ارتباط استرس و اضطراب با ریزش مو

ریزش مو یکی از نگرانی‌های شایع در میان جمعیت عمومی است که می‌تواند بر اعتمادبه‌نفس، کیفیت زندگی و سلامت روان افراد تأثیر بگذارد.

عوامل گوناگونی در بروز ریزش مو نقش دارند که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به عوامل‎ ژنتیکی، تغذیه‌ای، هورمونی و بیماری‌های سیستمیک اشاره کرد.

در سال‌های اخیر، توجه زیادی به نقش روان‌شناختی در بروز یا تشدید ریزش مو معطوف شده است، به‌ویژه استرس و اضطراب که از مهم‌ترین عوامل روانی تاثیرگذار بر سلامت عمومی بدن محسوب می‌شوند.

استرس و اضطراب، دو پاسخ روانی- فیزیولوژیک شایع به فشارهای محیطی و درونی هستند که در صورت تداوم، می‌توانند طیف وسیعی از پیامدهای جسمی از جمله اختلال در عملکرد سیستم ایمنی، تغییرات هورمونی، التهاب مزمن و حتی تخریب ساختارهای سلولی را به‌دنبال داشته باشند.

فولیکول مو، نسبت به این تغییرات بسیار حساس است و تحقیقات نشان می‌دهد که استرس مزمن می‌تواند چرخه طبیعی رشد مو را مختل کرده و منجر به ریزش موهای پراکنده یا لکه‌ای شود.

با توجه به شیوع بالای استرس در زندگی مدرن، بررسی ارتباط استرس و ریزش مو و راه‌های کنترل و پیشگیری از این مشکل از اهمیت بالایی برخوردار است.

در این مقاله تلاش شده با نگاهی جامع و بر پایه‌ی شواهد علمی، به بررسی ارتباط میان استرس، اضطراب و ریزش مو پرداخته شود.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• تفاوت استرس و اضطراب چیست؟
• استرس چه تأثیری بر بدن دارد؟
• استرس و اضطراب چگونه باعث ریزش مو می‌شود؟
• راهکارهای پیشگیرانه برای کنترل ریزش مو ناشی از استرس و اضطراب
• مکمل‌های مفید برای کنترل ریزش مو ناشی از استرس و اضطراب

 مدت زمان تقریبی مطالعه: 8 دقیقه

تفاوت استرس و اضطراب چیست؟

استرس، پاسخ طبیعی بدن به چالش‌ها یا تهدیدهای واقعی یا ادراک‌شده است که منجر به فعال‌سازی مسیرهای عصبی- هورمونی می‌شود.

در سوی دیگر، اضطراب یک وضعیت روان‌شناختی مداوم و غیرطبیعی از نگرانی و تنش است که معمولاً بدون عامل بیرونی مشخص رخ می‌دهد.

هرچند استرس و اضطراب اغلب به‌جای یکدیگر به‌کار می‌روند، اما از نظر فیزیولوژیک و روان‌شناختی تفاوت‌هایی دارند که می‌توانند پیامدهای متفاوتی نیز بر سلامت جسمی و روانی به‌جا بگذارند.

مطالعات متعدد نشان داده‌اند که افراد درگیر با استرس مزمن یا اضطراب طولانی‌مدت بیشتر در معرض مشکلات پوستی و ریزش مو هستند.

مکانیسم‌های این ارتباط هنوز به‌طور کامل کشف نشده‌اند، اما فرضیه‌هایی مانند اختلال در خون‌رسانی به پوست سر، افزایش التهاب، تحریک سیستم ایمنی و تغییرات در چرخه رشد مو مطرح شده‌اند.

در ادامه مقاله با جزئیات بیشتری به بررسی ارتباط میان ریزش مو و استرس می‌پردازیم.

استرس چه تأثیری بر بدن دارد؟

برای درک ارتباط استرس با ریزش مو، ابتدا باید با سازوکارهای فیزیولوژیکی که در پاسخ بدن به استرس فعال می‌شوند، آشنا شویم.

پاسخ به استرس مجموعه‌ای پیچیده از فرآیندهای عصبی، هورمونی و ایمنی را شامل می‌شود که بدن را برای مقابله با تهدیدات واقعی یا ذهنی آماده می‌سازد. اگرچه این پاسخ‌ها در کوتاه‌مدت مفید و سازگارانه هستند، اما در صورت تداوم، می‌توانند اثرات مخربی بر ارگان‌های مختلف بدن از جمله پوست و مو داشته باشند.

در ادامه این مطلب با مسیرهای پاسخگویی بدن در مقابله با استرس آشنا خواهیم شد.
 

- محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال

یکی از مهم‌ترین مسیرهای درگیر در پاسخ به استرس، محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال است.

در مواجهه با استرس، هیپوتالاموس هورمون CRH ترشح می‌کند که موجب تحریک غده هیپوفیز به ترشح هورمون دیگری به نام ACTH می‌شود.

به دنبال ترشح هورمون ACTH، غدد فوق کلیوی هورمون کورتیزول را ترشح می‌کند.

کورتیزول به‌عنوان "هورمون استرس"، نقش کلیدی در تنظیم متابولیسم، سیستم ایمنی و فشار خون دارد، اما افزایش مزمن آن با اثرات منفی مانند تضعیف سیستم ایمنی، تخریب بافت‌ها و اختلال در فرآیندهای بازسازی همراه است.

- سیستم عصبی سمپاتیک و ترشح آدرنالین

هم‌زمان با فعال شدن محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال، سیستم عصبی سمپاتیک نیز فعال می‌شود و منجر به ترشح آدرنالین و نورآدرنالین می‌گردد.

این مواد موجب افزایش ضربان قلب، افزایش فشار خون، انقباض عروق و آماده‌سازی بدن برای پاسخ "جنگ یا گریز" می‌شوند. در پوست و فولیکول‌های مو، انقباض عروق می‌تواند منجر به کاهش اکسیژن‌رسانی و تغذیه سلولی شود که در درازمدت بر رشد مو تأثیر منفی می‌گذارد.

- پاسخ ایمنی و التهاب

استرس مزمن می‌تواند تعادل بین مواد شیمیایی پیام‌رسان التهاب‌زا و ضدالتهاب بدن را بر هم بزند.

افزایش سطح موادشیمیایی التهابی مانند IL-6 و TNF-α در افراد مضطرب و پراسترس، موجب افزایش التهاب سیستمیک و حتی فعال‌سازی مسیرهای خودایمنی می‌شود.

- اختلال در خواب، گوارش و تغذیه

استرس مداوم با اختلال در خواب و اشتها همراه است و می‌تواند موجب کاهش جذب ریزمغذی‌های ضروری برای رشد مو مانند زینک، آهن، بیوتین و اسیدهای چرب ضروری شود.

کمبود این مواد، خود عاملی مهم در شروع یا تشدید ریزش مو به شمار می‌رود.

استرس و اضطراب چگونه باعث ریزش مو می‌شود؟

فولیکول مو بخشی از پوست سر است که نقش اصلی را در رشد و تولید مو ایفا می‌کند.

فولیکول مو تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند هورمون‌ها، سیستم ایمنی بدن، وضعیت عصبی و تغذیه قرار دارد.

مطالعه مقاله "17 علت اصلی ریزش مو" برای آشنایی بیشتر با دلایل مختلف ریزش مو و درمان آن‌ها، تالیف و ترجمه دکتر محمد امین کربلایی طائر که در مجله علمی داروکده منتشر شده است، خالی از لطف نیست.

شواهد علمی نشان می‌دهند که استرس و اضطراب می‌توانند چرخه طبیعی رشد مو را مختل کرده و زمینه‌ساز انواع مختلفی از ریزش مو شوند.
 

- توقف چرخه رشد مو و ورود زودرس به فاز تلوژن

 موها در سه فاز رشد می‌کنند:

• آناژن (رشد)
• کاتاژن (انتقالی)
• تلوژن (استراحت)

استرس حاد یا مزمن می‌تواند موجب ورود تعداد زیادی از فولیکول‌ها به فاز تلوژن شود، حالتی که به آن تلوژن افلوویوم (Telogen Effluvium) می‌گویند.

این وضعیت باعث ریزش موی گسترده ۲ تا ۳ ماه پس از رویداد استرس‌زا می‌شود.

این نوع ریزش مو قابل برگشت است اما در صورت تداوم استرس، ممکن است مزمن شود.

- افزایش سطح کورتیزول و اثرات مهاری آن بر رشد فولیکول

کورتیزول که در پاسخ به استرس ترشح می‌شود، دارای اثرات کاهنده بر تکثیر سلول‌های ماتریکس فولیکول مو است.

همچنین، این هورمون می‌تواند از طریق فعال‌سازی مسیرهای آپوپتوز (مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی) در فولیکول، رشد مو را متوقف کند.

- کاهش خون‌رسانی به پوست سر

فعال‌سازی سیستم عصبی سمپاتیک در پاسخ به استرس باعث انقباض عروق محیطی، از جمله عروق پوست سر می‌شود.

این پدیده منجر به کاهش اکسیژن و مواد مغذی در دسترس فولیکول‌ها می‌گردد که در درازمدت موجب تحلیل رفتن فولیکول‌ها و تضعیف ساختار مو خواهد شد.

- افزایش التهاب و واکنش‌های خودایمنی

استرس مزمن با افزایش تولید مواد شیمیایی التهابی مانند IL-1 ،IL-6 و TNF-α می‌تواند التهاب محیطی در ناحیه فولیکول مو ایجاد کند.

این فرآیند در ایجاد برخی از انواع ریزش مو نظیر آلوپسی آره‌آتا (Alopecia Areata) که یک بیماری خودایمنی است، نقش کلیدی دارد.

در آلوپسی آره‌آتا، سلول‌های Tسیستم ایمنی به فولیکول مو حمله می‌کنند و باعث ریزش مو به صورت ناگهانی و لکه‌ای می‌شوند. استرس شناخته‌شده‌ترین عامل تحریک این پاسخ ایمنی در افراد مستعد ژنتیکی است.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد ریزش مو آره‌آتا، علل و درمان آن مطالعه مقاله "آلوپسی آره‌آتا یا ریزش موی سکه‌ای چیست؟" تالیف و ترجمه دکتر محمدامین کربلائی طائر که در مجله علمی داروکده منتشر شده است، پیشنهاد می‌شود.

- تأثیر استرس بر سلول‌های بنیادی فولیکول مو

تحقیقات جدید نشان داده‌اند که استرس می‌تواند از طریق مسیرهای عصبی-هورمونی مانند ترشح CRH و مواد شبه نوروپپتیدی به سلول‌های بنیادی فولیکول مو آسیب برساند و باعث کاهش فعالیت آن‌ها شود. این موضوع می‌تواند در بلندمدت منجر به کاهش تراکم فولیکول‌های فعال و بروز نازکی یا طاسی مو گردد.

راهکارهای پیشگیرانه برای کنترل ریزش مو ناشی از استرس و اضطراب

مدیریت استرس و اضطراب نه‌تنها برای بهبود سلامت روان اهمیت دارد، بلکه می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کنترل ریزش مو ایفا کند.

درمان ریزش مو ناشی از عوامل روان‌شناختی باید به‌صورت جامع و چندبعدی انجام گیرد؛ ترکیبی از اصلاح سبک زندگی، درمان روانی، استفاده از مکمل‌های مفید، و در موارد خاص درمان دارویی نیز انجام می‌شود.
 

- آرام‌سازی ذهن و بدن

• مدیتیشن و ذهن‌آگاهی: مطالعات نشان داده‌اند که تمرینات مدیتیشن روزانه، موجب کاهش سطح کورتیزول و بهبود کیفیت خواب شده و در نتیجه می‌تواند از ریزش موی ناشی از استرس بکاهد.
• یوگا و تنفس عمیق: یوگا با کاهش تحریک سمپاتیک و بهبود خون‌رسانی محیطی، نه‌تنها اضطراب را کاهش می‌دهد، بلکه به بهبود تغذیه پوست سر کمک می‌کند.
• ورزش منظم: فعالیت‌های هوازی متوسط مانند پیاده‌روی و دویدن، باعث ترشح اندورفین و کاهش استرس می‌شود و در درازمدت می‌تواند به سلامت مو کمک کند.

- روان‌درمانی و مشاوره تخصصی

درمان شناختی رفتاری یکی از مؤثرترین روش‌ها برای کاهش اضطراب و استرس مزمن است و در افرادی که ریزش موی آن‌ها با عوامل روانی همراه است، می‌تواند نقش کلیدی داشته باشد.

گروه‌درمانی یا حمایت اجتماعی نیز می‌تواند در کاهش احساس تنهایی و اضطراب کمک‌کننده باشد و تأثیر مثبتی بر روند درمان بگذارد.

- تغذیه‌ی سالم و متعادل

رژیم غذایی متنوع و متعادل که حاوی پروتئین با کیفیت، ویتامین‌ها و مواد معدنی کافی باشد اساس سلامت مو را تشکیل می‌دهد.

مو عمدتاً از پروتئینی به نام کراتین تشکیل شده است، لذا دریافت پروتئین کافی، مثلاً از منابعی چون گوشت کم‌چرب، ماهی، تخم‌مرغ، لبنیات و حبوبات، ضروری است.

مصرف میوه‌ها و سبزیجات تازه به تامین ویتامین‌های آنتی‌اکسیدان و مواد معدنی کمک می‌کند.

- درمان‌های دارویی

داروهای ضد اضطراب در موارد شدید اضطراب ممکن است توسط پزشک تجویز شوند. این داروها علاوه بر اثر مثبت بر خلق‌وخو، در برخی بیماران باعث کاهش ریزش مو ناشی از اضطراب نیز شده‌اند.

مکمل‌های مفید برای کنترل ریزش مو ناشی از استرس و اضطراب

دریافت کافی مواد مغذی پایه‌ی سلامت پوست و مو است.

کمبود هر یک از ویتامین‌ها یا مواد معدنی ضروری می‌تواند به اختلال در رشد و استحکام موها منجر شود.

در مقاله آیا کمبود فولیک اسید باعث ریزش مو می‌شود؟، به بررسی علل کمبود، علائم کمبود فولیک اسید، غذاهای غنی از فولیک اسید پرداخته‌ایم. مطالعه این مقاله را از دست ندهید. 

لازم به ذکر است کمبود ریزمغذی‌ها می‌تواند یک عامل خطر قابل اصلاح ریزش مو باشد و تصحیح این کمبودها در پیشگیری و کنترل انواع انواع ریزش مو مفید است.

در ادامه، مهم‌ترین مکمل‌های تغذیه‌ای، ویتامین‌ها و مینرال‌هایی که شواهد علمی از تأثیر آن‌ها بر کاهش ریزش موی مرتبط با استرس حمایت می‌کند مرور می‌شوند:

- بیوتین (ویتامین B7)

بیوتین یک ویتامین محلول در آب از خانواده ویتامین‌های B کمپلکس است که نقش مهمی در متابولیسم اسیدهای آمینه، تولید کراتین و سلامت پوست و مو دارد.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد بیوتین و خواص آن برای تقویت پوست و مو، مطالعه مقاله "همه چیز درباره بیوتین یا ویتامین B7" تالیف و ترجمه دکتر الهه عبدالهی (داروساز) که در مجله علمی داروکده منتشر شده است، خالی از لطف نیست.

در شرایط استرس، بدن ممکن است نیاز بیشتری به ویتامین‌ها و مواد مغذی داشته باشد؛ زیرا استرس مزمن می‌تواند باعث افزایش مصرف این ریزمغذی‌و در نتیجه کاهش ذخایر آن در بدن شود.

به همین دلیل، در مدیریت ریزش موی ناشی از استرس، استفاده از قرص بیوتین برای مو می‌تواند به‌عنوان بخشی از یک رژیم تغذیه‌ای متعادل مطرح شود و به تقویت ریشه مو و بهبود سلامت آن کمک کند.

با این حال، شواهد علمی درباره نقش مستقیم بیوتین در کنترل ریزش موی ناشی از استرس محدود و ناقص است؛ و در افرادی که سطح بیوتین خون‌ آن‌ها طبیعی است، مصرف مکمل بیوتین تأثیر قابل‌توجهی بر کاهش ریزش مو یا تقویت رشد مو ناشی از استرس ندارد.

- ویتامین D

ویتامین D یک ویتامین محلول در چربی با اثرات هورمون‌مانند است که نقش مهمی در تنظیم سیستم ایمنی و تمایز سلولی دارد.

مشاهده ویدیوی "همه چیز درباره ویتامین D" که توسط دکتر کوشا شهیدی (داروساز) در مجله علمی داروکده منتشر شده است، اطلاعات مفیدی در مورد خواص ویتامینD  در اختیار شما قرار می‌دهد.

کمبود ویتامین D در جمعیت عمومی شایع است و پژوهش‌های متعددی ارتباط بین سطوح پایین ویتامین D و انواع ریزش مو را بررسی کرده‌اند.

به طور کلی، بسیاری از افرادی که از ریزش مو ناشی از استرس رنج می‌برند، سطوح سرمی ویتامین D پایین‌تری نسبت به افراد سالم دارند.

بهبود کمبود ویتامین دی با مکمل‌های غذایی ویتامین D می‌تواند به بهبود ریزش مو ناشی از استرس کمک کند.

به طور خاص، بازگرداندن سطح ویتامین D به محدوده نرمال در بسیاری از بیماران مبتلا به ریزش مو باعث تسریع رشد مجدد موها و کاهش ریزش شده است.

- آهن

آهن یک ماده معدنی کلیدی در بسیاری از عملکردهای بدن از جمله حمل اکسیژن، تنفس سلولی و فعالیت آنزیم‌های مختلف است.

سلول‌های فولیکول مو به دلیل سرعت تقسیم بالا، نسبت به کمبود اکسیژن و مواد مغذی بسیار حساس‌اند.

فقر آهن، حتی در غیاب کم‌خونی شدید، یکی از علل شناخته‌شده‌ی ریزش موی منتشر به‌شمار می‌آید.

این نوع ریزش مو که اغلب در زنان دیده می‌شود معمولاً الگوی تلوژن افلوویوم یا همان ریزش موی ناشی از استرس دارد؛ یعنی کاهش ذخایر آهن باعث می‌شود درصد بیشتری از فولیکول‌های مو وارد فاز استراحت شده و موها به‌صورت منتشر کم‌پشت شوند.

مطالعات مختلف نشان داده‌اند که زنان مبتلا به ریزش مو بیشتر از سایرین با کمبود ذخایر آهن مواجه هستند. به همین دلیل، در این افراد بررسی سطح فریتین سرم اهمیت دارد و در صورت تشخیص کمبود، استفاده از قرص آهن برای ریزش مو می‌تواند به‌عنوان بخشی از درمان توصیه شود.

- اسیدهای چرب امگا-۳

اسیدهای چرب امگا-۳ که عمدتاً در روغن ماهی و منابعی مانند ماهی سالمون، ساردین، بذر کتان و گردو یافت می‌شوند، به خواص ضدالتهابی و تنظیم‌کنندگی ایمنی شناخته می‌شوند.

در شرایط استرس و التهاب، تعادل اسیدهای چرب ضروری می‌تواند به هم بخورد. مصرف مقدار کافی امگا-۳ با کاهش تولید عوامل التهابی، ممکن است به بهبود سلامت پوست سر و فولیکول‌های مو کمک کند.

بنابراین، گنجاندن منابع غذایی سرشار از امگا-۳ در رژیم روزانه یا مصرف مکمل امگا3، یکی از راهکارهای مفید در مواجهه با ریزش موی ناشی از استرس است.

- منیزیم

منیزیم یک ماده معدنی حیاتی است که در واکنش‌های بیوشیمیایی بدن نقش دارد و در تنظیم عملکرد سیستم عصبی، کنترل استرس، و سلامت پوست و مو اهمیت فراوانی دارد.

در شرایط استرس، میزان منیزیم در بدن کاهش می‌یابد، زیرا استرس مزمن باعث افزایش دفع این ماده از طریق ادرار و کاهش جذب آن می‌شود.

کمبود منیزیم می‌تواند به تشدید علائم استرس و اضطراب منجر شود که خود این عوامل می‌توانند در چرخه رشد مو اختلال ایجاد کنند و ریزش مو را افزایش دهند.

مطالعات نشان داده‌اند که مصرف مکمل منیزیم در افراد دچار استرس و اضطراب می‌تواند به بهبود وضعیت روانی و کاهش ریزش مو کمک کند، هرچند شواهد مستقیم در زمینه ریزش موی ناشی از استرس هنوز محدود است.

- زینک

زینک یکی از عناصر کلیدی در حفظ سلامت پوست و مو است که نقش حیاتی در تکثیر سلولی، ترمیم بافت‌ها و عملکرد مناسب غدد چربی پوست سر ایفا می‌کند.

در شرایط استرس مزمن، میزان جذب و ذخایر زینک در بدن کاهش می‌یابد، که می‌تواند موجب اختلال در چرخه رشد مو و تشدید ریزش آن شود.

مطالعات نشان داده‌اند که کمبود زینک یکی از عوامل زمینه‌ساز ریزش مو مرتبط با استرس است.

دریافت مکمل زینک، به‌ویژه در دوزهای ۱۵ تا ۳۰ میلی‌گرم در روز، می‌تواند با بهبود عملکرد فولیکول‌ها، کاهش التهاب و تقویت ساختار کراتینی مو، به کنترل ریزش موی ناشی از استرس کمک کند.

سخن پایانی

استرس و اضطراب از واقعیت‌های اجتناب‌ناپذیر زندگی مدرن هستند که نه‌تنها بر روان، بلکه بر سلامت جسمی، از جمله سلامت پوست و مو نیز اثرگذارند.

همان‌طور که در این مقاله بررسی شد، این فشارهای روانی می‌توانند با اختلال در چرخه طبیعی رشد مو، افزایش التهاب، کاهش خون‌رسانی و تضعیف عملکرد سلول‌های فولیکولی، به ریزش مو منجر شوند.

مدیریت مؤثر استرس از طریق اصلاح سبک زندگی و در برخی موارد بهره‌گیری از مکمل‌های تغذیه‌ای، دارای اثرات مفیدی در کنترل ریزش مو ناشی از استرس و اضطراب است.

انواع مختلفی از مکمل‌های مراقبت مو و مکمل‌های آرامبخش ضد اضطراب در داروخانه آنلاین داروکده موجود و قابل تهیه است.

داروکده با سابقه فعالیت از سال 1388 با پشتوانه داروخانه مرکزی جمالزاده، به‌عنوان یکی از معتبرترین مراجع آنلاین در حوزه مکمل‌های تغذیه‌ای، فرآورده‌های گیاهی و محصولات آرایشی و بهداشتی، این امکان را فراهم کرده است تا کاربران پیش از خرید، از مشاوره تخصصی رایگان بهره مند شوند.

این مزیت داروخانه آنلاین داروکده این امکان را به کارابران می‌دهد تا مناسب‌ترین محصول را بر اساس نیازهای فردی خود انتخاب کنند.

تیم علمی داروکده، متشکل از داروسازان متخصص و کارشناسان ارشد تغذیه، همواره در کنار شماست تا با ارائه مشاوره‌های علمی و کاربردی، تجربه‌ای آگاهانه، مطمئن و هدفمند از خرید مکمل‌های سلامت‌محور را فراهم سازد.

همچنین با مطالعه محتوای مجله علمی داروکده، به مجموعه‌ای غنی از مطالب تخصصی در حوزه سلامت و مکمل‌های تغذیه ای دسترسی خواهید داشت.