آلرژی فصلی

آلرژی فصلی یکی از مشکلات شایع سیستم ایمنی است که هر ساله میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار می‌دهد و می‌تواند کیفیت زندگی را به‌طور قابل توجهی کاهش دهد. این نوع آلرژی معمولاً در فصول بهار و تابستان به دلیل افزایش گرده‌افشانی گیاهان و حضور آلرژن‌های محیطی تشدید می‌شود و باعث بروز علائمی مانند عطسه، آبریزش بینی، خارش چشم‌ها و حتی مشکلات تنفسی می‌شود.

آگاهی از علل، علائم و روش‌های پیشگیری و درمان آلرژی فصلی می‌تواند به مدیریت بهتر این مشکل و کاهش تأثیر آن بر زندگی روزمره کمک کند.

در این مقاله با ما همراه باشید تا یک تعریف جامع و علمی از آلرژی فصلی، دلایل و نشانه های آن ارائه دهیم.
 

فهرست مطالب

• آلرژی فصلی چیست؟
• علت آلرژی فصلی چیست؟
• آلرژی فصلی چه علائمی دارد؟
• درمان حساسیت فصلی

مدت زمان تقریبی مطالعه: 5 دقیقه
 

آلرژی فصلی چیست؟

آلرژی یک واکنش غیرطبیعی سیستم ایمنی بدن به مواد بی‌ضرری است که بدن آن‌ها را به‌عنوان تهدید شناسایی می‌کند. در این حالت، سیستم ایمنی به‌ویژه از سلول‌های B برای تولید آنتی‌بادی‌هایی به نام IgE استفاده می‌کند که به سلول‌های ایمنی خاص به نام ماست سل‌ها متصل می‌شوند.

هنگامی که فرد مجدداً با همان آلرژن مواجه می‌شود، ماست سل‌ها مواد شیمیایی مانند هیستامین را آزاد کرده که باعث ایجاد علائمی چون عطسه، آبریزش بینی، خارش چشم‌ها، گرفتگی بینی و التهاب می‌شود.

این واکنش‌های آلرژیک معمولاً در پاسخ به مواد آلرژی‌زا مانند گرده گیاهان، موهای حیوانات، غذاها یا گرد و غبار بروز می‌کنند.

آلرژی فصلی یا رینیت آلرژیک فصلی، به حساسیتی گفته می‌شود که در پاسخ به گرده‌های گیاهی یا سایر آلرژن‌ها مانند کپک‌ها و گرد و غبار موجود در هوا بروز می‌کند. این نوع آلرژی معمولاً در فصول خاصی از سال به خصوص بهار و تابستان که گیاهان گرده‌افشانی می‌کنند، شدت می‌یابد و سبب عطسه، آبریزش بینی، خارش چشم‌ها، سرفه، گلودرد، گرفتگی بینی، خارش گلو و... می شود.

آلرژی فصلی می‌تواند در هر سنی رخ دهد، اما آلرژی فصلی کودکان و نوجوانان رایج تر است و تا بزرگسالی ادامه پیدا می‌کند. این نوع آلرژی به ویژه در افراد با سابقه خانوادگی آلرژی یا افرادی که از پیش دچار مشکلات تنفسی مثل آسم هستند، رایج تر می باشد.
 

علت آلرژی فصلی چیست؟

آلرژی فصلی به دلیل مجموعه‌ای از عوامل ژنتیکی، محیطی، سیستم ایمنی و حتی عادات زندگی ایجاد می‌شود. عوامل وراثتی و ژنتیکی می‌توانند خطر ابتلا به آلرژی را افزایش دهند، در حالی که شرایط محیطی مانند آلودگی هوا، وضعیت جغرافیایی و میزان تماس با آلرژن‌ها نقش مهمی در بروز و شدت این بیماری دارند.
 

عوامل ژنتیکی

وراثت نقش مهمی در ایجاد آلرژی فصلی دارد. افرادی که در خانواده‌شان سابقه آلرژی یا بیماری‌های مرتبط با آن (مانند آسم یا رینیت آلرژیک) وجود دارد، بیشتر در معرض ابتلا به آلرژی فصلی قرار دارند.

این به دلیل ژن‌های خاصی است که به سیستم ایمنی بدن دستور می‌دهند برخی ترکیبات را به‌عنوان تهدید شناسایی کند و واکنش‌های آلرژیک را آغاز نماید. بنابراین، داشتن سابقه خانوادگی آلرژی یکی از عوامل اصلی بروز این بیماری است.
 

عوامل جغرافیایی و اقلیمی

محیطی که فرد در آن زندگی می‌کند می‌تواند تأثیر زیادی بر بروز آلرژی فصلی داشته باشد. در مناطق با پوشش گیاهی فراوان و آب و هوای مناسب برای رشد گیاهان، میزان گرده‌افشانی بیشتر است و این می‌تواند موجب بروز آلرژی فصلی شود.
 

نقش آلودگی هوا

آلودگی هوا، به ویژه در شهرهای پرجمعیت، می‌تواند یکی از عوامل تشدیدکننده آلرژی فصلی باشد. ذرات معلق در هوا مانند آلاینده‌ها و دود می‌توانند حساسیت بدن به گرده گیاهان یا سایر آلرژن‌ها را افزایش دهند. همچنین، برخی از آلاینده‌های هوا مانند دی‌اکسید نیتروژن و اوزون می‌توانند موجب التهاب در مجاری تنفسی و تشدید علائم آلرژی شوند. از همین رو، برخی مکمل ها برای آلودگی هوا با خواص ضد التهابی و آنتی اکسیدانی طراحی شده اند.
 

سیستم گوارشی و حساسیت به مواد غذایی

رابطه‌ای میان سیستم گوارشی و آلرژی فصلی نیز وجود دارد. افرادی که سیستم گوارشی ضعیف یا حساس دارند، ممکن است بیشتر به آلرژن‌ها واکنش نشان دهند.

بعضی از تحقیقات نشان می‌دهند که مصرف غذاهای خاص، به‌ویژه در سنین پایین، می‌تواند احتمال بروز آلرژی‌های فصلی را افزایش دهد. به همین دلیل، توصیه می‌شود که در صورت ابتلا به آلرژی، مراقبت‌های خاصی در تغذیه و انتخاب مواد غذایی انجام شود.
 

میزان تماس با آلرژن‌ها

میزان و مدت زمانی که فرد در معرض آلرژن‌ها قرار دارد نیز می‌تواند تأثیرگذار باشد. افرادی که بیشتر در فصول گرده‌افشانی در فضای آزاد قرار دارند یا زمان بیشتری در معرض گرد و غبار یا کپک‌ها هستند، احتمال بروز آلرژی فصلی در آن‌ها بیشتر است.
 

آلرژی فصلی چه علائمی دارد؟

علائم آلرژی فصلی می‌توانند از خفیف تا شدید متغیر باشند و معمولاً در فصول خاصی از سال، به‌ویژه بهار، تابستان و پاییز که گرده‌افشانی گیاهان افزایش می‌یابد، تشدید می‌شوند.

عطسه‌های مکرر

یکی از علائم رایج آلرژی فصلی، عطسه‌های مکرر است. این واکنش معمولاً به دلیل تحریک غشاهای مخاطی بینی توسط آلرژن‌ها رخ می‌دهد. زمانی که مواد آلرژی‌زا به بینی وارد می‌شوند، سیستم ایمنی بدن به آن‌ها واکنش نشان می‌دهد و سلول‌های ایمنی هیستامین را آزاد می‌کنند.

هیستامین به گیرنده‌های خاصی در ناحیه بینی متصل می‌شود و باعث تحریک اعصاب و عطسه می‌شود. این عطسه‌ها ممکن است به‌طور مداوم و در دفعات زیاد اتفاق بیفتند.
 

آبریزش یا گرفتگی بینی

آبریزش بینی یکی از علائم بارز آلرژی فصلی است. این علامت زمانی رخ می‌دهد که مواد آلرژی‌زا باعث التهاب و تحریک غشای مخاطی بینی می‌شوند. در نتیجه، غدد موجود در بینی شروع به ترشح مایعات بیشتر می‌کنند تا آلرژن‌ها را از بدن خارج کنند.

در برخی موارد، این ترشحات می‌توانند بسیار زیاد شده و منجر به آبریزش بینی شوند. در مقابل، برخی از افراد ممکن است دچار گرفتگی بینی شوند که در آن مایعات ترشح نمی‌شود، بلکه مخاط به دلیل تورم و انسداد مجاری بینی تجمع می‌یابد و تنفس را مشکل می‌کند.
 

خارش چشم‌ها، بینی و گلو

خارش یکی دیگر از علائم رایج آلرژی فصلی است. این خارش معمولاً در چشم‌ها، بینی و گلو رخ می‌دهد. هنگامی که سیستم ایمنی هیستامین را آزاد می‌کند، این ماده شیمیایی به گیرنده‌های عصبی در نواحی مختلف بدن متصل می‌شود و باعث تحریک آن‌ها می‌شود.

در چشم‌ها، این خارش ممکن است با قرمزی و التهاب همراه باشد و در برخی موارد منجر به تاری دید نیز شود. در گلو و بینی، خارش به دلیل التهاب غشای مخاطی اتفاق می‌افتد و فرد ممکن است احساس خارش مداوم داشته باشد.
 

سرفه و گلودرد

سرفه آلرژیک و گلودرد از دیگر علائم شایع آلرژی فصلی هستند که به علت تحریک و التهاب مجاری تنفسی فوقانی به وجود می‌آیند. هنگامی که آلرژن‌ها وارد دستگاه تنفسی می‌شوند، به سلول‌های خاصی در مجاری تنفسی حمله کرده و باعث ایجاد التهاب می‌شوند.

این التهاب می‌تواند منجر به خشکی و تحریک گلو شده و سرفه‌های مداوم را به همراه داشته باشد. در برخی از افراد، التهاب می‌تواند به حدی شدید شود که منجر به گلودرد گردد.
 

خستگی و احساس کوفتگی

علائم آلرژی فصلی ممکن است به میزان زیادی بر سطح انرژی فرد تاثیر بگذارد. خستگی و احساس کوفتگی به دلیل واکنش‌های التهابی بدن در برابر آلرژن‌ها ایجاد می‌شود.

آزاد شدن مواد شیمیایی مانند هیستامین که به التهاب و تحریک سیستم ایمنی کمک می‌کند، می‌تواند باعث کاهش سطح انرژی و احساس خستگی در افراد مبتلا به آلرژی فصلی شود. علاوه بر این، مشکلات تنفسی و خواب آشفته به دلیل علائم آلرژی می‌تواند بر احساس خستگی و ناتوانی تأثیر بگذارد.
 

تهوع، سردرد و گرفتگی گوش

در برخی از موارد، آلرژی فصلی می‌تواند منجر به سردرد و احساس تهوع شود. سردردهای مرتبط با آلرژی فصلی به دلیل فشار و التهاب در سینوس‌ها و مجاری بینی بروز می‌کنند. این التهاب می‌تواند فشار زیادی بر روی سینوس‌ها وارد کند و در نتیجه سردرد ایجاد کند. همچنین، برخی از افراد ممکن است به دلیل دشواری در تنفس یا خشکی گلو دچار احساس تهوع شوند.

آلرژی فصلی و گرفتگی گوش نیز ارتباط دارند که معمولاً به علت التهاب در نواحی مختلف بدن از جمله سینوس‌ها و مجرای استاش (اتصال‌دهنده گوش میانه به حلق) می‌شوند. این التهاب می‌تواند منجر به حس فشار و انسداد در گوش‌ها، کاهش شنوایی موقت و در برخی موارد، ترشح مایعات از گوش شود.
 

تنگی نفس و آسم آلرژیک

برای برخی از افراد که مبتلا به آسم یا مشکلات تنفسی هستند، آلرژی فصلی می‌تواند منجر به تنگی نفس یا آسم آلرژیک شود. آلرژن‌ها ممکن است باعث التهاب و انقباض مجاری تنفسی در ریه‌ها شوند که منجر به مشکلات تنفسی مانند تنگی نفس، خس‌خس سینه و سرفه‌های شدید می‌شود. در موارد شدید، این علائم ممکن است به یک حمله آسم تبدیل شوند.
 

آلرژی فصلی پوستی

- آیا حساسیت فصلی باعث خارش بدن می شود؟

آلرژی فصلی پوستی به واکنش‌های آلرژیک گفته می‌شود که به دلیل تماس با آلرژن‌های محیطی مانند گرده گیاهان، گرد و غبار یا کپک‌ها در فصول خاصی از سال، به‌ویژه بهار و تابستان، بروز می‌کند.

علائم شایع آلرژی فصلی پوستی که به دلیل آزاد شدن هیستامین و مواد شیمیایی دیگر باعث تحریک و التهاب پوست می شوند شامل کهیر (لکه‌های قرمز و خارش‌دار)، اگزما (التهاب و خشکی پوست)، قرمزی و تورم پوست به‌ویژه در نواحی صورت و خارش شدید پوست است.
 

- علائم آلرژی فصلی در کودکان

علائم آلرژی فصلی در کودکان نیز تا حد زیادی با علائم آلرژی در بزرگسالان مشابه است و معمولاً شامل عطسه‌های مکرر، آبریزش و گرفتگی بینی، خارش چشم‌ها و گلو، سرفه و تحریک در مجاری تنفسی است. در برخی موارد هم این علائم می‌توانند به مشکلات تنفسی مانند آسم آلرژیک یا رینیت آلرژیک منجر شوند.
علاوه بر این ها، کودکان مبتلا به آلرژی فصلی ممکن است خواب آشفته، کاهش تمرکز در مدرسه و افت سطح انرژی را تجربه کنند. شدت علائم ممکن است بسته به میزان قرارگیری در معرض آلرژن‌ها و سن کودک متفاوت باشد.
 

درمان حساسیت فصلی

درمان قطعی آلرژی فصلی در حال حاضر وجود ندارد و هدف کنترل علائم آلرژی فصلی است. به صورت کلی درمان ها به دو رویکرد اصلی تقسیم می‌شود:

1. استفاده از دارو زیر نظر پزشک: داروها معمولاً برای کاهش سریع و موقت علائم به کار می‌روند و شامل آنتی‌هیستامین‌ها برای کنترل عطسه، خارش و آبریزش بینی و اسپری‌های بینی کورتیکواستروئید برای کاهش التهاب طولانی‌مدت هستند. این داروها کمک می‌کنند علائم شدید آلرژی فصلی به طور موقت کاهش یابند، اما درمان اصلی آلرژی فصلی، کنترل مواجهه با آلرژن‌ها و تقویت مقاومت بدن است.

2. پرهیز و کاهش تماس با آلرژن‌ها: یکی از مؤثرترین روش‌ها برای کنترل آلرژی فصلی، کاهش مواجهه با مواد حساسیت‌زا مانند گرده گیاهان، گرد و غبار و کپک‌ها است. اقداماتی مانند بستن پنجره‌ها در روزهای پرباد، استفاده از ماسک‌های ضد گرده هنگام بیرون رفتن، شستن دست‌ها و صورت پس از بازگشت به خانه و شستشوی مرتب لباس‌ها به حذف آلرژن‌ها از بدن کمک می‌کند.

در کنار درمان‌های دارویی، استفاده از روش‌های خانگی و تغییرات تغذیه‌ای می‌تواند به‌طور چشمگیری علائم آلرژی فصلی را کاهش دهد. این روش‌ها به طور طبیعی و بدون عوارض جانبی به کاهش التهاب، تقویت سیستم ایمنی بدن و کاهش تماس با آلرژن‌ها کمک می‌کنند.

- در اینجا به برخی از مهم‌ترین روش‌های خانگی و تغذیه‌ای اشاره می‌کنیم:

1. شستشوی بینی با محلول نمکی (سالین)

شستشوی بینی با محلول نمکی یکی از ساده‌ترین و مؤثرترین روش‌ها برای کاهش علائم آلرژی فصلی است. این روش کمک می‌کند تا گرده‌ها، گرد و غبار و سایر آلرژن‌ها از مجاری بینی شسته شوند و التهاب کاهش یابد. استفاده از دستگاه‌ شستشوی بینی و سینوس که برای این منظور طراحی شده‌اند، می‌تواند به خارج شدن آلرژن‌ها از سینوس‌ها و مجاری بینی کمک کند و گرفتگی و التهاب را کاهش دهد.

دکتر محمد امین کربلائی طاهر (داروساز)، در مقاله بهترین اسپری بینی برای حساسیت فصلی، به انواع اسپری ها و اهمیت استفاده از آن ها در مدیریت و بهبود علائم آلرژی فصلی اشاره می کند. 
 

2. استفاده از دستگاه‌های مرطوب‌کننده هوا

در فصولی که آلرژی فصلی فعال است، هوای خشک می‌تواند باعث تحریک بیشتر مجاری تنفسی شود. استفاده از دستگاه‌های مرطوب‌کننده هوا در خانه و محل کار به کاهش خشکی و تحریک غشاهای مخاطی کمک می‌کند. این دستگاه‌ها می‌توانند رطوبت محیط را در سطح مطلوب نگه دارند و به‌ویژه در شب، به تسکین گلودرد و خشکی بینی کمک کنند.
 

3. تغذیه و مکمل‌های یاری برای کاهش آلرژی فصلی

تغذیه صحیح و استفاده از برخی مکمل‌ها می‌تواند به تقویت سیستم ایمنی بدن و کاهش التهاب ناشی از آلرژی فصلی کمک کند. در این بخش به برخی از مواد غذایی و مکمل‌های مفید برای کاهش علائم آلرژی فصلی پرداخته‌ایم:

• ویتامین سی: ویتامین C یکی از آنتی‌اکسیدان‌های قوی است که به کاهش التهاب و تقویت سیستم ایمنی بدن کمک می‌کند. این ویتامین می‌تواند به طور طبیعی از بروز برخی علائم آلرژی مانند عطسه و آبریزش بینی جلوگیری کند. منابع غذایی غنی از ویتامین C شامل پرتقال، لیمو، توت فرنگی، فلفل دلمه‌ای و کیوی هستند. مصرف این مواد غذایی می‌تواند به کاهش شدت واکنش‌های آلرژیک کمک کند.
   
• اسیدهای چرب امگا-۳: امگا3 که عمدتاً در ماهی‌های چرب مانند سالمون، ساردین و ماکرل یافت می‌شوند، خواص ضد التهابی دارند و می‌توانند به کاهش التهاب در بدن کمک کنند. این اسیدهای چرب همچنین به کاهش مشکلات تنفسی مانند آسم آلرژیک کمک کرده و سیستم ایمنی بدن را تقویت می‌کنند.
   
• ویتامین د3: کمبود ویتامین D می‌تواند سیستم ایمنی بدن را ضعیف کند و احتمال بروز آلرژی را افزایش دهد. تحقیقات نشان داده است که مصرف ویتامین د3 می‌تواند شدت علائم آلرژی فصلی را کاهش دهد. منابع غذایی این ویتامین محدود هستند و استفاده از مکمل ویتامین D برای تامین آن اهمیت دارد.
   
• زردچوبه و زنجبیل: کورکومین موجود در زردچوبه و جینجرول در زنجبیل با خواص ضد التهاب قوی، می‌توانند به کاهش التهاب ناشی از آلرژی و تقویت سیستم ایمنی بدن کمک کنند. افزودن این ادویه‌ها به رژیم غذایی یا مصرف چای زنجبیل و زردچوبه می‌تواند به کاهش علائم آلرژی فصلی کمک کند.
   
• مکمل‌های پروبیوتیک: پروبیوتیک‌ها با تأثیر بر فلور میکروبی روده می‌توانند به بهبود عملکرد سیستم ایمنی بدن و کاهش التهاب کمک کنند. برخی از مطالعات نشان داده‌اند که مصرف مکمل‌های پروبیوتیک می‌تواند به کاهش حساسیت‌های آلرژیک کمک کند و علائم آلرژی فصلی را کاهش دهد.
   

کلام آخر

اگرچه درمان قطعی برای آلرژی فصلی وجود ندارد، ترکیبی از داروهای تجویزی، کاهش مواجهه با آلرژن‌ها و استفاده از روش‌های خانگی و تغذیه‌ای می‌تواند به طور مؤثری علائم را کنترل کند و کیفیت زندگی را بهبود بخشد.

مصرف مکمل‌های آسم و آلرژی که با ترکیبات ضد التهاب و تعدیل کننده پاسخ های ایمنی فرموله شده اند، می تواند نقش مؤثری در کاهش التهاب و حساسیت‌ها داشته باشد. در نتیجه، با این شرایط بهتر سازگار شده و علائم آزاردهنده حساسیت فصلی را با آرامش بیشتری پشت سر می گذارید.

داروخانه آنلاین داروکده مجموعه ای کاملی از محصولات سلامت محور و مکمل های متنوع را با ضمانت سلامت، اصالت و کیفیت آن عرضه می کند. ضمن اینکه به واسطه تیم علمی متشکل از متخصصان داروسازی و کارشناسان ارشد تغذیه، مشاوره های تلفنی اختصاصی، رایگان و کاربردی را در اختیار شما عزیزان قرار می دهند.

در پایان، این مقاله از مجله علمی داروکده برای شرح یک توضیح علمی و کاربردی از آلرژی فصلی نگارش شده بود و امیدواریم مطالب گردآوری شده برای شما مفید بوده باشد و در صورت سوالات بیشتر، با ما در ارتباط باشید.