علائم کمبود کلسیم در کودکان

کلسیم یکی از حیاتی‌ترین مواد معدنی مورد نیاز بدن است که در دوران کودکی نقش کلیدی در رشد استخوان‌ها، عملکرد عضلات، سیستم عصبی و سلامت دندان‌ها ایفا می‌کند. با توجه به سرعت بالای رشد بدنی و عصبی در سال‌های ابتدایی زندگی، نیاز به دریافت کافی این ماده در کودکان بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.

در این میان، نگاهی دقیق و علمی به بیماری کمبود کلسیم در کودکان، علل و عوامل زمینه‌ساز آن، نشانه‌ها و روش‌های تشخیص، منابع غذایی مؤثر و راهکارهای درمانی می تواند به افزایش آگاهی عمومی و جلوگیری از بروز پیامدهای جدی تر منجر گردد.

در این مقاله با ما همراه باشید تا از نظر علمی بررسی کنیم که علائم کمبود کلسیم در کودکان چیست؟ چرا ایجاد می شود و چه اقداماتی در راستای بهبود آن می توان انجام داد.
 

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• بیماری کمبود کلسیم در کودکان
• علت کمبود کلسیم در کودکان
• نشانه های کمبود کلسیم در کودکان
• منابع کلسیم برای کودکان
• درمان سریع کمبود کلسیم

مدت زمان تقریبی مطالعه: 8 دقیقه
 

بیماری کمبود کلسیم در کودکان

بیماری کمبود کلسیم در کودکان، یکی از اختلالات متابولیکی مهم دوران کودکی به شمار می‌رود. این وضعیت می‌تواند در هر سنی از رشد کودک، از دوره نوزادی تا نوجوانی، بروز پیدا کند و در صورت عدم تشخیص یا درمان به‌موقع، پیامدهای قابل توجهی بر سلامت عمومی و رشد جسمی و عصبی کودک خواهد گذاشت.

کلسیم همانطور که دکتر الهه عبدالهی، متخصص فارماکولوژی در ویدیوی همه چیز درباره کلسیم به صورت کامل توضیح داده است، به عنوان یکی از مهم‌ترین مواد معدنی بدن، نقش کلیدی در ساخت و نگهداری استخوان‌ها و دندان‌ها، انقباض ماهیچه‌ها، انتقال پیام‌های عصبی و عملکرد صحیح قلب دارد. اهمیت این ماده معدنی در سال‌های آغازین زندگی که رشد بدنی و تکامل عصبی با سرعت بالایی انجام می‌شود، دوچندان است.
 

از زمان تولد، نیاز بدن نوزاد به کلسیم برای شکل‌گیری صحیح اسکلت و تکامل ساختار استخوانی بسیار بالا است. در صورت ناکافی بودن سطح کلسیم، بدن نمی‌تواند استخوان‌هایی با تراکم و استحکام مناسب تولید کند که این موضوع می‌تواند منجر به بروز مشکلاتی مانند تأخیر در رشد، نرمی استخوان یا سایر اختلالات مرتبط با استخوان در سال های بعدی زندگی شود.

علاوه بر استخوان‌ها، سیستم عصبی و عضلانی نیز برای عملکرد طبیعی خود به سطح مناسبی از کلسیم نیاز دارند، و کمبود آن ممکن است باعث اختلال در این سیستم‌ها شود، حتی اگر علائم اولیه آن خفیف باشد.

کمبود کلسیم در کودکان باعث چه بیماری می‌شود؟

کمبود کلسیم در کودکان به‌تنهایی اغلب به عنوان یک اختلال متابولیک در نظر گرفته می‌شود که می‌تواند طیف گسترده‌ای از پیامدها را در بدن کودک ایجاد کند، ولی نام مشخصی مانند برخی بیماری‌های شناخته‌شده ندارد.

با این حال، زمانی که کمبود ویتامین D و کلسیم به طور هم‌زمان ایجاد می‌شود، به وضعیتی منتهی می‌گردد که در کودکان با عنوان راشیتیسم شناخته می‌شود. راشیتیسم یک بیماری استخوانی در دوران رشد است که به دلیل اختلال در معدنی‌شدن استخوان‌ها رخ می‌دهد و ویژگی‌های آن شامل نرمی، تغییر شکل و در موارد پیشرفته، تغییر در انحنای استخوان‌ها است.

بدین ترتیب، آگاهی والدین و مراقبین سلامت درباره اهمیت تأمین کلسیم کافی در دوران کودکی، به‌ویژه در مراحل بحرانی رشد، نقش بسیار مهمی در پیشگیری از این بیماری دارد.
 

علت کمبود کلسیم در کودکان

کمبود کلسیم در کودکان ممکن است به دلایل مختلفی رخ دهد که برخی از آن‌ها به دوران نوزادی مربوط می‌شوند و برخی دیگر در مراحل بعدی رشد ظاهر می‌شوند. شناخت این عوامل برای پیشگیری، تشخیص و درمان به‌موقع ضروری است. در ادامه به مهم‌ترین دلایل کمبود کلسیم در کودکان پرداخته می‌شود.

تغذیه ناکافی از نظر کلسیم

یکی از شایع‌ترین علل کمبود کلسیم در کودکان، دریافت ناکافی این ماده معدنی از طریق رژیم غذایی است. بسیاری از کودکان، به‌ویژه در سنین پایین، ممکن است به میزان کافی لبنیات یا منابع غذایی کلسیم دار مصرف نکنند.

حذف شیر و فرآورده‌های آن یا پیروی از رژیم‌های محدودکننده، به‌ویژه در کودکانی با آلرژی یا نارسایی گوارشی، می‌تواند زمینه‌ساز کمبود مزمن کلسیم شود. این وضعیت در جوامعی که الگوی غذایی آن‌ها دارای کلسیم پایین است یا در خانواده‌هایی با آگاهی کم نسبت به نیازهای تغذیه‌ای کودک نیز شایع‌تر است.
 

کمبود ویتامین دی

ویتامین دی نقش مهمی در جذب کلسیم از روده ایفا می‌کند. در صورت کمبود این ویتامین، حتی اگر دریافت کلسیم کافی باشد، نحوه جذب کلسیم در بدن دچار اختلال خواهد شد. کمبود ویتامین دی می‌تواند ناشی از عدم قرار گرفتن کافی در معرض نور خورشید، مصرف کم منابع غذایی حاوی این ویتامین یا اختلالات جذب باشد. در چنین شرایطی، کمبود کلسیم اغلب به صورت ثانویه و در چارچوب بیماری‌هایی مانند راشیتیسم دیده می‌شود.
 

اختلالات هورمونی

غده‌های پاراتیروئید وظیفه تنظیم سطح کلسیم خون را از طریق ترشح هورمون پاراتورمون (PTH) بر عهده دارند. در صورت وجود اختلال در عملکرد این غدد، مانند هیپوپاراتیروئیدیسم مادرزادی یا اکتسابی، تنظیم کلسیم دچار مشکل می‌شود و سطح آن در خون کاهش می‌یابد. این نوع کمبود معمولاً با علائم حادتر و نیاز به درمان فوری همراه است و ممکن است با ناهنجاری‌های متابولیکی دیگر نیز همراه باشد.
 

اختلالات جذب یا بیماری‌های گوارشی

برخی بیماری‌های گوارشی مانند بیماری سلیاک، التهاب مزمن روده یا فیبروز کیستیک می‌توانند مانع جذب مؤثر کلسیم از روده شوند. در این شرایط، حتی اگر کودک از رژیم غذایی مناسبی برخوردار باشد، میزان کلسیم جذب‌شده توسط بدن ناکافی خواهد بود. این اختلالات معمولاً همراه با سایر علائم گوارشی هستند و تشخیص دقیق آن‌ها نیازمند بررسی تخصصی است.
 

علت کمبود کلسیم در نوزادان

در نوزادان، به‌ویژه نوزادان نارس یا با وزن کم هنگام تولد، ذخایر کلسیم بدن محدود است و ممکن است انتقال کافی کلسیم از مادر در سه‌ماهه سوم بارداری صورت نگرفته باشد. همچنین در روزهای اول پس از تولد، افت طبیعی سطح کلسیم در خون به‌ویژه در نوزادانی که استرس زایمانی، دیابت مادر یا کمبود ویتامین دی دارند، ممکن است تشدید شود. هیپوکلسمی نوزادی ممکن است زودرس (در ۷۲ ساعت اول) یا دیررس (پس از آن) باشد و هر دو نوع نیازمند بررسی و درمان دقیق هستند.
 

نشانه های کمبود کلسیم در کودکان

پس از شناسایی علت کمبود کلسیم در کودکان، بهتر است به این موضوع مهم بپردازیم که کمبود کلسیم در کودکان چه علائمی دارد؟

علائم کمبود کلسیم در کودکان می‌تواند با طیف وسیعی از نشانه‌ها همراه باشد که در ادامه به برخی از مهم‌ترین آن‌ها اشاره می‌کنیم:

- مشکلات عضلانی: یکی از نشانه‌های شایع کمبود کلسیم، گرفتگی‌ها و اسپاسم‌های عضلانی است. کودکان ممکن است دردهای عضلانی یا احساس ضعف در ماهیچه‌ها داشته باشند که به‌مرور زمان و با تشدید کمبود کلسیم، این علائم می‌تواند واضح‌تر شود.

- مشکلات دندانی: کلسیم نقش کلیدی در سلامت دندان‌ها دارد و کمبود آن می‌تواند منجر به دیر در آمدن دندان‌ها، پوسیدگی زودرس و یا مشکلات مینای دندان شود. این نشانه‌ها می‌توانند نشان‌دهنده نیاز بدن به کلسیم بیشتر باشند.

- اختلالات رشد و نرمی استخوان ها: کمبود کلسیم در کودکان می‌تواند منجر به کاهش سرعت رشد قدی و وزنی شود. استخوان‌ها ممکن است به خوبی رشد نکنند و در موارد شدیدتر، این حالت به شکل بیماری راشیتیسم خود را نشان می‌دهد. همچنین ممکن است کودک در مقایسه با همسالان خود کوتاه‌تر یا ضعیف‌تر به نظر برسد.
 

علائم کمبود کلسیم در کودکان زیر دو سال

کمبود کلسیم در نوزادان علاوه بر موارد ذکر شده، می تواند عوارض اختصاصی تری هم به همراه داشته باشد؛ همچون:

- تحریک‌پذیری و بی‌قراری: نوزادانی که دچار کمبود کلسیم هستند، ممکن است تحریک‌پذیرتر، بی‌قرارتر و کم‌خواب‌تر باشند. این نشانه‌ها ممکن است به دلیل تأثیر کمبود کلسیم بر سیستم عصبی باشد.

- ضعف عضلانی و کندی در رشد حرکتی: نوزادانی که کمبود کلسیم دارند، ممکن است در انجام حرکات طبیعی مثل غلت زدن یا نشستن کمی تأخیر داشته باشند، چون عضلاتشان به اندازه کافی قوی نیست.

- تشنج‌های ناشی از هیپوکلسمی: در موارد شدیدتر، کمبود کلسیم می‌تواند منجر به تشنج شود که به آن تشنج‌های هیپوکلسمیک گفته می‌شود. این حالت نیاز به مداخله سریع پزشکی دارد.
 

منابع کلسیم برای کودکان

با کمبود کلسیم چه کنیم؟

همانطور که گفته شد، کلسیم یکی از ضروری‌ترین مواد معدنی برای رشد و سلامت کودکان است. این ماده نقش اساسی در ساختار استخوان‌ها و دندان‌ها، عملکرد صحیح عضلات و انتقال پیام‌های عصبی دارد.

بنابراین اولین سوالی که برای جبران کمبود کلسیم در بدن پیش می‌آید این است که برای کمبود کلسیم چه بخوریم؟

در این خصوص، ضمن اشاره به غذاهای حاوی کلسیم لازم است به نکاتی در مورد تغذیه و متابولیسم آن توجه کنیم.

منابع کلسیم برای کودکان

لبنیات: پس از شیرمادر، منابع لبنیاتی شامل شیر، ماست و پنیر برای کودکان از اصلی‌ترین و غنی‌ترین منابع کلسیم هستند. این مواد غذایی علاوه بر کلسیم، دارای پروتئین و سایر مواد مغذی مورد نیاز برای رشد کودکان هم هستند.

سبزیجات برگ سبز: سبزیجاتی مانند بروکلی، کلم پیچ و اسفناج هم حاوی مقدار قابل توجهی کلسیم هستند. این سبزیجات علاوه بر کلسیم، ویتامین‌ها و فیبر فراوانی هم دارند.

مغزها و دانه‌ها: بادام، کنجد و تخم شربتی از منابع خوب کلسیم به شمار می‌روند. مصرف کره بادام یا ارده کنجد می‌تواند به تأمین کلسیم کمک کند.

حبوبات و غلات غنی‌شده: برخی از حبوبات مانند لوبیا سفید و همچنین غلات صبحانه غنی‌شده با کلسیم می‌توانند در رژیم غذایی کودکان جایگاه خوبی داشته باشند.

در نهایت، مهم است که کودکان یک رژیم غذایی متعادل و متنوع داشته باشند تا نیاز روزانه‌شان به کلسیم تأمین شود و از رشد و سلامت آن‌ها به بهترین شکل حمایت گردد. 
 

نحوه جذب کلسیم

کلسیم با چی جذب میشه؟

جذب کلسیم در روده کوچک صورت می‌گیرد و ویتامین D با نقش هورمونی، در این فرآیند بسیار حیاتی است. ویتامین دی باعث می‌شود که سلول‌های دیواره روده توانایی بیشتری در جذب کلسیم داشته باشند و کلسیم را به شکل مؤثرتری وارد جریان خون کنند. به عبارت دیگر، بدون حضور کافی ویتامین دی، حتی اگر کلسیم به میزان کافی در رژیم غذایی وجود داشته باشد، جذب آن به‌خوبی انجام نمی‌شود.

پس از جذب کلسیم، ویتامین دی همچنین در متابولیسم آن نیز نقش دارد و به تنظیم سطح کلسیم در خون کمک می‌کند. این ویتامین به همراه هورمون پاراتورمون کمک می‌کند که کلسیم به مقدار مناسب در استخوان‌ها ذخیره شود و در مواقع نیاز از استخوان‌ها آزاد شود تا سطح کلسیم خون در حد تعادل باقی بماند.

از این رو، مصرف مواد غذایی حاوی کلسیم باید همراه با منابع ویتامین دی باشد تا جذب آن بهینه‌تر صورت گیرد.
 

درمان سریع کمبود کلسیم

درمان کمبود کلسیم در کودکان برای پیشگیری از علائم کمبود کلسیم در بدن ضروری است و هدف این است که کودک بتواند به سطح طبیعی کلسیم و ویتامین دی در بدنش برسد و از رشد سالم و سلامت استخوان‌ها و دندان‌هایش مطمئن باشیم.

این کار در وهله اول نیازمند تشخیص دقیق است، چراکه علائم کمبود کلسیم و ویتامین دی در کودکان ممکن است تظاهرات بالینی و عوارض مشابهی به همراه داشته باشد. به همین دلیل، پیش از هر اقدامی، مشورت با پزشک و بررسی های آزمایشگاهی برای بررسی سطح سرمی ویتامین د3 و درمان کمبود کلسیم کودکان اهمیت دارد.

برای کمبود کلسیم چه قرصی بخوریم؟

در راستای درمان سریع کمبود کلسیم در کودکان، اصلاح رژیم غذایی کودک اولین قدم خواهد بود. مصرف مواد غذایی غنی از کلسیم و همچنین قرار گرفتن در معرض نور خورشید برای تولید طبیعی ویتامین د3، می‌تواند به بهبود وضعیت کودک کمک کند. در کنار آن، در مواردی که کمبود کلسیم شدیدتر باشد، به منظور رفع کمبود کلسیم، ممکن است مصرف شربت کلسیم برای کودکان نیاز باشد.
 

در حقیقت، محصولات تقویت رشد و استخوان کودکان که اغلب دربردارنده کلسیم، ویتامین د3، زینک و... هستند و به منظور سهولت در مصرف معمولاً در قالب شربت یا قرص‌های جویدنی تجویز می‌شوند، می توانند با مشورت پزشک به منظور جبران کمبود کلسیم و تقویت استخوان‌ها و دندان‌های کودک مورد استفاده قرار گیرند.  
 

کلام آخر

با توجه به اثرات جدی و گاها جبران ناپذیر کمبود کلسیم بر سلامت کودکان در طولانی مدت، ضروری است که والدین نسبت به تغذیه صحیح فرزندان خود و تأمین منابع کافی کلسیم و ویتامین D هوشیار باشند. تشخیص زودهنگام علائم کمبود کلسیم در کودکان، مراجعه به پزشک برای بررسی‌های آزمایشگاهی، اصلاح رژیم غذایی و در موارد لازم استفاده از مکمل‌های مناسب، از اقدامات حیاتی برای جلوگیری از بروز عوارض جدی هستند.

داروخانه آنلاین داروکده، با طیف وسیعی از بهترین مکمل های موجود در بازار، ضمانت کننده سلامت، کیفیت و اصالت محصول مورد نظر شما خواهد بود. داروکده نه تنها یک داروخانه اینترنتی دارنده مجوز است، بلکه با ارائه پشتیبانی همه جانبه به واسطه تیم علمی حرفه ای و متخصص متشکل از داروسازان و کارشناسان ارشد تغذیه، مشاوره رایگان تلفنی را برای پاسخ به سوالات شما در تمام مراحل خرید در اختیارتان قرار خواهد داد.

مجله علمی داروکده نیز یک بانک اطلاعاتی معتبر در دسترس عموم جامعه محسوب می شود و با بی شمار مطالب علمی دیگر، در جهت ارتقای سطح آگاهی شما حرکت می کند. این مقاله نیز به عنوان بخشی از مجله داروکده برای بررسی نشانه کمبود کلسیم در کودکان نگارش شده بود. لذا امید داریم این اطلاعات برای شما مفید بوده باشد و به منظور تعامل هر چه بیشتر سوالات و نظرات ارزشمندتان را با ما به اشتراک بگذارید.