کمبود کدام ویتامین باعث خشکی دهان می شود؟

خشکی دهان که شاید در ابتدا مشکل بی اهمیتی جلوه کند، در صورت تداوم و بدتر شدن می تواند بر کیفیت زندگی افراد اثرگذار باشد. این عارضه نه تنها باعث احساس ناراحتی و اختلال در جویدن، بلع و تکلم می‌شود، بلکه می‌تواند سلامت دهان و دندان‌ها را نیز تهدید کند.

با اینکه علت خشکی دهان می تواند شامل موارد ساده ای مانند کم آبی بدن تا شرایط پیچیده تری نظیر بیماری های مزمن و عوارض دارویی باشد، ما در این مقاله با نگاه تغذیه ای به بررسی ارتباط کمبود ویتامین ها و خشکی دهان می پردازیم.
 

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• خشکی هان چیست و چه عوارضی دارد؟
• علت خشکی دهان
• خشکی دهان و کمبود ویتامین

مدت زمان تقریبی مطالعه: 4 دقیقه
 

خشکی دهان چیست و چه عوارضی دارد؟

خشکی دهان یا Xerostomia به حالتی گفته می‌شود که ترشح بزاق از غدد بزاقی به میزان کافی کاهش یافته باشد و باعث احساس خشکی در دهان شود. این حالت می‌تواند ناشی از کمبود تولید بزاق (هیپوسالیا)، تغییر کیفیت بزاق، یا ترکیبی از هر دو باشد.

بزاق نقش حیاتی در حفظ سلامت دهان، تسهیل جویدن و بلع، کنترل رشد باکتری‌ها و محافظت از دندان‌ها و لثه‌ها ایفا می‌کند. بنابراین کاهش آن، حتی جزئی، می‌تواند پیامدهای قابل توجهی داشته باشد و مجموعه‌ای از مشکلات فیزیکی و بهداشتی ایجاد کند:

1. اختلال در جویدن و بلع: بزاق کمک می‌کند تا غذا لغزنده شده و راحت‌تر جویده و بلعیده شود. کاهش بزاق باعث سخت‌تر شدن جویدن و بلع، به‌ویژه غذاهای خشک یا نان، می‌شود.

2. اختلال در تکلم: بزاق نقش روان‌کننده دارد و خشکی دهان می‌تواند باعث سختی در صحبت کردن و خشکی صدا شود.

3. افزایش خطر پوسیدگی و بیماری لثه: بزاق با باکتری‌ها مبارزه می‌کند و مینای دندان را محافظت می‌کند. کاهش بزاق منجر به افزایش پوسیدگی دندان، التهاب لثه و زخم‌های دهانی می‌شود.

4. اختلال در حس چشایی: بزاق محلول کردن مولکول‌های طعم‌دهنده و انتقال آن‌ها به گیرنده‌های چشایی را تسهیل می‌کند. خشکی دهان می‌تواند حس چشایی را کاهش دهد و تجربه خوردن غذا را مختل کند.

5. خطر عفونت‌های دهانی: خشکی دهان محیطی مناسب برای رشد قارچ‌ها و باکتری‌ها ایجاد می‌کند که می‌تواند منجر به عفونت‌های دهانی مانند برفک شود.
 

تاثیر خشکی دهان بر زندگی روزمره

به دلیل نقش حیاتی بزاق در فرآیندهای اساسی دهان، خشکی دهان می‌تواند کیفیت زندگی را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. افراد مبتلا ممکن است در خوردن، صحبت کردن، خوابیدن و حتی تمرکز روزانه مشکل داشته باشند.

علاوه بر این، احساس خشکی مزمن و ناراحتی در دهان می‌تواند باعث کاهش اعتماد به نفس و اضطراب اجتماعی شود، زیرا صحبت کردن و لبخند زدن همراه با احساس ناراحتی دشوار است. در مجموع، خشکی دهان نه تنها یک مشکل فیزیکی، بلکه یک عامل مهم در اختلال عملکرد و کیفیت زندگی روزمره است.
 

علت خشکی دهان

همانطور که اشاره شد، خشکی دهان و کمبود بزاق دهان با هم ارتباط دارند؛ با این وجود عوامل مختلفی می توانند زمینه ساز این مشکل باشند. در ادامه به طور خلاصه بررسی می کنیم که علت خشکی دهان از چیست؟

• داروها: بسیاری از داروها مانند داروهای ضدافسردگی، داروهای ضداحتقان و کاهنده فشار خون می‌توانند ترشح بزاق را کاهش دهند.
• بیماری‌های مزمن: بیماری‌هایی همچون دیابت، آلوپسی آره‌تا و بیماری‌های خودایمنی مانند سندروم شوگرن می‌توانند عملکرد غدد بزاقی را مختل کرده و منجر به خشکی دهان شوند.
• کم‌آبی بدن: کمبود مایعات در بدن می‌تواند باعث کاهش ترشح بزاق و خشکی دهان شود.
• عفونت‌ها و التهاب‌ها: عفونت‌های دهانی، التهاب لثه یا دندان‌ها نیز می‌توانند به خشکی دهان منجر شوند.
   

خشکی دهان و کمبود ویتامین

در صورتی که رژیم غذایی متنوع و متعادل باشد و منابع مختلف غذایی همچون میوه‌ها، سبزیجات، محصولات لبنی، گوشت و حبوبات به اندازه کافی مصرف شوند، بروز خشکی دهان در اثر کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی به راحتی اتفاق نمی افتد.

با این حال، در رژیم های غذایی دارای محدودیت مانند گیاه‌خواری یا افرادی که دچار مشکلات جذب مواد مغذی هستند، ممکن است این کمبودها رخ دهند.

با وجودی که علل متعددی می‌تواند زمینه‌ساز خشکی دهان شود، در اینجا به مهم ترین علل تغذیه ای و کمبودهای ویتامینی که باعث خشکی دهان می شوند، می پردازیم.
 

کمبود ویتامین آ

ویتامین A یکی از ویتامین‌های محلول در چربی است که نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت اپیتلیوم (بافت پوششی) و غشای مخاطی دارد. این ویتامین در فرایند ترمیم و بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده دهان و نیز عملکرد غدد بزاقی نقش حیاتی ایفا می‌کند.

ویتامین آ از طریق تنظیم ترشح بزاق و حفظ سلامت غدد بزاقی به کاهش خشکی دهان کمک می‌کند. این ویتامین همچنین در ساخت و نگهداری سلول‌های اپیتلیال در دهان و گلو نقش دارد که برای رطوبت دهان و پیشگیری از آسیب به بافت‌های دهانی ضروری است.

کمبود ویتامین A می‌تواند باعث خشکی دهان و آسیب به بافت‌های مخاطی در دهان شود. با کاهش تولید بزاق و خشکی دهان، بافت‌های دهانی می‌توانند به طور قابل توجهی آسیب ببینند و مستعد عفونت شوند. این کمبود می‌تواند باعث التهاب لثه‌ها و ایجاد احساس ناراحتی در دهان شود. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که کمبود ویتامین A همچنین می‌تواند ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده دهان را به تأخیر انداخته و باعث خشکی و مشکلات دیگر در نواحی دهانی شود
 

کمبود ویتامین‌های گروه ب

ویتامین‌های گروه B برای متابولیسم سلولی، سلامت غدد بزاقی و تولید بزاق ضروری هستند. این ویتامین‌ها برای عملکرد طبیعی سلول‌های دهانی و ترشح بزاق به طور مستقیم تأثیرگذارند. ویتامین‌های گروه B همچنین در حفظ سلامت مخاط دهان و کاهش التهاب‌های دهانی نقش دارند. این ویتامین‌ها به طور خاص برای تسهیل فرآیندهای بیوشیمیایی در دهان و ترمیم بافت‌ها مهم هستند.

پس اگر می پرسید کمبود کدام ویتامین باعث خشکی دور دهان می شود، باید اشاره کرد که خشکی و ترک دور دهان معمولاً با کمبود ویتامین‌های گروه B به ویژه ویتامین های ب2 و ب3 مرتبط است، زیرا این ویتامین‌ها در متابولیسم سلولی و حفظ سلامت پوست و مخاط نقش حیاتی دارند.

کمبود ویتامین B2 یا ریبوفلاوین می تواند به التهاب مخاط دهان و التهاب و ترک خوردگی گوشه‌های دهان منجر می‌شود و در نتیجه خشکی و درد در اطراف لب‌ها ایجاد ‌کند.

کمبود ویتامین B3 یا نیاسین هم در موارد شدید می‌تواند به پلاگر منجر شود که شامل خشکی و التهاب پوست اطراف دهان است

علاوه بر این ها، کمبود ویتامین B12 نیز با مشکلاتی نظیر زبان سوزان و التهاب لثه ارتباط دارد و باعث تشدید خشکی دهان می شود.
 

کمبود ویتامین سی

ویتامین C نه تنها یک آنتی‌اکسیدان قوی محسوب می شود، بلکه برای تولید کلاژن و حفظ سلامت لثه‌ها و دندان‌ها نیز حیاتی است. این ویتامین در ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده و حفظ سلامت بافت‌های مخاطی دهان نقش مهمی دارد.

فقدان ویتامین سی کافی می‌تواند منجر به ضعف در ساختار بافت‌های همبند دهان و کاهش قدرت ترمیمی آن‌ها شود. این ویتامین همچنین در تقویت سیستم ایمنی بدن تأثیرگذار است که در مقابله با عفونت‌ها و التهاب‌های دهانی نقش دارد.

کمبود ویتامین ث در دهان در شرایط حاد به صورت بیماری اسکروی بروز پیدا می کند که یکی از علائم آن خونریزی لثه‌ و حساسیت زیاد در دهان است. این بیماری ممکن است به خشکی دهان و التهاب در بافت‌های دهانی منجر شود.

دیگر علائم کمبود ویتامین C شامل درد و التهاب لثه‌ها، زخم‌های دهانی و تغییر در ظاهر دندان‌ها است. در نتیجه، کمبود این ویتامین می‌تواند به‌طور مستقیم سلامت دهان را تحت تأثیر قرار دهد و خشکی و درد در دهان ایجاد کند
 

کمبود ویتامین D3

ویتامین د3 به عنوان یک ویتامین محلول در چربی، برای تنظیم سیستم ایمنی بدن و کاهش التهاب در بافت‌ها نقش اساسی دارد. این ویتامین به جذب کلسیم در بدن کمک کرده و سلامت دندان‌ها و لثه‌ها را تقویت می‌کند.

همچنین ویتامین D به‌طور غیرمستقیم در تنظیم فرآیندهای التهابی دهان تأثیر می‌گذارد و در کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های لثه نقش مهمی دارد. این ویتامین همچنین برای حفظ سطح صحیح و عملکرد غدد بزاقی ضروری است.

بدین ترتیب، افراد با کمبود ویتامین د3 ممکن است بیشتر در معرض مشکلات دهانی مانند التهاب لثه‌ها و بیماری‌های دندانی قرار بگیرند که می‌تواند به خشکی دهان و دردهای مرتبط یا آن، منجر شود.
 

کمبود آهن

آهن برای تولید هموگلوبین در خون ضروری است و به تأمین اکسیژن به بافت‌ها کمک می‌کند. این عنصر معدنی به عملکرد صحیح سیستم ایمنی و فرآیندهای بیوشیمیایی در بدن کمک می‌کند و همانطور که می دانید کمبود آن با کم خونی ناشی از فقر آهن ارتباط مستقیم دارد. اما آیا کمبود آهن باعث خشکی دهان می شود؟

در پاسخ باید اشاره کنیم که آهن برای سلامتی بافت‌های دهانی و غدد بزاقی اهمیت دارد و می‌تواند به بهبود عملکرد غدد بزاقی در ترشح بزاق و پیشگیری از خشکی دهان کمک کند.

در نتیجه، کمبود آهن می‌تواند به مشکلات مختلفی از جمله خشکی دهان و التهاب مخاط دهان منجر شود. این کمبود باعث مشکلاتی مانند زبان زرد و نازک، زخم‌های دهانی و کاهش ترشح بزاق و افت کیفیت آن می‌شود.

کمبود روی یا زینک

روی یکی از مواد معدنی است که در بسیاری از فرآیندهای بیوشیمیایی بدن، از جمله تولید پروتئین‌ها، ترمیم بافت‌ها و عملکرد سیستم ایمنی نقش دارد. این ماده معدنی در حفظ سلامت غدد بزاقی و تولید بزاق نیز مؤثر است و به بهبود مقاومت بدن در برابر عفونت‌های دهانی کمک می‌کند.

کمبود زینک می‌تواند باعث کاهش ترشح بزاق، کاهش مقاومت مخاط دهان در برابر عفونت‌ها و التهاب‌های دهانی شود. این کمبود به‌ویژه در افراد مبتلا به آفت دهانی و التهاب لثه‌ها مشاهده می‌شود. کمبود روی همچنین باعث کاهش قدرت ترمیم بافت‌ها در دهان و افزایش خطر ابتلا به خشکی دهان و دیگر مشکلات دهانی می شود.  

درمان خانگی خشکی دهان

درمان خشکی دهان که به دلیل کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی ایجاد شده است، بیشتر بر جبران کمبودهای تغذیه‌ای و بهبود عملکرد غدد بزاقی تمرکز دارد و شامل چند راهکار اصلی است:
 

اصلاح رژیم غذایی

مصرف منابع غذایی غنی از ویتامین‌ها و مواد معدنی ضروری برای سلامت دهان مانند ویتامین A (هویج، کدو حلوایی، سبزیجات برگ سبز)، ویتامین‌های گروه B (گوشت، تخم‌مرغ، لبنیات، حبوبات)، ویتامین C (میوه‌ها و سبزیجات تازه)، ویتامین D (ماهی چرب، تخم‌مرغ، نور خورشید)، آهن (گوشت قرمز، حبوبات) و روی (گوشت، غذاهای دریایی، مغزها و حبوبات) به افزایش بزاق و ترمیم التهاب و زخم ناشی از خشکی دهان کمک می کند.
 

مکمل‌های تغذیه‌ای

در صورت کمبود شدید یا عدم جذب کافی مواد مغذی از رژیم غذایی، ممکن است در کنار یک رژیم غذایی اصولی، به مولتی ویتامین ها نیاز داشته باشید. مصرف مکمل‌ها تحت نظر پزشک یا کارشناس تغذیه می‌تواند سریع‌تر کمبود را جبران کرده و خشکی دهان را کاهش دهد.
 

افزایش ترشح بزاق و رطوبت دهان

نوشیدن آب به میزان کافی و استفاده از آدامس بدون قند یا قرص‌های ترشح‌کننده بزاق می‌تواند خشکی دهان را موقتاً کاهش دهد و فرآیند جویدن و بلع را آسان‌تر کند. این اقدامات به ویژه در دوران درمان کمبود ویتامین‌ها مفید است.
 

مراقبت‌های دهانی و پیشگیری از عفونت

حفظ بهداشت دهان با مسواک زدن منظم، استفاده از دهانشویه بدون الکل و جلوگیری از مصرف مواد تحریک‌کننده مانند دخانیات و الکل می‌تواند خطر عفونت‌های دهانی و التهاب لثه را کاهش دهد و به بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده کمک کند.
 

پیگیری پزشکی و آزمایشات دوره‌ای

بررسی سطح ویتامین‌ها و مواد معدنی در خون و پیگیری درمان توسط پزشک یا متخصص تغذیه برای اطمینان از جبران کامل کمبودها و جلوگیری از عود خشکی دهان ضروری است.

این درمان‌ها معمولاً در ترکیب با هم بیشترین اثر را دارند؛ اصلاح رژیم غذایی و مکمل‌ها نقش اصلی در رفع علت کمبود دارند، در حالی که افزایش ترشح بزاق و مراقبت دهانی به کاهش علائم خشکی و بهبود کیفیت زندگی کمک می‌کند.
 

کلام آخر

در نهایت بررسی علل خشکی دهان حاکی از این است که کمبود برخی ویتامین ها و مواد معدنی در صورت نادیده گرفته شدن می تواند به طور مستقیم یا غیر مستقیم با کاهش میزان و کیفیت بزاق، خشکی دهان، ایجاد التهاب مخاط و تاخیر در ترمیم بافت دهان در ارتباط باشد که بافت پوششی آن به طور مستمر در معرض انواع آسیب ها قرار دارد.

داروخانه آنلاین داروکده یک مرکز معتبر و دارنده مجوز از دانشگاه علوم پزشکی ایران، انواع مکمل های تغذیه ای، بهداشتی و فرآورده های طبیعی سلامت محور را با ضمانت سلامت، اصالت و کیفیت در اختیار شما عزیزان قرار می دهد تا متناسب با نیاز خود از آن ها بهره مند شوید.

ضمن اینکه، تیم علمی داروکده با حضور فعال متخصصان داروسازی و کارشناسان ارشد تغذیه، امکان مشاوره تلفنی رایگان را برای راهنمایی های هر چه بیشتر به شما فراهم نموده است.

این مقاله هم به عنوان بخشی از مجله علمی داروکده، با این هدف نگارش شده بود که اطلاعات علمی درباره دلایل تغذیه ای خشکی دهان را گردآوری نموده و در اختیار شما قرار دهد.  

لذا امیدواریم از مطالب فوق نهایت استفاده را برده باشید و در صورت داشتن هرگونه سوال، با تیم علمی ما در ارتباط باشید.
 

:References

Chaudhury S. Effects of Vitamin Deficiencies on Oral Health. Indian Journal of Public Health Research & Development. 2019 Nov 1;10(11)

van Eijk J, van Campen JP, van der Jagt H, Beijnen JH, Tulner LR. Prevalence of xerostomia and its relationship with underlying diseases, medication, and nutrition: a descriptive observational study. Journal of the American Geriatrics Society. 2013 Oct;61(10):1836-7

Gil-Montoya JA, Silvestre FJ, Barrios R, Silvestre-Rangil J. Treatment of xerostomia and hyposalivation in the elderly: A systematic review. Medicina oral, patologia oral y cirugia bucal. 2016 Mar 31;21(3):e355

Lešic S, Ivaniševic Z, Špiljak B, Tomas M, Šoštaric M, Vˇcev A. THE IMPACT OF VITAMIN DEFICIENCIES. OHASAJOURNAL

Mulla SA, Ansari A, Bhattacharjee M, Patil AH, Methal SA. Oral manifestations of nutritional deficiencies: a micro review of macro issues in the mouth. Oral Maxillofac Pathol J. 2023 Jul 1;14(2):217-9

Wang Y, Jia S, Xu K, Ma S, Jiao K, Wu G, Tay FR, Zhang T, Niu L. A Population‐Based Study of the Association Among Dry Mouth, Vitamin B2, and Mortality. Journal of Oral Rehabilitation. 2025 Apr;52(4):464-73