
در این مقاله از مجله علمی داروکده به بررسی زآگزانتین و خواص آن برای حفظ سلامت بینایی میپردازیم.
نویسنده: محمدرضا روح الامینی
تحریریه داروکده
آخرین به روزرسانی:
27 مرداد 1404
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
27 مرداد 1404
1K
زآگزانتین (Zeaxanthin) چیست و چه خواصی دارد؟
زآگزانتین یکی از کاروتنوئیدهای طبیعی و مهم است که به دلیل نقش کلیدی آن در سلامت چشم و خواص آنتیاکسیدانی قوی، در حوزه تغذیه و پزشکی مورد توجه قرار گرفته است. این ترکیب که در گروه زانتوفیلها قرار دارد، در گیاهان، جلبکها و برخی میکروارگانیسمها یافت میشود و در بدن انسان به ویژه در ماکولای شبکیه چشم، تجمع مییابد. زآگزانتین همراه با لوتئین، دو کاروتنوئید اصلی در چشم هستند که برای محافظت از بافتهای چشمی در برابر آسیبهای ناشی از نور آبی، اشعه ماوراء بنفش و استرس اکسیداتیو ضروریاند.
زآگزانتین نه تنها برای سلامت چشم بلکه برای جلوگیری از بیماریهای مزمن مانند بیماریهای قلبی-عروقی، زوال شناختی، برخی انواع سرطان و پیری زودرس پوست نیز مفید است. از آنجا که بدن انسان قادر به تولید زآگزانتین نیست، دریافت آن از طریق رژیم غذایی یا مکملها اهمیت زیادی دارد. زآگزانتین در بین عموم با نامهایی مانند زیزانتین یا زگزانتین نیز شهرت دارد.
با توجه به افزایش استفاده از دستگاههای دیجیتال و قرار گرفتن در معرض نور آبی، اهمیت دریافت زآگزانتین در دنیای مدرن بیش از پیش آشکار شده است. این مقاله با نگاهی دقیق به جنبههای مختلف زآگزانتین به خوانندگان کمک میکند تا انتخابهای آگاهانهای در مورد رژیم غذایی و مکملهای خود داشته باشند و از فواید این ترکیب برای بهبود کیفیت زندگی بهرهمند شوند.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:
زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه
زآگزانتین یک رنگدانه زردرنگ از خانواده کاروتنوئیدها و زیرگروه زانتوفیلهاست. کاروتنوئیدها ترکیبات آلی هستند که به دلیل رنگهای زرد، نارنجی و قرمز خود در طبیعت شناخته میشوند و در گیاهان، جلبکها و برخی باکتریها تولید میشوند. زآگزانتین به دلیل ساختار شیمیایی خاص خود که شامل زنجیرههای بلند هیدروکربنی با پیوندهای دوگانه مزدوج و گروههای هیدروکسیل است، توانایی جذب نور آبی و محافظت از سلولها در برابر آسیبهای اکسیداتیو را دارد. این ویژگی زآگزانتین را به یک آنتیاکسیدان قوی تبدیل کرده که در حفظ سلامت بافتهای حساس بدن نقش کلیدی دارد.
زآگزانتین در بدن انسان تولید نمیشود و باید از طریق رژیم غذایی یا مکملها تأمین شود. زآگزانتین به همراه لوتئین در چشم، در ماکولا، بخشی از شبکیه که مسئول دید مرکزی، تشخیص جزئیات و تمایز رنگهاست، تمرکز دارد. زآگزانتین با جذب نور آبی مضر و خنثیسازی رادیکالهای آزاد، از سلولهای شبکیه در برابر آسیبهای ناشی از نور ماوراء بنفش و نور آبی محافظت میکند. نور آبی که از خورشید و صفحهنمایشهای دیجیتال ساطع میشود، میتواند گونههای فعال اکسیژن (ROS) تولید کند که به بافتهای چشمی آسیب میرسانند.
زآگزانتین یا زیزانتین ایزومری از لوتئین است، به این معنا که ساختار مولکولی مشابهی دارند اما در ترتیب برخی پیوندها متفاوتاند. این تفاوت باعث میشود زآگزانتین در مرکز ماکولا تراکم بیشتری داشته باشد، در حالی که لوتئین در نواحی اطراف آن غالب است. این توزیع خاص نشاندهنده نقش مکمل این دو ترکیب در حفظ سلامت بینایی است. کمبود زآگزانتین در رژیم غذایی ممکن است خطر ابتلا به بیماریهای چشمی مانند دژنراسیون ماکولا (AMD) و آب مروارید را افزایش دهد.
دکتر داروساز کوشا شهیدی نیز در مقالهای با عنوان "لوتئین و زی زانتین دو ترکیب اصلی در سلامت چشم" به اهمیت دریافت این دو ترکیب در حفظ سلامت بینایی پرداخته است.
زآگزانتین علاوه بر چشم، در پوست، مغز و بافتهای چربی نیز یافت میشود. در این بافتها، به عنوان آنتیاکسیدان عمل میکند و از سلولها در برابر استرس اکسیداتیو محافظت میکند. استرس اکسیداتیو زمانی رخ میدهد که تعادل بین تولید رادیکالهای آزاد و توانایی بدن برای خنثیسازی آنها مختل شود. این عدم تعادل میتواند به بیماریهای مزمن مانند سرطان، بیماریهای قلبی-عروقی و زوال شناختی منجر شود. زآگزانتین به عنوان یک ترکیب چند منظوره، نقشی فراتر از سلامت چشم ایفا میکند.

زآگزانتین به دلیل ویژگیهای آنتیاکسیدانی، ضدالتهابی و محافظتی، فواید متعددی برای سلامتی دارد. در ادامه مهمترین خواص این ترکیب بررسی میشود.
زآگزانتین نقش کلیدی در حفظ سلامت چشم دارد. این ترکیب با جذب نور آبی و ماوراء بنفش، از آسیب به سلولهای حساس شبکیه جلوگیری میکند. نور آبی میتواند گونههای فعال اکسیژن تولید کند که به سلولهای فتورسپتور در شبکیه آسیب میرسانند. زآگزانتین با خنثیسازی این گونهها، خطر ابتلا به دژنراسیون ماکولا، یکی از علل شایع نابینایی در افراد مسن و آب مروارید که سبب کدر شدن عدسی چشم میشود را کاهش میدهد.
مصرف منظم زآگزانتین میتواند تراکم رنگدانه ماکولا (MPOD) را افزایش دهد که معیاری برای سلامت ماکولا و توانایی آن در فیلتر کردن نور آبی است. این اثر به بهبود کیفیت بینایی، به ویژه در شرایط نور شدید یا هنگام استفاده طولانیمدت از صفحهنمایشهای دیجیتال، کمک میکند. افرادی که ساعتهای طولانی در معرض نور آبی هستند، مانند کارمندان دفتری یا گیمرها، ممکن است از مصرف مکملهای حفظ سلامت چشم مانند مکملهای زآگزانتین برای کاهش خستگی چشم و بهبود وضوح دید بهرهمند شوند.
زآگزانتین همچنین به کاهش حساسیت به نور و بهبود دید در شب کمک میکند. این ویژگی برای رانندگان شب یا افرادی که در محیطهای کمنور کار میکنند، مفید است. اثرات محافظتی زآگزانتین به ویژه در افراد مسن که به طور طبیعی تراکم رنگدانه ماکولا کاهش مییابد، اهمیت بیشتری دارد.
زآگزانتین یک آنتیاکسیدان قوی است که از سلولها در برابر استرس اکسیداتیو محافظت میکند. رادیکالهای آزاد، مولکولهای ناپایداری هستند که میتوانند به DNA، پروتئینها و لیپیدهای سلولی آسیب برسانند. زآگزانتین با اهدای الکترون به این مولکولها، آنها را خنثی میکند و از آسیب سلولی جلوگیری میکند. این خاصیت به کاهش التهاب مزمن و جلوگیری از بیماریهایی مانند سرطان، بیماریهای قلبی-عروقی و پیری زودرس کمک میکند.
اکسیداسیون لیپیدها در غشاهای سلولی میتواند به التهاب و آسیب بافتی منجر شود. زآگزانتین با محافظت از لیپیدهای غشایی، به حفظ یکپارچگی سلولها کمک میکند. این ویژگی در بافتهایی مانند پوست و مغز که به اکسیداسیون حساساند، اهمیت ویژهای دارد. به عنوان مثال، در مغز، زآگزانتین میتواند از نورونها در برابر آسیبهای اکسیداتیو محافظت کند و در پوست، از تخریب کلاژن و الاستین جلوگیری کند.
زآگزانتین ممکن است در بهبود عملکرد شناختی و جلوگیری از زوال عقل نقش داشته باشد. مغز به دلیل مصرف بالای اکسیژن و محتوای چربی زیاد، به شدت در معرض استرس اکسیداتیو است. زآگزانتین با محافظت از نورونها در برابر آسیبهای اکسیداتیو و التهاب به حفظ سلامت مغز کمک میکند. افرادی که رژیم غذایی غنی از کاروتنوئیدها دارند، ممکن است خطر کمتری برای ابتلا به بیماریهای نورودژنراتیو مانند آلزایمر داشته باشند.
زآگزانتین به ویژه در هیپوکامپ، ناحیهای از مغز که برای حافظه و یادگیری حیاتی است، اثر محافظتی دارد. این ترکیب میتواند التهاب را کاهش دهد و از تجمع پلاکهای آمیلوئید که با بیماری آلزایمر مرتبطاند، جلوگیری کند. برای افراد مسن یا کسانی که در معرض خطر زوال شناختی هستند، مصرف زآگزانتین میتواند به حفظ حافظه و بهبود سرعت پردازش اطلاعات کمک کند.
زآگزانتین از پوست در برابر آسیبهای ناشی از اشعه ماوراء بنفش (UV) محافظت میکند. اشعه UV میتواند رادیکالهای آزاد در پوست تولید کند که به کلاژن و الاستین، پروتئینهای مسئول خاصیت ارتجاعی پوست، آسیب میرسانند. زآگزانتین با خنثیسازی این رادیکالها، به کاهش التهاب و جلوگیری از پیری زودرس پوست کمک میکند. این اثرات برای افرادی که در مناطق با تابش UV بالا زندگی میکنند، اهمیت زیادی دارد. زآگزانتین همچنین میتواند به کاهش قرمزی و التهاب ناشی از آفتابسوختگی کمک کند و به عنوان یک محافظ طبیعی پوست عمل کند.
زآگزانتین با نقش در کاهش اکسیداسیون کلسترول LDL (کلسترول بد)، از تشکیل پلاک در عروق و بروز آترواسکلروز جلوگیری میکند. آترواسکلروز میتواند به بیماریهای قلبی مانند سکته قلبی و سکته مغزی منجر شود. زآگزانتین با کاهش التهاب و استرس اکسیداتیو، به بهبود سلامت عروق و کاهش خطر بیماریهای قلبی-عروقی کمک میکند. این ترکیب همچنین میتواند عملکرد اندوتلیال عروق را بهبود بخشد که برای حفظ جریان خون سالم ضروری است.
رژیمهای غذایی غنی از کاروتنوئیدها با کاهش خطر بیماریهای قلبی مرتبطاند. زآگزانتین به ویژه در کاهش التهاب سیستمیک که یکی از عوامل خطر بیماریهای قلبی است، سودمند است. این ویژگی برای افرادی که عوامل خطر مانند فشار خون بالا یا کلسترول بالا دارند، مفید است.

زآگزانتین در بسیاری از مواد غذایی گیاهی و برخی منابع حیوانی یافت میشود. مصرف غذاهای غنی از این ترکیب میتواند نیاز بدن به زآگزانتین را تأمین کند. در ادامه مهمترین منابع غذایی زآگزانتین بررسی میشود.
سبزیجات برگدار مانند اسفناج، کلمپیچ، برگ چغندر و کاهو از غنیترین منابع زآگزانتین هستند. یک فنجان اسفناج پختهشده میتواند مقدار قابلتوجهی زآگزانتین و لوتئین تأمین کند. کلمپیچ به دلیل محتوای بالای کاروتنوئیدها، گزینهای عالی برای سلامت چشم و بدن است. این سبزیجات همچنین حاوی فیبر، ویتامینهای A و C و مواد معدنی هستند که به سلامت کلی کمک میکنند.
برای حفظ زآگزانتین، بهتر است سبزیجات برگدار به صورت خام یا کمی پختهشده مصرف شوند؛ زیرا پخت طولانیمدت ممکن است کاروتنوئیدها را تخریب کند. افزودن روغن زیتون به سالاد یا سبزیجات پختهشده جذب زآگزانتین را بهبود میبخشد.
ذرت منبع خوبی برای زآگزانتین است. رنگ زرد ذرت به دلیل وجود کاروتنوئیدهایی مانند زآگزانتین و لوتئین است. ذرت به صورت تازه، کنسروی یا آرد ذرت قابل مصرف است و به راحتی در رژیم غذایی گنجانده میشود. مصرف منظم ذرت میتواند به افزایش دریافت زآگزانتین کمک کند.
فلفل دلمهای زرد و نارنجی به دلیل رنگدانههای زانتوفیلی، منبع خوبی برای زآگزانتین هستند. این سبزیجات طعم شیرین دارند و به صورت خام، کبابی یا پختهشده در انواع غذاها قابل استفادهاند. افزودن فلفل دلمهای به سالاد یا غذاهای پختهشده میتواند دریافت زآگزانتین را افزایش دهد.
زرده تخممرغ یکی از معدود منابع حیوانی زآگزانتین است. اگرچه مقدار زآگزانتین در زرده تخممرغ کمتر از سبزیجات است، دسترسی زیستی بالای آن باعث میشود به راحتی جذب شود. مصرف تخممرغ به عنوان بخشی از رژیم متعادل، به ویژه برای افرادی که سبزیجات کمتری مصرف میکنند، مفید است.
میوههایی مانند پرتقال، انبه، خرمالو و زردآلو حاوی مقادیر متوسطی زآگزانتین هستند. این میوهها به دلیل ویتامین C و فیبر، به سلامت کلی کمک میکنند. مصرف منظم این میوهها میتواند به تأمین زآگزانتین و سایر مواد مغذی کمک کند.
جلبکهایی مانند جلبک اسپیرولینا حاوی زآگزانتین هستند و به عنوان منبعی غیرمتعارف شناخته میشوند. این جلبکها معمولاً به صورت پودر یا مکمل مصرف میشوند و برای افرادی که رژیمهای گیاهی دارند، گزینهای مناسباند.
برای افزایش جذب زآگزانتین، توصیه میشود این مواد غذایی با چربیهای سالم مانند روغن زیتون، آووکادو یا آجیل مصرف شوند، زیرا کاروتنوئیدها محلول در چربی هستند.

برای افرادی که نمیتوانند مقدار کافی زآگزانتین را از طریق رژیم غذایی دریافت کنند، مکملهای غذایی گزینهای مناسب هستند. با توجه به خواص لوتئین برای چشم، زآگزانتین معمولاً همراه با لوتئین در مکملها عرضه میشود، زیرا این دو کاروتنوئید بهصورت همافزا عمل کرده و اثرات محافظتی بیشتری برای سلامت چشم و بدن فراهم میکنند. زآگزانتین به دلیل خواص آنتیاکسیدانی قوی و تواناییاش در فیلتر کردن نور آبی مضر، نقش کلیدی در محافظت از شبکیه و ماکولا ایفا میکند. در ادامه، سه مکمل در این راستا معرفی و بررسی میشوند.
کپسول لوتئین و زآگزانتین یوروویتال یکی از مکملهای باکیفیت برای حفظ سلامت چشم است که حاوی 20 میلیگرم لوتئین و 1.5 میلیگرم زآگزانتین در هر کپسول ژلاتینی نرم است. زآگزانتین موجود در این مکمل که از عصاره گل همیشهبهار استخراج میشود و به دلیل خواص آنتیاکسیدانی قوی خود، از سلولهای شبکیه در برابر آسیبهای ناشی از نور آبی و اشعه ماوراء بنفش محافظت میکند.
ویژگی منحصر به فرد این مکمل، فرم ژلاتینی نرم آن است که زیستفراهمی زآگزانتین را افزایش داده و جذب آن را در بدن بهبود میبخشد. این مکمل همچنین به کاهش التهابهای چشمی و محافظت از چشم در برابر عوامل محیطی مانند خشکی هوا و آلودگی کمک میکند که برای افرادی که ساعتهای طولانی از صفحهنمایشهای دیجیتال استفاده میکنند، بسیار مفید است. تولید این محصول تحت لیسانس آلمان و توسط شرکت حکیمان طب کار در ایران انجام میشود.
کپسول ویژیوویت یک مکمل تخصصی برای سلامت چشم است که حاوی 10 میلیگرم لوتئین، 2 میلیگرم زآگزانتین و 50 میلیگرم عصاره بلوبری در هر کپسول آهستهرهش خوراکی است. زآگزانتین موجود در این مکمل نقش برجستهای در محافظت از شبکیه در برابر رادیکالهای آزاد ناشی از نور خورشید و نورهای مصنوعی ایفا میکند. ترکیب زآگزانتین با عصاره بلوبری که خود سرشار از آنتیاکسیدانهای آنتوسیانین است، ویژگی منحصر به فرد این مکمل محسوب میشود.
ترکیب عصاره بلوبری با لوتئین و زآگزانتین، نه تنها به کاهش خطر بیماریهای چشمی مانند آب مروارید و گلوکوم کمک میکند، بلکه به بهبود سندروم بینایی ناشی از کار طولانی با کامپیوتر و کاهش خشکی چشم نیز مفید است. فرم آهستهرهش این کپسولها باعث میشود زآگزانتین بهتدریج در بدن آزاد شده و جذب پایدارتری داشته باشد که عوارض گوارشی را به حداقل میرساند. ویژیوویت تحت لیسانس سوئیس و توسط شرکت تأمین فارمد در ایران تولید میشود و گزینهای ایدهآل برای افرادی است که به دنبال مکملی جامع برای سلامت چشم هستند.
کپسول مگا ویژن پلاس از برند هلث اید یکی از پیشرفتهترین مکملهای تقویت چشم است که حاوی 40 میلیگرم لوتئین و 7 میلیگرم زآگزانتین در هر کپسول است. دوز بالای زآگزانتین در این مکمل ویژگی بارز آن است که آن را به گزینهای قدرتمند برای محافظت از ماکولا و شبکیه در برابر استرس اکسیداتیو و نور آبی تبدیل میکند. زآگزانتین موجود در این محصول با افزایش تراکم رنگدانه ماکولا، از تحلیل آن در برابر افزایش سن جلوگیری کرده و خطر ابتلا به بیماریهای چشمی مانند دژنراسیون ماکولا و آب مروارید را کاهش میدهد.
ویژگی منحصر به فرد این مکمل، فقدان شکر، نمک، نگهدارندهها و رنگهای مصنوعی است که آن را برای افرادی که به دنبال محصولات طبیعی و بدون افزودنی هستند، مناسب میسازد. این مکمل همچنین به بهبود عملکرد سیستم عصبی مرتبط با بینایی کمک میکند و برای افرادی که از خستگی چشم ناشی از کار طولانی با کامپیوتر یا رانندگی رنج میبرند، سودمند است. مگا ویژن پلاس تحت لیسانس انگلستان و توسط شرکت امید پارسینا دماوند در ایران تولید میشود.
زمان مصرف مکملهای زآگزانتین بر جذب و اثربخشی آنها تأثیر میگذارد. از آنجا که زآگزانتین محلول در چربی است، جذب آن در حضور چربیهای غذایی بهبود مییابد. از این رو، زآگزانتین بهتر است با وعدههای غذایی حاوی چربی مصرف شود؛ زیرا چربیها به حل شدن و جذب این ترکیب در روده کمک میکنند. وعدههای حاوی آووکادو، روغن زیتون، آجیل یا ماهیهای چرب مناسباند. مصرف مکمل با صبحانه، ناهار یا شام که معمولاً شامل چربی است، جذب را به حداکثر میرساند.

دریافت زآگزانتین از طریق مکمل یا منابع غذایی آن به طور کلی ایمن است. با این حال، در برخی از افراد ممکن است عوارض جانبی محدودی داشته باشند. در ادامه عوارض احتمالی بررسی میشود.
زآگزانتین یک کاروتنوئید حیاتی است که نقش مهمی در سلامت چشم، پوست، مغز و قلب ایفا میکند. این ترکیب با خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی، از بدن در برابر استرس اکسیداتیو و آسیبهای نور محافظت میکند. برای افرادی که رژیم غذایی کافی ندارند، مکملها گزینهای مناسباند؛ اما بهتر است مصرف آنها با مشورت متخصصین مانند پزشکان یا مشاورین علمی داروکده، صورت گیرد.
تیم متخصص داروکده، شامل داروسازان و کارشناسان تغذیه، آمادهاند تا با ارائه مشاورههای کاملاً تخصصی، شما را در مسیر انتخاب مکملهای متناسب با شرایط فردی خود همراهی کنند. تنها یک تماس با مشاوران ما کافیست تا پاسخ تمام سؤالات خود را بگیرید و مطمئن شوید که بهترین انتخاب را با توجه به شرایط بدنی انجام میدهید. در کنار این خدمات، مجله علمی و آموزشی داروکده نیز به طور مداوم با ارائه مقالات معتبر، شما را در مسیر آگاهیبخش انتخابهای سالم و اصولی یاری میدهد.
داروکده به عنوان نخستین و بزرگترین داروخانه آنلاین کشور، بستر مطمئن و سریعی برای دسترسی به انواع مکملهای تغذیهای فراهم کرده است. ما در داروکده، سلامت شما را بزرگترین سرمایه میدانیم و برای حفظ و ارتقای آن، ارزش و اولویتی ویژه قائل هستیم.
در پایان، از شما دعوت میکنیم تجربیات خود را در زمینه مصرف مکملهای زآگزانتین و لوتئین با ما و سایر کاربران به اشتراک بگذارید. دیدگاههای شما میتواند دید روشنتری به دیگران بدهد و آنها را در مسیر انتخابی آگاهانهتر و مؤثرتر یاری کند. این تبادل تجربه، فرصتی ارزشمند برای یادگیری متقابل و تصمیمگیریهای بهتر در زمینه سلامت فردی است.
آخرین مقالات
پرسش و پاسخ
ثبت دیدگاه
پیام به صورت ناشناس ثبت گردد
پیام به صورت خصوصی ثبت گردد
منابع:
مقالات مرتبط
مجله داروکده یک مجله اینترنتی است که شما را در امر آشنایی، تهیه و مصرف صحیح محصولات سلامت محور یاری میرساند.
استفاده از مطالب مجله داروکده فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع و درج لینک بلامانع است . کلیه حقوق این مجله به وب سایت داروکده تعلق دارد