طریقه مصرف گیاه پنج انگشت برای تنظیم قاعدگی

بی‌نظمی در چرخه قاعدگی یکی از شایع‌ترین نگرانی‌های سلامت زنان در سنین باروری است و دلایل متعددی از جمله استرس، اختلالات هورمونی، سندروم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) و تغییرات سبک زندگی می‌توانند آن را تشدید کنند. در این میان، توجه به درمان‌های طبیعی و مبتنی بر داروهای گیاهی به‌ ویژه در میان زنانی که تمایل به اجتناب از درمان‌های هورمونی دارند، رو به افزایش است. یکی از شناخته‌شده‌ترین و پرکاربردترین گزینه‌ها در این حوزه، استفاده از گیاه پنج انگشت برای قاعدگی و تنظیم آن است. گیاه پنج انگشت به ‌عنوان یکی از گزینه‌های موثر در تنظیم عملکرد هورمونی و چرخه قاعدگی شناخته می‌شود.

در این مقاله ضمن ارائه توضیحاتی در خصوص گیاه پنج انگشت و خواص آن، نحوه مصرف صحیح این گیاه برای کمک به تنظیم قاعدگی بررسی شده است.

آنچه در این مقاله می‌خوانید:

• گیاه پنج انگشت چیست؟
• خواص گیاه پنج انگشت
• گیاه پنج انگشت برای تنظیم قاعدگی
• موارد کاربرد گیاه پنج انگشت در بی‌نظمی‌های قاعدگی
• طریقه مصرف گیاه پنج انگشت برای تنظیم قاعدگی
• نکات احتیاطی در مصرف گیاه پنج انگشت

مدت زمان تقریبی مطالعه: 6 دقیقه

گیاه پنج انگشت چیست؟

گیاه پنج انگشت (Vitex agnus-castus)، یک گیاه دارویی است که بیشتر به خاطر دارا بودن اثرات تنظیم‌کننده‌ هورمونی‌ در بدن زنان شناخته می‌شود. این گیاه بومی مناطق مدیترانه‌ای و آسیای مرکزی است و از میوه‌ی خشک‌شده‌ آن در تهیه دمنوش، عصاره، کپسول و قطره‌های دارویی استفاده می‌شود.

نام «پنج انگشت» به شکل ظاهری برگ‌های این گیاه اشاره دارد که شبیه دست انسان با پنج انگشت باز دیده می‌شوند. در طب سنتی، از ویتاگنوس برای درمان مشکلاتی مثل بی‌نظمی قاعدگی، سندروم پیش از قاعدگی (PMS)، دردهای پریود و حتی علائم یائسگی استفاده می‌شود.

اگرچه گیاه پنج انگشت خود حاوی هورمون نیست، اما روی هیپوفیز (غده‌ کنترل‌کننده‌ هورمون‌ها در مغز) تاثیر می‌گذارد و به تنظیم تولید هورمون‌هایی مثل پرولاکتین، پروژسترون و استروژن کمک می‌‌نماید. به همین دلیل است که بسیاری از زنان برای بهبود وضعیت سیکل قاعدگی خود، به مصرف این گیاه روی می‌آورند.

خواص گیاه پنج انگشت

گیاه پنج انگشت به دلیل تاثیراتش بر تعادل هورمونی در بدن، از دیرباز در طب سنتی برای بهبود وضعیت سلامت زنان به کار رفته است و می‌تواند تاثیرات قابل توجهی بر طیف وسیعی از مشکلات زنانه داشته باشد.

در ادامه به مهم‌ترین خواص پنج انگشت اشاره می‌کنیم:
 

1. کمک به کاهش علائم سندروم پیش از قاعدگی

سندروم پیش از قاعدگی (PMS) یکی از شایع‌ترین مشکلاتی است که گیاه پنج انگشت می‌تواند به کاهش علائم آن کمک نماید. این گیاه با کاهش سطح پرولاکتین، ممکن است در کاهش نوسانات خلقی، حساسیت سینه‌ها، تحریک‌پذیری، اضطراب و سردرد در روزهای منتهی به قاعدگی مفید واقع گردد.

2. بهبود خلق‌وخو و تعادل روانی

پنج انگشت در تعدیل هورمون‌هایی مانند دوپامین نیز نقش دارد. به همین دلیل، برخی افراد پس از مصرف آن، کاهش اضطراب، بهبود خواب و خلق‌وخوی پایدارتر را گزارش کرده‌اند.

3. کمک به درمان آکنه‌های هورمونی

آکنه‌هایی که در اثر نوسانات هورمونی به ‌ویژه در اطراف چانه و فک ایجاد می‌شوند، ممکن است با مصرف منظم این گیاه کاهش پیدا کنند. این خاصیت بیشتر در زنانی مشاهده می‌شود که دچار اختلالات هورمونی زمینه‌ای هستند.

4. کاهش علائم یائسگی

در دوران پیش‌یائسگی و یائسگی، افت و نوسان هورمون‌ها می‌تواند باعث گرگرفتگی، تعریق شبانه، بی‌خوابی و نوسانات خلقی شود. گیاه پنج انگشت می‌تواند در کاهش این علائم مفید باشد و به تعادل طبیعی بدن کمک نماید.

در این راستا مطالعه مقاله "فواید قرص ویتاگنوس برای یائسگی" خالی از لطف نیست.

5. حمایت از سلامت باروری

گیاه پنج انگشت به ‌ویژه در زنانی که سطح پرولاکتین آن‌ها بالا است و دچار اختلال در تخمک‌گذاری هستند، می‌تواند به تنظیم تخمدان‌ها و افزایش احتمال بارداری کمک کند.

 بیشتر بخوانید: گیاه پنج انگشت و خواص شگفت انگیز آن برای زنان

گیاه پنج انگشت برای تنظیم قاعدگی

یکی از شناخته‌شده‌ترین کاربردهای گیاه پنج انگشت کمک به تنظیم چرخه قاعدگی در زنان است. این گیاه نه با جایگزینی هورمون‌ها، بلکه با تاثیر غیرمستقیم بر محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-تخمدان، در تعادل طبیعی بدن نقش ایفا می‌کند.

چگونه پنج انگشت بر چرخه قاعدگی اثر می‌گذارد؟

گیاه پنج انگشت با کاهش سطح هورمون پرولاکتین از طریق تحریک گیرنده‌های دوپامین در هیپوفیز عمل می‌کند. پرولاکتین اگر بیش از حد ترشح شود، می‌تواند تخمک‌گذاری را مختل کرده و به اختلالاتی مانند آمنوره (قطع قاعدگی)، الیگومنوره (فاصله زیاد بین پریودها)، قاعدگی نامنظم یا سیکل‌های غیرقابل‌پیش‌بینی منجر شود. با کاهش پرولاکتین، سطح پروژسترون در بدن افزایش می‌یابد و این امر به منظم شدن چرخه‌های قاعدگی کمک می‌کند.

موارد کاربرد گیاه پنج انگشت در بی‌نظمی‌های قاعدگی

گیاه پنج‌انگشت در بهبود بی‌نظمی‌های قاعدگی، به ‌ویژه در مواردی که علت اصلی آن‌ها به اختلال در تعادل هورمون‌ها مرتبط است، تاثیر قابل‌توجهی دارد. از جمله:
 

1. اختلالات مربوط به فاز لوتئال (نیمه دوم چرخه قاعدگی)

برخی زنان دچار فاز لوتئال کوتاه یا ناکارآمد هستند؛ یعنی فاصله بین تخمک‌گذاری و شروع قاعدگی کمتر از حد طبیعی است یا بدن به‌ اندازه کافی پروژسترون تولید نمی‌کند. این مسئله ممکن است باعث خونریزی زودهنگام، لکه‌بینی یا ناباروری شود. گیاه پنج انگشت با کمک به افزایش تولید طبیعی پروژسترون، می‌تواند فاز لوتئال را تقویت کرده و چرخه قاعدگی را تثبیت کند.

2. برخی انواع سندروم تخمدان پلی‌کیستیک

در زنانی که مبتلا به تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) هستند و سطح پرولاکتین آن‌ها بالاتر از حد طبیعی است، گیاه پنج انگشت می‌تواند در کاهش پرولاکتین و تحریک تخمک‌گذاری موثر باشد. البته در تمام انواع PCOS کاربرد ندارد؛ بلکه در مواردی که بی‌نظمی قاعدگی با پرولاکتین بالا همراه است، بیشترین فایده را دارد.

3. قاعدگی‌های طولانی، نامنظم یا بدون تخمک‌گذاری

در زنانی که قاعدگی‌های دیرهنگام، فواصل طولانی بین سیکل‌ها یا عدم تخمک‌گذاری (اغلب بدون علائم واضح) را تجربه می‌کنند، مصرف گیاه پنج‌انگشت می‌تواند به مرور موجب تنظیم چرخه قاعدگی شود. این گیاه با حمایت از تعادل طبیعی هورمون‌ها، به بازگشت تدریجی ریتم منظم تخمک‌گذاری کمک می‌کند.

بیشتر بخوانید: معرفی قرص گیاهی برای تنظیم قاعدگی

طریقه مصرف گیاه پنج انگشت برای تنظیم قاعدگی

مصرف گیاه پنج انگشت به عنوان راهکاری طبیعی برای تنظیم چرخه قاعدگی، نیازمند دقت در دوز، زمان‌بندی و تداوم مصرف است.

گیاه پنج انگشت به شکل‌های مختلفی در بازار موجود است:

• قطره خوراکی
• کپسول یا قرص حاوی عصاره استاندارد شده
• دمنوش یا پودر خشک‌شده گیاه (کمتر رایج و با دوز نامشخص)

از میان این موارد، قطره، کپسول و قرص به‌ دلیل دوز دقیق‌تر و اثرگذاری قابل پیش‌بینی‌تر، بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرند.

مطالعات نشان داده‌اند که دوز موثر گیاه پنج انگشت برای تنظیم قاعدگی معمولا بین ۲۰ تا ۴۰ میلی‌گرم عصاره خشک‌شده از میوه گیاه در روز است. در مواردی که از پودر کامل میوه گیاه استفاده می‌شود، دوز پیشنهادی بین ۱۶۰ تا ۲۴۰ میلی‌گرم در روز گزارش شده است، با این حال به ‌دلیل نوسان در میزان ترکیبات فعال، این فرم نسبت به عصاره‌های استاندارد شده، برای مداخلات درمانی دقیق در اختلالات هورمونی کمتر ترجیح داده می‌شود.

زمان شروع مصرف پنج انگشت برای تنظیم قاعدگی در زنانی که چرخه فعال دارند، از روز اول یا دوم قاعدگی پیشنهاد می‌شود و مصرف باید به ‌صورت روزانه، ترجیحا در ساعات ابتدایی صبح و با معده خالی ادامه یابد. در کسانی که دچار آمنوره هستند و قاعدگی منظمی ندارند، مصرف می‌تواند از هر روزی آغاز شود و طبق یک برنامه ثابت روزانه دنبال گردد.

با توجه به مکانیسم تدریجی اثر گیاه، دوره مصرف پنج انگشت برای تنظیم قاعدگی باید حداقل سه ماه متوالی ادامه داشته باشد تا نتایج پایدار حاصل شود. معمولا اولین نشانه‌های بهبود از ماه دوم یا سوم ظاهر می‌شوند. در صورت پاسخ درمانی، مصرف می‌تواند تا شش ماه و در برخی موارد خاص مانند سندروم تخمدان پلی‌کیستیک همراه با پرولاکتین بالا، حتی تا یک سال با نظر پزشک ادامه یابد.

پس از برقراری تعادل هورمونی و منظم شدن چرخه قاعدگی، قطع مصرف باید به ‌صورت تدریجی انجام شود تا از بازگشت بی‌نظمی جلوگیری گردد.

نکات احتیاطی در مصرف گیاه پنج انگشت

اگرچه گیاه پنج انگشت در اغلب افراد به ‌خوبی تحمل می‌شود و به عنوان مکملی ایمن برای تنظیم چرخه قاعدگی شناخته شده است، اما مانند هر فرآورده گیاهی با اثرات سیستمیک، مصرف آن باید با آگاهی و در موارد خاص تحت نظر پزشک انجام شود. برخی شرایط جسمی، داروها یا اختلالات زمینه‌ای ممکن است بر ایمنی یا اثربخشی این گیاه تاثیر بگذارند.
 

۱. اختلالات هورمونی یا بیماری‌های وابسته به هورمون

در افراد با سابقه یا تشخیص بیماری‌های وابسته به هورمون نظیر سرطان پستان، تخمدان یا رحم، مصرف گیاه پنج‌انگشت بدون مشورت با پزشک توصیه نمی‌شود. این گیاه از طریق اثرگذاری غیرمستقیم بر محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–تخمدان ممکن است با برخی از این شرایط تداخل داشته باشد و اثرات ناخواسته‌ای ایجاد کند.

۲. تداخل دارویی

گیاه پنج انگشت ممکن است با داروهایی که بر سیستم دوپامینرژیک اثر می‌گذارند (مانند داروهای ضدجنون یا داروهای بیماری پارکینسون) تداخل داشته باشد. همچنین ممکن است اثر داروهای هورمونی مانند قرص‌های ضدبارداری یا درمان جایگزینی هورمون (HRT) را کاهش دهد یا تغییر دهد.

۳. بارداری و شیردهی

مصرف این گیاه در دوران بارداری ممنوع است، زیرا ممکن است تعادل هورمونی طبیعی دوران بارداری را مختل کند. همچنین در دوران شیردهی، به‌ ویژه در ماه‌های اول پس از زایمان، به‌ دلیل اثر بر پرولاکتین و تولید شیر، مصرف آن باید با احتیاط انجام شود و تنها در صورت نیاز و با نظر پزشک مجاز است.

۴. عوارض احتمالی

در برخی افراد، عوارضی مانند تهوع، سردرد، اختلالات گوارشی خفیف یا تغییر خلق‌وخو به دنبال مصرف پنج انگشت گزارش شده است. این عوارض معمولا موقتی بوده و با کاهش دوز یا مصرف منظم در ساعت مشخص، به حداقل می‌رسند.

۵. استفاده هم‌زمان با سایر مکمل‌های هورمونی

در صورت مصرف هم‌زمان با گیاهان یا مکمل‌هایی که اثرات هورمونی دارند (مانند شبدر قرمز یا محصولات حاوی فیتواستروژن)، لازم است ترکیب آن‌ها با احتیاط انجام گردد تا از تداخل یا تشدید اثرات جلوگیری شود.

سخن پایانی

پنج انگشت با نقش تعدیل‌کننده بر محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–تخمدان، به ‌ویژه در کاهش سطح پرولاکتین، جایگاه ویژه‌ای در رویکردهای طبیعی برای مدیریت بی‌نظمی قاعدگی پیدا کرده است. اگرچه این گیاه جایگزین درمان‌های تخصصی پزشکی محسوب نمی‌شود، اما می‌تواند در بسیاری از زنان به بهبود تخمک‌گذاری، تنظیم چرخه قاعدگی و کاهش علائم سندروم پیش از قاعدگی کمک نماید.

بهره‌گیری موثر از این گیاه نیازمند آگاهی از طریقه مصرف صحیح آن برای قاعدگی، شامل دوز مناسب، زمان‌بندی دقیق و تداوم مصرف در یک دوره درمانی مشخص است. انتخاب فرآورده‌های استاندارد و معتبر و رعایت توصیه‌های مصرف از عوامل کلیدی در موفقیت این روش طبیعی هستند. همچنین، در صورت وجود اختلالات هورمونی، بیماری‌های زمینه‌ای یا مصرف داروهای مزمن، پیش از شروع مصرف فرآورده‌های حاوی پنج انگشت، مشاوره با پزشک توصیه می‌شود.

مجموعه‌ای متنوع از فرآورده‌های مناسب برای کمک به تنظیم قاعدگی، از جمله محصولات حاوی گیاه پنج انگشت، از طریق داروخانه آنلاین داروکده در دسترس شما قرار دارد.

برای انتخاب دقیق‌تر و متناسب با شرایط فردی، می‌توانید از مشاوره رایگان تیم علمی داروکده بهره‌مند شوید. این تیم متشکل از داروسازان متخصص و کارشناسان ارشد تغذیه، به ‌صورت تلفنی پاسخگوی سوالات شما هستند و در مسیر انتخاب آگاهانه و ایمن، همراهتان خواهند بود.

همچنین با دنبال کردن مجله علمی داروکده، می‌توانید به مطالب تخصصی و به‌روز در حوزه‌های مختلفی همچون سلامت، زیبایی و سبک زندگی سالم دسترسی داشته باشید.

این مقاله با هدف افزایش آگاهی درباره‌ گیاه پنج انگشت برای قاعدگی و طریقه مصرف آن برای تنظیم قاعدگی تهیه شده است. امیدواریم برای شما مفید بوده باشد. خواهشمندیم نظرات و تجربیات خود را در این زمینه با ما به اشتراک بگذارید.