سندروم پیش از قاعدگی (PMS)؛ علائم، علت‌ها و راه‌های کنترل آن

سندروم پیش از قاعدگی یا PMS مجموعه‌ای از علائم جسمی، عاطفی و رفتاری است که معمولاً یک تا دو هفته پیش از شروع قاعدگی ظاهر می‌شوند و با آغاز خون‌ریزی یا کمی پس از آن کاهش می‌یابند. نفخ، سردرد، خستگی، حساسیت سینه‌ها، تحریک‌پذیری، اضطراب و تغییرات خلقی از نشانه‌های رایج این سندروم هستند. شدت و نوع علائم در افراد مختلف متفاوت است و ممکن است در هر چرخه قاعدگی نیز تغییر کند.

اگر علائم پیش از قاعدگی فعالیت‌های روزمره، روابط شخصی یا عملکرد شغلی را مختل کنند، بهتر است برای بررسی و انتخاب روش مناسب کنترل آن‌ها اقدام شود. PMS در بسیاری از موارد با اصلاح سبک زندگی، مدیریت استرس و در صورت نیاز استفاده از درمان‌های دارویی یا مکمل‌های مناسب قابل کنترل است.

در این ویدیو در کنار دکتر نورزاده متخصص زنان و زایمان، فلوشیپ پریناتولوژی به بررسی مسیر علمی و اصولی مدیریت علائم PMS و تسکین دردهای پیش از قاعدگی می‌پردازیم.
 

 دکتر نورزاده متخصص زنان و زایمان، فلوشیپ پریناتولوژی

فهرست مطالب:

• سندروم پیش از قاعدگی چیست و چه زمانی بروز می‌کند؟
• علائم PMS؛ از نوسانات خلقی تا دردهای جسمی
• علت سندروم پیش از قاعدگی؛ نقش هورمون‌ها و عوامل فردی
• عواملی که می‌توانند علائم PMS را تشدید کنند
• تشخیص PMS؛ ثبت علائم مهم‌تر از آزمایش اختصاصی است
• تفاوت PMS با PMDD و تشدید بیماری‌های زمینه‌ای
• چه زمانی علائم پیش از قاعدگی به بررسی پزشکی نیاز دارند؟
• راهکارهای کنترل PMS در زندگی روزمره
• مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی برای مدیریت علائم PMS
• درمان دارویی PMS در علائم شدید
• پیشگیری از تشدید علائم و برنامه‌ریزی بهتر برای هر چرخه

مدت زمان تقریبی مطالعه: ۶ دقیقه
 

سندروم پیش از قاعدگی چیست و چه زمانی بروز می‌کند؟

سندروم پیش از قاعدگی به مجموعه‌ای از تغییرات جسمی و روانی گفته می‌شود که به‌صورت تکرارشونده در روزهای پیش از قاعدگی رخ می‌دهند. این علائم معمولاً پس از تخمک‌گذاری و در مرحله پایانی چرخه قاعدگی آغاز می‌شوند و با شروع پریود یا اندکی پس از آن بهبود پیدا می‌کنند.

هر نوع خستگی، بی‌حوصلگی یا درد پیش از قاعدگی به معنای ابتلا به PMS نیست. زمان بروز علائم، تکرار آن‌ها در چرخه‌های مختلف و تأثیری که بر زندگی روزمره می‌گذارند، در تشخیص این سندروم اهمیت دارند.

برخی افراد تنها با چند علامت خفیف روبه‌رو می‌شوند، اما در بعضی دیگر شدت نشانه‌ها به‌اندازه‌ای است که انجام کارهای روزانه را دشوار می‌کند. شناخت الگوی علائم کمک می‌کند تفاوت میان تغییرات معمول پیش از قاعدگی و مشکلاتی که به بررسی پزشکی نیاز دارند، بهتر مشخص شود.
 

علائم PMS؛ از نوسانات خلقی تا دردهای جسمی

علائم سندروم پیش از قاعدگی در همه افراد یکسان نیست. ممکن است یک نفر بیشتر تغییرات خلقی را تجربه کند و فرد دیگری با نفخ، سردرد یا حساسیت سینه‌ها درگیر باشد. حتی شدت علائم در یک فرد نیز می‌تواند از ماهی به ماه دیگر تغییر کند.

علائم روانی و رفتاری

تغییرات عاطفی و رفتاری از نشانه‌های رایج PMS هستند و گاهی بیشتر از علائم جسمی بر روابط و فعالیت‌های روزانه تأثیر می‌گذارند. این نشانه‌ها عبارت‌اند از:

• نوسانات خلقی و تحریک‌پذیری
• احساس اضطراب، تنش یا بی‌قراری
• غمگینی، افت خلق یا گریه‌های ناگهانی
• کاهش تمرکز و دشواری در انجام کارها
• تغییر اشتها و تمایل شدید به بعضی خوراکی‌ها
• اختلال خواب، از جمله بی‌خوابی

تجربه این علائم لزوماً به معنای وجود یک اختلال روانی نیست. بااین‌حال، اگر تغییرات خلقی شدید باشند یا در طول ماه نیز ادامه پیدا کنند، بررسی علت آن‌ها اهمیت دارد.
 

علائم جسمی و گوارشی PMS

نشانه‌های جسمی PMS ممکن است از چند روز پیش از قاعدگی آغاز شوند و تا شروع خون‌ریزی ادامه داشته باشند. رایج‌ترین موارد عبارت‌اند از:

• نفخ و احساس پری شکم
• حساسیت یا درد سینه‌ها
• خستگی و کاهش انرژی
• سردرد
• دردهای عضلانی و مفصلی
• تورم دست‌ها یا پاها
• یبوست یا اسهال
• تشدید آکنه و بعضی مشکلات پوستی

لازم نیست همه این نشانه‌ها هم‌زمان وجود داشته باشند. برای مثال، اگر نفخ و سردرد هر ماه در روزهای مشخصی ظاهر شوند و پس از شروع قاعدگی کاهش پیدا کنند، ثبت این الگو می‌تواند به ارزیابی دقیق‌تر وضعیت کمک کند.
 

علت سندروم پیش از قاعدگی؛ نقش هورمون‌ها و عوامل فردی

علت دقیق PMS هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است، اما شواهد به نقش حساسیت بدن به تغییرات طبیعی هورمون‌ها در چرخه قاعدگی اشاره دارند. پس از تخمک‌گذاری، سطح هورمون‌هایی مانند استروژن و پروژسترون تغییر می‌کند. در بعضی افراد، واکنش بدن و سیستم عصبی به این تغییرات با بروز علائم جسمی یا عاطفی همراه است.

سروتونین نیز در این فرایند اهمیت دارد. این ماده شیمیایی در مغز به تنظیم خلق‌وخو کمک می‌کند و تغییرات مرتبط با عملکرد آن ممکن است در بروز نشانه‌هایی مانند تحریک‌پذیری، اضطراب و افت خلق نقش داشته باشد.

عوامل ژنتیکی نیز می‌توانند مؤثر باشند. اگر مادر یا خواهر فرد علائم قابل‌توجه پیش از قاعدگی را تجربه کرده باشند، احتمال بروز این مشکل ممکن است بیشتر باشد.
 

عواملی که می‌توانند علائم PMS را تشدید کنند

برخی شرایط و عادت‌های روزمره ممکن است مدیریت علائم PMS را دشوارتر کنند. از جمله:

• استرس مداوم و فشار روانی
• خواب ناکافی یا نامنظم
• تغذیه نامتعادل و مصرف زیاد نمک و قند
• مصرف سیگار و الکل
• کم‌تحرکی
• سابقه اضطراب یا افسردگی

این عوامل در همه افراد اثر یکسانی ندارند و وجود هرکدام نیز به معنای ابتلا به PMS نیست. هدف از شناخت آن‌ها، پیدا کردن شرایطی است که احتمالاً علائم را در هر فرد تشدید می‌کنند.
 

تشخیص  PMS؛ ثبت علائم مهم‌تر از آزمایش اختصاصی است

برای تشخیص سندروم پیش از قاعدگی، معمولاً آزمایش خون یا تصویربرداری اختصاصی وجود ندارد. پزشک بر اساس زمان شروع علائم، شدت آن‌ها، تکرار در چرخه‌های قاعدگی و میزان تأثیرشان بر زندگی فرد تصمیم‌گیری می‌کند.

یکی از اقدامات کاربردی، ثبت روزانه علائم در دست‌کم دو چرخه قاعدگی متوالی است. در این یادداشت‌ها بهتر است موارد زیر ثبت شوند:

• تاریخ شروع و پایان هر علامت
• شدت علائم و تأثیر آن‌ها بر فعالیت‌های روزانه
• وضعیت خواب، اشتها و خلق‌وخو
• تاریخ شروع قاعدگی و زمان کاهش علائم

استفاده از تقویم یا اپلیکیشن پیگیری چرخه قاعدگی می‌تواند این فرایند را ساده‌تر کند. چنین اطلاعاتی به پزشک کمک می‌کند ارتباط علائم با چرخه قاعدگی را بهتر بررسی کند.

گاهی پزشک برای رد کردن علت‌های دیگر، آزمایش‌هایی مانند بررسی عملکرد تیروئید را درخواست می‌کند. این آزمایش‌ها برای تشخیص مستقیم PMS نیستند، بلکه به شناسایی مشکلاتی کمک می‌کنند که ممکن است علائم مشابهی ایجاد کنند.
 

تفاوت PMS با PMDD و تشدید بیماری‌های زمینه‌ای

PMS  معمولاً با مجموعه‌ای از علائم جسمی و عاطفی همراه است که شدت آن‌ها از فردی به فرد دیگر تفاوت دارد. بااین‌حال، در بعضی افراد علائم روانی بسیار شدیدتر و ناتوان‌کننده هستند. در چنین شرایطی ممکن است اختلال ملال پیش از قاعدگی یا PMDD مطرح شود؛ وضعیتی که به ارزیابی تخصصی نیاز دارد.

از سوی دیگر، اگر اضطراب، افسردگی یا خستگی در تمام طول ماه وجود داشته باشد و فقط پیش از قاعدگی تشدید شود، ممکن است با تشدید پیش از قاعدگی یک بیماری زمینه‌ای روبه‌رو باشیم. در این حالت، بررسی و درمان مشکل اصلی اهمیت زیادی دارد.

بنابراین، صرفاً زمان بروز علائم برای تشخیص کافی نیست. شدت نشانه‌ها، وضعیت فرد در روزهای پس از قاعدگی و وجود مشکلات دیگر نیز باید بررسی شوند.
 

چه زمانی علائم پیش از قاعدگی به بررسی پزشکی نیاز دارند؟

اگر علائم خفیف باشند و فعالیت‌های روزمره را مختل نکنند، ممکن است بتوان آن‌ها را با تغییرات سبک زندگی مدیریت کرد. اما در شرایط زیر مراجعه به پزشک اهمیت دارد:

• علائم هر ماه کار، تحصیل یا روابط شخصی را مختل می‌کنند.
• درد یا خستگی شدید است و فعالیت‌های معمول را دشوار می‌کند.
• با وجود اصلاح عادت‌های روزمره، علائم همچنان ادامه دارند.
• نشانه‌ها پس از شروع قاعدگی نیز برطرف نمی‌شوند.
• تغییرات خلقی شدید، اضطراب ناتوان‌کننده یا افت خلق مداوم وجود دارد.

افکار خودکشی یا آسیب به خود نیازمند دریافت فوری کمک تخصصی هستند. در چنین شرایطی نباید منتظر پایان چرخه قاعدگی ماند.
 

راهکارهای کنترل PMS در زندگی روزمره

مدیریت سندروم پیش از قاعدگی معمولاً به ترکیبی از تغییرات سبک زندگی و در صورت نیاز درمان‌های تخصصی نیاز دارد. انتخاب روش مناسب به نوع علائم و شدت آن‌ها بستگی دارد.

تغذیه متعادل و کاهش مصرف نمک و قند

مصرف متعادل میوه، سبزیجات، غلات کامل و منابع مناسب پروتئین می‌تواند به حفظ انرژی و بهبود کیفیت تغذیه کمک کند. در مقابل، کاهش مصرف نمک ممکن است برای افرادی که پیش از قاعدگی دچار نفخ یا احساس احتباس مایعات می‌شوند، مفید باشد.

اگر مصرف خوراکی‌های شیرین یا تنقلات در این روزها افزایش پیدا می‌کند، داشتن وعده‌های غذایی منظم و میان‌وعده‌های مناسب می‌تواند به مدیریت بهتر اشتها کمک کند. محدود کردن کافئین نیز ممکن است برای برخی افراد، به‌ویژه کسانی که اختلال خواب یا اضطراب را تجربه می‌کنند، مفید باشد.
 

فعالیت بدنی منظم و خواب کافی

پیاده‌روی، حرکات کششی و یوگا از فعالیت‌هایی هستند که می‌توانند به بهبود حال عمومی و کاهش استرس کمک کنند. انتخاب نوع و شدت فعالیت باید با توانایی جسمی فرد متناسب باشد؛ حتی شروع با پیاده‌روی کوتاه نیز می‌تواند راه مناسبی برای ایجاد یک عادت پایدار باشد.

خواب منظم و کافی نیز اهمیت دارد. ثابت نگه داشتن ساعت خواب، کاهش استفاده از وسایل الکترونیکی پیش از خواب و فراهم کردن محیطی آرام می‌تواند به بهبود کیفیت استراحت کمک کند.
 

مدیریت استرس و شناخت الگوی بدن

تمرین‌های تنفس آرام، مدیتیشن و اختصاص زمان کوتاه برای استراحت ممکن است به کاهش تنش کمک کنند. ثبت علائم نیز امکان برنامه‌ریزی بهتر را فراهم می‌کند. برای مثال، اگر فرد بداند در چند روز مشخص از ماه بیشتر خسته می‌شود، می‌تواند در صورت امکان زمان استراحت و فعالیت‌های خود را متناسب با شرایطش تنظیم کند.
 

مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی برای مدیریت علائم PMS

برخی مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی برای کمک به کاهش علائم پیش از قاعدگی عرضه می‌شوند.

- پی ام اس 50 پلاس

پی‌ام‌اس ۵۰ پلاس ویتاول یکی از مکمل‌های ترکیبی حاوی پنج‌انگشت، ویتامین‌های B6 و C، منیزیم، ال-تیانین و عصاره گیاهان آرام‌بخش (مانند گل ساعتی و بابونه) است که به‌صورت قرص‌های ۳۰ عددی برای کاهش هم‌زمان علائم جسمی و روانی PMS در افراد بالای ۱۸ سال طراحی شده است.
 

- پی ام اس 50

قرص پی‌ام‌اس ۵۰ فارمالایف حاوی عصاره ویتاگنوس، منیزیم، ویتامین E، ویتامین D3 و ویتامین‌های گروه B است که با دوز روزانه دو عدد (پیش از صبحانه و شام) برای تنظیم هورمون‌ها، کاهش دردهای جسمی و بهبود نوسانات خلقی مرتبط با PMS طراحی شده است.
 

- پی ام اس پوز

کپسول پی‌ام‌اس پوز حاوی عصاره خشک گیاه پنج‌انگشت است که با دوز روزانه دو بار برای تنظیم هورمون‌ها، بهبود سندروم پیش از قاعدگی (PMS)، علائم یائسگی و کمک به تنظیم سیکل قاعدگی کاربرد دارد.

- پریمنتا

کپسول پریمنتا نوتراکس فرآورده‌ای گیاهی حاوی ترکیبی از شش گیاه (نخل اره‌ای، پنج‌انگشت، خار مریم، قاشقک، تمشک قرمز و یام وحشی) است که با دوز مصرفی دو بار در روز  برای حفظ تعادل هورمونی بانوان، کاهش علائم سندروم پیش از قاعدگی (PMS) و بهبود نشانه‌های یائسگی کاربرد دارد.
 

- ویتاگنوس

قرص ویتاگنوس پورسینا حاوی عصاره استانداردشده میوه گیاه پنج‌انگشت است که برای تنظیم اختلالات هورمونی بانوان، بهبود بی‌نظمی‌های قاعدگی، رفع علائم سندروم پیش از قاعدگی ، کاهش کیست تخمدان و تسکین نشانه‌های دوران یائسگی کاربرد دارد.
 

- فمودین

قرص فمودین دینه فرآورده طبیعی حاوی عصاره گیاه پنج انگشت است که با تنظیم هورمون‌های زنانه، به بهبود بی‌نظمی‌های قاعدگی، تسکین علائم PMS و کاهش عوارض یائسگی کمک می‌کند.
 

- رول موضعی کنورت پی ‌ام ‌اس

لوسیون موضعی رول کنورت پی‌ام‌اس آلاشت فارمد حاوی کانابیدیول (CBD)، روغن زنجبیل، وانیلیل بوتیل اتر و اسانس اسطوخودوس است که با ایجاد گرمای ملایم و اثرات ضدالتهابی، به تسکین سریع گرفتگی، اسپاسم و دردهای ناحیه زیر شکم و کمر در دوران قاعدگی و PMS کمک می‌کند.

 

درمان دارویی PMS در علائم شدید

اگر اصلاح سبک زندگی و روش‌های کمکی برای کنترل علائم کافی نباشند، پزشک ممکن است درمان دارویی را پیشنهاد کند. یکی از گزینه‌ها، داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین یا SSRIها هستند که می‌توانند در کنترل بعضی علائم خلقی و روانی مؤثر باشند.

در برخی شرایط نیز داروهای هورمونی، از جمله انواع مشخصی از قرص‌های ضدبارداری، برای کاهش علائم در نظر گرفته می‌شوند. انتخاب دارو به سابقه پزشکی، نوع علائم، شدت آن‌ها و شرایط فرد بستگی دارد.

این داروها نباید خودسرانه مصرف یا قطع شوند. همچنین هر درمانی برای همه افراد مناسب نیست و ممکن است به پیگیری و تنظیم برنامه درمانی نیاز داشته باشد.
 

پیشگیری از تشدید علائم و برنامه‌ریزی بهتر برای هر چرخه

پیشگیری کامل از بروز PMS همیشه امکان‌پذیر نیست، اما می‌توان با شناخت الگوی علائم و اصلاح عادت‌های روزمره، شدت و تأثیر آن‌ها را کاهش داد. ثبت چرخه قاعدگی، خواب منظم، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی متناسب و مدیریت استرس از اقداماتی هستند که به برنامه‌ریزی بهتر کمک می‌کنند.

مهم است که تغییرات بدن نادیده گرفته نشوند و علائم شدید صرفاً بخشی اجتناب‌ناپذیر از قاعدگی تلقی نشوند. اگر PMS کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار داده است، مراجعه به پزشک می‌تواند مسیر مناسب‌تری برای کنترل علائم فراهم کند.
 

جمع‌بندی

سندروم پیش از قاعدگی مجموعه‌ای از علائم جسمی و روانی است که معمولاً در روزهای پیش از پریود بروز می‌کند. شدت این علائم در افراد مختلف متفاوت است و تشخیص آن به بررسی الگوی تکرارشونده علائم و تأثیر آن‌ها بر زندگی روزمره نیاز دارد. اصلاح سبک زندگی، پیگیری چرخه قاعدگی و استفاده آگاهانه از درمان‌های مناسب می‌توانند به مدیریت این وضعیت کمک کنند. در موارد شدید یا مداوم، ارزیابی پزشکی بهترین راه برای انتخاب درمان متناسب با شرایط فرد است.

برای تهیه مکمل‌های معرفی‌شده در این مقاله، می‌توانید با اطمینان از اصالت و کیفیت کالا، از طریق داروخانه آنلاین داروکده اقدام فرمایید.

داروکده به‌عنوان اولین و معتبرترین داروخانه آنلاین کشور، در کنار ارائه محصولات سلامت‌محور اصل، بستری برای ارتقای آگاهی بانوان فراهم کرده است. همچنین برای انتخاب مکمل متناسب با شدت علائم و شرایط فردی خود، می‌توانید از مشاوره علمی و رایگان داروسازان و کارشناسان تغذیه داروکده بهره‌مند شوید تا بهترین راهکار را برای گذراندن یک چرخه ماهانه آرام و بدون درد انتخاب کنید.