کمبود کدام ویتامین باعث کاهش اشتها می شود؟

کمبود ویتامین‌ها و ریزمغذی‌ها می‌تواند تاثیر قابل توجهی بر کاهش اشتها و بی‌میلی به غذا خوردن داشته باشد. این کمبودها به ویژه ویتامین‌های گروه ب، ویتامین D و برخی مواد معدنی مانند روی و آهن می‌توانند به اختلالات متابولیکی و عملکرد نادرست سیستم عصبی و گوارشی منجر شوند. در این مقاله در بخش بعد، به‌طور اختصاصی بررسی خواهد شد که کمبود کدام ریزمغذی‌ها می‌تواند به کاهش وزن و لاغری منجر شود و در مقابل اشاره کلی خواهیم داشت که کدام ویتامین باعث افزایش اشتها می شود؟

فهرست مطالب

• کمبود ویتامین و بی اشتهایی
• کمبود کدام ویتامین باعث بی اشتهایی می شود؟
• درمان بی اشتهایی در بزرگسالان
• قرص ویتامین برای اشتها

مدت زمان تقریبی مطالعه: 4 دقیقه
 

کمبود ویتامین و بی‌اشتهایی

بی‌اشتهایی یا کاهش میل به مصرف غذا، پدیده‌ای چندعاملی است که تحت تأثیر تعاملات پیچیده میان سیستم‌های عصبی، غدد درون‌ریز، ایمنی و گوارشی بدن شکل می‌گیرد.

در میان علل تغذیه‌ای این اختلال، کمبود ریزمغذی ها که شامل ویتامین‌ها و مواد معدنی می شود، جایگاه ویژه‌ای دارد. این ترکیبات آلی و معدنی در تنظیم واکنش‌های بیوشیمیایی، سنتز آنزیم‌ها و هورمون‌ها و حفظ هموستاز سلولی نقشی حیاتی ایفا می‌کنند. بنابراین، هرگونه کمبود در آن‌ها می‌تواند به‌طور غیرمستقیم منجر به اختلال در مکانیسم‌های تنظیم اشتها شود.

از منظر فیزیولوژی تغذیه، سیستم کنترل اشتها در مغز عمدتاً در ناحیه‌ هیپوتالاموس متمرکز است و از طریق شبکه‌ای از پیام‌های عصبی و هورمونی با دستگاه گوارش و بافت‌های محیطی ارتباط برقرار می‌کند. این شبکه، بر پایه‌ تعادل میان مواد انرژی‌زا و غیرانرژی‌زا عمل می‌کند؛ از جمله گلوکز، اسیدهای چرب، آمینواسیدها و همچنین ریزمغذی‌هایی که در متابولیسم آن‌ها نقش دارند.

چرا کمبود ویتامین و بی اشتهایی با هم ارتباط دارند؟

حفظ سطح بهینه‌ ویتامین‌ها و مواد معدنی برای پایداری عملکرد فیزیولوژیک سیستم‌های تنظیم اشتها و پیشگیری از بروز بی‌اشتهایی اهمیت اساسی دارد. مهم ترین دلایل کاهش اشتها در اثر کمبود ویتامین عبارتند از:

- اختلال در مسیر تولید انرژی

زمانی که بدن با کمبود ویتامین‌ها یا مواد معدنی مواجه می‌شود، کارایی مسیرهای تولید انرژی، به‌ویژه مسیرهای وابسته به کوآنزیم‌ها و کوفاکتورهای ویتامینی، کاهش می‌یابد. این امر منجر به افت سطح انرژی و در نتیجه بروز احساس خستگی، کاهش متابولیسم پایه و مهار فیزیولوژیک حس گرسنگی می‌شود.
 

- کاهش سیگنال گرسنگی و تمایل روانی به غذا

ریزمغذی‌ها برای حفظ عملکرد مناسب دستگاه عصبی مرکزی و تنظیم انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند دوپامین، سروتونین و نورآدرنالین ضروری‌اند. کمبود این عناصر می‌تواند منجر به کاهش فعالیت شود که مستقیماً در ایجاد و حفظ میل به غذا خوردن نقش دارند. در چنین شرایطی، نه‌تنها سیگنال‌های گرسنگی تضعیف می‌شوند، بلکه تمایل روانی به خوردن نیز کاهش می‌یابد.
 

- اختلال در عملکرد گوارشی

از دیدگاه گوارشی، کمبود ریزمغذی‌ها می‌تواند موجب تغییر در عملکرد غدد ترشحی معده و پانکراس، اختلال در ترشح آنزیم‌های گوارشی و برهم‌خوردن تعادل میکروبیوم روده شود. این تغییرات اغلب به احساس پری زودرس، نفخ یا کاهش لذت از غذا خوردن منجر می‌گردند و به‌صورت ثانویه اشتها را سرکوب می‌کنند. در این زمینه، مقاله "رژیم میکروبیوم چیست و چه ویژگی هایی دارد؟" در مجله داروکده، اطلاعات جالبی پیرامون بهبود جمعیت میکروبی روده با استفاده از رژیم غذایی می دهد.
 

علائم بی اشتهایی به دلیل کمبود ویتامین چیست؟

در نهایت، بی‌اشتهایی ناشی از کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی معمولاً تدریجی است و با مجموعه علائم سیستمیک همچون کاهش وزن، ضعف عضلانی، رنگ‌پریدگی، ریزش مو، اختلال در تمرکز و کاهش توان شناختی همراهی دارد.

چنین الگویی از علائم نشان‌دهنده‌ی نارسایی در تأمین نیازهای سلولی به ریزمغذی‌های حیاتی است که در صورت تداوم می‌تواند منجر به سوء‌تغذیه پروتئین–انرژی و اختلالات متابولیکی گسترده‌تر شود.
 

کمبود کدام ویتامین باعث بی‌اشتهایی می‌شود؟

همانطور که توضیح دادیم، بی‌اشتهایی می تواند از جمله نشانه‌های بارز اختلالات تغذیه ای محسوب شده و پیامد مستقیم یا غیرمستقیم کمبود ویتامین ها باشد و در نهایت منجر به کاهش وزن و لاغری می شود.

بنابراین در این جا علاوه بر بررسی پیامد کمبود ویتامین بر کاهش اشتها، به طور همزمان به این سوال پاسخ می دهیم که کمبود کدام ویتامین باعث لاغری می شود؟

کمبود ویتامین‌های گروه ب

ویتامین‌های گروه ب، به‌ویژه B1 ،B3 ،B6 و B12 از اجزای اصلی واکنش‌های متابولیک بدن هستند. این ویتامین‌ها به‌عنوان کوآنزیم در مسیرهای تولید انرژی از کربوهیدرات، چربی و پروتئین عمل می‌کنند. در شرایط کمبود، فرآیندهای اکسیداسیون و چرخه کربس مختل شده و سلول‌ها انرژی کافی برای عملکرد طبیعی خود تولید نمی‌کنند.

این کاهش انرژی در مغز و عضلات به صورت خستگی، بی‌حالی، کاهش انگیزه و مهار احساس گرسنگی بروز می‌کند. از سوی دیگر، کمبود B6 و B12 موجب کاهش سنتز سروتونین و دوپامین در سیستم عصبی مرکزی می‌شود که در نتیجه، تمایل روانی و فیزیولوژیک به غذا خوردن کاهش یافته و لاغری تدریجی پدید می‌آید.

در این زمینه مطالعه مقاله علائم کمبود ویتامین B12 در مجله علمی داروکده نیز، اطلاعات جالب توجهی ارائه می دهد.
 

کمبود ویتامین د3

کمبود ویتامین دی و بی اشتهایی به طور غیر مستقیم مرتبط هستند؛ چرا که ویتامین د3 از طریق تنظیم بیان ژن‌های مرتبط با متابولیسم انرژی و عملکرد غدد درون‌ریز از جمله تیروئید و لوزالمعده، بر اشتها و وزن بدن تأثیر می گذارد و کمبود آن باعث کاهش حساسیت سلول‌ها به انسولین، افزایش التهاب خفیف مزمن و کاهش ترشح سروتونین می‌شود.

این تغییرات موجب کاهش اشتها، خستگی و کاهش سنتز پروتئین در عضلات می‌گردند. همچنین، در مطالعات بالینی، سطح پایین ویتامین D با کاهش توده بدون چربی بدن و افت وزن ارتباط داشته است.
 

کمبود ویتامین های C و A

ویتامین C با نقش آنتی‌اکسیدانی و حمایتی از عملکرد غدد فوق‌کلیوی در پاسخ به استرس، برای حفظ انرژی و اشتها اهمیت دارد. کمبود آن موجب ضعف سیستم ایمنی، خستگی و کاهش تمایل به غذا می‌شود.

ویتامین A نیز با تنظیم تمایز سلولی و سلامت مخاط دستگاه گوارش، در جذب مواد مغذی مؤثر است. کمبود این ویتامین باعث اختلال در جذب و هضم غذا و در نهایت کاهش وزن تدریجی می‌گردد.
 

کمبود زینک

زینک یا روی یکی از مهم‌ترین عناصر در تنظیم اشتها و متابولیسم است. این عنصر در سنتز DNA، تولید آنزیم‌های گوارشی و تنظیم انتقال‌دهنده‌های عصبی نقش دارد. کمبود آن باعث اختلال در حس چشایی و بویایی و کاهش لذت از غذا خوردن می‌شود. از نظر فیزیولوژیک، سطح پایین روی موجب کاهش ترشح گرلین (هورمون محرک اشتها) و اختلال در عملکرد لپتین می‌شود که نتیجه‌ آن بی‌اشتهایی و کاهش تدریجی وزن بدن است.
 

کمبود آهن

آهن برای انتقال اکسیژن و تأمین انرژی سلولی ضروری است. کمبود آن منجر به هیپوکسی بافتی، کاهش بازده متابولیک و احساس ضعف مزمن می‌شود. در این وضعیت، بدن به‌صورت جبرانی میل به غذا را کاهش می‌دهد تا مصرف انرژی را محدود کند. از سوی دیگر کم‌خونی ناشی از فقر آهن با اختلال در عملکرد شناختی و خلقی همراه است که می‌تواند بی‌اشتهایی را تشدید کند. بنابراین، بی اشتهایی یکی از علائم کمبود آهن و کم خونی محسوب می شود. 
 

درمان بی‌اشتهایی در بزرگسالان

بی‌اشتهایی در بزرگسالان می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی مانند کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی، اختلالات روانی، بیماری‌های مزمن، یا مشکلات گوارشی باشد. درمان این اختلال بستگی به علت اصلی آن دارد و معمولاً نیازمند رویکردی جامع است که شامل اصلاح رژیم غذایی، دریافت ویتامین برای افزایش اشتها و در صورت لزوم، درمان‌های دارویی و روان‌شناختی می‌شود. در ادامه، به بررسی این راهکارها می‌پردازیم:

اصلاح رژیم غذایی

اولین گام در درمان بی‌اشتهایی، اصلاح رژیم غذایی و افزایش دریافت کالری و ریزمغذی‌هاست. در بسیاری از موارد، کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی به کاهش اشتها منجر می‌شود. از این‌رو، تأمین این کمبودها با استفاده از رژیم غذایی غنی از ویتامین‌ها ضروری است.
 

تشخیص و درمان بیماری‌های زمینه‌ای

ممکن است بی اشتهایی فقط به کمبود ویتامین مرتبط نباشد و دلایل دیگری مانند بیماری‌های مزمن قلبی، گوارشی یا حتی  برخی سرطان وجود داشته باشد. در این شرایط، درمان بیماری زمینه‌ای ضروری است.

از سویی، بیماری‌هایی مانند بیماری کرون، سوء جذب، یا نارسایی کبدی می‌توانند جذب مواد مغذی را مختل کرده و به بی‌اشتهایی منجر شوند. درمان این بیماری‌ها تحت نظر پزشک متخصص می‌تواند به کاهش علائم و بازگشت اشتها کمک کند.
 

افزایش تعامل اجتماعی و حمایت‌های خانواده

یکی دیگر از راهکارهای مؤثر برای درمان بی‌اشتهایی در بزرگسالان، افزایش تعاملات اجتماعی و دریافت حمایت عاطفی از سوی خانواده و دوستان است. در برخی از موارد، بی‌اشتهایی به دلیل انزوای اجتماعی، افسردگی یا فقدان انگیزه به وجود می‌آید.

شرکت در فعالیت‌های گروهی، مشاوره خانوادگی و تشویق به برقراری روابط اجتماعی می‌تواند به بهبود خلق و خو، کاهش اضطراب و در نتیجه افزایش تمایل به غذا خوردن کمک کند.
 

مشاوره روان‌شناختی و درمان‌های رفتاری

بی‌اشتهایی در بسیاری از موارد ریشه‌های روانی دارد، به‌ویژه در اختلالات اضطرابی، افسردگی و اختلالات خوردن. درمان‌های روان‌شناختی می‌توانند به تغییر الگوهای فکری منفی و اضطراب پیرامون غذا خوردن کمک کنند.
 

ویتامین های اشتها آور

در کنار تمامی موارد فوق، آگاهی از فواید ریزمغذی ها و مصرف ویتامین برای اشتها و چاقی می تواند کمک زیادی به بهبود بی اشتهایی کند. ضمن اینکه، فرآورده های گیاهی اشتها آور و افزایش وزن نیز با تحریک احساس گرسنگی و دریافت بیشتر غذا، از دیگر روش های طبیعی و کم عارضه برای رفع این مشکل به حساب می آیند.

قرص ویتامین برای اشتها

پس از پی بردن به نقش ویتامین ها در متابولیسم انرژی و تحریک سیستم عصبی برای ایجاد احساس گرسنگی، این سوال مطرح می شود که کدام ویتامین برای اشتها خوب است؟

در ابتدا در نظر بگیرید که چیزی تحت عنوان ویتامین چاق کننده سریع وجود ندارد و ویتامین ها پس از طی کردن مسیرهای بیوشیمیایی مختلف انرژی و بهبود اشتها، می توانند در زمینه افزایش وزن کمک کننده باشند.

قرص ویتامین ب برای اشتها

انواع مکمل های ب کمپلکس به واسطه نقش ویتامین های گروه ب در متابولیسم انرژی، می توانند برای بهبود اشتها به کار گرفته شوند. در این میان، ویتامین ب12 و ب6 می‌توانند به افزایش اشتها و بهبود فرآیندهای متابولیک کمک زیادی کنند. این ویتامین‌ها در فرآیندهای تولید انرژی در بدن نقش حیاتی دارند و به عملکرد صحیح سیستم عصبی و گوارشی کمک می‌کنند.

در نهایت، در افرادی که به دلیل کمبود ویتامین ب دچار کاهش اشتها یا مشکلات گوارشی هستند، مصرف مکمل‌های ویتامین ب ممکن است باعث بهبود اشتها و در نهایت کمک به افزایش وزن شود.
 

مولتی ویتامین برای بی اشتهایی

یک انتخاب دیگر برای افرادی که به علت بی اشتهایی دچار لاغری شده اند، استفاده از مکمل ‎مولتی‌ ویتامین مینرال است. از منظر علمی، مولتی‌ ویتامین‌ها ترکیبی از ویتامین‌ها و مواد معدنی هستند که عملکردهای متابولیکی، تولید انرژی، سیستم عصبی‌ـ‌غذایی و رشد بافتی را پشتیبانی می‌کنند. در شرایطی که فرد دچار کمبود همزمان تعدادی از ریزمغذی ها مانند ویتامین‌های گروه B، آهن، روی باشد، مکمل مولتی‌ ویتامین ممکن است به بهبود اشتها کمک کند و از این راه به‌صورت غیرمستقیم به افزایش وزن یا بهبود وضعیت تغذیه‌ای منجر شود.
 

مخمر آبجو برای افزایش اشتها

مخمر آبجو به‌عنوان یک مکمل غذایی می‌تواند در بهبود اشتها مفید باشد. این ماده حاوی مقادیر بالایی از ویتامین‌های گروه ب، به‌ویژه ویتامین ب1 و ب6 است که نقش مهمی در تقویت سیستم عصبی و متابولیسم انرژی دارند. علاوه بر این، مخمر آبجو حاوی ترکیبات معدنی مانند روی و کروم است که برای تنظیم قند خون و سلامت سیستم گوارشی ضروری‌اند. این ترکیبات به عملکرد بهینه دستگاه گوارش و تولید هورمون‌های مرتبط با اشتها کمک می‌کنند.

به همین دلیل، بسیاری از مواقع در کنار رژیم های غذایی افزایش وزن، از مکمل مخمر آبجو نیز استفاده می شود و به افراد کمک کند تا با تقویت اشتها به طور طبیعی افزایش وزن داشته باشند.
 

کلام آخر

در نهایت، برای مقابله با بی‌اشتهایی ناشی از کمبود ویتامین‌ها، مصرف مکمل‌های ویتامینی متناسب با نیاز و اصلاح رژیم غذایی می‌تواند به بهبود اشتها و عملکرد گوارشی کمک کند. در صورتی که بی‌اشتهایی به دلیل کمبود ریزمغذی‌ها ایجاد شود، استفاده از محصولاتی مانند مولتی‌ویتامین‌ها یا مکمل های اشتها آو و چاقی، راهی مؤثر برای تقویت اشتها و بهبود وضعیت تغذیه‌ای باشد.

هر چند، در نظر داشته باشید که تهیه این مکمل ها از مراکز معتبری نظیر داروخانه آنلاین داروکده، به دلیلی اطمینان از سلامت، کیفیت و اصالت و جلوگیری از بروز عوارض ناخواسته اهمیت زیادی دارد.

علاوه بر این ها، مشاوره تلفنی رایگان با تیم علمی متشکل از متخصصان داروسازی و کارشناسان ارشد تغذیه داروکده، به شما فرصت یک انتخاب آگاهانه و بدون دغدغه را در خصوص بررسی کمبودهای احتمالی ویتامین ها و سلامت هر چه بیشتر می دهد.

در پایان، این مقاله به عنوان بخشی از مجله علمی داروکده، به منظور ارائه مطالب علمی درباره ارتباط کمبود ویتامین ها و کاهش اشتها داده شد؛ لذا امید داریم این اطلاعات برای شما مفید بوده باشد و در صورت سوال بیشتر با ما در تعامل باشید.
 

منابع

Jatoi A, Loprinzi CL. Loss of appetite and weight. Handbook of Advanced Cancer Care. 2003 Mar 27;369

Harris LJ, Clay J, Ward A. Appetite and choice of diet. The ability of the vitamin B deficient rat to discriminate between diets containing and lacking the vitamin. Proceedings of the Royal Society of London. Series B, Containing Papers of a Biological Character. 1933 Jun 1;113(781):161-90

Nagaraj S. Loss of Appetite in Adult Patients: Effectiveness and Safety of an Appetite Stimulating Medication in an Open‐Label, Investigator‐Initiated Study in India. Journal of nutrition and metabolism. 2022;2022(1):2661912

Harris LJ, Clay J, Ward A. Appetite and choice of diet. The ability of the vitamin B deficient rat to discriminate between diets containing and lacking the vitamin. Proceedings of the Royal Society of London. Series B, Containing Papers of a Biological Character. 1933 Jun 1;113(781):161-90

Mansabdar A, Banerjee A, Sinha N, Gadula SP, Parva N, Chelikam N. Does Vitamin D Deficiency Contribute to Appetite Dysregulation? A Weighted Cross-Sectional Study. Journal of Nutrition Education and Behavior. 2025 Aug 1;57(8):S70-1

Major GC, Doucet E, Jacqmain M, St-Onge M, Bouchard C, Tremblay A. Multivitamin and dietary supplements, body weight and appetite: results from a cross-sectional and a randomised double-blind placebo-controlled study. British Journal of Nutrition. 2008 May;99(5):1157-67