کمبود چه ویتامینی باعث شکنندگی مو می‌شود؟

سلامت و زیبایی مو از دیرباز یکی از نشانه‌های سلامتی عمومی و تعادل فیزیولوژیک بدن انسان محسوب می‌شود. هر تار مو، سازه‌ای پروتئینی با استحکام قابل توجه است که نقش محافظتی و زیبایی‌شناختی دارد. با این حال، عوامل متعددی می‌توانند این ساختار مستحکم را تضعیف کرده و منجر به عارضه‌ای به‌نام شکنندگی مو شوند. شکنندگی مو صرفا یک مشکل ظاهری نیست، بلکه غالبا نشان‌دهنده اختلالی در فرآیند تولید فیبر کراتین یا کاهش مقاومت مکانیکی ساقه مو است.

در جستجوی راهکاری برای این مشکل رایج، توجه متخصصان به عوامل تغذیه‌ای، به‌ویژه نقش حیاتی ویتامین برای موهای شکننده، معطوف شده است. این مقاله به بررسی ساختار تار موی سالم، علل اصلی شکنندگی و مهم‌تر از همه، کمبودهای ویتامینی کلیدی که می‌توانند به‌طور مستقیم بر این عارضه تاثیر بگذارند، خواهد پرداخت.
 

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• ساختار تار موی سالم
• علل شکنندگی مو
• کمبود چه ویتامینی باعث شکنندگی مو می‌شود؟
• درمان شکنندگی مو: رویکردهای تغذیه‌ای و موضعی
• رویکردهای نوین در تقویت موهای خشک و شکننده: فراتر از کمبود ویتامین

مدت زمان تقریبی مطالعه: 9 دقیقه
 

ساختار تار موی سالم

تار موی سالم یک ساختار پیچیده است که از سه لایه اصلی تشکیل شده است:

• کوتیکول (Cuticle): خارجی‌ترین لایه که از سلول‌های کراتینی مرده و شفاف و هم‌پوشاننده تشکیل شده است. کوتیکول نقش محافظت فیزیکی از قسمت‌های داخلی و تنظیم رطوبت را بر عهده دارد. سلامت کوتیکول، عامل اصلی درخشندگی و نرمی مو است.
• قشر (Cortex): ضخیم‌ترین لایه که شامل فیبرهای پروتئینی کراتین، پیوندهای دی‌سولفیدی و ملانین (رنگدانه مو) است. قشر، مسئول استحکام مکانیکی، کشسانی و رنگ مو است.
• مدولا (Medulla): داخلی‌ترین بخش (که در موهای نازک ممکن است وجود نداشته باشد) و نقش ساختاری آن کاملا مشخص نیست، اما ممکن است در استحکام و ایستادگی مو نقش داشته باشد.

استحکام و انعطاف‌پذیری مو وابسته به یکپارچگی این ساختارها، به‌ویژه پیوندهای دی‌سولفیدی در قشر و حفظ رطوبت درونی است.
 

علل شکنندگی مو

شکنندگی مو زمانی رخ می‌دهد که ساقه مو تضعیف شده و در اثر تنش‌های عادی یا حتی اندک، می‌شکند. علل شکنندگی مو به دو دسته داخلی (سیستمیک) و خارجی (محیطی) تقسیم می‌شوند:

الف. علل خارجی (آسیب‌های فیزیکی و شیمیایی)

• آسیب‌های حرارتی: استفاده مکرر از سشوار، اتوی مو و ابزارهای حرارتی که باعث تبخیر آب از قشر مو و آسیب به پروتئین‌ها می‌شوند.
• آسیب‌های شیمیایی: رنگ کردن، دکلره، صاف کردن یا فر دائم که پیوندهای پروتئینی مو را تغییر داده یا می‌شکنند و لایه محافظ کوتیکول را تخریب می‌کنند.
• آسیب‌های مکانیکی: شانه‌زدن خشن، خشک کردن پرفشار با حوله و بستن مو با کش‌های محکم.
   

ب. علل داخلی (سیستمیک و تغذیه‌ای)

• کم‌آبی و خشکی: علت خشکی مو در زنان و مردان اغلب به کاهش محتوای آب ساقه مو و کمبود سبوم (چربی طبیعی) مربوط می‌شود.
• کمبودهای تغذیه‌ای: کاهش جذب ریزمغذی‌ها، پروتئین و به‌خصوص برخی ویتامین‌های حیاتی.
• بیماری‌های ساقه مو: اختلالات ژنتیکی (مانند تریکورکسی ندوزا، مونیلتریکس).
• هورمون‌ها و استرس: عدم تعادل هورمون‌های تیروئیدی یا استرس مزمن می‌توانند بر چرخه رشد مو و کیفیت آن تاثیر بگذارند.
   

کمبود چه ویتامینی باعث شکنندگی مو می‌شود؟

علت خشکی مو کمبود چه ویتامینی است؟ اگرچه هیچ ویتامین واحدی به‌تنهایی پاسخ این سوال نخواهد بود، تحقیقات نشان می‌دهند که کمبود چند ویتامین کلیدی می‌تواند سنتز کراتین و سلامت ساقه مو را به‌شدت مختل کند. این ویتامین‌ها به‌عنوان ویتامین برای موهای شکننده شناخته می‌شوند:

۱. بیوتین (ویتامین B7 یا H)

بیوتین یک کوآنزیم حیاتی در متابولیسم اسیدهای چرب و اسیدهای آمینه است و نقش اساسی در تولید پروتئین‌های ساختاری به‌ویژه کراتین دارد. برای کسب اطلاعات کامل در مورد این ویتامین، به مقاله "همه چیز درباره بیوتین یا ویتامین B7" که توسط خانم دکتر الهه عبدالهی (دکتر داروساز) تالیف و گردآوری شده است، مراجعه نمایید.

کمبود بیوتین، اگرچه نادر است (اغلب در بیماران با اختلال جذب)، مستقیما با شکنندگی مو و ناخن، ریزش مو و درماتیت (التهاب پوست) مرتبط است. تحقیقات اولیه نشان داده که مکمل‌ بیوتین می‌تواند استحکام مو را بهبود بخشد و به‌عنوان مهم‌ترین ویتامین برای موهای خشک و شکننده و یا بهترین ویتامین برای موهای خشک شناخته شود.
 

۲. ویتامین A (و مشتقات آن)

ویتامین A (رتینوئیدها) برای تمایز سلولی، از جمله در سلول‌های فولیکول مو لازم است.

کمبود شدید ویتامین A می‌تواند منجر به هایپرکراتینیزاسیون (تولید کراتین بیش از حد) و کراتوز پیلاریس شود که ممکن است بر سلامت ساقه مو تاثیر بگذارد. با این حال، مصرف بیش از حد ویتامین A به‌ مراتب شایع‌تر و خطرناک‌تر است و به‌طور مستقیم باعث ریزش مو و شکنندگی آن می‌شود.
 

۳. ویتامین C (اسید اسکوربیک)

ویتامین C یک آنتی‌اکسیدان قوی و یک کوفاکتور ضروری در سنتز کلاژن است.

کلاژن یک جزء مهم در غلاف ریشه مو و ساختار عروق خونی است که فولیکول مو را تغذیه می‌کنند. کلاژن همچنین جزء اصلی غشاء پایه و ماتریکس خارج سلولی اطراف فولیکول مو است و ساختار مورد نیاز برای رشد سالم سلول‌های تولیدکننده کراتین را فراهم می‌کند. علاوه بر این، ویتامین C جذب آهن را بهبود می‌بخشد که کمبود آن نیز عامل مهم شکنندگی مو است.
 

۴. ویتامین D

ویتامین D نقش مهمی در تنظیم چرخه رشد مو، به‌خصوص در شروع مرحله آناژن (رشد) دارد و گیرنده‌های آن در فولیکول‌های مو وجود دارند.

ارتباط کمبود ویتامین D با ریزش مو، به‌ویژه آلوپسی آره‌آتا، قوی است. اگرچه شواهد مستقیم کمبود آن و شکنندگی مو کمتر است، اما هر عاملی که بر سلامت و قدرت فولیکول تاثیر بگذارد، به‌طور غیرمستقیم کیفیت ساقه مو را نیز کاهش می‌دهد.
 

5. ویتامین E برای مو

ویتامین E به‌عنوان یک آنتی‌اکسیدان محلول در چربی عمل می‌کند. استرس اکسیداتیو ناشی از عواملی مانند آلودگی و اشعه فرابنفش، می‌تواند به پروتئین‌ها و لیپیدهای ساقه مو آسیب رسانده و منجر به شکنندگی شود.

ویتامین E با خنثی کردن رادیکال‌های آزاد، از تخریب ساختار مو جلوگیری می‌کند. همچنین، این ویتامین می‌تواند به بهبود جریان خون در پوست سر کمک کند که برای رساندن مواد مغذی به فولیکول‌ها حیاتی است. این ویژگی‌ها آن را به یک ویتامین برای موهای خشک تبدیل کرده است.
 

درمان شکنندگی مو: رویکردهای تغذیه‌ای و موضعی

درمان موهای ضعیف و شکننده مستلزم یک رویکرد چندجانبه است که شامل اصلاح عوامل محیطی و جبران کمبودهای تغذیه‌ای باشد:

- مکمل‌های هدفمند خوراکی

بهترین قرص برای خشکی مو یا مکمل‌های ویتامینی، آن‌هایی هستند که کمبودهای تشخیص داده شده را جبران کنند. ویژگی‌های یک مکمل خوب برای درمان شکنندگی مو عبارتند از:

• قرص برای درمان خشکی مو باید حاوی دوزهای مناسب بیوتین، ویتامین C، ویتامین E و روی (زینک) باشد. روی برای عملکرد غدد سباسه (تولید چربی) و ترمیم بافت‌ها حیاتی است.
• بسیاری از انواع قرص برای ضخیم شدن مو با هدف تقویت فاز رشد مو (آناژن)، حاوی پپتیدهای کلاژن، اسیدهای آمینه (مانند ال-متیونین و ال-سیستئین) و سیلیکا هستند که به‌عنوان بلوک‌های ساختمانی کراتین عمل کرده و به ضخیم شدن مو کمک می‌کنند.
   

هیر ایکس

• تحت لیسانس: Vitapharmed کشور سوئیس
• شکل دارویی: قرص
• ترکیبات: ویتامین‌ها، مینرال‌ها، اسیدهای آمینه سیستئین و متیونین، کلاژن هیدرولیز شده، MSM و پابا
• روش مصرف: روزانه 2 عدد همراه با وعده غذایی

فولیکوژن 

• شکل دارویی: قرص
• ترکیبات: ال-متیونین، ال-سیستین، زینک، فولیک اسید، مس، سلنیوم، بیوتین، ویتامین D3، ویتامین B5، ویتامین B6 و ویتامین E
• روش مصرف: روزانه ۱ قرص ترجیحا با وعده غذایی

رجوا 

• شکل دارویی: کپسول
• ترکیبات: انواع ویتامین‌ها و مینرال‌ها، ال-سیستئین، کلاژن دریایی، هیالورونیک اسید، آنتی‌اکسیدان‌ها، عصاره گیاه دم اسب
• روش مصرف: روزانه یک عدد کپسول همراه با غذا
• فاقد سویا، شیر، گندم، گلوتن، تخم مرغ، هر گونه شیرین‌کننده و نگهدارنده

مراقبت‌های موضعی برای رفع وزی و خشکی مو

• آبرسانی و امولینت‌ها: استفاده از محصولات موضعی حاوی روغن‌های طبیعی (مانند روغن نارگیل، آرگان)، سرامیدها و گلیسرین به رفع وزی و خشکی مو و حفظ رطوبت در کوتیکول کمک می‌کند.
• پروتئین درمانی: استفاده کنترل شده از شامپوها و نرم‌کننده‌های حاوی پروتئین هیدرولیز شده می‌تواند شکاف‌های کوتیکول را موقتا پر کرده و مقاومت مو را افزایش دهد.
   

رویکردهای نوین در تقویت موهای خشک و شکننده: فراتر از کمبود ویتامین

درمان موهای ضعیف و شکننده نیازمند یک استراتژی جامع است که فراتر از جبران صرف کمبودهای ویتامینی عمل کند. اگرچه ویتامین‌هایی مانند بیوتین و C پایه‌های تغذیه‌ای ضروری هستند، تحقیقات اخیر بر نقش ترکیباتی متمرکز شده‌اند که مستقیما بر مکانیسم ترمیم و حفظ یکپارچگی ساقه مو تاثیر می‌گذارند:

۱. نقش اسیدهای چرب ضروری و سرامیدها

اسیدهای چرب امگا-۳ و امگا-۶ (مانند آلفا-لینولنیک اسید و لینولئیک اسید) نه‌تنها التهاب پوست سر را کاهش می‌دهند، بلکه اجزای کلیدی لیپیدهای سلولی کوتیکول مو هستند.

سرامیدها که نوعی لیپید هستند، مانند سیمان بین سلول‌های کوتیکول عمل کرده و رطوبت را در قشر مو حفظ می‌کنند. کاهش این لیپیدها، مو را به‌شدت در معرض خشکی، وزی و شکنندگی قرار می‌دهد.
 

۲. قدرت عناصر کمیاب (Trace Elements)

علاوه بر ویتامین‌ها، عناصر کمیابی مانند روی (زینک) و مس (کوپر) در ساختار مو نقشی حیاتی دارند. روی برای عملکرد غدد سباسه (تولید سبوم یا چربی طبیعی) و ترمیم DNA سلول‌های فولیکول ضروری است. کمبود آن می‌تواند منجر به ریزش مو و تولید ساقه موی ضعیف شود.

مس نیز در تشکیل پیوندهای دی‌سولفیدی در کراتین (که مسئول اصلی استحکام مو هستند) و تولید ملانین نقش دارد. مس به‌طور غیرمستقیم، کیفیت فیزیکی مو را بهبود می‌بخشد.
 

۳. پپتیدهای پروتئینی و اسیدهای آمینه

برای درمان موهای ضعیف و شکننده، تامین مواد اولیه کراتین حیاتی است. انواع قرص برای ضخیم شدن مو اغلب حاوی دوزهای بالایی از اسیدهای آمینه گوگرددار (مانند ال-سیستئین و ال-متیونین) هستند. این اسیدهای آمینه پیش‌سازهای مستقیم کراتین هستند و تامین آن‌ها به بدن این امکان را می‌دهد که فیبرهای مو را با کیفیت و ضخامت بیشتری بسازد.

در نهایت، رویکرد استفاده از ویتامین برای موهای شکننده باید یک ترکیب متعادل از ویتامین‌های تنظیم‌کننده، لیپیدهای ساختاری و پروتئین‌ها و اسیدهای آمینه باشد.
 

سخن پایانی

شکنندگی مو یک نشانه است، نه یک بیماری مستقل. همان‌طور که بررسی شد، یکپارچگی ساختار مو به‌شدت وابسته به عوامل تغذیه‌ای است. در پاسخ به این سوال که ویتامین برای موهای شکننده کدام است، می‌توان نتیجه گرفت که بیوتین، ویتامین C و ویتامین E از مهم‌ترین ریزمغذی‌ها هستند که کمبود آن‌ها یا اختلال در جذب آن‌ها می‌تواند به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم به تضعیف و شکنندگی موها منجر شود.

درمان موهای شکننده باید شامل یک استراتژی جامع، از جمله کاهش آسیب‌های فیزیکی/شیمیایی و اطمینان از دریافت کافی ویتامین‌ها و مواد معدنی از طریق رژیم غذایی یا مکمل‌های هدفمند باشد. انواع مکمل‌های مراقبت مو یا مکمل‌های پوست، مو و ناخن را می‌توانید در داروکده بیابید.

داروخانه آنلاین داروکده، به‌عنوان نخستین و بزرگ‌ترین داروخانه آنلاین ایران با سابقه فعالیت از سال ۱۳۸۸، یک بستر مطمئن و جامع برای دسترسی به انواع محصولات سلامت‌محور غیر دارویی ایجاد نموده است. داروکده از پشتوانه‌های زیر برخوردار است:

• مجوز رسمی: فعالیت تحت نظارت معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران.
• نماد اعتماد: کسب نماد اعتماد الکترونیکی پنج‌ستاره از وزارت صنعت، معدن و تجارت.

این مدارک رسمی، تضمین‌کننده اصالت کالاها و شفافیت خدمات داروکده است. همچنین داروکده متعهد به ارتقای دانش سلامت جامعه است و این مهم از طریق دو کانال اصلی محقق می‌شود:

• مجله علمی داروکده با تکیه بر دانش داروسازان و کارشناسان ارشد تغذیه، مقالاتی علمی مبتنی بر پژوهش‌های روز جهانی ارائه می‌دهد. این محتوا راهنمایی کاربردی برای انتخاب‌های هوشمندانه و ارتقای کیفیت زندگی شماست.
• امکان دسترسی به متخصصین از طریق خدمات مشاوره آنلاین و تلفنی فراهم است. تیم ما آماده پاسخگویی سریع و دقیق به سوالات شماست و این ارتباط، پلی است به‌سوی تصمیم‌گیری‌های آگاهانه برای سلامتی شما.

دیدگاه‌ها و پیشنهادات شما برای ما ارزشمند است و به بهبود مستمر خدمات داروکده کمک می‌کند. با ثبت نظرات خود، ما را در مسیر عمل به رسالت‌مان در ارتقای سلامت جامعه یاری نمایید.
 

:References

Almohanna HM, Ahmed AA, Tsatalis JP, Tosti A. The Role of Vitamins and Minerals in Hair Loss: A Review. Dermatol Ther (Heidelb). 2019;9(1):51-70. doi:10.1007/s13555-018-0278-6

Patel DP, Swink SM, Castelo-Soccio L. A Review of the Use of Biotin for Hair Loss. Skin Appendage Disord. 2017;3(3):166-169. doi:10.1159/000462981

Beoy LA, Woei WJ, Hay YK. Effects of tocotrienol supplementation on hair growth in human volunteers. Trop Life Sci Res. 2010;21(2):91-99

Martel JL, Miao JH, Badri T, et al. Anatomy, Hair Follicle. [Updated 2024 Jun 22]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470321/

Saini K, Mysore V. Role of vitamin D in hair loss: A short review. J Cosmet Dermatol. 2021;20(11):3407-3414. doi:10.1111/jocd.14421

Glynis A. A Double-blind, Placebo-controlled Study Evaluating the Efficacy of an Oral Supplement in Women with Self-perceived Thinning Hair. J Clin Aesthet Dermatol. 2012;5(11):28-34

Guo EL, Katta R. Diet and hair loss: effects of nutrient deficiency and supplement use. Dermatol Pract Concept. 2017;7(1):1-10. Published 2017 Jan 31. doi:10.5826/dpc.0701a01

Goldberg LJ, Lenzy Y. Nutrition and hair. Clin Dermatol. 2010;28(4):412-419. doi:10.1016/j.clindermatol.2010.03.038