كمبود كدام ويتامين باعث ريزش مو ميشود؟

ریزش مو یکی از نگرانی‌های شایع بهداشتی در میان زنان و مردان است. تقریباً هر فردی در طول زندگی خود، دوره‌هایی از افزایش ریزش مو را تجربه می‌کند؛ اما گاهی این ریزش از حد طبیعی فراتر می‌رود و به یک علامت هشدار برای بدن تبدیل می‌شود.

مو، فقط یک عنصر زیبایی نیست؛ بلکه شاخصی از سلامت عمومی بدن به شمار می‌رود. رشد و استحکام مو وابسته به خون‌رسانی مناسب، عملکرد درست هورمون‌ها و دریافت کافی مواد مغذی است. هرگونه اختلال در این عوامل می‌تواند چرخه طبیعی رشد مو را دچار مشکل کند.

در کنار عوامل ژنتیکی و هورمونی، تغذیه‌ی ناسالم و کمبود ریزمغذی‌ها، یکی از دلایل اصلی ضعف و ریزش مو است. ویتامین‌ها از جمله ریزمغذی‌هایی هستند که بدن به مقدار کم ولی مداوم به آن‌ها نیاز دارد.

اگر بدن نتواند به میزان کافی ویتامین دریافت کند، سلول‌های فولیکول مو، که جزو فعال‌ترین سلول‌های بدن در تقسیم سلولی هستند، آسیب می‌بینند. در نتیجه، موها نازک، خشک، شکننده و کم‌پشت می‌شوند.

در این مقاله از مجله علمی داروکده، با نگاهی علمی و در عین حال قابل‌فهم، به بررسی نقش ویتامین‌ها در سلامت مو، تأثیر کمبود آن‌ها بر ریزش مو، و معرفی مکمل‌های مفید برای پیشگیری و بهبود کمبود ویتامین و ریزش مو خواهیم پرداخت.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• چرخه رویش مو و ریزش مو
• علل ریزش مو
• ارتباط ویتامین و ریزش مو
• کمبود کدام ویتامین باعث ریزش مو می‌شود؟
• مواد معدنی مهم برای ریزش مو
• چگونه از ریزش مو پیشگیری کنیم؟

زمان تقریبی مطالعه: 7 دقیقه

چرخه رویش مو و ریزش مو

برای درک اینکه چرا مو می‌ریزد، ابتدا باید چرخه طبیعی رشد مو را بشناسیم. هر تار مو از ریشه‌ای در پوست سر به نام فولیکول رشد می‌کند.

فولیکول‌ها در طول عمر خود، سه مرحله‌ی اصلی را طی می‌کنند:
 

- فاز رشد (آناژن)

مرحله‌ای است که مو به‌طور فعال رشد می‌کند. در افراد سالم حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد موها در این مرحله قرار دارند.

- فاز انتقالی (کاتاژن)

دوره‌ای کوتاه و موقت است که در آن رشد مو متوقف می‌شود و فولیکول برای استراحت آماده می‌گردد.

- فاز استراحت (تلوژن)

در این مرحله، مو دیگر رشد نمی‌کند و پس از چند هفته از پوست سر جدا می‌شود تا تار جدیدی جایگزین آن گردد. حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد موهای سر در هر زمان در این فاز قرار دارند.

 
در حالت طبیعی، ریزش روزانه‌ی ۵۰ تا ۱۰۰ تار مو، طبیعی است. اما زمانی که به‌دلایلی مانند استرس، بیماری یا کمبود مواد مغذی، درصد موهای در فاز تلوژن افزایش یابد، ریزش غیرطبیعی اتفاق می‌افتد.

 
ویتامین‌ها نقش مهمی در حفظ این چرخه دارند؛ زیرا بسیاری از آن‌ها در فرآیند تقسیم سلولی، تولید انرژی، ساخت پروتئین کراتین و عملکرد ریشه‌ی مو دخیل‌اند. هر نوع کمبود در این مواد می‌تواند تعادل رشد و ریزش را بر هم زند.

علل ریزش مو

ریزش مو (Alopecia) پدیده‌ای چندعاملی است و معمولاً به‌صورت هم‌زمان از ترکیب عوامل درونی، بیرونی و تغذیه‌ای شکل می‌گیرد. برای شناخت و کنترل این مشکل، باید علت اصلی یا مجموعه‌ای از علل زمینه‌ای آن شناسایی شود. به‌طور کلی، دلایل ریزش مو را می‌توان به صورت زیر طبقه‌بندی کرد:

- تغییرات هورمونی

هورمون‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای در چرخه رشد مو دارند. در دوران بلوغ، بارداری، زایمان و یائسگی، سطح هورمون‌های جنسی مانند استروژن، پروژسترون و آندروژن به‌طور قابل توجهی تغییر می‌کند.

در دوران بارداری، به دلیل افزایش سطح استروژن، موها پرپشت‌تر و براق‌تر می‌شوند؛ اما پس از زایمان، افت ناگهانی این هورمون باعث ریزش موقت ولی قابل‌توجه مو می‌شود.

در دوران یائسگی نیز کاهش استروژن و افزایش نسبی آندروژن‌ها موجب نازک شدن تارهای مو و کاهش تراکم آن‌ها می‌شود.

- اختلالات غده تیروئید

هورمون‌های تیروئیدی (T3 و T4) در متابولیسم سلولی و رشد فولیکول مو نقش مهمی دارند.

کم‌کاری تیروئید می‌تواند باعث خشک و شکننده شدن مو و ریزش منتشر شود، در حالی که پرکاری تیروئید گاهی باعث نازک شدن و افزایش ریزش مو می‌گردد.

در این موارد، درمان بیماری زمینه‌ای اغلب موجب بهبود تدریجی رشد مو می‌شود.

- بیماری‌های سیستمیک و خودایمنی

برخی بیماری‌ها مانند لوپوس، کم‌خونی، بیماری‌های کلیوی و کبدی، بر خون‌رسانی و تغذیه‌ی سلول‌های فولیکول اثر منفی می‌گذارند.

در بیماری‌های خودایمنی مثل آلوپسی آره‌آتا، سیستم ایمنی بدن به اشتباه فولیکول‌های مو را هدف قرار می‌دهد و باعث ریزش مو به‌صورت تکه‌ای می‌شود.

در کم‌خونی، کاهش سطح هموگلوبین، اکسیژن‌رسانی به ریشه‌ی مو را مختل می‌کند و فولیکول‌ها به‌سرعت وارد فاز استراحت می‌شوند.

- افزایش آندروژن (هورمون مردانه)

افزایش حساسیت فولیکول‌های مو به آندروژن، باعث نوع خاصی از ریزش مو به نام آلوپسی آندروژنیک می‌شود که شایع‌ترین نوع طاسی در مردان و زنان است.

در مردان معمولاً با عقب رفتن خط رویش مو و کم‌پشتی ناحیه‌ی تاج سر همراه است؛ در زنان، موها در ناحیه‌ی فرق سر نازک‌تر و پراکنده‌تر می‌شوند.

عوامل ژنتیکی و هورمونی هر دو در این نوع ریزش نقش دارند.

برای کسب اطلاعات بیشتر در زمینه راهکار های موثر در کنترل و درمان ریزش موی هورمونی، مطالعه مقاله "درمان موثر ریزش موی هورمونی" تالیف و ترجمه دکتر محمد امین کربلائی طاهر، منتشر شده در مجله علمی داروکده، پیشنهاد می‌شود.

- کمبود ویتامین و ریزش مو

بدن برای ساخت و نگهداری مو به مواد مغذی متنوعی نیاز دارد. رژیم‌های غذایی ناپایدار، حذف گروه‌های غذایی (مثلاً در رژیم‌های بسیار محدود)، یا کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی، از شایع‌ترین دلایل تغذیه‌ای ریزش مو هستند.

در واقع، فولیکول مو یکی از بافت‌هایی است که در برابر کمبود مواد غذایی، خیلی سریع واکنش نشان می‌دهد.

- عوامل خارجی و محیطی

عوامل خارجی و محیطی نیز نقش مهمی در ریزش مو دارند. استفاده‌ی مکرر از رنگ مو، دکلره و مواد شیمیایی قوی باعث تخریب ساختار طبیعی مو و التهاب پوست سر می‌شود. حرارت بالای سشوار و اتوی مو رطوبت طبیعی ساقه‌ی مو را از بین برده و آن را شکننده می‌کند.

در کنار این موارد، قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض آلودگی هوا و اشعه‌ی فرابنفش خورشید (UV) نیز با افزایش استرس اکسیداتیو، به تضعیف و نازکی موها منجر می‌گردد.

ارتباط ویتامین و ریزش مو

ویتامین‌ها و مواد معدنی برای عملکرد صحیح فولیکول‌های مو ضروری هستند. این مواد مغذی به‌عنوان کوفاکتور در فرآیندهای بیوشیمیایی بدن عمل می‌کنند و در تولید کراتین (پروتئین اصلی ساختار مو)، تقویت گردش خون در پوست سر و محافظت از فولیکول‌ها در برابر آسیب‌های اکسیداتیو نقش دارند. کمبود هر یک از این ویتامین‌ها می‌تواند به اختلال در رشد مو و افزایش ریزش آن منجر شود.

هر یک از این ویتامین‌ها به‌نحوی در سلامت مو دخیل هستند و کمبود آن‌ها می‌تواند اثرات متفاوتی داشته باشد، از جمله ریزش مو، خشکی مو یا کاهش ضخامت تارهای مو.

کمبود کدام ویتامین باعث ریزش مو می‌شود؟

باتوجه به نقش ویتامین‌ها در چرخه رویش مو، تحقیقات علمی نشان داده‌اند که کمبود برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی می‌تواند یکی از عوامل اصلی ریزش مو باشد. در این بخش به بررسی ارتباط کمبود ویتامین و ریزش مو می‌پردازیم.

- بیوتین برای مو

بیوتین (ویتامینB7) یکی از شناخته‌شده‌ترین ویتامین‌ها برای سلامت مو است. این ویتامین در متابولیسم اسیدهای چرب و تولید کراتین نقش دارد، که ماده اصلی تشکیل‌دهنده مو، پوست و ناخن‌هاست.

کمبود بیوتین می‌تواند باعث شکنندگی مو، نازک شدن تارهای مو و در نهایت ریزش مو شود.

علائم کمبود بیوتین شامل خشکی پوست، شکنندگی ناخن‌ها و ریزش مو است.

مطالعات نشان داده‌اند که قرص بیوتین می‌تواند به بهبود ضخامت و استحکام مو در افرادی که کمبود این ویتامین دارند، کمک کنند. با این حال، مصرف بیش از حد بیوتین توصیه نمی‌شود، زیرا ممکن است با برخی از آزمایش‌های تشخیصی تداخل ایجاد کند.

بهترین منابع غذایی بیوتین شامل تخم‌مرغ، آجیل، دانه‌ها و ماهی است.

برای افرادی که به دنبال بهترین قرص ویتامین برای ریزش مو هستند، مصرف مکمل‌های بیوتین توصیه می‌شوند.

- سایر ویتامین‌های گروه B برای جلوگیری از ریزش مو

از دیگر ویتامین‌های گروهB، که با کمبود ویتامین و ریزش مو مرتبط هستند، می‌توان به نیاسین (B3) و اسید پانتوتنیک (B5) اشاره کرد. این ویتامین‌ها در تولید انرژی، متابولیسم سلولی و انتقال اکسیژن به فولیکول‌های مو نقش دارند.

از این رو در پاسخ به این سوال که براي ريزش مو چه ويتاميني بخوريم؛ می‌توان بیان کرد کمبود هر یک از  ویتامین‌های گروه ب، به‌ویژه بیوتین، نیاسین و پانتوتنیک اسید، می‌تواند به ریزش مو منجر شود. از این رو دریافت منابع غذایی غنی ویتامینB، می‌تواند مفید باشد.

منابع غذایی غنی از ویتامین‌های گروه B شامل غلات کامل، گوشت، تخم‌مرغ و سبزیجات برگ‌دار است.

مکمل‌های ویتامین ب کمپلکس می‌توانند به‌عنوان بهترین قرص ویتامین برای ریزش مو در افرادی که رژیم غذایی نامناسبی دارند، مفید است.

- نقش ویتامین D در چرخه رشد مو

ویتامین D در تنظیم چرخه رشد مو نقش مهمی دارد. این ویتامین با فعال کردن گیرنده‌های موجود در فولیکول‌های مو، فاز آناژن را تقویت می‌کند.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد ویتامین دی، نقش آن در بدن و مقدار مورد نیاز این ویتامین، مشاهده ویدیوی همه چیز درباره ویتامین D که در دوبخش، توسط دکتر کوشا شهیدی (داروساز) در مجله علمی داروکده منتشر شده است؛ پیشنهاد می‌شود.

کمبود ویتامین D و ریزش مو ارتباط نزدیکی دارند، زیرا این کمبود می‌تواند باعث ضعف فولیکول‌ها و افزایش ریزش مو شود.

علائم کمبود ویتامین D شامل خستگی، ضعف عضلانی و در برخی موارد، ریزش موی پراکنده است.

منابع اصلی ویتامین D شامل نور خورشید، ماهی‌های چرب (مانند سالمون)، زرده تخم‌مرغ و غذاهای غنی‌شده است.

در افرادی که کمبود شدید ویتامین D دارند، قرص ویتامین دی می‌تواند به بهبود سلامت مو کمک کنند. با این حال، آزمایش خون برای تعیین سطح ویتامین D قبل از مصرف مکمل ضروری است.

- ویتامین C و ارتباط آن با کلاژن‌سازی مو

ویتامین C یک آنتی‌اکسیدان قوی است که در تولید کلاژن، پروتئینی که ساختار مو را تقویت می‌کند، نقش دارد. کمبود ویتامین C می‌تواند باعث خشکی مو و شکنندگی آن شود، زیرا کلاژن کافی برای حمایت از فولیکول‌های مو تولید نمی‌شود.

علاوه بر این، ویتامین C به جذب آهن کمک می‌کند، و کمبود آهن یکی از دلایل شایع ریزش مو و کم‌خونی است.

منابع غنی ویتامین C شامل مرکبات، فلفل دلمه‌ای، توت‌فرنگی و سبزیجات برگ‌دار است.

برای افرادی که به دنبال راهکارهای جلوگیری از ریزش مو هستند، مصرف کافی ویتامین C از طریق رژیم غذایی یا مکمل‌ها می‌تواند مفید باشد.

- نقش ویتامین E در محافظت از فولیکول‌های مو

ویتامین E یک آنتی‌اکسیدان دیگر است که از فولیکول‌های مو در برابر آسیب‌های ناشی از استرس اکسیداتیو محافظت می‌کند. این ویتامین گردش خون در پوست سر را بهبود می‌بخشد و به رشد مو کمک می‌کند.

کمبود ویتامین E می‌تواند باعث خشکی مو و کاهش درخشندگی آن شود، که در نهایت به ریزش مو منجر می‌شود.

منابع غذایی ویتامین E شامل آجیل، دانه‌ها، اسفناج و روغن‌های گیاهی است.

قرص ویتامین E می‌تواند برای افرادی که کمبود این ویتامین دارند، مفید باشند، با این‌حال توصیه می‌شود، مصرف ویتامین E در دوز مشخص و تحت نظر پزشک یا داروساز صورت گیرد؛ زیرا مصرف بیش از حد آن ممکن است عوارض جانبی داشته باشد.

- اثرات کمبود یا مصرف بیش از حد ویتامین A

ویتامین A برای رشد و ترمیم سلول‌های بدن، از جمله سلول‌های فولیکول مو، ضروری است. با این حال، هم کمبود و هم مصرف بیش از حد ویتامین A می‌تواند به ریزش مو منجر شود.

کمبود ویتامین A باعث خشکی پوست و مو می‌شود، در حالی که مصرف بیش از حد آن می‌تواند به مسمومیت منجر شود و فولیکول‌های مو را تضعیف کند.

منابع غذایی ویتامین A شامل جگر، هویج، کدو حلوایی و سبزیجات برگ‌دار است. تعادل در مصرف این ویتامین برای سلامت مو بسیار مهم است.

مواد معدنی مهم برای ریزش مو

علاوه بر ویتامین‌ها، کمبود برخی مواد معدنی و سایر ریزمغذی‌ها نیز به شدت با ریزش مو مرتبط است و باید در بررسی‌های کمبود ویتامین و ریزش مو در نظر گرفته شوند.
 

- آهن

آهن برای تولید هموگلوبین، پروتئینی که اکسیژن را به سلول‌ها، از جمله فولیکول‌های مو، حمل می‌کند، ضروری است. کمبود آهن، به ویژه در زنان پیش از یائسگی، شایع‌ترین کمبود ویتامین و ریزش مو در سطح جهانی است. کم‌خونی ناشی از فقر آهن یک علت شناخته شده تلوژن افلوویوم است. ذخایر کافی آهن (فریتین) نه تنها برای جلوگیری از کم‌خونی، بلکه برای حفظ فاز آناژن مو نیز ضروری به نظر می‌رسد. از این رو در صورت کمبود آهن؛ استفاده از قرص آهن برای ریزش مو می‌تواند مفید باشد.

علاوه بر این، ویتامین B12 نیز در تولید گلبول‌های قرمز خون نقش دارد و کمبود آن می‌تواند به کم‌خونی و در نتیجه ریزش مو منجر شود.

- زینک

زینک یک کوفاکتور حیاتی برای صدها واکنش آنزیمی در بدن، از جمله سنتز DNA و RNA است که برای تکثیر سریع سلول‌های فولیکول مو بسیار حیاتی است.

کمبود زینک می‌تواند منجر به ریزش موی شدید و حتی آلوپسی آره‌آتا شود، زیرا فولیکول‌های مو در مواجهه با کمبود این ماده معدنی بسیار حساس هستند.

زینک همچنین به حفظ یکپارچگی ساختاری فولیکول و تنظیم هورمون‌هایی مانند تستوسترون که بر رشد مو تأثیر می‌گذارند، کمک می‌کند. مصرف مکمل زینک برای افرادی که دچار ریزش موی ناشی از کمبود زینک هستند، یک ویتامین برای ریزش مو محسوب می‌شود.

- سلنیوم و مس

سلنیوم یک عنصر کمیاب است که برای عملکرد آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی حیاتی است.

مس در تشکیل ملانین و ساختار مو (تشکیل پیوندهای دی‌سولفیدی) نقش دارد.

کمبود هر دو می‌تواند به صورت‌های مختلف بر سلامت مو تأثیر بگذارد، اما مانند ویتامینA، مصرف بیش از حد آن‌ها نیز می‌تواند موجب مسمومیت و ریزش مو شود.

چگونه از ریزش مو پیشگیری کنیم؟

برای جلوگیری از ریزش مو، توجه به رژیم غذایی و تأمین ویتامین‌ها و مواد معدنی ضروری بسیار مهم است. مصرف غذاهای غنی از بیوتین، ویتامین‌های گروهB، ویتامین C و E می‌تواند به سلامت مو کمک کند.

علاوه بر این، مکمل‌های ویتامین و مینرال، مانند ب کمپلکس یا مکمل‌های حاوی زینک و آهن، می‌توانند در مواردی که کمبود وجود دارد، مفید باشند.

علاوه بر تغذیه، مدیریت استرس، استفاده از محصولات مراقبت از مو با کیفیت و اجتناب از رنگ کردن بیش از حد موها نیز می‌تواند به پیشگیری از ریزش مو کمک کند.

مشاوره با پزشک یا متخصص تغذیه برای بررسی سطح ویتامین‌ها و دریافت توصیه‌های شخصی‌سازی‌شده نیز توصیه می‌شود.

کلام آخر

در نهایت برای پاسخ علمی به این سوال که کمبود کدام ویتامین باعث ریزش مو می‌شود؟ باید گفت که هیچ یک ویتامین برای ریزش مو، به تنهایی، مسئول اصلی نیست؛ بلکه یک شبکه پیچیده از ویتامین‌ها و ریزمغذی‌ها شامل ویتامین D، بیوتین، ویتامین B12، و مواد معدنی مانند آهن و زینک، نقش‌های کلیدی را در حفظ چرخه سالم مو ایفا می‌کنند.

شواهد علمی نشان می‌دهند که کمبود ویتامین و ریزش مو در بسیاری از موارد، به کمبود مجموعه‌ای از ویتامین‌ها و مواد معدنی که برای رشد مو و تقویت فولیکول‌ها مرتبط اند وابسته است. با این حال، هرگونه رویکرد درمانی برای کنترل ریزش مو و تشخیض دقیق باید جامع باشد و عواملی مانند ژنتیک، هورمون‌ها و استرس را در کنار وضعیت تغذیه‌ای در نظر بگیرد.

حفظ یک رژیم غذایی متعادل، غنی از این ریزمغذی‌های حیاتی، و انجام آزمایش‌های تشخیصی در صورت بروز ریزش موی غیرطبیعی و مصرف مکمل‌های تقویت کننده مو در صورت نیاز، بهترین استراتژی برای حفظ موهای سالم و قوی است.

انواعی از مکمل‌های خوراکی مراقبت مو ایرانی و خارجی با بهترین کیفیت و ضمانت اصالت کالا، برای کمک به کنترل ریزش مو ناشی از کمبود ویتامین در داروخانه آنلاین داروکده موجود و قابل تهیه است.

علاوه بر این، تیم علمی داروکده متشکل از داروسازان و کارشناسان ارشد تغذیه، امکان دریافت مشاوره رایگان تلفنی را برای شما عزیزان فراهم کرده است تا بتوانید بر اساس شرایط فردی، سبک زندگی، سابقه بیماری‌ها و وضعیت تغذیه‌ای خود، مناسب‌ترین مکمل‌ها، ویتامین‌های موثر برای ریزش مو و محصولات آرایشی مراقبت از مو را انتخاب کنید.

تیم علمی داروکده با بررسی دقیق نیازهای شما، راهکارهایی صحیح و علمی برای جبران کمبود ویتامین و ریزش مو ارائه می‌دهد.

در پایان، امیدواریم اطلاعات ارائه‌شده در این مقاله برای شما ارزشمند و کاربردی بوده باشد. چنانچه پرسشی درباره وضعیت کمبود ویتامین و ریزش مو دارید، می‌توانید با تعامل فعال با تیم علمی داروکده از تجربه و دانش متخصصان ما بهره‌مند شوید و راهکارهایی دقیق و اختصاصی دریافت کنید.

منابع

1. Almohanna HM, Ahmed AA, Tsatalis JP, Tosti A. The role of vitamins and minerals in hair loss: a review. Dermatology and therapy. 2019 Mar;9(1):51-70.

2. Saini K, Mysore V. Role of vitamin D in hair loss: A short review. Journal of cosmetic dermatology. 2021 Nov;20(11):3407-14.

3. Finner AM. Nutrition and hair: deficiencies and supplements. Dermatologic clinics. 2013 Jan 1;31(1):167-72.

4. Finner AM. Nutrition and hair: deficiencies and supplements. Dermatologic clinics. 2013 Jan 1;31(1):167-72.

5. Rushton DH. Nutritional factors and hair loss. Clinical and experimental dermatology. 2002 Jul 1;27(5):396-404.

6. Gokce N, Basgoz N, Kenanoglu S, Akalin H, Ozkul Y, Ergoren MC, Beccari T, Bertelli M, Dundar M. An overview of the genetic aspects of hair loss and its connection with nutrition. Journal of preventive medicine and hygiene. 2022 Oct 17;63(2 Suppl 3):E228.

7. Patel DP, Swink SM, Castelo-Soccio L. A review of the use of biotin for hair loss. Skin appendage disorders. 2017 Apr 27;3(3):166-9.

8. Drake L, Reyes-Hadsall S, Martinez J, Heinrich C, Huang K, Mostaghimi A. Evaluation of the safety and effectiveness of nutritional supplements for treating hair loss: a systematic review. JAMA dermatology. 2023 Jan 1;159(1):79-86.