مکمل های تقویتی حین شیمی درمانی

شیمی‌درمانی، یکی از اصلی‌ترین و مؤثرترین روش‌های درمان سرطان است که با هدف از بین بردن سلول‌های سرطانی و کنترل پیشرفت بیماری به کار می‌رود. این روش درمانی، با وجود اثربخشی بالا، معمولا با طیف وسیعی از عوارض جانبی ناخواسته همراه است که می‌تواند کیفیت زندگی بیماران را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.

خستگی مفرط، تهوع و استفراغ، کاهش اشتها، زخم‌های دهانی، ریزش مو و نوروپاتی از جمله شایع‌ترین این عوارض به شمار می‌روند.

این چالش‌ها اغلب منجر به سوءتغذیه، کاهش وزن و تضعیف عمومی بدن می‌شوند و بیماران را در جستجوی راه‌هایی برای مدیریت این عوارض و تقویت قوای جسمانی خود قرار می‌دهند.

در همین راستا، مصرف مکمل‌های تقویتی در میان بیماران سرطانی رو به افزایش است.

بسیاری از بیماران به امید کاهش عوارض جانبی، تقویت سیستم ایمنی و افزایش اثربخشی درمان به سراغ این مکمل‌ها می‌روند.

در این مقاله به بررسی انواع مکمل‌های تقویتی، اثربخشی آن‌ها، خطرات احتمالی و توصیه‌های کاربردی برای استفاده ایمن در بیماران تحت شیمی درمانی خواهیم پرداخت.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• اهمیت تغذیه مناسب در دوران شیمی‌درمانی
• مکمل‌های غذایی به عنوان یک شمشیر دولبه
• مکمل های تقویتی حین شیمی درمانی

 مدت زمان تقریبی مطالعه: 9 دقیقه

اهمیت تغذیه مناسب در دوران شیمی‌درمانی

تغذیه مناسب در طول شیمی‌درمانی نقش حیاتی در حفظ قدرت بدنی، حمایت از سیستم ایمنی و بهبود پاسخ به درمان دارد.

شیمی‌درمانی با تأثیر بر سلول‌های سالم، به‌ویژه در دستگاه گوارش و سیستم ایمنی، می‌تواند موجب کاهش اشتها، تهوع، ضعف و افزایش خطر سوء‌تغذیه شود؛ ازاین‌رو، مصرف غذاهای سرشار از پروتئین، ویتامین‌ها، مواد معدنی و مایعات کافی اهمیت ویژه‌ای دارد.

مصرف پروتئین به میزان کافی، که در منابعی مانند گوشت مرغ، ماهی، تخم‌مرغ، حبوبات و لبنیات یافت می‌شود برای حفظ و ترمیم بافت‌ها، به‌ویژه در دوره‌های دشوار درمان، ضروری است.

ویتامین C، موجود در میوه‌ها و سبزیجاتی مانند پرتقال، توت‌فرنگی و فلفل دلمه‌ای، در حفظ عملکرد طبیعی سیستم ایمنی، تقویت گلبول‌های سفید و کاهش التهاب نقش مفیدی دارد.

ویتامین D، که در ماهی‌های چرب و زرده تخم‌مرغ یافت می‌شود، نیز به بهبود عملکرد سیستم ایمنی و افزایش مقاومت بدن در برابر عفونت‌ها کمک می‌کند.

همچنین زینک، موجود در گوشت قرمز، مرغ و حبوبات، نقش کلیدی در تقویت سیستم ایمنی و ترمیم بافت‌ها ایفا می‌کند.

ازاین‌رو، تأمین مواد مغذی ضروری از طریق رژیم غذایی متنوع و سرشار از ریزمغذی‌ها، به تقویت سیستم ایمنی و تسهیل روند درمان شیمی‌درمانی کمک می‌کند.

بیماران تحت شیمی‌درمانی معمولاً با چالش‌هایی مانند کاهش اشتها، تغییر در حس چشایی و مشکلات گوارشی مواجه هستند که ممکن است منجر به سوءتغذیه شود.

سوءتغذیه نه‌تنها خطر بروز عوارض جانبی را افزایش می‌دهد، بلکه می‌تواند روند بهبودی را نیز کند سازد. در این میان مکمل‌های تقویتی حین شیمی درمانی می‌توانند به عنوان بخشی از یک برنامه تغذیه‌ای تحت نظر پزشک یا متخصص تغذیه به بیماران کمک کنند تا نیازهای غذایی خود را برآورده کنند و از عوارض جانبی حین شیمی‌درمانی کاسته شود.

مکمل‌های غذایی به عنوان یک شمشیر دولبه

مصرف مکمل‌ها در حین شیمی‌درمانی، تصمیمی پیچیده است که هرگز نباید بدون مشورت با پزشک متخصص صورت گیرد. دلیل اصلی این احتیاط، پتانسیل بالای تداخلات دارویی و اثرات نامطلوب است که می‌تواند اثربخشی درمان را کاهش داده یا عوارض جانبی را تشدید کند.

مکمل‌ها، می‌توانند بر نحوه عملکرد داروهای شیمی‌درمانی در بدن تأثیر بگذارند. این تداخلات معمولاً به چند روش اصلی رخ می‌دهند:

- تداخل با متابولیسم داروها

بسیاری از داروهای شیمی‌درمانی توسط آنزیم‌های خاصی در کبد متابولیزه و از بدن دفع می‌شوند.

برخی مکمل‌ها می‌توانند فعالیت این آنزیم‌ها را افزایش یا کاهش دهند.

برای مثال، اگر مکملی فعالیت آنزیم‌های مسئول تجزیه داروی شیمی‌درمانی را افزایش دهد، دارو سریع‌تر از بدن خارج می‌شود و سطح آن در خون پایین می‌آید؛ در نتیجه، اثربخشی درمان کاهش می‌یابد.

برعکس، اگر مکملی فعالیت این آنزیم‌ها را مهار کند، سطح دارو در بدن افزایش یافته و می‌تواند منجر به افزایش سمیت و عوارض جانبی شدید شود.

- کاهش اثربخشی درمان

مکانیسم عمل بسیاری از داروهای شیمی‌درمانی بر پایه تولید رادیکال‌های آزاد و آسیب به DNA سلول‌های سرطانی است.

برخی از آنتی‌اکسیدان‌ها که با هدف محافظت از سلول‌های سالم مصرف می‌شوند، ممکن است با این مکانیسم تداخل کرده و با خنثی کردن رادیکال‌های آزاد، تأثیر ضد سرطانی داروها را کاهش دهند.

اگرچه تحقیقات در این زمینه هنوز قطعی نیست، اما این نگرانی جدی وجود دارد و نیازمند احتیاط در مصرف مکمل‌های آنتی اکسیدانی حین شیمی درمانی است.

- افزایش سمیت دارو‌های شیمی‌درمانی

برخی مکمل‌ها می‌توانند عوارض جانبی خاصی از  داروهای شیمی‌درمانی را تشدید کنند.

برای مثال، یک مکمل گیاهی با خواص رقیق‌کنندگی خون می‌تواند خطر خونریزی را در بیماران تحت شیمی‌درمانی که دچار کاهش پلاکت هستند، افزایش دهد.

- اهمیت مشاوره با پزشک

مهم‌ترین اصل در مصرف هرگونه مکمل حین شیمی‌درمانی، اطلاع‌رسانی کامل به پزشک متخصص معالج بیمار است.

پزشک انکولوژیست (پزشک معالج سرطان) از وضعیت کلی بیماری، نوع شیمی‌درمانی و داروهای مصرفی بیمار آگاه است و می‌تواند تداخلات دارویی را ارزیابی کند.

علاوه بر این مشورت با متخصص تغذیه در انتخاب درست مکمل‌های غذایی مفید خواهد بود. متخصص تغذیه می‌تواند نیازهای تغذیه‌ای بیماران را ارزیابی کرده و در صورت نیاز، مکمل‌های مناسب و در دوزهای کنترل‌شده را برای جبران کمبودهای تغذیه‌ای توصیه کند.

مکمل های تقویتی حین شیمی درمانی

شیمی‌درمانی به‌عنوان یکی از روش‌های اصلی درمان سرطان، ضمن مبارزه با سلول‌های سرطانی، می‌تواند عوارض جانبی متعددی از جمله کاهش اشتها، سوءتغذیه، ضعف سیستم ایمنی و اختلالات گوارشی را به همراه داشته باشد.

در این راستا، مکمل‌های تقویتی در حمایت از بیماران می‌تواند دارای اثرات کمک کننده باشند.

این مکمل‌ها با تأمین انرژی، پروتئین، ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز، نه‌تنها به بهبود وضعیت تغذیه‌ای و افزایش وزن کمک می‌کنند، بلکه با تقویت سیستم ایمنی و حفظ سلامت سیستم گوارش، کیفیت زندگی بیماران را در طول درمان ارتقا می‌دهند.

در ادامه با جزئیات بیشتری به بررسی مکمل‌های مفید حین شیمی درمانی می‌پردازیم.

- ویتامین‌ها و مواد معدنی مفید حین شیمی درمانی

‌ویتامین‌ها و مواد معدنی با هدف جبران کمبودهای تغذیه‌ای ناشی از بیماری سرطان یا عوارض جانبی شیمی‌درمانی مانند کاهش اشتها، تهوع و سوءجذب مصرف می‌شوند.

شواهد علمی نشان می‌دهند که مصرف دوزهای استاندارد ‌ویتامین‌های مفید در بیماران سرطانی که کمبود تغذیه‌ای تأییدشده توسط پزشک متخصص خود را دارند، می‌تواند مفید باشد.

با این حال، مصرف خودسرانه یا دوزهای بالای مکمل‌ها بدون وجود کمبودهای تغذیه‌ای، نه‌تنها فایده‌ای ندارد، بلکه ممکن است دارای اثرات مضری برای افراد مبتلا به سرطان در حین شیمی‌درمانی باشد.
 

• ویتامین D

ویتامین D دارای اثرات مفیدی بر سلامت استخوان‌ها، بهبود عملکرد سیستم ایمنی و همچنین پیشگیری و کنترل بیماری سرطان است.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد خواص ویتامین D و اهمیت آن در بدن، مشاهده ویدیوی "همه چیز درباره ویتامین D" که در دوبخش توسط آقای دکتر کوشا شهیدی (داروساز) در مجله علمی داروکده قرار گرفته است، پیشنهاد می‌شود.

کمبود ویتامین D در بیماران مبتلا به سرطان شایع است و مطالعات نشان داده‌اند که این ویتامین در تنظیم رشد سلولی، تمایز و مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی نقش دارد.

برخی از تحقیقات نشان داده‌اند که کمبود ویتامین D در خون افراد مبتلا به سرطان می‌تواند باعث تسریع روند پیشرفت بیماری شده و اثرات درمانی را کاهش دهد. این کمبود ممکن است پاسخ بدن به درمان‌های مختلف را تحت تأثیر قرار داده و نتایج درمانی را تضعیف کند.

اندازه‌گیری سطح ویتامین D در خون و مصرف مکمل ویتامین D در صورت کمبود این ویتامین در بیماران حین شیمی‌درمانی می‌تواند به تقویت استخوان‌ها کمک کند و ممکن است اثرات مثبتی بر سیستم ایمنی و پاسخ به درمان داشته باشد.

• ویتامین‌های گروه B

ویتامین‌های گروه B، از جمله B6 (پیریدوکسین)، B9 (فولات) و B12 (کوبالامین)، در متابولیسم انرژی، سلامت سیستم عصبی و تولید گلبول‌های قرمز نقش دارند.

برخی مطالعات نشان داده‌اند که ویتامین B6 می‌تواند شدت نوروپاتی محیطی ناشی از داروهایی مانند اگزالی‌پلاتین را کاهش دهد.

با این حال، مصرف فولات و B12 نیاز به احتیاط دارد، زیرا برخی داروهای شیمی‌درمانی مانند متوترکسات با مهار متابولیسم فولات عمل می‌کنند و مصرف مکمل فولات ممکن است اثربخشی این داروها را کاهش دهد.

به‌طور کلی مصرف این ویتامین‌ها باید با در نظر گرفتن داروهای شیمی‌درمانی خاص و تحت نظارت پزشک متخصص انجام شود.

• آهن

آهن برای درمان یا پیشگیری از کم‌خونی ناشی از فقر آهن استفاده می‌شود.

کم‌خونی فقر آهن در بیماران سرطانی به دلیل خونریزی یا سوءجذب شایع است و استفاده از قرص آهن در صورت تشخیص کمبود می‌تواند سطح هموگلوبین را بهبود بخشیده و خستگی را کاهش دهد.

با این حال، مصرف مکمل آهن در بیماران مبتلا به سرطان حین شیمی‌درمانی باید تنها پس از تشخیص قطعی کمبود از طریق آزمایش خون و با تجویز پزشک انجام شود، زیرا مصرف بی‌رویه آن می‌تواند خطراتی به همراه داشته باشد.

• زینک

 زینک برای عملکرد صحیح سیستم ایمنی، ترمیم بافت‌ها و حفظ حس چشایی ضروری است.

مطالعه مقاله "همه چیز درباره زینک" تالیف و ترجمه دکتر الهه عبدالهی که در مجله علمی داروکده منتشر شده است، برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد زینک، منابع غذایی آن و همچنین علائم کمبود این ریزمغذی پیشنهاد می‌شود.

کمبود روی در بیماران مبتلا به سرطان ممکن است به دلیل دریافت ناکافی این ماده معدنی از طریق رژیم غذایی یا سوء جذب آن به دلیل مشکلات گوارشی ناشی از شیمی‌درمانی رخ دهد. برخی شواهد نشان می‌دهند که مصرف مکمل زینک می‌تواند به بهبود زخم‌های دهانی و بازگشت حس چشایی در این افراد کمک کند.

در صورت کمبود تأییدشده و طبق نظر پزشک متخصص، مصرف مکمل زینک تحت نظر پزشک می‌تواند مفید باشد.

- مکمل‌های تقویت‌کننده سیستم ایمنی حین شیمی درمانی

تقویت سیستم ایمنی در طول درمان شیمی‌درمانی یکی از چالش‌های مهم است، زیرا این درمان‌ها به‌طور عمده بر سیستم ایمنی تأثیر منفی می‌گذارند و باعث کاهش تعداد گلبول‌های سفید و تضعیف توانایی بدن برای مقابله با عفونت‌ها می‌شوند.

در ادامه به معرفی ترکیبات تقویت کننده سیستم ایمنی حین شیمی‌درمانی می‌پردازیم.
 

• امگا3

مصرف امگا3 در طول شیمی‌درمانی می‌تواند مزایای متعددی برای بیماران مبتلا به سرطان به‌ویژه در کاهش التهاب و بهبود عملکرد سیستم ایمنی داشته باشد.

اسیدهای چرب امگا3، که عمدتاً در ماهی‌های چرب، دانه‌ها و مغزها یافت می‌شوند، خواص ضد‌التهابی دارند و می‌توانند به کاهش عوارض جانبی شیمی‌درمانی مانند خستگی، درد و التهاب کمک کنند.

همچنین، برخی از مطالعات نشان داده‌اند که مصرف مکمل امگا3 ممکن است در کاهش تحلیل عضلات حین جانبی شیمی‌درمانی و حفظ توده عضلانی مفید باشد.

با این‌حال مانند هر مکمل دیگری در دوران شیمی‌درمانی، توصیه می‌شود قبل از مصرف قرص امگا3 و روغن ماهی با پزشک معالج بیمار مشورت شود.

• رویال ژلی

رویال ژلی (ژل رویال)، ماده‌ای طبیعی تولیدشده توسط زنبورهای عسل، به دلیل خواص تغذیه‌ای و بیولوژیکی‌اش به‌عنوان یک مکمل مفید برای حمایت از بیماران تحت شیمی‌درمانی مورد توجه قرار گرفته است.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد ترکیبات رویال ژلی و آشنایی با خواص ارزشمند این ماده، مطالعه مقاله "با ترکیبات رویال ژلی و اثرات آن بیشتر آشنا شویم" تالیف و ترجمه دکتر الهه عبدالهی (داروساز) که در مجله علمی داروکده منتشر شده است، خالی از لطف نیست.

رویال ژلی ترکیبی غنی از پروتئین‌ها، لیپیدها، ویتامین‌ها (مانند ویتامین‌های گروه B)، مواد معدنی (کلسیم، منیزیم، روی) و ترکیبات زیست‌فعال و پلی‌فنول‌ها است. این ترکیبات دارای خواص آنتی‌اکسیدانی، ضدالتهابی و تنظیم‌کننده سیستم ایمنی هستند.

مطالعات نشان داده‌اند که ژل رویال می‌تواند با تحریک تولید سلول‌های ایمنی، مانند لنفوسیت‌ها، و افزایش فعالیت فاگوسیت‌ها به تقویت سیستم ایمنی کمک کند.

ترکیب فعال زیستی 10-هیدروکسی 2-دکونئیک اسید در رویال ژلی، خواص ضدالتهابی و آنتی‌اکسیدانی دارد که می‌تواند به کاهش استرس اکسیداتیو ناشی از شیمی‌درمانی کمک کند.

مصرف محصولات رویال ژلی حین شیمی درمانی دارای اثرات مفیدی در کاهش عوارض جانبی شیمی‌درمانی مانند خستگی، ضعف عمومی و کاهش اشتها است.

با وجود فواید بالقوه، استفاده از رویال ژلی در بیماران مبتلا به سرطان باید با احتیاط و تحت نظارت پزشک متخصص انجام شود.

- غذای کمکی و تقویت کننده بیماران مبتلا به سرطان حین شیمی درمانی

 کاشکسی سرطانی یک وضعیت پیچیده متابولیکی است که باعث کاهش شدید توده عضلانی، کاهش وزن و ضعف عمومی می‌شود.

این حالت تنها به کاهش مصرف غذا مربوط نمی‌شود، بلکه تغییرات متابولیکی ناشی از بیماری سرطان و درمان‌های شیمی‌درمانی، مانند افزایش کاتابولیسم پروتئین و کاهش سنتز عضلانی، در بروز آن نقش دارند.

تأمین پروتئین کافی برای مقابله با کاشکسی حیاتی است، زیرا پروتئین‌ها نقش کلیدی در ترمیم بافت‌ها، حفظ توده عضلانی و تقویت عملکرد ایمنی ایفا می‌کنند.

اگر بیمار قادر به دریافت مقدار کافی پروتئین از رژیم غذایی نباشد، مکمل‌های پروتئینی، مانند پروتئین وی ایزوله، به دلیل خلوص بالا و هضم سریع، گزینه‌ای مناسب برای بیماران تحت شیمی‌درمانی است.

پروتئین وی ایزوله حاوی مقادیر ناچیزی لاکتوز و چربی است که آن را برای بیمارانی که با مشکلات گوارشی یا عدم تحمل لاکتوز مواجه‌اند، مناسب می‌سازد.

مصرف پروتئین وی ایزوله در بیماران حین شیمی درمانی می‌تواند سنتز پروتئین عضلانی را تحریک کرده و به کاهش تحلیل عضلانی بیماران کمک کند.

گلوتامین، که فراوان‌ترین آمینواسید در بدن است، نه‌تنها به حفظ یکپارچگی مخاط روده کمک می‌کند، بلکه اثرات ضدالتهابی داشته و می‌تواند شدت موکوزیت (التهاب مخاط دهان و گوارش) ناشی از شیمی‌درمانی را کاهش دهد. مطالعات نشان داده‌اند که مکمل گلوتامین ممکن است به بهبود عملکرد سیستم ایمنی و کاهش عوارض گوارشی کمک کند.

در ادامه به معرفی پودر پروتئینی و غذای کمکی تقویت کننده حین شیمی درمانی می‌پردازیم:

1. پیور پروتئین

پودر پیور پروتئین، محصولی از شرکت کارن، حاوی پروتئین ایزوله با کیفیت بالا و ال گلوتامین است. این فراورده به تامین پروتئین مورد نیاز روزانه بیماران حین شیمی درمانی کمک می‌کند و دارای اثرات مفیدی در کاهش کاتابولیسم و جلوگیری از تحلیل عضلانی در بیماران مبتلا به سرطان است.

2. نوتریتی آل پروتئین پلاس

پودر نوتری آل پروتئین پلاس، غذای کمکی غنی از پروتئین، ویتامین‌ها، امگا3، پری‌بیوتیک و روغن MCT است که با فراهم کردن 426 کالری انرژی در هر 100 گرم، به افزایش وزن و تأمین انرژی بیماران سرطانی در حال شیمی‌درمانی کمک می‌کند.

3. فاسمیل های کلسیم

فاسمیل های کلسیم، پودر شیر خشک غنی شده با ویتامین‌ها و مواد معدنی، حاوی دوز بالای کلسیم برای کاهش خطر پوکی استخوان است. این محصول از شیر بدون چربی تهیه شده و مناسب استفاده برای سالمندان، بیماران با وزن کم و در معرض خطر سوء تغذیه است.

سخن پایانی

شیمی‌درمانی، هرچند روشی مؤثر در مبارزه با سرطان است، اما چالش‌های متعددی مانند تضعیف سیستم ایمنی، تحلیل عضلانی، کاهش اشتها و افزایش خطر عفونت را به همراه دارد.

علاوه بر این، دریافت تمام مواد مغذی ضروری از طریق رژیم غذایی در طول شیمی‌درمانی به دلیل عوارض جانبی درمان از جمله کاهش اشتها، تهوع، استفراغ، موکوزیت و تغییر حس چشایی و بویایی ممکن است چالش‌برانگیز باشد.

از این رو استفاده از مکمل‌های تقویتی، از جمله محصولات افزایش وزن و مکمل‌های تقویت‌کننده سیستم ایمنی تحت نظر پزشک متخصص به بیماران کمک کند تا با این عوارض مقابله کنند.

برخی از ویتامین‌ها و مکمل‌ها ممکن است با داروهای شیمی‌درمانی تداخل‌های منفی ایجاد کرده و حتی ممکن است اثرات درمانی آن‌ها را کاهش دهند. به همین دلیل، مشاوره با متخصص انکولوژی به‌منظور تعیین و انتخاب دقیق‌ترین و ایمن‌ترین مکمل‌ها می‌تواند نقش حیاتی در تضمین سلامت بیمار و کارآیی درمان ایفا کند.

برای اطمینان از کیفیت و اصالت مکمل‌ها، انتخاب محصولات معتبر و استاندارد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. شما می‌توانید برای تهیه غذای کمکی بیماران، به داروخانه آنلاین داروکده، مراجعه کنید.

داروخانه آنلاین داروکده، با سابقه فعالیت از سال 1388 به پشتوانه داروخانه مرکزی جمالزاده و با کسب نماد 5 ستاره اعتماد الکترونیک، به عنوان یکی از نخستین و معتبرترین مراجع فروش اینترنتی محصولات سلامت‌محور در کشور، همواره در مسیر ارتقای خدمات و جلب رضایت کاربران گام برداشته است.

با خرید از داروکده، نه‌تنها از اصالت و کیفیت محصولات مطمئن خواهید بود، بلکه می‌توانید با مشاوره تخصصی تیم علمی متشکل از داروسازان متخصص و کارشناسان ارشد تغذیه، بهترین انتخاب را برای نیازهای خود داشته باشید.