تفاوت امگا 3 و امگا 6

در جهان میکروسکوپی غشاهای سلولی، تعادل میان اسیدهای چرب ضروری، تعیین‌کننده اصلی پاسخ‌های التهابی و سلامت قلب و عروق است. فرق امگا 3 و امگا 6 تنها در جایگاه اولین پیوند دوگانه در زنجیره کربنی آن‌ها نیست، بلکه در پیام‌های بیولوژیکی است که به سلول‌ها مخابره می‌کنند.

در حالی که امگا 3 به‌عنوان یک عامل ضدالتهابی قوی شناخته می‌شود، امگا 6 در صورت مصرف نامتوازن می‌تواند مسیرهای پیش‌التهابی را فعال کند. همچنین، درک فرق امگا 3 با امگا 3 6 9 برای هر کسی که به‌دنبال بهینه‌سازی عملکرد سیستم عصبی و ایمنی خود است، اهمیت خواهد داشت.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• امگا 3 چیست و چه اثراتی دارد؟
• امگا 6 چیست و چه اثراتی دارد؟
• فرق امگا 3 و امگا 6
• امگا 3 6 9 چیست؟
• کپسول امگا 3 6 9 برای چی خوبه؟
• فرق امگا 3 با امگا 3 6 9
• امگا 3 بهتر است یا امگا 3 6 9؟

مدت زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه

امگا 3 چیست و چه اثراتی دارد؟

امگا 3 دسته‌ای از اسیدهای چرب "چند غیراشباع با زنجیره بلند" (LC-PUFAs) است که در ساختار مولکولی خود، اولین پیوند دوگانه را روی سومین کربن از انتهای متیل (انتهای امگا) دارد.

سه فرم اصلی این اسید چرب شامل ALA یا آلفا لینولنیک اسید (در منابع گیاهی)، EPA یا ایکوزا پنتانوئیک اسید و DHA یا دوکوزا هگزانوئیک اسید (در منابع دریایی) است. این چربی‌ها جزئی جدایی‌ناپذیر از غشای سلول‌های عصبی و شبکیه چشم هستند و فراتر از یک منبع انرژی، به‌عنوان "تعدیل‌کننده‌های سیگنالینگ سلولی" عمل می‌کنند.

- خواص اسیدهای چرب امگا 3

بر اساس مطالعات بالینی گسترده، خواص امگا 3 در بدن شامل موارد زیر است:

• سلامت قلب و عروق: امگا 3 با کاهش سطح تری‌گلیسیرید خون، کاهش فشار خون و جلوگیری از تشکیل پلاک‌های آترواسکلروتیک در رگ‌ها، ریسک سکته‌های قلبی را کاهش می‌دهد.
• اثرات ضد التهابی قوی: EPA و DHA پیش‌ساز مولکول‌هایی به‌نام "رزولوین‌ها" (Resolvins) هستند که به‌طور فعال التهاب را در بدن خاموش می‌کنند. این خاصیت در درمان کمکی بیماری‌هایی مثل روماتیسم مفصلی و کولیت اولسروز نقش کلیدی دارد.
• تکامل و عملکرد مغز: بیش از 60 درصد مغز از چربی تشکیل شده که بخش بزرگی از آن DHA است. امگا 3 باعث بهبود حافظه، تمرکز و کاهش ریسک بیماری آلزایمر در سالمندی می‌شود.
• سلامت بینایی: DHA یکی از اجزای اصلی ساختاری شبکیه چشم است و مصرف کافی آن از تخریب لکه‌زرد (ماکولا) در اثر سن جلوگیری می‌کند.

- علائم کمبود امگا 3

وقتی بدن با کمبود این اسید چرب ضروری مواجه می‌شود، غشاهای سلولی انعطاف‌پذیری خود را از دست می‌دهند. علائم کمبود امگا 3 عبارتند از:

• تغییرات پوستی: پوست خشک، زبر و پوسته پوسته شده که به کرم‌های مرطوب‌کننده پاسخ نمی‌دهد.
• اختلالات عصبی: افزایش تحریک‌پذیری، نوسانات خلقی، اضطراب، نقص تمرکز و اختلال در خواب.
• درد و سفتی مفاصل: به‌دلیل افزایش واسطه‌های التهابی در فضای بین‌مفصلی.
• خشکی چشم: که می‌تواند منجر به تاری دید یا احساس وجود جسم خارجی در چشم شود.

- چه کسانی نباید قرص امگا 3 بخورند؟

با وجود فواید بی‌شمار، برخی افراد باید در مصرف مکمل آن احتیاط کنند:

• افراد مبتلا به اختلالات انعقادی: یا کسانی که داروهای رقیق‌کننده خون (مانند وارفارین، کلوپیدوگرل یا آسپرین با دوز بالا) مصرف می‌کنند؛ زیرا امگا 3 زمان خونریزی را افزایش می‌دهد.
• بیماران دارای آریتمی قلبی خاص: در برخی موارد نادر، دوزهای بالای امگا 3 ممکن است خطر فیبریلاسیون دهلیزی را در افراد مستعد افزایش دهد.
• افراد با حساسیت شدید به منابع دریایی: برای افراد با حساسیت‌ شدید به منابع دریایی و ماهی، مصرف امگا 3 توصیه نمی‌شود.
• قبل از جراحی‌های تهاجمی: توصیه می‌شود مصرف مکمل امگا 3 حداقل یک تا دو هفته قبل از جراحی‌های بزرگ قطع شود تا ریسک خونریزی حین عمل به حداقل برسد.

امگا 6 چیست و چه اثراتی دارد؟

اسیدهای چرب امگا 6 نیز گروه دیگری از اسیدهای چرب چند غیراشباع (PUFAs) هستند که اولین پیوند دوگانه آن‌ها روی ششمین کربن از انتهای زنجیره قرار دارد. امگا 6 عمدتاً در روغن‌های گیاهی (ذرت، آفتابگردان) و مغزها یافت می‌شود.

مهم‌ترین عضو این خانواده اسید لینولئیک (LA) است که در بدن به اسید آراشیدونیک (ARA) تبدیل می‌شود. برخلاف تصور عموم که امگا 6 را صرفاً مضر می‌دانند، این چربی‌ها برای عملکرد سلولی و بقای انسان حیاتی هستند.

- اثرات و فواید فیزیولوژیک امگا 6

امگا 6 نقش‌های کلیدی در بیوشیمی بدن ایفا می‌کند که عبارتند از:

• حفظ سد دفاعی پوست: اسید لینولئیک جزء اصلی سرامیدهای پوست است و از دفع آب بدن جلوگیری کرده و شادابی پوست را حفظ می‌کند.
• تنظیم متابولیسم و رشد: این اسید چرب برای تحریک رشد مو، حفظ سلامت استخوان‌ها و تنظیم سوخت‌وساز بدن ضروری است.
• عملکرد تولید مثل: امگا 6 نقش مهمی در سلامت سیستم تولید مثل ایفا می‌کند.
• پاسخ ایمنی: در غشای سلول‌های ایمنی، امگا 6 به‌عنوان پیش‌ساز واسطه‌هایی عمل می‌کند که در زمان ورود میکروب یا جراحت، پاسخ التهابی لازم را برای دفاع از بدن ایجاد می‌کنند.

- علائم کمبود امگا 6

اگرچه در رژیم‌های غذایی امروزی کمبود آن نادر است، اما در صورت بروز، علائم کمبود امگا 6 به‌صورت زیر ظاهر می‌شود:

• درماتیت و اگزما: خشکی شدید و ترک خوردن پوست.
• تاخیر در بهبود زخم‌ها: به‌دلیل اختلال در فرآیند سیگنالینگ التهابی اولیه.
• ریزش مو: ضعیف شدن فولیکول‌های مو.
• ناباروری در زنان و مردان: اختلال در عملکرد غدد جنسی.

- مضرات امگا 6

مضرات امگا 6 زمانی بروز می‌کند که تعادل آن با امگا 3 برهم بخورد. مصرف بیش از حد روغن‌های گیاهی صنعتی (مثل ذرت و سویا) باعث انباشت اسید آراشیدونیک در غشای سلول‌ها می‌شود. این امر منجر به تولید بیش از حد پروستاگلاندین‌ها و لوکوترین‌های "سری 2" می‌شود که ماهیت پیش‌التهابی دارند. این وضعیت می‌تواند باعث افزایش التهاب در بدن و افزایش ریسک بیماری‌های خودایمنی، دردهای مزمن مفصلی و بیماری‌های قلبی عروقی شود.

- امگا 6 و چاقی

تحقیقات نوین در حوزه اپی‌ژنتیک و تغذیه، ارتباط تنگاتنگی میان امگا 6 و چاقی یافته‌اند. مقادیر بالای امگا 6 (نسبت به امگا 3) باعث تحریک فرآیند "آدیپوژنز" یا تولید سلول‌های چربی جدید می‌شود. همچنین، این اسید چرب می‌تواند باعث ایجاد التهاب در هیپوتالاموس شود که نتیجه آن مقاومت به لپتین (هرمون سیری) است.

در واقع، فرد با وجود مصرف کالری کافی، احساس گرسنگی مداوم می‌کند که این امر منجر به افزایش توده بدنی و چاقی شکمی می‌شود. در نهایت، تجمع بیش از حد این اسید چرب در بافت‌های چربی می‌تواند باعث التهاب سیستمیک شود که نتیجه آن افزایش توده بدنی و دیابت نوع ۲ است.

فرق امگا 3 و امگا 6

درک دقیق فرق امگا 3 و امگا 6 نیازمند نگاهی به ساختار مولکولی و مسیرهای آنزیمی بدن است. اگرچه هر دو در دسته اسیدهای چرب چند غیراشباع (PUFAs) قرار می‌گیرند، اما نقش‌های فیزیولوژیک آن‌ها در بسیاری از موارد متضاد یکدیگر است.
 

1. ساختار شیمیایی و آنزیم‌های مشترک

نخستین فرق امگا ۳ و ۶ در جایگاه اولین پیوند دوگانه کربن است. در امگا 3، این پیوند روی کربن سوم و در امگا 6 روی کربن ششم قرار دارد. نکته علمی بسیار مهم این است که هر دو خانواده برای تبدیل شدن به فرم‌های فعال خود (مانند EPA و ARA)، از مجموعه آنزیم‌های مشترکی (به‌ویژه آنزیم Delta-6 Desaturase) استفاده می‌کنند.

این موضوع باعث ایجاد یک "رقابت بیوشیمیایی" می‌شود؛ یعنی مصرف بیش از حد یکی، مانع از جذب و پردازش دیگری می‌شود. به‌همین دلیل است که فرق بین امگا ۳ و امگا ۶ در رژیم غذایی باید به‌دقت بررسی و مدیریت شود.

2. عملکرد متضاد در سیستم ایمنی و التهاب

بارزترین فرق امگا3 و امگا6 در پیام‌های شیمیایی است که تولید می‌کنند. امگا 6 (به‌ویژه اسید آراشیدونیک) پیش‌ساز واسطه‌هایی به‌نام پروستاگلاندین‌های سری 2 و لوکوترین‌های سری 4 است که باعث بروز التهاب، انقباض عروق و لخته شدن خون می‌شوند.

در مقابل، امگا 3 واسطه‌هایی تولید می‌کند که ضد التهاب هستند، عروق را گشاد کرده و از تجمع بیش از حد پلاکت‌ها جلوگیری می‌کنند. در واقع، این دو مانند سیستم "ترمز و گاز" در واکنش‌های ایمنی بدن عمل می‌کنند.

3. نسبت ایده‌آل؛ کلید سلامتی

زمانی که درباره فرق امگا ۳ با امگا ۶ صحبت می‌کنیم، موضوع "نسبت" (Ratio) از اهمیت بالایی برخوردار است. در انسان‌های اولیه، این نسبت تقریباً 1:1 بود. اما در رژیم‌های مدرن به‌دلیل مصرف بالای روغن‌های نباتی صنعتی، این نسبت به 16:1 یا حتی 20:1 به‌نفع امگا 6 رسیده است. این عدم تعادل، ریشه بسیاری از بیماری‌های مزمن مانند بیماری‌های قلبی، دیابت و چاقی است.

4. فرق قرص امگا ۳ و امگا ۶: مکمل‌یاری هوشمند

در بررسی فرق قرص امگا ۳ و امگا ۶، باید به این نکته توجه داشت که اکثر افراد به مکمل امگا 6 نیازی ندارند؛ زیرا این ماده به‌وفور در روغن‌های پخت‌وپز و غذاهای فرآوری شده یافت می‌شود. فرق بین امگا 3 با امگا 6 در مکمل‌ها این است که قرص‌های امگا 3 معمولاً حاوی روغن ماهی غلیظ (EPA/DHA) برای جبران کمبودهای رژیمی و سرکوب التهاب هستند. تجویز مکمل امگا 6 معمولاً فقط در شرایط خاص پزشکی (مثل برخی بیماری‌های پوستی نادر) انجام می‌شود.

5. تاثیر بر سلامت اعصاب و روان

یک مورد دیگر از تفاوت امگا 3 و امگا 6 در تاثیر آن‌ها بر غشای سلول‌های مغزی است. در حالی که غشاهای عصبی برای انعطاف‌پذیری و انتقال پیام‌های سریع به DHA (نوعی امگا 3) نیاز مبرم دارند، تجمع بیش از حد امگا 6 در مغز می‌تواند با ایجاد التهاب عصبی (Neuroinflammation)، ریسک اختلالات خلقی مانند افسردگی و اضطراب را افزایش دهد. بنابراین، فرق امگا3 با امگا 6 در اینجا مرز بین سلامت روان و اختلالات عصبی را تعیین می‌کند.

امگا 3 6 9 چیست؟

این محصولات ترکیبی از سه نوع اسید چرب هستند. امگا 3 و 6 و 9 در واقع شامل اسیدهای چرب چند غیراشباع ضروری (امگا 3 و 6) و تک غیراشباع غیرضروری (امگا 9) هستند.

تفاوت امگا ۳ و ۶ و ۹ در منشأ تولید و ضرورت دریافت آن‌هاست. در حالی که امگا 3 و 6 "ضروری" هستند و بدن قادر به ساخت آن‌ها نیست، امگا 9 (اسید اولئیک) یک اسید چرب "غیرضروری" محسوب می‌شود. بدن ما می‌تواند امگا 9 را از سایر چربی‌ها سنتز کند.

با این حال، امگا 9 موجود در این ترکیبات (که معمولاً از روغن زیتون یا کانولا استخراج می‌شود) به‌دلیل نقش مثبت در افزایش کلسترول خوب (HDL) و همچنین کاهش مقاومت به انسولین، در این فرمولاسیون‌ها گنجانده می‌شود.

کپسول امگا 3 6 9 برای چی خوبه؟

این کپسول‌های ترکیبی با هدف ایجاد یک توازن جامع در دریافت چربی‌ها طراحی شده‌اند. اگر بخواهیم دقیق‌تر بگوییم که کپسول امگا 3 6 9 برای چی خوبه؟ باید به موارد زیر اشاره کنیم:

• حمایت همه جانبه از پوست: امگا 3 التهاب را کم می‌کند، امگا 6 سد دفاعی پوست را می‌سازد و امگا 9 به آبرسانی و نرمی پوست کمک می‌کند. این ترکیب برای افرادی که دچار خشکی مزمن پوست یا اگزما هستند، بسیار مفید است.
• تنظیم هورمونی: وجود همزمان امگا 3 و 6 به تولید پروستاگلاندین‌هایی کمک می‌کند که در تنظیم چرخه قاعدگی و کاهش علائم سندرم پیش از قاعدگی یا PMS موثرند.
• جلوگیری از بیماری‌های متابولیک: امگا 9 موجود در این کپسول‌ها به بهبود حساسیت سلول‌ها به انسولین کمک کرده و در کنار امگا 3، به سلامت جداره عروق کمک می‌کند.
• کاهش سختی مفاصل: برای ورزشکاران یا سالمندانی که دچار فرسایش مفصلی هستند، این ترکیب می‌تواند روان‌کاری مفاصل را بهبود بخشد.

فرق امگا 3 با امگا 3 6 9

یکی از سوالات رایج در داروخانه‌ها، فرق امگا 3 با امگا 3 6 9 است. برای درک این موضوع باید به "تراکم مواد موثره" توجه کرد.

در بررسی تفاوت امگا 3 و امگا 3 6 9، مهم‌ترین نکته دوز EPA و DHA است. در یک کپسول امگا 3 خالص، تمام حجم 1000 میلی‌گرمی به مشتقات امگا 3 اختصاص دارد. اما در کپسول ترکیبی، این فضا بین سه خانواده تقسیم می‌شود.

بنابراین، تفاوت امگا 3 با امگا 3 6 9 در این است که اگر فردی با اهداف اختصاصی (مثل کاهش تری‌گلیسیرید بالا یا بهبود افسردگی) نیاز به امگا 3 داشته باشد، کپسول ترکیبی دوز کافی را به او نمی‌رساند.

علاوه بر این، در رژیم‌های غذایی امروزی که سرشار از روغن‌های نباتی است، ما به اندازه کافی امگا 6 دریافت می‌کنیم. وارد کردن امگا 6 اضافی از طریق مکمل (در فرمولاسیون 3-6-9) ممکن است برای کسانی که التهاب مزمن دارند، نتیجه معکوس داشته باشد.

امگا 3 بهتر است یا امگا 3 6 9؟

پاسخ به سوال امگا 3 بهتر است یا امگا 3 6 9 بستگی به وضعیت فیزیولوژیک و رژیم غذایی فرد دارد:

• زمانی امگا 3 بهتر است که: هدف شما کاهش التهاب، بهبود سلامت قلبی-عروقی، بهبود تمرکز یا کاهش چربی خون باشد. از آنجا که اکثر مردم دچار کمبود شدید امگا 3 و اشباع‌شدگی از امگا 6 هستند، مصرف امگا 3 خالص از نظر بالینی توصیه بهتری است.
• زمانی امگا 3 6 9 بهتر است که: فرد در رژیم غذایی خود به هیچ وجه از روغن‌های سالم (مثل روغن زیتون، مغزها و ماهی) استفاده نمی‌کند و به‌دنبال یک مکمل عمومی برای حفظ سلامت پوست و مو و عملکردهای پایه بدن است.

سخن پایانی

در این مقاله دریافتیم که فرق امگا 3 و امگا 6 در واقع مرز میان کنترل و تحریک التهاب در بدن است. در حالی‌که هر دو برای بقا ضروری هستند، اما راز سلامتی در "تعادل" نهفته است، نه صرفاً "مصرف". امگا 3 به‌عنوان یک ناجی ضدالتهاب عمل می‌کند، در حالی‌که امگا 6 در صورت مصرف خارج از تعادل، می‌تواند به مسیرهای بیماری‌زا ختم شود. برای غلبه بر التهاب‌های پنهان، تمرکز بر افزایش منابع امگا ۳ و کاهش روغن‌های صنعتی حاوی امگا ۶ توصیه می‌شود.

همچنین دانستیم که فرق امگا 3 با امگا 3 6 9 در اولویت‌بندی نیازهای بدن نهفته است؛ جایی که اکثر انسان‌ها به‌دلیل سبک زندگی مدرن، بیش از هر چیز به دوزهای متمرکز امگا 3 نیاز دارند تا تعادل از دست رفته بیوشیمیایی خود را بازیابند. انتخاب آگاهانه بین این مکمل‌ها می‌تواند تضمین‌کننده سلامت قلب، مغز و سیستم ایمنی شما در درازمدت باشد.

برای مشاهده قیمت و خرید بهترین مکمل‌های امگا 3 می‌توانید به داروکده مراجعه کنید. داروخانه آنلاین داروکده به‌عنوان نخستین و بزرگ‌ترین مرجع آنلاین داروخانه‌ای کشور، فعالیت خود را از سال ۱۳۸۸ تحت نظارت معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران آغاز نموده است.

داروکده با کسب نماد اعتماد الکترونیک ۵ ستاره، بستری امن و استاندارد را برای دسترسی هم‌وطنان سراسر کشور به محصولات سلامت‌محور غیر دارویی، با تضمین قطعی اصالت و کیفیت کالا فراهم آورده است.

تعهد ما در داروکده فراتر از عرضه کالا بوده و بر پایه توانمندسازی مخاطبان استوار است؛ به‌همین منظور، مجله علمی داروکده با تکیه بر دانش داروسازان و متخصصین تغذیه، جدیدترین پژوهش‌های جهانی را در قالب مقالات کاربردی در اختیار شما قرار می‌دهد. این رویکرد علمی در کنار خدمات مشاوره تخصصی آنلاین و تلفنی، مسیری روشن برای اتخاذ تصمیمات آگاهانه و ارتقای کیفیت زندگی کاربران ایجاد کرده است.

تیم علمی داروکده همواره مشتاق دریافت دیدگاه‌ها و پیشنهادات سازنده شما هستند و از طریق بخش پرسش و پاسخ یا به‌صورت تلفنی، به تمامی سوالات شما پاسخ خواهند داد. همراهی با داروکده، انتخابی هوشمندانه برای تجربه خریدی ایمن و بهره‌مندی از پشتیبانی تیم متخصص در تمامی مراحل مسیر سلامتی شماست.

:References

Simopoulos AP. The importance of the ratio of omega-6/omega-3 essential fatty acids. Biomed Pharmacother. 2002;56(8):365-379. doi:10.1016/s0753-3322(02)00253-6

Calder PC. Omega-3 fatty acids and inflammatory processes. Nutrients. 2010;2(3):355-374. doi:10.3390/nu2030355

Harris WS. Omega-3 fatty acids and cardiovascular disease: a case for omega-3 index as a new risk factor. Pharmacol Res. 2007;55(3):217-223. doi:10.1016/j.phrs.2007.01.013

Patterson E, Wall R, Fitzgerald GF, Ross RP, Stanton C. Health implications of high dietary omega-6 polyunsaturated Fatty acids. J Nutr Metab. 2012;2012:539426. doi:10.1155/2012/539426

DiNicolantonio JJ, O'Keefe JH. Importance of maintaining a low omega-6/omega-3 ratio for reducing inflammation. Open Heart. 2018;5(2):e000946. Published 2018 Nov 26. doi:10.1136/openhrt-2018-000946

Kris-Etherton PM, Harris WS, Appel LJ; American Heart Association. Nutrition Committee. Fish consumption, fish oil, omega-3 fatty acids, and cardiovascular disease. Circulation. 2002;106(21):2747-2757. doi:10.1161/01.cir.0000038493.65177.94

National Institutes of Health (NIH). Omega-3 Fatty Acids: Fact Sheet for Health Professionals. 2023. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Omega3FattyAcids-HealthProfessional/

Innes JK, Calder PC. Marine Omega-3 (N-3) Fatty Acids for Cardiovascular Health: An Update for 2020. Int J Mol Sci. 2020;21(4):1362. Published 2020 Feb 18. doi:10.3390/ijms21041362

Harvard T.H. Chan School of Public Health. Omega-3 Fatty Acids: An Essential Contribution. https://nutritionsource.hsph.harvard.edu/what-should-you-eat/fats-and-cholesterol/types-of-fat/omega-3-fats/

Saini RK, Keum YS. Omega-3 and omega-6 polyunsaturated fatty acids: Dietary sources, metabolism, and significance - A review. Life Sci. 2018;203:255-267. doi:10.1016/j.lfs.2018.04.049