فرق MPC با پروتئین وی چیست؟

پروتئین‌های لبنی از مهم‌ترین منابع تأمین اسیدهای آمینه ضروری در تغذیه انسان هستند. این پروتئین‌ها به دلیل کیفیت تغذیه‌ای مطلوب، قابلیت هضم مناسب و کاربرد گسترده در صنایع غذایی، هم در رژیم روزانه و هم در تغذیه ورزشی جایگاه ویژه‌ای دارند. بااین‌حال، فرآورده‌هایی که از پروتئین شیر تولید می‌شوند، از نظر ترکیب، سرعت هضم، میزان لاکتوز و ویژگی‌های کاربردی یکسان نیستند. پروتئین شیر کنسانتره یا MPC و پروتئین وی دو نمونه شناخته‌شده از این فرآورده‌ها هستند. وی معمولاً به‌عنوان پروتئینی سریع‌هضم معرفی می‌شود، درحالی‌که MPC به دلیل داشتن سهم بالایی از کازئین، الگوی هضم تدریجی‌تری دارد. اما تفاوت mpc و whey برای نتیجه‌گیری درباره برتری یکی از آن‌ها در عضله‌سازی، کاهش وزن یا بهبود ریکاوری کافی نیست.

برای پاسخ به سوال mpc بهتره یا وی؟، باید میان ویژگی‌های ماده اولیه، ترکیب مکمل نهایی و پیامدهای مصرف در انسان تمایز قائل شد. همچنین، نتایج پژوهش‌های کوتاه‌مدت درباره تغییرات آمینواسیدهای خون یا سنتز پروتئین عضله را نباید بدون احتیاط به رشد عضلانی بلندمدت تعمیم داد.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• پروتئین MPC چیست؟
• MPC چقدر پروتئین دارد؟
• فرایند تولید MPC
• تفاوت انواع MPC
• تفاوت MPC با شیر خشک، کازئین و MPI
• پروتئین وی چیست و چه انواعی دارد؟
• مقایسه ارزش غذایی MPC با پروتئین وی
• تفاوت سرعت هضم MPC با پروتئین وی
• MPC برای بدنسازی
• آیا MPC می‌تواند جایگزین وی شود؟
• نحوه مصرف MPC
• MPC در کاهش وزن
• کاربرد MPC در سالمندان

مدت زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه

پروتئین MPC چیست؟

MPC مخفف عبارت Milk Protein Concentrat و به معنای کنسانتره پروتئین شیر است. این فرآورده معمولاً از شیر کم‌چرب تولید می‌شود و با جداسازی بخشی از آب، لاکتوز و مواد معدنی محلول، نسبت پروتئین آن افزایش می‌یابد. در نتیجه، محصولی به دست می‌آید که نسبت به شیر خشک معمولی، پروتئین متراکم‌تر و عموماً لاکتوز کمتری دارد.

ویژگی اصلی پودر ام پی سی، حفظ دو گروه عمده پروتئین شیر، یعنی کازئین و پروتئین‌های آب‌پنیر، در نسبتی نزدیک به شیر طبیعی است. در حالت معمول، حدود ۸۰ درصد از بخش پروتئینی آن را کازئین و حدود ۲۰ درصد را وی تشکیل می‌دهد.

جهت آشنایی بیشتر با انواع مکمل‌های پروتئینی، پیشنهاد می‌شود ویدیو "همه چیز درباره پروتئین"‌ دکتر داروساز کوشا شهیدی را در مجله علمی داروکده مشاهده نمایید.

MPC چقدر پروتئین دارد؟

نسبت ۸۰ به ۲۰ به ترکیب پروتئین مربوط است، نه وزن کل پودر. برای مثال، اگر یک وعده ام پی سی حاوی ۲۵ گرم پروتئین باشد، با فرض حفظ نسبت طبیعی شیر، تقریباً ۲۰ گرم از آن کازئین و ۵ گرم وی خواهد بود. باقی وزن پودر می‌تواند شامل رطوبت، لاکتوز، مواد معدنی و مقدار اندکی چربی باشد.

مکمل mpc یک پروتئین کامل است؛ یعنی تمام اسیدهای آمینه ضروری را تأمین می‌کند. بنابراین، سهم بالاتر کازئین نباید با کیفیت تغذیه‌ای پایین‌تر اشتباه گرفته شود.

فرآیند تولید MPC

تولید پودر mpc معمولاً با آماده‌سازی و حرارت شیر کم‌چرب آغاز می‌شود. سپس شیر از غشاهای اولترافیلتراسیون عبور می‌کند. این غشاها بخش عمده پروتئین‌ها را نگه می‌دارند، درحالی‌که مقداری از آب، لاکتوز و ترکیبات محلول کوچک‌تر از آن‌ها عبور می‌کند. افزودن آب و ادامه فیلتراسیون به خروج بیشتر لاکتوز و مواد محلول کمک می‌کند. بخش غنی از پروتئین در ادامه تغلیظ و معمولاً با خشک‌کن به پودر mpc شیر تبدیل می‌شود.

اگر بار حرارتی فرایند محدود باشد، ساختار میسل‌های کازئین تا حد زیادی حفظ می‌شود و پروتئین‌های وی نیز عمدتاً در وضعیت کمتر تغییریافته باقی می‌مانند. بااین‌حال، شدت حرارت، شرایط خشک‌کردن و نحوه نگهداری می‌توانند بر حلالیت و رفتار پروتئین اثر بگذارند. تغییر ساختار پروتئین بر اثر حرارت نیز الزاماً به معنای ازبین‌رفتن ارزش تغذیه‌ای آن نیست. ازاین‌رو، دو پودر با درصد پروتئین یکسان ممکن است از نظر حل‌شوندگی، طعم، بافت و کارایی در فرمول غذایی متفاوت باشند.

تفاوت انواع MPC

عدد کنار نام MPC معمولاً درصد پروتئین ماده اولیه را مطابق مشخصات فنی تولیدکننده نشان می‌دهد. برای مثال، MPC85 به محصول پروتئین mpc ۸۵ درصد اشاره دارد؛ بااین‌حال، مبنای محاسبه درصد و میزان رطوبت باید در مشخصات بررسی شود.

محصولات دارای حدود ۹۰ درصد پروتئین یا بیشتر معمولاً در گروه ایزوله پروتئین شیر یا MPI قرار می‌گیرند. بااین‌حال، نام‌گذاری و مبنای اعلام ترکیب می‌تواند میان تولیدکنندگان متفاوت باشد.

تفاوت MPC با شیر خشک، کازئین و MPI

شیر خشک معمولی عمدتاً از حذف آب شیر حاصل می‌شود؛ بنابراین، بخش قابل‌توجهی از لاکتوز شیر در آن باقی می‌ماند. در مقابل، تولید MPC با جداسازی انتخابی بخشی از ترکیبات غیرپروتئینی همراه است. به همین دلیل، مصرف وزن مساوی از شیر خشک و مکمل ام پی سی معمولاً پروتئین و کربوهیدرات یکسانی فراهم نمی‌کند.

پروتئین mpc با کازئین نیز یکسان نیست. اگرچه کازئین جزء غالب آن است، پروتئین وی هم در ترکیب آن حضور دارد. کازئین میسلار فرآورده‌های دیگری هستند که از نظر ترکیب و روش تولید با پروتئین ام پی سی تفاوت دارند.

MPI را می‌توان شکل پرپروتئین‌تر پروتئین شیر دانست که معمولاً لاکتوز کمتری دارد.

پروتئین وی چیست و چه انواعی دارد؟

پروتئین وی به مجموعه پروتئین‌های بخش آب‌پنیر شیر گفته می‌شود. این پروتئین‌ها می‌توانند از آب‌پنیر حاصل از پنیرسازی یا با فناوری‌های جداسازی از شیر به دست آیند. فرق mpc با وی این است که پروتئین وی معمولاً سهم عمده‌ای از کازئین ندارد.

تفاوت mpc و wpc یا پروتئین وی کنسانتره، بسته به گرید، مقادیر متفاوتی پروتئین، لاکتوز و چربی دارد. وی ایزوله یا WPI درصد پروتئین بالاتر و لاکتوز و چربی کمتری فراهم می‌کند. در وی هیدرولیزه، بخشی از پیوندهای پروتئینی شکسته شده و پپتیدهای کوچک‌تری ایجاد شده‌اند. بااین‌حال، هیدرولیزشدن به‌تنهایی به معنای بدون لاکتوز بودن، حذف خطر آلرژی یا عضله‌سازی بیشتر نیست.

مقایسه ارزش غذایی MPC با پروتئین وی

mpc پروتئین شیر و پروتئین وی هر دو منابع باکیفیت پروتئین هستند و تمام اسیدهای آمینه ضروری را دارند. این اسیدهای آمینه باید از غذا دریافت شوند، زیرا بدن نمی‌تواند آن‌ها را به مقدار موردنیاز تولید کند.

وی معمولاً به ازای مقدار مساوی پروتئین، لوسین بیشتری از پروتئین شیر با نسبت طبیعی کازئین و وی فراهم می‌کند. لوسین در فعال‌سازی مسیرهای مرتبط با سنتز پروتئین عضله نقش دارد؛ بنابراین، تفاوت mpc با وی می‌تواند به‌ویژه هنگام مصرف وعده‌های کوچک پروتئینی اهمیت پیدا کند. بااین‌حال، لوسین به‌تنهایی ماده کافی برای ساخت پروتئین عضله نیست؛ سایر اسیدهای آمینه ضروری نیز باید در دسترس باشند.

مکمل های mpc با مقدار مصرف مناسب می‌توانند اسیدهای آمینه لازم برای بازسازی بافت‌ها و سازگاری عضلانی را فراهم کنند.

تفاوت سرعت هضم MPC با پروتئین وی

پس از مصرف وی پروتئین، افزایش سریع‌تر و برجسته‌تری در غلظت آمینواسیدهای خون ایجاد می‌شود. در مقابل، کازئین می‌تواند در محیط معده تجمع پیدا کند و عبور و هضم پروتئین را تدریجی‌تر سازد. ازآنجاکه سهم کازئین در MPC بیشتر است، الگوی دسترسی به آمینواسیدهای آن معمولاً آهسته‌تر از وی خواهد بود. بااین‌حال، پودر پروتئین ام پی سی را نباید صرفاً معادل کازئین خالص دانست؛ زیرا وی موجود در آن نیز در پاسخ پس از مصرف نقش دارد.

تعیین زمان ثابت برای جذب کامل همه محصولات علمی نیست. مقدار مصرف، ترکیب وعده، حضور چربی و فیبر، شکل مایع یا جامد غذا و وضعیت گوارشی فرد بر سرعت هضم اثر می‌گذارند. هضم آهسته‌تر با جذب ناقص یکسان نیست. همچنین، سریع‌تر ظاهرشدن آمینواسیدها در خون به معنای مصرف انحصاری آن‌ها در عضله نیست؛ بدن از آمینواسیدها در بافت‌ها و فرایندهای متعدد استفاده می‌کند.

MPC برای بدنسازی

رشد عضله حاصل تجمع سازگاری‌های ناشی از تمرین و تغذیه در طول زمان است. دریافت پروتئین پس از تمرین می‌تواند سنتز پروتئین عضله را افزایش دهد، اما تغییر چندساعته این شاخص، معادل افزایش قطعی حجم عضله در چند ماه نیست.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند پروتئین شیر و وی هر دو توانایی تحریک سنتز پروتئین عضله را دارند. در برخی شرایط آزمایشی، با وجود تفاوت mpc و پروتئین وی در الگوی افزایش لوسین خون، تفاوت معناداری میان پاسخ کلی سنتز پروتئین عضله به منابع مختلف لبنی مشاهده نشده است.

در عمل، تمرین مقاومتی پیش‌رونده، دریافت کافی انرژی و پروتئین، خواب مناسب و استمرار برنامه اهمیت بیشتری از انتخاب بین MPC و وی دارند.

آیا MPC می‌تواند جایگزین وی شود؟

برای بسیاری از بزرگسالان سالم، MPC می‌تواند به‌عنوان منبع تکمیل پروتئین رژیم جایگزین وی شود. شرط مهم آن است که جایگزینی بر اساس مقدار پروتئین واقعی انجام شود، نه تعداد پیمانه یا وزن پودر.

برای مثال، اگر یک وعده وی ۲۴ گرم پروتئین تأمین کند، مقدار MPC جایگزین باید تقریباً همین مقدار پروتئین داشته باشد. این جایگزینی لزوماً لوسین، لاکتوز یا کالری کاملاً یکسانی ایجاد نمی‌کند، اما از نظر تأمین پروتئین قابل استفاده است.

اگر تحمل لاکتوز پایین، اشتهای محدود یا ترجیح نوشیدنی رقیق‌تر مطرح باشد، mpc بدون لاکتوز ممکن است مناسب‌تر باشد. در مقابل، فردی که MPC را بهتر تحمل می‌کند یا می‌خواهد آن را به غذا اضافه کند، الزام علمی برای مصرف وی ندارد.

نحوه مصرف MPC

پودر MPC برای مصرف پس از تمرین مناسب است و سهم بالای کازئین آن را از کاربرد ورزشی خارج نمی‌کند. وی نیز به دلیل هضم سریع‌تر و محتوای لوسین بالاتر، انتخابی متداول برای این زمان است.

اهمیت زمان مصرف به وضعیت وعده‌های قبلی بستگی دارد. اگر فرد پیش از تمرین غذای حاوی پروتئین خورده باشد، آمینواسیدهای آن ممکن است در دوره پس از تمرین همچنان در دسترس باشند. در مقابل، پس از تمرین ناشتا یا فاصله طولانی از آخرین وعده، دریافت پروتئین اهمیت عملی بیشتری دارد.

توزیع مناسب پروتئین در وعده‌های روز و تأمین مقدار کل موردنیاز، از مصرف وسواس‌گونه مکمل در یک دقیقه مشخص مهم‌تر است.

MPC به دلیل غلبه کازئین می‌تواند برای تأمین پروتئین پیش از خواب استفاده شود. شواهد مربوط به پروتئین‌های کازئینی نشان می‌دهد پروتئین مصرف‌شده در شب قابلیت هضم دارد و می‌تواند از سنتز پروتئین عضله طی خواب پشتیبانی کند.

پروتئین پیش از خواب را نباید راهکاری قطعی برای افزایش سوخت‌وساز یا مهار اشتهای روز بعد معرفی کرد. مرور شواهد، اثرات محدود در این زمینه نشان می‌دهد. در صورت رفلاکس، نفخ یا احساس سنگینی، انتقال مصرف به زمان زودتر می‌تواند مناسب‌تر باشد.

مقدار MPC باید از فاصله میان نیاز پروتئینی فرد و دریافت غذایی او تعیین شود. برای بسیاری از بزرگسالان سالم دارای فعالیت ورزشی منظم، حدود 1.4 تا ۲ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز، دامنه راهنمای رایجی است. برای فردی با وزن ۷۰ کیلوگرم، این دامنه حدود ۹۸ تا ۱۴۰ گرم پروتئین روزانه خواهد بود. پروتئین گوشت، تخم‌مرغ، لبنیات، حبوبات و سایر غذاها نیز در این مجموع محاسبه می‌شود.

دریافت حدود ۲۰ تا ۴۰ گرم پروتئین باکیفیت در یک وعده، برای بسیاری از بزرگسالان راهنمای عملی است، اما نیاز به اندازه بدن، سن و نوع تمرین وابسته است. این دامنه سقف جذب نیست و مصرف بیشتر از آن الزاماً به معنای دفع یا هدررفتن تمام مقدار اضافی نیست.

MPC را می‌توان مطابق دستور محصول با آب، شیر، ماست یا غذاهایی مانند اوتمیل مصرف کرد. آب انرژی و لاکتوز اضافه نمی‌کند، درحالی‌که شیر می‌تواند پروتئین، کالری و لاکتوز کل وعده را افزایش دهد.

MPC در کاهش وزن

دریافت کافی پروتئین در دوره محدودیت انرژی می‌تواند به حفظ توده بدون چربی کمک کند، به‌ویژه اگر با تمرین مقاومتی همراه باشد. MPC از این جهت می‌تواند بخشی از رژیم کاهش وزن باشد.

پروتئین همچنین ممکن است احساس سیری را افزایش دهد؛ اما آهسته‌هضم‌بودن MPC ثابت نمی‌کند که در همه شرایط از وی سیرکننده‌تر است. بافت غذا، حجم وعده، مقدار انرژی، فیبر و تفاوت‌های فردی بر اشتها اثر دارند.

هیچ‌یک از این دو پروتئین، چربی‌سوز مستقل نیستند. اگر مصرف پروتئین برای لاغری بدون جایگزینی مناسب به رژیم اضافه شود، انرژی آن می‌تواند کسری کالری را کاهش دهد. در مقابل، افزایش وزن ناشی از مصرف MPC نیز اجتناب‌ناپذیر نیست و به تعادل انرژی کل بستگی دارد.

کاربرد MPC در سالمندان

با افزایش سن، پاسخ عضله به دریافت پروتئین ممکن است کاهش یابد؛ بنابراین، مقدار کافی پروتئین باکیفیت و تمرین مقاومتی اهمیت پیدا می‌کند. MPC می‌تواند یکی از منابع تأمین پروتئین سالمندان باشد، اما مناسب‌بودن آن به اشتها، توانایی خوردن، تحمل گوارشی، عدم بروز عوارض mpc و وضعیت سلامت وابسته است.

پروتئین وی به دلیل لوسین بیشتر ممکن است در برخی شرایط، به‌ویژه برای تأمین پروتئین در حجم محدود، مزیت عملی داشته باشد. بااین‌حال، شواهد اجازه نمی‌دهند یک انتخاب واحد برای تمام سالمندان توصیه شود.

افراد مبتلا به بیماری کلیوی یا دارای محدودیت پزشکی پروتئین باید برنامه اختصاصی داشته باشند. مصرف برای بیماری‌های نیازمند رژیم ویژه نیز باید متناسب با ارزیابی متخصص باشد. MPC غذای کامل نیست و جایگزینی مکرر وعده‌های متنوع با آن می‌تواند دریافت فیبر و ریزمغذی‌ها را محدود کند.

سخن پایانی

MPC منبعی کامل و باکیفیت از پروتئین شیر است که معمولاً کازئین و وی را در نسبتی نزدیک به شیر طبیعی فراهم می‌کند. در مقایسه با وی، هضم آن عموماً تدریجی‌تر است و به ازای مقدار برابر پروتئین، معمولاً لوسین کمتری دارد.

MPC می‌تواند برای تکمیل پروتئین روزانه، مصرف پس از تمرین، میان‌وعده یا استفاده در غذا مناسب باشد. وی نیز برای افرادی که افزایش سریع‌تر آمینواسیدهای خون، نوشیدنی سبک‌تر یا در نوع ایزوله لاکتوز کمتر می‌خواهند، انتخاب قابل‌توجهی است. انتخاب مناسب با توجه به فرق پروتئین وی با mpc، محصولی است که مقدار کافی پروتئین را با کیفیت قابل‌اعتماد، تحمل گوارشی مطلوب و هزینه منطقی تأمین کند. برای رشد عضله و بهبود ترکیب بدن، کفایت رژیم، تمرین و استمرار برنامه از نام مکمل مهم‌ترند.

داروخانه آنلاین داروکده، با نظارت معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران و دارا بودن نشان اعتماد الکترونیکی پنج‌ستاره از وزارت صنعت، معدن و تجارت، متعهد به ارائه خدمات با کیفیت بالا و ارتقای سطح آگاهی عمومی در حوزه سلامت است. این مجموعه با استفاده از دانش و تخصص گروهی از داروسازان و کارشناسان تغذیه، مجله علمی داروکده را راه‌اندازی کرده است تا با انتشار مقالات دقیق و مبتنی بر آخرین یافته‌های علمی، اطلاعات قابل اعتماد و راهنمایی‌های کاربردی برای بهبود سلامت و کیفیت زندگی در اختیار مخاطبان قرار دهد.

علاوه بر این، داروکده با ایجاد بخش پرسش و پاسخ آنلاین، فضایی را فراهم کرده است تا کاربران بتوانند به‌راحتی سؤالات، نظرات یا پیشنهادهای خود را مطرح کنند و از مشاوره تخصصی تیم علمی بهره‌مند شوند. ما بر این باوریم که دیدگاه‌ها و بازخوردهای شما نقش مهمی در ارتقای کیفیت خدمات ما ایفا می‌کند و از شما دعوت می‌کنیم با به‌اشتراک‌گذاری نظرات خود، ما را در این مسیر همراهی کنید.

منابع

Uluko H, Liu L, Lv JP, Zhang SW. Functional characteristics of milk protein concentrates and their modification. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. 2016 May 18;56(7):1193-208

Mitchell CJ, McGregor RA, D’Souza RF, Thorstensen EB, Markworth JF, Fanning AC, Poppitt SD, Cameron-Smith D. Consumption of milk protein or whey protein results in a similar increase in muscle protein synthesis in middle aged men. Nutrients. 2015 Oct 21;7(10):8685-99

Churchward-Venne TA, Pinckaers PJ, Smeets JS, Peeters WM, Zorenc AH, Schierbeek H, Rollo I, Verdijk LB, van Loon LJ. Myofibrillar and mitochondrial protein synthesis rates do not differ in young men following the ingestion of carbohydrate with milk protein, whey, or micellar casein after concurrent resistance-and endurance-type exercise. The Journal of nutrition. 2019 Feb 1;149(2):198-209

Boirie Y, Dangin M, Gachon P, Vasson MP, Maubois JL, Beaufrère B. Slow and fast dietary proteins differently modulate postprandial protein accretion. Proceedings of the national academy of sciences. 1997 Dec 23;94(26):14930-5

Tang JE, Moore DR, Kujbida GW, Tarnopolsky MA, Phillips SM. Ingestion of whey hydrolysate, casein, or soy protein isolate: effects on mixed muscle protein synthesis at rest and following resistance exercise in young men. Journal of applied physiology. 2009 Sep;107(3):987-92

Morton RW, Murphy KT, McKellar SR, Schoenfeld BJ, Henselmans M, Helms E, Aragon AA, Devries MC, Banfield L, Krieger JW, Phillips SM. A systematic review, meta-analysis and meta-regression of the effect of protein supplementation on resistance training-induced gains in muscle mass and strength in healthy adults. British journal of sports medicine. 2018 Mar;52(6):376-84

Jäger R, Kerksick CM, Campbell BI, Cribb PJ, Wells SD, Skwiat TM, Purpura M, Ziegenfuss TN, Ferrando AA, Arent SM, Smith-Ryan AE. International society of sports nutrition position stand: protein and exercise. Journal of the International Society of Sports Nutrition. 2017 Jun 20;14(1):20

Res PT, Groen B, Pennings B, Beelen M, Wallis GA, Gijsen AP, Senden JM, van Loon LJ. Protein ingestion before sleep improves postexercise overnight recovery. Medicine & Science in Sports & Exercise. 2012 Aug;44(8):1560-9