده-پوست-گوش در خارش گوش

در سال‌های اخیر، مفهوم «محور روده-مغز-پوست-گوش» (Gut-Brain-Skin-Ear Axis) مطرح شده است و به ارتباط متقابل و پیچیده‌ای اشاره دارد که بین روده، مغز، پوست و گوش وجود دارد. تحقیقات نشان داده‌اند که فعالیت‌های روده و میکروبیوم آن می‌توانند بر مغز تاثیر گذاشته و به مشکلات پوستی و حتی اختلالات شنوایی منجر شوند. این محور نشان‌دهنده تعاملات بیولوژیکی و عصبی است که بر سلامت کلی بدن اثر می‌گذارند.

التهاب ناشی از رژیم غذایی نامناسب یا دیس‌بیوزیس روده (عدم تعادل در ترکیب و عملکرد میکروبیوم روده شامل کاهش باکتری‌های مفید و افزایش باکتری‌های مضر یا التهاب‌زا) می‌تواند به‌طور مستقیم حساسیت اعصاب حسی کانال گوش را افزایش دهد.

همچنین در مطالعات مشاهده شده است، عدم تعادل در ترکیب میکروبیوم روده (کاهش Lactobacilli و Bifidobacteria و افزایش Firmicutes) با افزایش نفوذپذیری روده و ورود سم باکتریایی به جریان خون، التهاب ایجاد می‌کند که به‌طور انتخابی کانال گوش را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

تشخیص علت خارش گوش و ارزیابی تغذیه‌ای

تشخیص با اتوسکوپی، بررسی pH کانال (طبیعی ۵-۵.۵) و در صورت لزوم کشت یا باکتری انجام می‌شود. ارزیابی تغذیه‌ای باید شامل اندازه‌گیری سرمی ۲۵-هیدروکسی ویتامین D، زینک، فریتین و IgE توتال باشد. ثبت دقیق رژیم غذایی سه‌روزه و پرسشنامه حساسیت غذایی نیز ضروری است.

رژیم غذایی مفید در خارش گوش

رژیم ضدالتهابی مدیترانه‌ای به‌خاطر ترکیب طبیعی و غنی از مواد ضدالتهابی، یکی از بهترین راهکارهای تغذیه‌ای برای کاهش التهاب پوستی و در نتیجه کمک به بهبود خارش گوش (چه به‌دلیل اگزما، درماتیت یا حساسیت)، شناخته می‌شود. در این رژیم، تمام مواد مغذی مورد نیاز فقط از طریق غذاهای کامل و تازه تأمین می‌شود.

در رژیم غذایی مدیترانه‌ای، ماهی‌های چرب مانند سالمون و ساردین همراه با گردو و دانه کتان تازه آسیاب‌شده، منبع اصلی امگا-۳ و ویتامین D هستند و واکنش‌های آلرژیک را کاهش می‌دهند. گوشت بره، نخود، عدس و تخمه کدو به‌عنوان منابع غنی زینک عمل می‌کنند و سد پوستی را ترمیم می‌کنند.

ماست یونانی، کفیر و پنیر فتا پروبیوتیک‌های چندسویه مورد نیاز را روزانه تأمین می‌نمایند. زردچوبه که همیشه همراه فلفل سیاه و روغن زیتون در غذاها استفاده می‌شود، کورکومین مؤثر را فراهم می‌کند. پیاز قرمز، جعفری فراوان و انگور قرمز نیز کوئرستین بالایی دارند، کوئرستین یک از قوی‌ترین آنتی‌هیستامین‌ها و ضدالتهاب‌های طبیعی است.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد کوئرستین، می‌توانید مقاله "کوئرستین چیست و چه خواصی دارد؟" تالیف و ترجمه خانم دکتر فاطمه دادخواه (دکتر داروساز) را مطالعه نمایید.

آناناس تازه، بروملین قوی را به بدن می‌رساند. با گنجاندن منظم این غذاهای سنتی مدیترانه‌ای در برنامه روزانه همه ریزمغذی‌های ضدالتهابی لازم تأمین شده و شدت خارش گوش به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد.

مواد غذایی مفید و مضر در خارش گوش

- مواد غذایی مفید در خارش گوش

ماهی‌های چرب، گردو، بذر کتان، سبزیجات برگ‌دار تیره، زردچوبه، زنجبیل، انواع توت‌ها، ماست پروبیوتیک، کلم‌ترش، کیمچی، روغن زیتون بکر، آووکادو.
 

- مواد غذایی مضر یا تشدیدکننده خارش گوش

لبنیات پرچرب، شیرینی‌جات، فست‌فود، روغن‌های گیاهی تصفیه‌شده (آفتابگردان، ذرت، سویا)، غذاهای فرآوری‌شده، الکل، غذاهای حاوی نیکل بالا (شکلات، کنسروها).

- قطره‌های کمک‌کننده برای تسکین خارش گوش

• قطره گوش ایرگل

موم گوش، یک ماده طبیعی است که توسط غدد مجرای خارجی گوش ترشح می‌شود؛ اما تجمع زیاد آن می‌تواند به مشکلاتی از جمله خارش گوش منجر شود. قطره گوش ایرگل، با ترکیب سه روغن گیاهی بادام زمینی، بادام شیرین و کافور، ترشحات سفت را نرم کرده و امکان خروج آسان آنها را فراهم می‌کند.

• قطره لامیژکس باریج

قطره گوش لامیژکس باریج، به منظور تسکین علائم عفونت حاد گوش خارجی تهیه شده است. این محصول با استفاده از ترکیبات گیاهی ضد میکروبی شامل شمعدانی عطری، میخک و اسطوخودوس، به‌طور مؤثر در مهار پاتوژن‌های مسئول ایجاد عفونت حاد گوش خارجی عمل می‌کند. این ترکیبات گیاهی نقش چشمگیری در کاهش التهاب و بهبود عفونت گوش دارند.

یکی از دلایل خارش گوش، عفونت آن است. در مواردی که خارش گوش ناشی از عفونت باشد، قطره گوش لامیژکس باریج می‌تواند با تسریع روند بهبود عفونت، به کاهش خارش گوش کمک کند.

سخن پایانی

خارش گوش دیگر یک علامت ساده و گذرا نیست؛ بلکه نشانه‌ای از عدم تعادل در سد پوستی، سیستم ایمنی و وضعیت تغذیه‌ای است. درمان موفق نیازمند رویکرد چندوجهی شامل درمان موضعی، اصلاح میکروبیوم و به‌ویژه مداخله تغذیه‌ای هدفمند می‌باشد. رژیم غذایی غنی از امگا-۳، زینک، پروبیوتیک‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها همراه با حذف مواد غذاهای التهابی، نه تنها علائم را به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌دهد، بلکه از عود طولانی‌مدت جلوگیری می‌کند. در واقع درمان خارش مزمن گوش در ترکیب هوشمندانه داروهای بیولوژیک با تغذیه مناسب نهفته است.

امکان خرید قطره‌های گوش برای کاهش التهاب گوش و سایر محصولات سلامت محور در داروخانه آنلاین داروکده فراهم است.

داروخانه آنلاین داروکده، با نظارت معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران و دارا بودن نشان اعتماد الکترونیکی پنج‌ستاره از وزارت صنعت، معدن و تجارت، متعهد به ارائه خدمات با کیفیت بالا و ارتقای سطح آگاهی عمومی در حوزه سلامت است. این مجموعه با استفاده از دانش و تخصص گروهی از داروسازان و کارشناسان تغذیه، مجله علمی داروکده را راه‌اندازی کرده است تا با انتشار مقالات دقیق و مبتنی بر آخرین یافته‌های علمی، اطلاعات قابل اعتماد و راهنمایی‌های کاربردی برای بهبود سلامت و کیفیت زندگی در اختیار مخاطبان قرار دهد.

علاوه بر این، داروکده با ایجاد بخش پرسش و پاسخ آنلاین، فضایی را فراهم کرده است تا کاربران بتوانند به‌راحتی سؤالات، نظرات یا پیشنهادهای خود را مطرح کنند و از مشاوره تخصصی تیم علمی بهره‌مند شوند. ما بر این باوریم که دیدگاه‌ها و بازخوردهای شما نقش مهمی در ارتقای کیفیت خدمات ما ایفا می‌کند و از شما دعوت می‌کنیم با به‌اشتراک‌گذاری نظرات خود، ما را در این مسیر همراهی کنید.

منابع

1. Papakonstantinou E, Kechagia M, Sotiroudis G, et al. Nutrition and atopic dermatitis. Nutrients. 2021;13(3):914. doi: 10.3390/nu13030914. PMID: 33692290; PMCID: PMC7999501.

2. Haghighat N, Mohammadshahi M, Mansoori A, et al. Potential modulation of inflammation by probiotic and omega-3 supplementation in elderly with chronic low-grade inflammation — a randomized, placebo-controlled trial. Front Nutr. 2022;9:1007879. doi: 10.3389/fnut.2022.1007879. PMID: 36235651; PMCID: PMC9554553.

3. Chen X, Liu Y, Zhang Y, et al. Modulation of gut microbiome as a therapeutic modality for auditory disorders. Curr Opin Otolaryngol Head Neck Surg. 2023;31(5):317-324. doi: 10.1097/MOO.0000000000000913. PMID: 37887847.

4. Tingö L, Ahlberg E, Johansson L, et al. The potential effects of probiotics and ω-3 fatty acids on chronic low-grade inflammation. Nutrients. 2020;12(8):2402. doi: 10.3390/nu12082402. PMID: 32796608; PMCID: PMC7468917.

5. Kim HJ, Lee JH, Park SY, et al. Analysis of the microbiome of the ear canal in normal individuals and patients with chronic otitis externa. Ann Dermatol. 2022;34(6):423-431. doi: 10.5021/ad.22.087. PMID: 36478423; PMCID: PMC9763917.

6. Dirix V, Vanderwegen J, Van Hecke R, et al. The adult microbiome of healthy and otitis patients: definition of the core healthy and diseased ear microbiomes. PLoS One. 2022;17(2):e0262806. doi: 10.1371/journal.pone.0262806. PMID: 35134073; PMCID: PMC8824365.

7. Katta R, Kramer MJ, Wong C. Nutritional factors in the prevention of atopic dermatitis in children. Nutrients. 2021;13(2):571. doi: 10.3390/nu13020571. PMID: 33585361; PMCID: PMC7915879.

8. Wang Y, Li X, Zhang Q, et al. Updated meta-analysis on vitamin supplementation for chronic pruritus: expanding evidence beyond vitamin D. Nutrients. 2025;17(3):512. doi: 10.3390/nu17030512. PMID: 40332575.