سینوزیت چیست و چگونه درمان می شود؟

سینوزیت، بیماری شایعی که بسیاری از ما حداقل یک‌بار در زندگی با آن دست‌وپنجه نرم کرده‌ایم و معضلی فراتر از یک سرماخوردگی ساده است. سینوزیت با ایجاد التهاب و عفونت در حفره‌های سینوسی، موجب درد و احتقان تنفسی می شود و در صورت بی‌توجهی، عوارض جدی‌تری به همراه دارد. در این مقاله از مجله علمی داروکده، تعریف جامعی از سینوزیت، انواع و علائم و راه ها درمان آن خواهیم داشت. 

فهرست مطالب:

• سینوزیت چیست؟
• علت بیماری سینوزیت چیست؟
• سینوزیت چه علائمی دارد؟
• سینوزیت در کودکان چیست؟
• راه های درمان سینوزیت

مدت زمان تقریبی مطالعه: 6 دقیقه

سینوزیت چیست؟

سینوزیت یا Sinusitis همان طور که از نامش مشخص است، به وجود التهاب در سینوس ها بر می گردد؛ اما... سینوس چیست؟

سینوس‌ها حفره‌های پر از هوا در استخوان‌های جمجمه و صورت هستند که در نزدیکی بینی قرار دارند و با پوششی از مخاط پوشیده شده‌اند. این حفره‌ها نقش مهمی در کاهش وزن استخوان‌های سر، گرم و مرطوب کردن هوای تنفسی، ایجاد طنین در صدا و تخلیه ترشحات بینی دارند. سینوس‌ها از طریق مجاری باریکی به حفره بینی متصل هستند و در حالت طبیعی ترشحات خود را به داخل بینی تخلیه می‌کنند. 

در انسان، چهار نوع سینوس اصلی وجود دارد: سینوس‌های پیشانی (در بالای چشم‌ها)، سینوس‌های گونه‌ای یا ماگزیلاری (در اطراف بینی و گونه‌ها)، سینوس‌های اتموئیدی (بین چشم‌ها) و سینوس‌های اسفنوئیدی (در قسمت عمقی جمجمه و پشت بینی). 

سلامت سینوس‌ها برای عملکرد صحیح سیستم تنفسی ضروری است، اما در صورت انسداد یا التهاب، می‌توانند منجر به بیماری‌هایی مانند سینوزیت شوند.
 

سینوزیت به التهاب یا عفونت سینوس‌ها گفته می‌شود و ممکن است به علت عفونت‌های ویروسی، باکتریایی یا حتی قارچی ایجاد شود. سینوس‌ها به‌طور طبیعی باید پر از هوا باشند، اما وقتی که مجاری سینوسی مسدود می‌شوند، می‌توانند باعث تجمع ترشحات شده و در نتیجه عفونت ایجاد شود. سینوزیت می‌تواند مزمن یا حاد باشد و بر اساس مدت زمان بروز علائم و شدت بیماری به دو دسته تقسیم می‌شود:

1. سینوزیت حاد: این نوع سینوزیت معمولاً چند روز تا چند هفته ادامه دارد و اغلب نتیجه یک عفونت ویروسی است. ممکن است از سه روز تا چهار هفته طول بکشد و به طور معمول با درمان‌های دارویی بهبود یابد.

2. سینوزیت مزمن: در این حالت، علائم سینوزیت بیشتر از 12 هفته به طول می‌انجامد. سینوزیت مزمن ممکن است به علت عفونت‌های پیوسته، آلرژی‌ها یا مشکلات ساختاری در سینوس‌ها ایجاد شود. درمان آن پیچیده‌تر است و ممکن است نیاز به مداخلات پزشکی بیشتر از جمله جراحی، داشته باشد.

علت بیماری سینوزیت چیست؟

همانطور که گفتیم، سینوزیت معمولاً زمانی رخ می‌دهد که مسیرهای طبیعی تخلیه سینوس‌ها مسدود شده و ترشحات در داخل این حفره‌های پر از هوا تجمع می‌یابند. این تجمع باعث رشد میکروارگانیسم‌ها و ایجاد التهاب در مخاط سینوس‌ها می‌شود. علت‌های مختلفی می‌توانند منجر به این انسداد شوند که مهم‌ترین آن‌ها شامل موارد زیر است:

- عفونت‌های ویروسی

یکی از شایع‌ترین دلایل بروز سینوزیت، عفونت‌های ویروسی است که معمولاً به دنبال سرماخوردگی یا آنفلوآنزا رخ می‌دهد. ویروس‌هایی مانند رینوویروس یا ویروس آنفلوانزا از عوامل اصلی درگیری سینوس‌ها هستند. این ویروس‌ها هنگام ورود به سیستم تنفسی فوقانی، موجب التهاب و تورم در مخاط بینی و سینوس‌ها می‌شوند که در نتیجه آن، مجاری سینوسی مسدود شده و ترشحات درون سینوس‌ها گیر می‌کنند. 

در شرایط طبیعی، این ترشحات باید از طریق مجاری کوچک به درون بینی تخلیه شوند، اما انسداد این مسیرها باعث تجمع ترشحات، ایجاد فشار در سینوس‌ها و افزایش احتمال عفونت می‌شود. سینوزیت ناشی از عفونت‌های ویروسی معمولاً خفیف است و پس از ۷ تا ۱۰ روز بهبود می‌یابد، اما در برخی موارد می‌تواند زمینه را برای بروز عفونت‌های ثانویه باکتریایی فراهم کند.
 

- عفونت‌های باکتریایی

در برخی از موارد، سینوزیت به دلیل عفونت‌های باکتریایی ایجاد می‌شود که معمولاً شدیدتر و طولانی‌تر از سینوزیت‌های ویروسی است. زمانی که ترشحات سینوسی به دلیل انسداد مجاری سینوس‌ها به درستی تخلیه نشوند، محیط مناسبی برای رشد باکتری‌ها فراهم می‌شود و این امر می‌تواند باعث التهاب و گسترش عفونت شود. این نوع سینوزیت اغلب با علائمی مانند تب بالا، ترشحات چرکی زرد یا سبز رنگ از بینی، درد و فشار شدید در ناحیه سینوس‌ها و ضعف عمومی همراه است. درمان سینوزیت حاد باکتریال معمولاً نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک دارد، زیرا سیستم ایمنی بدن به تنهایی قادر به از بین بردن این عفونت نیست.
 

- آلرژی ها

آلرژی‌های تنفسی یکی دیگر از عوامل مهم در ایجاد سینوزیت هستند که معمولاً موجب بروز سینوزیت مزمن می‌شوند. در افرادی که به گرده گیاهان، گرد و غبار، موی حیوانات، قارچ‌ها و سایر آلرژن‌ها حساسیت دارند، واکنش آلرژیک باعث التهاب شدید در مخاط بینی و سینوس‌ها می‌شود. این التهاب موجب افزایش تولید مخاط و تورم دیواره سینوس‌ها شده و در نهایت سبب انسداد مجاری سینوسی و تجمع ترشحات می‌شود. 

بنابراین، افرادی که دچار رینیت آلرژیک هستند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به سینوزیت مزمن قرار دارند. علائم سینوزیت آلرژیک شامل احتقان بینی، عطسه مکرر، خارش بینی و چشم، ترشحات آبکی بینی و سردرد است. 
 

- مشکلات ساختاری بینی و سینوس‌ها

برخی افراد به دلیل ناهنجاری‌های ساختاری در بینی و سینوس‌ها، بیشتر در معرض ابتلا به سینوزیت قرار دارند. یکی از این مشکلات، انحراف تیغه بینی است که باعث عدم تقارن در حفره‌های بینی شده و عبور جریان هوا و تخلیه سینوس‌ها را مختل می‌کند. در این شرایط، یک طرف بینی بیشتر از سمت دیگر دچار انسداد شده و احتمال بروز سینوزیت افزایش می‌یابد.

پولیپ‌های بینی یکی دیگر از عوامل ایجاد انسداد در مجاری سینوسی هستند. این پولیپ‌ها، توده‌های غیرطبیعی کوچک و نرمی هستند که در اثر التهاب مزمن بینی ایجاد می‌شوند و مسیر تخلیه سینوس‌ها را می‌بندند. علاوه بر این، تورم بیش از حد شاخک‌های بینی که باعث کاهش فضای داخلی بینی می‌شود، می‌تواند منجر به احتقان و تجمع ترشحات در سینوس‌ها شود. در برخی از موارد، مشکلات ساختاری نیاز به مداخلات جراحی دارند تا مسیرهای سینوسی باز شده و از بروز مکرر سینوزیت جلوگیری شود.

- عوامل محیطی و سبک زندگی

شرایط محیطی و سبک زندگی نیز می‌توانند تأثیر بسزایی در سلامت سینوس‌ها داشته باشند و احتمال ابتلا به سینوزیت را افزایش دهند. آلودگی هوا یکی از مهم‌ترین این عوامل است که موجب تحریک و التهاب سینوس‌ها می‌شود. استنشاق ذرات معلق، مواد شیمیایی و آلاینده‌های صنعتی می‌تواند به مرور زمان باعث آسیب به مخاط سینوسی و افزایش خطر عفونت شود.دود سیگار نیز عامل مهمی در ایجاد سینوزیت است، زیرا مواد شیمیایی موجود در دود تنباکو موجب خشکی و التهاب مجاری بینی و سینوس‌ها شده و عملکرد طبیعی آن‌ها را مختل می‌کند.

تغییرات ناگهانی آب و هوا، مانند قرار گرفتن در معرض هوای بسیار سرد یا مرطوب، می‌تواند باعث افزایش تولید ترشحات بینی و التهاب سینوس‌ها شود. علاوه بر این، هوای خشک نیز با کاهش رطوبت مخاط بینی و سینوس‌ها، تخلیه ترشحات را دشوار می‌کند. برای پیشگیری از سینوزیت، توصیه می‌شود افراد در محیط‌های آلوده از ماسک استفاده کنند، از مصرف سیگار خودداری کرده و در فصول سرد از دستگاه‌های مرطوب‌کننده هوا استفاده نمایند.
 

- ضعف سیستم ایمنی بدن

افرادی که دارای سیستم ایمنی ضعیفی هستند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به سینوزیت قرار دارند. این افراد شامل کسانی می‌شوند که به بیماری‌های مزمن مانند دیابت کنترل نشده، سرطان و HIV/AIDS مبتلا هستند یا تحت درمان‌های سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مانند شیمی‌درمانی یا مصرف داروهای کورتیکواستروئیدی قرار دارند. 

در این افراد، بدن قادر به مقابله با عفونت‌های خفیف ویروسی و باکتریایی نیست و این امر می‌تواند باعث تبدیل یک عفونت جزئی به سینوزیت حاد یا مزمن شود. علاوه بر این، کودکان خردسال و سالمندان به دلیل ضعف نسبی در سیستم ایمنی خود، بیشتر در معرض سینوزیت هستند. افرادی که به طور مداوم دچار سینوزیت می‌شوند، باید تحت نظر پزشک قرار گرفته و با استفاده از تقویت‌کننده‌های سیستم ایمنی، تغذیه مناسب و رعایت بهداشت، احتمال ابتلا به این بیماری را کاهش دهند.

سینوزیت چه علائمی دارد؟

علائم سینوزیت به نوع و شدت بیماری بستگی دارد، اما به‌طور کلی می توان علائم مشخصی برای آن نام برد. 

1. درد سر و صورت 

سینوزیت و سردرد دو مشکل جدا نشدنی هستند و یکی از شایع‌ترین علائم سینوزیت مزمن، درد و فشار در نواحی سر و صورت مانند پیشانی، گونه‌ها، بینی و اطراف چشم‌ها است. این درد معمولاً در زمان خم شدن سر به جلو یا تغییر وضعیت بدن تشدید می‌شود. شدت درد می‌تواند بسته به نوع سینوزیت از خفیف تا شدید متغیر باشد.
 

2. احتقان بینی و ترشحات غلیظ

یکی از علائم بارز سینوزیت، گرفتگی بینی است. فرد ممکن است احساس کند که بینی‌اش مسدود شده است و قادر به نفس کشیدن از طریق بینی نیست. همچنین، سرازیر شدن ترشحات غلیظ و سبز یا زرد از سینوس ها به مجاری بینی موجب ناراحتی بیشتری برای فرد می شوند. 
 

3. تب

سینوزیت حاد معمولاً با تب همراه است. تب نشان‌دهنده التهاب و عفونت در بدن است و به‌طور معمول در سینوزیت‌های باکتریایی مشاهده می‌شود.
 

4. سرفه

سرفه‌ای که به‌ویژه در شب‌ها تشدید می‌شود، یکی دیگر از علائم رایج سینوزیت است. این سرفه ممکن است ناشی از ترشحات اضافی باشد که از سینوس‌ها به عقب گلو سرازیر می‌شوند. این ترشحات می‌توانند گلو را تحریک کرده و باعث ایجاد سرفه شوند.
 

5. کاهش حس بویایی و چشایی

سینوزیت می‌تواند باعث کاهش یا از دست دادن حس بویایی و چشایی شود. این علائم معمولاً به دلیل التهاب در سینوس‌ها و نواحی اطراف بینی به وجود می‌آید.
 

6. درد دندان‌ها

در برخی موارد، سینوزیت می‌تواند باعث درد دندان‌های بالا، به‌ویژه دندان‌های پیشین، شود. این درد معمولاً ناشی از فشار در نواحی سینوسی است که به‌ویژه در سینوس‌های گونه‌ای وجود دارد.
 

7. خستگی و ضعف عمومی

افراد مبتلا به سینوزیت معمولاً احساس خستگی، بی‌حالی و ضعف عمومی ناشی از التهاب و عفونت در بدن می کنند.

سینوزیت در کودکان چیست؟

سینوزیت فقط مخصوص بزرگسالان نیست و از مشکلات شایع در کودکان هم می باشد و علت و علائم مشابه بزرگسالان دارد. سینوزیت در کودکان معمولاً پس از یک سرماخوردگی طولانی که بیش از ۱۰ تا ۱۴ روز طول بکشد، ایجاد می‌شود و نشانه های آن شامل احتقان و گرفتگی بینی، ترشحات غلیظ زرد یا سبز از بینی، سرفه مداوم (به‌ویژه در شب)، تب خفیف تا متوسط، بی‌حالی، بی‌اشتهایی، بوی بد دهان و در برخی موارد درد در ناحیه گونه‌ها یا پیشانی است. 

در حقیقت، در کودکان سینوس‌های پارانازال به‌ویژه سینوس‌های گونه ای و بین چشم ها، به‌طور کامل رشد نکرده‌اند، بنابراین تخلیه ترشحات آن‌ها دشوارتر است و احتمال انسداد و عفونت افزایش می‌یابد.

عوامل مستعدکننده این بیماری در کودکان شامل حساسیت‌های فصلی، قرار گرفتن در معرض دود سیگار، آلودگی هوا، ضعف سیستم ایمنی و تماس مکرر با سایر کودکان در مهدکودک‌ و مدارس است.
در بیشتر موارد، سینوزیت کودکان با درمان‌های حمایتی مانند استفاده از اسپری های ضد التهاب و ضد عفونی کننده نظیر اسپری بینی کلداماریس پروفیلاکتیک بی بی، شستشوی حلق و بینی با سرم نمکی، مصرف مایعات کافی و در موارد شدید استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها بهبود می‌یابد.

همچنین، دکتر شیدا احمدی کولایی، متخصص فارماکوگنوزی، با ترجمه و تالیف مقاله بهترین شربت برای سرفه خلط دار کودکان، راهکارهای موثری برای تسکین علائم آزاردهنده سینوزیت از جمله سرفه های شبانه در کودکان ارائه می دهد. 

راه های درمان سینوزیت

از آن جایی که سینوزیت درمان‌نشده ضمن ایجاد درد و کاهش کیفیت زندگی می‌تواند در صورت تداوم با عوارض جدی تری مانند تشدید آسم و مشکلات تنفسی، انتشار عفونت به چشم‌ها و حتی عفونت مغزی همراه باشد، درمان آن اهمیت دارد.

در حقیقت، درمان سینوزیت به نوع و شدت بیماری بستگی دارد و هدف اصلی آن کاهش التهاب، باز کردن مجاری سینوسی و تخلیه ترشحات است؛ بنابراین، نیاز به یک رویکرد همه جانبه دارد تا ضمن شناسایی علت دقیق این مشکل، درمان ریشه ای صورت گیرد و از عود مجدد سینوزیت جلوگیری کند. 
 

- داروی سینوزیت چیست؟

در پاسخ به این سوال احتمالا به درمان‌های پزشکی مانند استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای ضدالتهاب فکر می کنید. هر چند با وجود نقش مهم این درمان ها در موارد خاص، سایر اقدامات شامل تقویت سیستم ایمنی بدن و استفاده از فرم های مختلف فرآورده‌های گیاهی سرفه و سرماخوردگی از بخور تا انواع محصولات خوراکی می بایست به عنوان راهکارهای طبیعی در کاهش شدت علائم و بهبود سریع‌تر سینوزیت مورد توجه قرار گیرند. در ادامه، به روش‌های مختلف درمان سینوزیت با تأکید بر این دو جنبه پرداخته می‌شود:
 

تغذیه مناسب: مصرف مواد غذایی غنی از ویتامین‌ها و مواد معدنی مانند ویتامین C موجود در میوه ها و سبزیجات، ویتامین د3 و زینک، به تقویت سیستم ایمنی کمک می‌کند. این مواد مغذی در تولید گلبول‌های سفید، عملکرد بهینه آن ها و افزایش مقاومت بدن در برابر میکروب‌ها نقش دارند. همچنین در کنار رژیم غذایی مناسب می توان با شناسایی بهترین مکمل های تقویت سیستم ایمنی، از فواید آن ها هم بهره‌مند شد.
 

مصرف مایعات و دمنوش ها: نوشیدن آب و مایعات گرم مانند دمنوش‌ها و سوپ به رقیق شدن ترشحات سینوسی کمک می‌کند و تخلیه آن‌ها را آسان‌تر می‌سازد. هیدراته ماندن بدن همچنین از خشک شدن مخاط بینی و سینوس‌ها جلوگیری می‌کند.
 

فرآورده های گیاهی ضد التهاب و ضد میکروبی: امروزه انواع داروهای گیاهی ضد سرفه با فرمولاسیون های متنوع متشکل از ریشه زنجبیل، آویشن، ریشه پلارگونیوم، عشقه و... در بازار موجود هستند که ضمن کاهش سرفه های شبانه ناشی از سینوزیت، با خواص ضد التهابی و ضد عفونی کننده خود، می توانند به عنوان درمان کمکی سینوزیت هم مطرح باشند. 
 

بخور گیاهان دارویی: استفاده از بخور با گیاهانی مانند نعناع، اکالیپتوس و آویشن به باز شدن مجاری سینوسی و کاهش احتقان کمک می‌کند. اسانس‌های موجود در این گیاهان خاصیت ضدالتهابی و ضدمیکروبی دارند و تنفس را تسهیل می‌کنند. 
 

اسپری سینوزیت: در حال حاضر انواع اسپری بینی با خواص ضد عفونی کننده و مرطوب کننده در بازار موجود هستند که کمک شایانی به رفع احتقان و ناراحتی ناشی از سینوزیت می کنند. 
 

اجتناب از محرک‌ها: در نهایت، دوری از دود سیگار، آلودگی هوا و آلرژن‌هایی مانند گرد و غبار می‌تواند از تشدید علائم سینوزیت جلوگیری کند.

سخن پایانی

سینوزیت بر اساس علت زمینه ای آن می تواند گستره‌ای وسیع از یک سرماخوردگی معمولی تا عوارض جدی نظیر عفونت مغزی را در بر می‌گیرد. هر چند، با آگاهی دقیق از علل و نشانه‌های آن و بهره‌مندی از روش‌های متنوع، اعم از تقویت سیستم ایمنی با تغذیه و فرآورده های گیاهی مناسب تا بخورهای گیاهی، اسپری‌های ضداحتقان و درمان های آنتی بیوتیکی، امکان مدیریت مؤثر این بیماری وجود دارد. 

همچنین از آن جایی که سینوزیت غالبا ارتباط تنگاتنگی با ابتلا به عفونت های تنفسی و سرماخوردگی های درمان نشده دارد، خرید محصولات سرماخوردگی و آلرژی می تواند کمک شایانی در این زمینه کند.

داروخانه آنلاین داروکده، دربردارنده گستره وسیعی از این محصولات در فرمولاسیون ها و برندهای متعدد است که همگی دارنده ضمانت سلامت، کیفیت و اصالت هستند. همچنین، تیم علمی داروکده با حضور متخصصان داروسازی و کارشناسان ارشد تغذیه، با اطلاع از شرایط ویژه شما، می توانند بهترین مشاوره را در خصوص انتخاب  محصولات برای بهبودی هر چه سریع تر به شما دهند.

این مقاله نیز به عنوان بخشی از مجله علمی داروکده، به شرح کاملی از سینوزیت و راه های درمان آن پرداخت؛ پس امیدواریم ضمن پرفایده بودن این مطالب برای شما، سوالات و تجربیات با ارزش خود را با ما به اشتراک بگذارید.