ترمیم غضروف و انعطاف مفاصل با کلاژن و هیالورونیک اسید

بافت غضروف مفصلی، یک ساختار همبند تخصصی و حیاتی است که نقش بالشتک‌سازی و جذب ضربه در مفاصل سینوویال را بر عهده دارد و حرکت روان و بدون اصطکاک استخوان‌ها را تضمین می‌کند. این بافت، که عمدتا از ماتریکس خارج سلولی غنی از کلاژن نوع II و پروتئوگلیکان‌ها (به‌ویژه اگریکان) تشکیل شده است، فاقد عروق خونی و اعصاب است. به‌همین دلیل توانایی ذاتی ترمیم غضروف محدود است.

با افزایش سن، قرار گرفتن در معرض تنش‌های مکانیکی مکرر یا آسیب‌های تروماتیک، ساختار ظریف غضروف به‌تدریج دچار تخریب می‌شود که منجر به کاهش خاصیت ارتجاعی، بروز درد و کاهش انعطاف مفاصل می‌گردد. از دست رفتن این کارکرد حیاتی غضروف، مسیر را برای بروز بیماری‌های دژنراتیو مفصلی مانند استئوآرتریت (آرتروز) هموار می‌سازد.

در این راستا، تحقیقات علمی بر روی عوامل تغذیه‌ای و مکمل‌هایی متمرکز شده‌اند که قادر به حمایت از یکپارچگی ماتریکس خارج سلولی باشند. ترکیباتی چون کلاژن و هیالورونیک اسید به‌دلیل نقش ساختاری و بیولوژیکی‌شان در حفظ هموستاز مفصل، به‌عنوان راهکارهای امیدوارکننده برای تقویت سلامت و ترمیم غضروف‌ها مطرح شده‌اند.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• انواع مشکلات مرتبط با مفاصل و غضروف‌ها
• آيا غضروف ترميم مي‌شود؟
• روش‌های ترمیم غضروف زانو
• مدت زمان ترمیم غضروف زانو
• برای ترمیم غضروف چی بخوریم؟
• کلاژن چیست؟
• هیالورونیک اسید چیست؟
• قرص برای ترمیم غضروف زانو

مدت زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه

انواع مشکلات مرتبط با مفاصل و غضروف‌ها

سلامت مفاصل تحت تاثیر عوامل متعددی از جمله سن، سبک زندگی، وراثت و آسیب‌های فیزیکی قرار دارد. شایع‌ترین اختلال مرتبط با غضروف مفصلی، استئوآرتریت (OA) است که به‌عنوان یک بیماری دژنراتیو، با تخریب غضروف مشخص می‌شود. در این حالت، تعادل میان سنتز و تجزیه اجزای ماتریکس غضروف به‌هم می‌خورد. با افزایش سن، فعالیت کندروسیت‌ها (سلول‌های غضروف) کاهش یافته و تولید کلاژن و پروتئوگلیکان‌ها نیز افت می‌کند، که نتیجه آن کاهش تدریجی ضخامت و کیفیت غضروف است.

این فرآیند تخریبی به کاهش شدید انعطاف‌پذیری مفاصل و بروز درد، خشکی و سفتی منجر می‌شود. کاهش انعطاف‌پذیری نه‌تنها حرکت روزانه را مختل می‌کند، بلکه دامنه حرکتی مفصل را نیز کاهش داده و بر کیفیت زندگی فرد تاثیر می‌گذارد. سایر مشکلات شامل آسیب‌های تروماتیک و التهاب مفاصل (مانند آرتریت روماتوئید) هستند که همگی می‌توانند به تخریب غضروف و کاهش انعطاف مفاصل ختم شوند.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد آرتریت، علائم و مکمل‌های موثر بر این شرایط، مقاله "آرتریت و انواع مکمل‌های موثر بر آن" را که توسط خانم دکتر الهه عبدالهی (دکتر داروساز) تالیف و گردآوری شده است، مطالعه نمایید.

آيا غضروف ترميم مي‌شود؟

آیا غضروف قابل ترمیم است؟ از نظر بیولوژیکی، بافت غضروف بالغ، توانایی محدودی برای ترمیم یا بازسازی غضروف دارد. دلیل اصلی این محدودیت، ماهیت آواسکولار (فاقد رگ خونی) و هیپوسلولار (جمعیت سلولی کم) آن است.

غضروف فاقد منبع مستقیم تامین مواد مغذی و سلول‌های ترمیمی از طریق جریان خون است. در نتیجه، آسیب‌های غضروفی کوچک تمایل به بهبود ناقص یا تشکیل بافت فیبروکارتیلاژ (غضروف فیبری) دارند که از نظر مکانیکی و عملکردی نسبت به غضروف هیالین طبیعی (غضروف مفصلی) کیفیت پایین‌تری دارد.

با این حال، پیشرفت‌هایی در زمینه مهندسی بافت و ترمیم غضروف، از جمله استفاده از فاکتورهای رشد، سلول‌های بنیادی و داربست‌های بیولوژیکی، امیدهایی را برای بازسازی غضروف‌ها ایجاد کرده‌اند. همچنین، مطالعات نشان می‌دهند که تامین مواد اولیه سازنده غضروف از طریق مکمل‌های خوراکی می‌تواند محیط بیوشیمیایی مفصل را برای کندروسیت‌های باقیمانده بهبود بخشیده و به‌طور بالقوه، به فرآیندهای ترمیم غضروف‌ها در سطح مولکولی کمک نماید.

روش های ترمیم غضروف زانو

روش‌های ترمیم غضروف زانو بسته به شدت و اندازه ضایعه غضروفی متفاوت بوده و اغلب شامل رویکردهای غیرجراحی و جراحی است:

- روش‌های غیرجراحی

• تغییرات سبک زندگی: کاهش وزن برای کاهش بار مکانیکی روی مفصل.
• فیزیوتراپی: تقویت عضلات اطراف مفصل و بهبود انعطاف مفاصل.
• تزریق‌ها: شامل تزریق کورتیکواستروئیدها برای کاهش التهاب و ویسکوساپلمنتاسیون (تزریق هیالورونیک اسید) برای روانکاری و جذب ضربه در مفصل.
• مکمل‌های خوراکی: مصرف مکمل‌های غضروف ساز حاوی ترکیباتی مانند گلوکزآمین، کندرویتین، کلاژن خوراکی و هیالورونیک اسید برای فراهم کردن پیش‌سازهای ماتریکس غضروف.

- روش‌های جراحی (برای ترمیم غضروف زانو در ضایعات موضعی)

• ریز شکستگی (Microfracture): ایجاد سوراخ‌های کوچک در استخوان زیرین برای تحریک خونریزی و تشکیل لخته‌ای که می‌تواند به غضروف سازی زانوها (تولید فیبروکارتیلاژ) منجر شود.
• پیوند کندروسیت اتولوگ (ACI): برداشتن سلول‌های غضروفی سالم فرد، تکثیر آن‌ها در آزمایشگاه و پیوند مجدد به ناحیه آسیب دیده.
• پیوند استئوکندرال اتولوگ/آلوگرافت (OATS): انتقال استخوان و غضروف سالم از ناحیه‌ای دیگر یا از یک دهنده به محل آسیب.

انتخاب راههای ترمیم غضروف زانو بستگی به سن بیمار، سطح فعالیت، اندازه و محل ضایعه غضروفی دارد.

مدت زمان ترمیم غضروف زانو

تعیین مدت زمان ترمیم غضروف زانو به عواملی چون نوع آسیب، روش درمانی انتخاب شده، سن و سلامت عمومی بیمار بستگی دارد. به‌طور کلی، غضروف هیالین به‌کندی یا به‌طور ناقص ترمیم می‌شود. در مورد روش‌های جراحی:

• روش ریز شکستگی: دوره نقاهت می‌تواند چندین ماه به‌طول انجامد و بلوغ کامل بافت جدید ممکن است تا 6 تا 12 ماه زمان ببرد.
• روش‌های سلولی و پیوند: بهبودی اولیه اغلب چند هفته طول می‌کشد، اما ترمیم غضروف در سطح بافتی و عملکردی می‌تواند تا یک سال یا بیشتر به‌طول بیانجامد.

در مورد مصرف مکمل‌های تقویت مفاصل و مکمل غضروف ساز خوراکی، مطالعات نشان می‌دهند که برای مشاهده اثرات بالینی محسوس (مانند کاهش درد یا بهبود عملکرد مفصل)، اغلب نیاز به مصرف مداوم برای حداقل 8 تا 24 هفته است. این تاخیر زمانی به‌دلیل فرآیند آهسته جذب، توزیع و تاثیر تدریجی این مواد بر متابولیسم کندروسیت‌ها و ساختار ماتریکس غضروف است.

برای ترمیم غضروف چی بخوریم؟

تغذیه نقش حمایتی مهمی در حفظ سلامت مفصل دارد. علاوه بر یک رژیم غذایی متعادل و غنی از آنتی‌اکسیدان‌ها، مصرف مکمل مفاصل که حاوی ترکیبات کلیدی ماتریکس خارج سلولی هستند، می‌تواند به‌عنوان یک استراتژی تغذیه‌ای در حمایت از ترمیم غضروف و غضروف‌سازی مطرح شود. برخی از مهم‌ترین مکمل‌های مورد مطالعه شامل:

• گلوکزآمین: گلوکوزآمین یک آمینوساکارید است که به‌طور طبیعی در بدن انسان وجود دارد و به‌عنوان یک پیش‌ساز بیوشیمیایی حیاتی در سنتز ماکرومولکول‌های غضروفی شناخته می‌شود. گلوکوزامین جزء اصلی تشکیل‌دهنده گلیکوزآمینوگلیکان‌ها (GAGs) و پروتئوگلیکان‌ها است که اجزای اساسی ماتریکس خارج سلولی غضروف را تشکیل می‌دهند.
   
• کندروئیتین سولفات: کندروئیتین یک گلیکوزآمینوگلیکان بزرگ است که به‌طور طبیعی در ساختار غضروف یافت می‌شود و اغلب در مکمل‌ها در کنار گلوکوزآمین استفاده می‌گردد.
   
• متیل سولفونیل متان (MSM): متیل سولفونیل متان یا ام اس ام یک ترکیب ارگانیک حاوی گوگرد است که به‌طور طبیعی در بدن انسان و برخی گیاهان یافت می‌شود و یک عنصر کلیدی در تشکیل بافت همبند است. این ترکیب به‌دلیل داشتن گوگرد فعال بیولوژیکی، در سنتز کلاژن و سایر اجزای ماتریکس نقش دارد.
   
• کلاژن: به‌ویژه کلاژن نوع II (عنصر اصلی ساختاری غضروف هیالین) که می‌تواند به تحریک سنتز کلاژن در کندروسیت‌ها و کاهش درد و التهاب کمک کند.
   
• هیالورونیک اسید خوراکی: به‌عنوان جزئی از مایع سینوویال، نقش کلیدی در روان‌سازی مفصل و حفظ ویسکوالاستیسیته دارد. مصرف خوراکی هیالورونیک اسید می‌تواند به افزایش غلظت آن در مفاصل و بهبود عملکرد روانکاری و کاهش درد کمک نماید.
   
• ویتامین C: ویتامین C یک کوفاکتور ضروری در فرآیند هیدروکسیلاسیون برای سنتز کلاژن است و همچنین به‌دلیل خواص آنتی‌اکسیدانی، از آسیب اکسیداتیو به غضروف جلوگیری می‌کند.
   
• ویتامین D3 و E: ویتامین D3 برای متابولیسم استخوان و سلامت مفصل ضروری است. ویتامین E نیز یک آنتی‌اکسیدان قوی است که می‌تواند به کاهش استرس اکسیداتیو و التهاب در مفصل کمک کند.

مصرف قرص غضروف ساز شامل ترکیبات ذکر شده می‌تواند به حفظ یکپارچگی ساختاری و عملکردی مفاصل کمک کند.

کلاژن چیست؟

کلاژن فراوان‌ترین پروتئین در پستانداران است و حدود 25 تا 35 درصد از کل پروتئین بدن را تشکیل می‌دهد. این پروتئین ساختاری، بلوک اصلی سازنده بافت‌های همبند مانند پوست، استخوان‌ها، تاندون‌ها، رباط‌ها و غضروف است. بیش از 28 نوع کلاژن شناخته شده است که هر کدام در بافت‌های خاصی توزیع شده‌اند. کلاژن نوع II جزء اصلی غضروف هیالین است و نقش کلیدی در مقاومت آن در برابر فشار و کشش دارد.

پروتئین کلاژن از سه رشته پلی‌پپتیدی تشکیل شده که به‌شکل یک مارپیچ سه‌گانه در کنار هم قرار می‌گیرند. فرم مکمل‌های خوراکی اغلب به‌صورت کلاژن هیدرولیز شده (پپتیدهای کلاژن) است که دارای وزن مولکولی پایین‌تری بوده و جذب آن‌ها از روده به جریان خون آسان‌تر است، که در نهایت این پپتیدها در بافت‌های هدف از جمله غضروف توزیع می‌شوند و به‌عنوان پیش‌ساز برای سنتز کلاژن جدید عمل می‌کنند.

هیالورونیک اسید چیست؟

هیالورونیک اسید (HA)، که با نام هیالورونان نیز شناخته می‌شود، یک پلی‌ساکارید غیرسولفاته بزرگ (گلیکوزآمینوگلیکان) است که به‌طور طبیعی در ماتریکس خارج سلولی بسیاری از بافت‌ها، به‌ویژه پوست، چشم‌ها و بافت همبند یافت می‌شود. این مولکول ظرفیت منحصر به فردی برای جذب و حفظ مقادیر زیادی آب دارد، به‌طوری که می‌تواند تا 1000 برابر وزن خود آب نگه دارد.

نقش‌های کلیدی هیالورونیک اسید در مفصل عبارتند از:

• روان‌کنندگی: جزء اصلی مایع سینوویال (مایع مفصلی) است و نقش یک روان‌کننده را ایفا می‌کند تا اصطکاک بین سطوح غضروفی را در حین حرکت به حداقل برساند.
• جذب ضربه: به‌دلیل خاصیت ویسکوالاستیک خود، به‌عنوان یک جاذب ضربه مکانیکی عمل می‌کند.
• تغذیه غضروف: به‌دلیل آواسکولار بودن غضروف، هیالورونیک اسید موجود در مایع سینوویال به‌عنوان محیطی برای انتقال مواد مغذی به کندروسیت‌ها عمل می‌کند. با پیشرفت آرتروز و تخریب غضروف، غلظت و وزن مولکولی هیالورونیک اسید در مایع سینوویال کاهش می‌یابد و به‌دنبال آن خاصیت روان‌کنندگی و محافظتی مفصل مختل می‌شود.

قرص برای ترمیم غضروف زانو

مکمل کلاژن و هیالورونیک اسید نیچرز پلنتی به‌عنوان قرص برای ترمیم غضروف زانو، یک مکمل غذایی تخصصی است که به‌منظور کمک به سلامت استخوان‌ها و مفاصل طراحی گردیده و حاوی ترکیبات کلیدی و ضروری برای ماتریکس خارج سلولی غضروف است. کلاژن و هیالورونیک اسید نیچرز پلنتی توسط شرکت افق تدبیر سلامت در قوطی پلاستیکی 30 عددی تولید و به بازار عرضه می‌شود.

- ترکیبات کلیدی کلاژن و هیالورونیک اسید نیچرز پلنتی در هر سروینگ (4 کپسول)

فرمولاسیون کپسول کلاژن و هیالورونیک اسید نیچرز پلنتی شامل ترکیباتی است که به‌صورت سینرژیک (هم‌افزایی) برای حمایت از ساختار و عملکرد مفصل عمل می‌کنند. مقدار ترکیبات فعال در هر سروینگ روزانه (4 کپسول) به شرح زیر است:

• کلاژن نوع II با دوز 600 میلی‌گرم: به کاهش درد مفاصل و تحریک سنتز ماتریکس کمک می‌کند.
• هیالورونیک اسید با دوز 100 میلی‌گرم: ویسکوالاستیسیته مایع سینوویال را تقویت کرده، موجب بهبود روانکاری مفصل، کاهش اصطکاک و جذب شوک در فضای مفصلی می‌شود.
• ویتامین C با دوز 160 میلی‌گرم: خواص آنتی‌اکسیدانی داشته و به سنتز پروتئین کلاژن کمک می‌کند.
• ویتامین D3 با دوز 800 واحد بین‌المللی (IU): سلامت استخوان‌های زیر غضروفی را تضمین کرده و مسیرهای التهابی را تعدیل می‌کند.
• ویتامین E با دوز 26.68 واحد بین‌المللی (IU): به حفاظت از بافت مفصل در برابر استرس اکسیداتیو و کاهش التهاب کمک می‌کند.

مکمل کلاژن و هیالورونیک اسید نیچرز پلنتی به‌فرم پلت‌های آهسته رهش (Slow-Release Pellets) تولید شده است. این نوع فرمولاسیون تخصصی، یک مزیت فارماکولوژیک مهم برای مکمل‌های مفاصل محسوب می‌شود:

• جذب مناسب و پیوسته: این نوع فرمولاسیون تضمین می‌کند که ترکیبات به‌طور تدریجی و در یک بازه زمانی طولانی‌تر در دستگاه گوارش آزاد شوند. این رهش کنترل شده، جذب کامل‌تر و حفظ سطح ثابت‌ از مواد مغذی در خون را برای استفاده توسط کندروسیت‌ها (سلول‌های غضروف) فراهم می‌کند.
• کاهش عوارض گوارشی: به‌دلیل آزادسازی تدریجی ترکیبات، احتمال تحریک مخاط دستگاه گوارش که گاهی با دوزهای بالا و آزاد شدن سریع برخی مکمل‌ها اتفاق می‌افتد، به‌مراتب پایین‌تر می‌آید.

به‌عنوان یک مکمل برای بزرگسالان، دوز توصیه‌شده روزانه 2 تا 4 عدد کپسول پلت است که ترجیحا باید همراه با وعده غذایی مصرف شود.

سخن پایانی

حفظ سلامت و انعطاف مفاصل، با توجه به محدودیت‌های ذاتی برای ترمیم غضروف، یک چالش مهم در حوزه سلامت و بهداشت عمومی است. مکمل‌های خوراکی حاوی عناصر ساختاری ماتریکس خارج سلولی مانند کلاژن نوع II و هیالورونیک اسید، رویکردی حمایتی را برای کمک به حفظ یکپارچگی غضروف و تسکین علائم مرتبط با بیماری‌های دژنراتیو مفصل ارائه می‌دهند.

مکانیسم اثر این ترکیبات شامل تامین پیش‌سازها برای کندروسیت‌ها و بهبود خواص ویسکوالاستیک مایع سینوویال است که به‌صورت بالقوه می‌تواند به ترمیم غضروف‌ها و کاهش درد و سفتی مفاصل کمک کند. انتخاب یک مکمل با کیفیت و فرمولاسیون مناسب مانند کپسول‌ آهسته رهش کلاژن و هیالورونیک اسید نیچرز پلنتی که با ویتامین‌های مفید نیز غنی شده است، می‌تواند در کنار سایر روش‌های درمانی، یک استراتژی موثر برای مدیریت و بهبود مشکلات مفصلی باشد.

برای مشاهده قیمت و خرید کلاژن و هیالورونیک اسید نیچرز پلنتی می‌توانید به داروکده مراجعه نمایید. داروخانه آنلاین داروکده به‌عنوان نخستین و بزرگ‌ترین داروخانه آنلاین ایران، مرجعی شناخته‌شده و مورد اعتماد در عرصه محصولات سلامت‌محور غیر دارویی است.

جایگاه برجسته داروکده مرهون رعایت دقیق استانداردها، نظارت و کسب اعتبارنامه‌های رسمی است:

• نظارت رسمی: فعالیت‌های داروکده تحت نظارت معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران قرار دارد.
• نماد کیفیت: داروکده مفتخر به دریافت نماد اعتماد الکترونیکی ۵ ستاره از وزارت صنعت، معدن و تجارت است که تضمین‌کننده امنیت و شفافیت در خدمات است. این پشتوانه‌ها، منجر به جلب و حفظ رضایت حداکثری کاربران شده است.

تعهد داروکده به ارتقای دانش عمومی در حوزه سلامت، از طریق تیم علمی مجرب و خدمات مستقیم مشاوره عملیاتی می‌شود. با پشتیبانی تیم علمی متخصص (داروسازان و کارشناسان ارشد تغذیه)، مجله علمی داروکده با هدف ارتقای سطح آگاهی مخاطبین پیرامون موضوعات تخصصی حوزه سلامت راه‌اندازی شده است.

همچنین، امکان مشاوره تخصصی تلفنی یا آنلاین با متخصصین داروکده فراهم است. این بستر امکان طرح سوالات علمی و دریافت پاسخ‌های تخصصی و دقیق را فراهم می‌سازد. کاربران محترم می‌توانند سوالات و نظرات خود را در بخش مربوطه ثبت نمایند تا کارشناسان در اسرع وقت به آن‌ها پاسخ دهند.

هدف نهایی داروکده، توانمندسازی مخاطبان برای تصمیم‌گیری‌های هوشمندانه و موثر در مسیر حفظ و ارتقای سلامت فردی است.

منابع

1. Mankin HJ. The response of articular cartilage to mechanical injury. J Bone Joint Surg Am. 1982;64(3):460-466.

2. Buckwalter JA. Articular cartilage: injuries and potential for healing. J Orthop Sports Phys Ther. 1998;28(4):192-202. doi:10.2519/jospt.1998.28.4.192

3. Hye Jun Lee, Do un Kim, Choon Ok Kim. The efficacy and safety of low-molecular-weight collagen peptides for joint pain in patients with osteoarthritis: A randomized, double-blind, placebo-controlled study. Journal of Functional Foods, Volume 109. 2023. 105792, ISSN 1756-4646, https://doi.org/10.1016/j.jff.2023.105792. (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1756464623003924)

4. Glyn-Jones S, Palmer AJ, Agricola R, et al. Osteoarthritis. Lancet. 2015;386(9991):376-387. doi:10.1016/S0140-6736(14)60802-3

5. Hunziker EB. Articular cartilage repair: basic science and clinical progress. A review of the current status and prospects. Osteoarthritis Cartilage. 2002;10(6):432-463. doi:10.1053/joca.2002.0801

6. Wu Y, Stoddart MJ, Wuertz-Kozak K, Grad S, Alini M, Ferguson SJ. Hyaluronan supplementation as a mechanical regulator of cartilage tissue development under joint-kinematic-mimicking loading. J R Soc Interface. 2017;14(133):20170255. doi:10.1098/rsif.2017.0255

7. Campos LD, Santos Junior VA, Pimentel JD, Carregã GLF, Cazarin CBB. Collagen supplementation in skin and orthopedic diseases: A review of the literature. Heliyon. 2023;9(4):e14961. Published 2023 Mar 28. doi:10.1016/j.heliyon.2023.e14961

8. Focsa MA, Florescu S, Gogulescu A. Emerging Strategies in Cartilage Repair and Joint Preservation. Medicina (Kaunas). 2024;61(1):24. Published 2024 Dec 27. doi:10.3390/medicina61010024