قرص پابا چیست؟

در عرصه وسیع و پیچیده بیوشیمی و تغذیه، ترکیباتی وجود دارند که نقش‌های متعددی در سلامت و بیماری ایفا می‌کنند و توجه محققین و متخصصان سلامت را به خود جلب کرده‌اند. یکی از این ترکیبات، پارا آمینو بنزوئیک اسید (Para Amino benzoic Acid) است که به اختصار PABA نامیده می‌شود.

پابا یک مولکول آلی با اهمیت زیستی است که از لحاظ ساختاری به ویتامین‌های گروه B نزدیک است و گاهی به‌عنوان یک شبه‌ویتامین یا ویتامین Bx شناخته می‌شود. قرص پابا، به‌عنوان یک مکمل غذایی، به‌ویژه به‌دلیل پتانسیل آن در بهبود سلامت پوست و کاهش سرعت سفید شدن موها، موضوع بحث‌ها و پژوهش‌های گسترده‌ای در دهه‌های اخیر بوده است.

این مقاله با هدف ارائه یک بررسی جامع و کاملا علمی و تخصصی درباره قرص پابا، مکانیسم‌های عمل، کاربردهای بالینی و جنبه‌های ایمنی آن تدوین شده است.
 

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• پابا چیست؟
• قرص پابا برای چیست؟
• قرص پابا برای سفیدی مو
• دوز مصرف معمول پابا
• عوارض قرص پابا چیست؟
• هشدار و احتیاط مصرف قرص پابا
• منع مصرف قرص پابا

مدت زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه
 

پابا چیست؟

پارا آمینو بنزوئیک اسید یک ترکیب آلی و یک آمین آروماتیک است که به‌طور طبیعی در برخی مواد غذایی مانند غلات، تخم مرغ، شیر و گوشت یافت می‌شود. این ماده از نظر شیمیایی به ویتامین‌های گروه B به‌ویژه اسید فولیک (فولات یا ویتامین B9) شباهت دارد.

در حقیقت، پابا یک پیش‌ساز برای تولید فولیک اسید توسط میکروارگانیسم‌ها، از جمله باکتری‌های مفید موجود در روده انسان است. برای آشنایی بیشتر با فولیک اسید و اثرات آن، به مقاله "همه چیز درباره ویتامین B9 یا فولیک اسید" تالیف و ترجمه دکتر الهه عبدالهی (دکتر داروساز) مراجعه نمایید.

بدن انسان برخلاف برخی باکتری‌ها، قادر به سنتز فولیک اسید از پابا نیست و باید فولات را از طریق رژیم غذایی به‌دست آورد؛ از این رو، پابا برای انسان یک ویتامین ضروری به‌معنای کلاسیک کلمه محسوب نمی‌شود. نقش‌های بیولوژیکی اصلی پابا در انسان اغلب با خواص آنتی‌اکسیدانی آن مرتبط است.
 

قرص پابا برای چیست؟

فواید قرص پابا عمدتا از نظر نقش آن به‌عنوان یک آنتی‌اکسیدان، پیش‌ساز فولات در باکتری‌ها و توانایی آن در تعامل با متابولیسم رنگدانه‌ها و بافت همبند در بدن بررسی شده است. خواص قرص پابا که در مطالعات علمی مورد توجه قرار گرفته‌اند، شامل موارد زیر است:

1. نقش در سلامت و کمک به رنگدانه‌سازی مو  (Hair Pigmentation)

یکی از شناخته‌شده‌ترین کاربردهای سنتی و مورد پژوهش قرص پابا، سفیدی مو است. مطالعاتی در اواسط قرن بیستم، از جمله گزارش‌هایی که روی مدل‌های حیوانی و نمونه‌های انسانی انجام شد، نشان دادند که دریافت مکمل با دوزهای بالای پابا ممکن است در برخی موارد باعث بازگشت رنگ به موهای سفید (Repigmentation) شود.

این اثر احتمالا به‌دلیل ارتباط پابا با متابولیسم تیروزین (پیش‌ساز ملانین، رنگدانه مو) و یا نقش آن در عملکرد سلول‌های رنگدانه ساز (ملانوسیت‌ها) است، اگرچه مکانیسم دقیق و کارایی آن در تمام افراد به‌طور کامل روشن نیست و نتایج متغیر بوده‌اند. همچنین هیچ مطالعه‌ی بالینی مدرن یا کنترل‌شده این یافته‌ها را تایید نکرده است.

بنابراین شاید مصرف پابا برای جلوگیری از سفیدی زودرس موها منطقی باشد؛ اما برای بازگرداندن رنگ به حالت قبل، اثرات دقیق آن جای بحث و مطالعات دقیق‌تری دارد. در صورت تمایل به کسب اطلاعات بیشتر در مورد رفع سفیدی مو در طب سنتی، به مقاله "رفع سفیدی مو از ریشه" که توسط خانم دکتر الهام محمدخانلو (متخصص داروساز سنتی) تالیف و گردآوری شده است، مراجعه نمایید.
 

2.  تانسیل درمانی در بیماری پیرونی  (Peyronie's Disease)

بیماری پیرونی یک اختلال بافت همبند است که با تشکیل پلاک‌های فیبروتیک در آلت تناسلی مشخص می‌شود. چندین مطالعه بالینی نشان داده‌اند که مکمل‌های پتاسیم پابا (Potaba) یا پابا کا ممکن است در کاهش اندازه پلاک، کاهش انحنا و بهبود علائم مرتبط با این بیماری موثر باشد.

اعتقاد بر این است که پابا ممکن است از طریق مکانیسم‌هایی مانند افزایش فعالیت مونوآمین اکسیداز (MAO)، اثرات آنتی‌فیبروتیک، و تاثیر بر تعادل کلاژن در ناحیه آسیب‌دیده، به این هدف کمک کند.
 

3. خواص آنتی‌اکسیدانی، محافظت از پوست و کمک به رفع اختلالات پوستی

پابا به‌عنوان یک جاذب نور UV و یک آنتی‌اکسیدان عمل می‌کند. اگرچه استفاده از آن در کرم‌های ضد آفتاب به‌دلیل نگرانی از واکنش‌های آلرژیک تا حدود زیادی کاهش یافته و از دهه ۱۹۹۰ به بعد تقریبا از فرمولاسیون‌های ضدآفتاب حذف شده، مصرف خوراکی آن ممکن است به‌واسطه خواص آنتی‌اکسیدانی در کاهش استرس اکسیداتیو و حفاظت از سلول‌ها در برابر آسیب‌های رادیکال‌های آزاد نقش داشته باشد. این خاصیت می‌تواند در کند کردن روند پیری پوست مفید باشد.

علاوه بر محافظت در برابر اشعه فرابنفش، ادعا می‌شود که PABA به رفع مشکلات پوستی مرتبط با سفت شدن، تجمع بافت و تغییر رنگ کمک می‌کند؛ هرچند هنوز مشخص نیست که این ترکیب چگونه ممکن است این شرایط را بهبود بخشد. پابا به‌عنوان یک درمان احتمالی برای اسکلرودرما، بیماری خودایمنی که باعث سفت شدن پوست و رسوب فیبروز در اندام‌ها می‌شود، شناسایی شده است.

یک مطالعه گذشته‌نگر بر روی 467 نفر مبتلا به اسکلرودرما نشان داد که 90 درصد از کسانی که مکمل‌های پتاسیم PABA دریافت کردند، در مقایسه با 20 درصد از گروه کنترل، نرمی خفیف، متوسط یا قابل توجهی در پوست خود تجربه کردند.

با این وجود، این یکی از تنها مطالعات انجام شده در این زمینه بوده و بیش از 30 سال پیش انجام شده است. تحقیقات دیگر نشان داده‌اند که قرص پابا هیچ تاثیری بر سفت شدن پوست مرتبط با اسکلرودرما ندارد، بنابراین پژوهش‌های بیشتری در این زمینه لازم است.

در نهایت، قرص پابا اغلب به‌عنوان درمانی برای ویتیلیگو (Vitiligo) تبلیغ می‌شود، وضعیتی که با کاهش رنگدانه (دپیگمانتاسیون) و لکه‌های سفید روی پوست مشخص می‌شود. اگرچه برخی از افراد مبتلا به این اختلال ادعا می‌کنند که مکمل‌های PABA کمک‌کننده هستند، اما مطالعات علمی محدودی این ادعا را تایید می‌کنند.
 

قرص پابا برای سفیدی مو

استفاده از قرص پابا برای رفع سفیدی مو یکی از دلایل اصلی توجه به این مکمل است. مکانیسم عملکرد قرص پابا برای سفیدی مو به احتمال زیاد به‌دلیل اثر آن بر مسیرهای متابولیک مرتبط با رنگدانه‌ها است. در برخی موارد، سفید شدن زودرس مو (Greying) با کمبود ویتامین‌های گروه B، از جمله فولات، مرتبط است.

از آنجایی که پابا در میکروارگانیسم‌ها به فولات تبدیل می‌شود و همچنین به‌طور مستقیم بر مسیرهای بیوشیمیایی تیروزین تاثیر می‌گذارد، مصرف دوزهای بالای آن ممکن است در اصلاح برخی از کمبودهای زمینه‌ای یا تحریک ملانوسیت‌ها موثر باشد. با این حال، لازم است تاکید شود که:

- اثر آن متغیر است: موفقیت در بازگرداندن رنگ مو به‌طور کامل یا دائمی نیست و به عواملی مانند سن فرد، علت سفیدی مو و مدت زمان ابتلا به آن بستگی دارد.

- دوزهای بالا مورد نیاز است: گزارش‌های موفقیت‌آمیز اولیه اغلب شامل دوزهای بسیار بالا (چند گرم در روز) بودند که ممکن است با خطر عوارض جانبی همراه باشد.

- شواهد محدود است: پژوهش‌های اخیر و با کیفیت بالا در مقیاس وسیع که به‌طور قطعی اثربخشی آن را ثابت کند، محدود است.
 

دوز مصرف معمول پابا

اگرچه دوز مصرف مکمل‌ها بسته به برند و هدف متغیر است، دوزهای 100 تا 1000 میلی‌گرم در روز برای مکمل‌های عمومی و تا 12–24 گرم در درمان پیرونی در مطالعات گذشته استفاده شده‌اند. طبق گزارش FDA Adverse Event Database (2020)، دوزهای بالاتر از 8 گرم در روز، خطر نارسایی کبدی و هیپوگلایسمی را افزایش می‌دهد. برای استفاده عمومی به‌عنوان یک مکمل غذایی، دوزهای پایین‌تر رایج است که معمولا عوارض جانبی جدی ندارد.
 

عوارض قرص پابا چیست؟

همانند هر مکمل یا دارویی، مصرف قرص پابا ممکن است با برخی عوارض همراه باشد، به‌خصوص در دوزهای بالا یا در مصرف طولانی مدت. عوارض قرص پابا که در منابع علمی گزارش شده‌اند شامل موارد زیر است:

عوارض شایع‌تر:

• اختلالات گوارشی: شامل تهوع، استفراغ، درد شکم و از دست دادن اشتها.
• واکنش‌های حساسیتی: بثورات پوستی (راش)، خارش و در موارد نادر، واکنش‌های آلرژیک.

عوارض نادر اما جدی‌تر (در دوزهای بالا):

• مشکلات کبدی (هپاتوتوکسیسیتی): گزارش‌هایی مبنی بر افزایش آنزیم‌های کبدی و حتی موارد نادر از نارسایی کبدی با مصرف دوزهای بسیار بالا (مانند مصرف در دوزهای درمانی بیماری پیرونی) وجود دارد.
• اختلالات خونی: در دوزهای بسیار بالا، ممکن است بر سیستم خونی تاثیر بگذارد.
   

هشدار و احتیاط مصرف قرص پابا

احتیاط‌های مهمی برای مصرف مکمل پابا وجود دارد که مصرف‌کنندگان و متخصصان سلامت باید به آن‌ها توجه کنند:

- دوز مصرف: دوزهای مورد استفاده در مطالعات درمانی (مانند بیماری پیرونی) اغلب بسیار بالاتر از دوزهای موجود در مکمل‌های غذایی عمومی است و باید تحت نظارت دقیق پزشکی باشد.

- مشکلات کبدی: افرادی که سابقه بیماری کبدی دارند یا از داروهایی استفاده می‌کنند که متابولیسم کبدی دارند، باید با احتیاط کامل از پابا (به‌ویژه در دوزهای بالا) استفاده کنند و عملکرد کبد آن‌ها بایست به‌طور منظم پایش شود. مواردی از سمیت کبدی کشنده با مصرف مکمل پتاسیم پابا یا Potaba در بیماری پیرونی گزارش شده است.

- تداخلات دارویی: پابا می‌تواند در اثربخشی برخی داروها تداخل ایجاد کند. به‌عنوان مثال، از نظر شیمیایی مشابه داروهای آنتی‌باکتریال سولفونامیدی (مانند سولفامتوکسازول) است و می‌تواند اثربخشی آن‌ها را کاهش دهد، زیرا باکتری‌ها پابا را بر سولفامیدها ترجیح می‌دهند. PABA می‌تواند با پروکائین و بنزوکائین نیز تداخل داشته باشد، زیرا هر دو از مشتقات پارا‌ آمینو بنزوئیک هستند.
 

منع مصرف قرص پابا

مصرف قرص پابا در موارد زیر توصیه نمی‌شود:

- حساسیت شناخته‌شده: افرادی که سابقه حساسیت یا آلرژی به پابا یا هر یک از اجزای این مکمل‌ها دارند.

- مصرف همزمان با سولفونامیدها: همانطور که ذکر شد، مصرف همزمان می‌تواند اثربخشی آنتی‌بیوتیک‌های سولفونامیدی را خنثی کند، بنابراین در حین مصرف این داروها باید از پابا پرهیز شود.

- بارداری و شیردهی: به‌دلیل نبود داده‌های کافی و ایمن در مورد ایمنی مصرف در این دوران‌ها، توصیه می‌شود دوزهای بالای پابا بدون مشورت پزشک استفاده نشود.

- نارسایی شدید کبدی یا کلیوی: به‌دلیل پتانسیل سمیت کبدی و مسیر دفع، در این بیماران باید اجتناب شود.
 

سخن پایانی

قرص پابا یا پارا آمینو بنزوئیک اسید، یک ترکیب زیست فعال با پتانسیل آنتی‌اکسیدانی و نقش‌های متابولیک پیچیده است که همچنان موضوع پژوهش‌های علمی است. شواهد علمی اولیه، به‌ویژه در ارتباط با قرص پابا برای سفیدی مو و درمان بیماری‌هایی نظیر پیرونی، نویدبخش بوده‌اند، اما این کاربردها اغلب نیازمند دوزهای بالایی هستند که باید با احتیاط فراوان و تحت نظارت پزشکی مصرف شوند.

علی‌رغم خواص مورد انتظار، محدودیت‌های شواهد با کیفیت بالا و نگرانی در مورد عوارض جانبی (به‌ویژه سمیت کبدی در دوزهای بالا) ایجاب می‌کند که قرص پابا نه به‌عنوان یک درمان قطعی، بلکه به‌عنوان یک مکمل با کاربردهای خاص و به‌عنوان کمک‌درمان در نظر گرفته شود. تحقیقات آتی برای روشن شدن مکانیسم‌های دقیق عمل و تایید ایمنی و کارایی پابا ضروری است.

انواع مکمل تخصصی مراقبت مو و همچنین تنوع گسترده‌ای از مکمل‌های پوست مو و ناخن را می‌توانید در داروکده بیابید. داروخانه آنلاین داروکده به‌عنوان نخستین و بزرگ‌ترین داروخانه آنلاین ایران، مرجعی قابل اطمینان برای تهیه انواع محصولات سلامت‌محور غیر دارویی بوده و متعهد به ارائه محصولات با تضمین کیفیت و اصالت است.

تعهد داروکده به ارائه تجربه‌ای امن، مطمئن و اصیل در خرید آنلاین، بر پایه‌های مستحکمی استوار است:

- نظارت مراجع معتبر: داروکده تحت نظارت معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران فعالیت می‌کند.

- اعتبار: کسب نماد اعتماد الکترونیک ۵ ستاره از وزارت صنعت، معدن و تجارت، مهر تاییدی بر شفافیت و پایبندی به اصول اخلاقی تجارت الکترونیک است.

این پشتوانه‌ها در کنار عملکرد، موجب جلب رضایت گسترده و اعتماد هموطنان در سراسر کشور شده است. داروکده با تکیه بر تیمی حرفه‌ای متشکل از داروسازان و کارشناسان ارشد تغذیه، خدمات خود را بر پایه دانش تخصصی بنا نهاده است.

با ارائه مشاوره رایگان تلفنی و آنلاین، به کاربران امکان داده می‌شود تا با اتکا به دانش متخصصان، انتخابی آگاهانه، هوشمندانه و متناسب با نیازهای فردی خود داشته باشند. به‌علاوه، مجله علمی داروکده یک ابتکار برجسته و یک منبع معتبر با هدف ارتقای دانش عمومی در حوزه سلامت است.

این مجله توسط تیم علمی اداره می‌شود و با استناد به جدیدترین پژوهش‌های علمی، مقالات دقیق، کاربردی و به‌روزی را در زمینه‌هایی نظیر مکمل‌های غذایی و بهبود سبک زندگی منتشر می‌کند. محتوای مجله نه‌تنها به پرسش‌های رایج پاسخ می‌دهد، بلکه مخاطب را در مسیر تصمیم‌گیری‌های هوشمندانه برای بهبود کیفیت زندگی یاری می‌رساند.

همچنین داروکده بستری برای ارتباط مستقیم و آسان میان کاربران و متخصصان فراهم آورده است. از طریق بخش پرسش و پاسخ آنلاین، می‌توانید سوالات، پیشنهادات یا انتقادات خود را مطرح کنید تا در کوتاه‌ترین زمان ممکن از راهنمایی‌های تخصصی تیم علمی بهره‌مند شوید.

از شما دعوت می‌کنیم با به‌اشتراک‌گذاری دیدگاه‌های سازنده خود، ما را در مسیر بهبود مستمر و ارتقای خدمات همراهی کنید.
 

:Reference

National Center for Biotechnology Information (2025). PubChem Compound Summary for CID 978, 4-Aminobenzoic Acid. Available from: https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/4-Aminobenzoic-Acid

Rossi M, Amaretti A, Raimondi S. Folate production by probiotic bacteria. Nutrients. 2011; 3(1):118-134. doi:10.3390/nu3010118

Sung CR, Kim KB, Lee JY, Lee BM, Kwack SJ. Risk Assessment of Ethylhexyl Dimethyl PABA in Cosmetics. Toxicol Res. 2019; 35(2): 131-136. doi:10.5487/TR.2019.35.2.131

Bilgutay AN, Pastuszak AW. Peyronie's disease: What's around the bend?. Indian J Urol. 2016; 32(1): 6-14. doi:10.4103/0970-1591.173107

Weidner W, Hauck EW, Schnitker J; Peyronie's Disease Study Group of Andrological Group of German Urologists. Potassium paraaminobenzoate (POTABA) in the treatment of Peyronie's disease: a prospective, placebo-controlled, randomized study. Eur Urol. 2005; 47(4):530-536. doi:10.1016/j.eururo.2004.12.022

Yale K, Juhasz M, Mesinkovska NA; Medication-Induced Repigmentation of Gray Hair: A Systematic Review. Skin Appendage Disord 21 January 2020; 6 (1): 1–10. doi: 10.1159/000504414

ZARAFONETIS CJ. Darkening of gray hair during para-amino-benzoic acid therapy. J Invest Dermatol. 1950;15(6):399-401. doi:10.1038/jid.1950.121

Kumar AB, Shamim H, Nagaraju U. Premature Graying of Hair: Review with Updates. Int J Trichology. 2018;10(5):198-203. doi:10.4103/ijt.ijt_47_18

Fisher AA. Sunscreen dermatitis: para-aminobenzoic acid and its derivatives. Cutis. 1992;50(3):190-192

Roy J, Carrier S. Acute hepatitis associated with treatment of Peyronie's disease with potassium para-aminobenzoate (Potaba). J Sex Med. 2008;5(12):2967-2969. doi:10.1111/j.1743-6109.2008.00918.x

Maddison JE, Watson DJ, Elliott J. 2008. Small Animal Clinical Pharmacology (Second Edition), Chapter 8 - Antibacterial drugs. Pages 148-185, ISBN 9780702028588. doi: 10.1016/B978-070202858-8.50010-5. Available from: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9780702028588500105