عوارض قرص DHEA

دی‌هیدرواپی‌اندروسترون (DHEA) هورمونی طبیعی است که توسط غدد فوق‌کلیوی تولید شده و به‌عنوان پیش‌ساز هورمون‌های جنسی مانند تستوسترون و استروژن عمل می‌کند. این هورمون در متابولیسم، تولید هورمون‌های جنسی، تنظیم پاسخ‌های ایمنی و حفظ سلامت کلی بدن نقش دارد. مکمل‌های DHEA برای بهبود عملکرد جنسی، افزایش تراکم استخوان، کاهش علائم پیری، تقویت سیستم ایمنی، بهبود سلامت روان، افزایش توده عضلانی و حمایت از باروری مصرف می‌شوند. با این حال، مصرف DHEA، به‌ویژه بدون نظارت پزشکی یا در دوزهای بالا، می‌تواند عوارض جانبی متعددی ایجاد کند. این مقاله به بررسی جامع عوارض قرص DHEA، عوامل خطر، تداخلات دارویی، گروه‌های در معرض خطر و توصیه‌های ایمنی می‌پردازد تا اطلاعات دقیقی برای تصمیم‌گیری آگاهانه ارائه دهد.

آنچه در این مقاله خواهید خواند: 

• هورمون DHEA چیست و چرا مصرف می‌شود؟
• عوارض عمومی شایع قرص DHEA
• عوارض هورمونی و جنسیتی
• عوارض قلبی-عروقی و متابولیکی
• عوارض روانی و عصبی
• خطرات مرتبط با سرطان
• عوارض مرتبط با مصرف طولانی‌مدت
• گروه‌های در معرض خطر
• تداخلات دارویی
• توصیه‌های ایمنی برای مصرف DHEA

مدت زمان تقریبی مطالعه: 9 دقیقه

هورمون DHEA چیست و چرا مصرف می‌شود؟

DHEA یکی از فراوان‌ترین هورمون‌های استروئیدی در بدن است که در غدد فوق‌کلیوی، بیضه‌ها و تخمدان‌ها تولید می‌شود. این هورمون به‌عنوان ماده اولیه برای ساخت تستوسترون، استروژن و سایر هورمون‌های جنسی عمل می‌کند و در فرآیندهای متابولیکی، رشد سلولی و پاسخ به استرس نقش دارد. سطح DHEA در اواخر دهه 20 زندگی به اوج خود می‌رسد و با افزایش سن به‌تدریج کاهش می‌یابد. در سنین 70 سالگی، سطح DHEA ممکن است به 10-20٪ مقدار اوج خود برسد، که با علائمی مانند کاهش انرژی، ضعف عضلانی، کاهش میل جنسی، مشکلات شناختی و کاهش تراکم استخوان همراه است.

به دلیل این کاهش طبیعی، مکمل‌ DHEA به‌صورت قرص، کپسول یا کرم‌های موضعی (معمولاً در دوزهای 25 تا 100 میلی‌گرم) برای جبران کمبود و بهبود کیفیت زندگی تبلیغ می‌شود. کاربردهای رایج شامل بهبود عملکرد جنسی، کاهش علائم یائسگی، افزایش توده عضلانی، تقویت حافظه، بهبود خلق‌وخو، حمایت از باروری به‌ویژه در IVFو کاهش اثرات پیری است. با این حال، شواهد علمی درباره اثربخشی DHEA متناقض است و عوارض جانبی قرص DHEA، به‌ویژه در مصرف بدون نظارت، قابل‌توجه هستند. 

عوارض عمومی شایع قرص DHEA

مصرف DHEA در دوزهای استاندارد (25-100 میلی‌گرم روزانه) اغلب برای دوره‌های کوتاه‌مدت ایمن گزارش شده است، اما عوارض خفیف تا متوسط در برخی افراد مشاهده می‌شود. این عوارض DHEA عمدتاً به افزایش سطح تستوسترون و استروژن در بدن مرتبط هستند و شدت آن‌ها به دوز، مدت مصرف و ویژگی‌های فردی (مانند سن، جنسیت و وضعیت سلامتی) بستگی دارد.
 

- مشکلات پوستی

افزایش هورمون‌های آندروژنی تولید چربی پوست را تحریک می‌کند، که می‌تواند باعث پوست چرب، جوش‌های پوستی یا آکنه شود. این عارضه در زنان، افراد جوان و کسانی که پوست مستعد آکنه دارند، شایع‌تر است. در برخی موارد، تغییرات هورمونی ممکن است به خشکی پوست، حساسیت یا تحریک منجر شود، که معمولاً با کاهش دوز یا قطع مصرف بهبود می‌یابد.
 

- تغییرات در رشد مو

زنان ممکن است به دلیل افزایش تستوسترون، رشد موهای زائد (هیرسوتیسم) در نواحی مانند صورت، سینه، زیربغل یا پشت را تجربه کنند. این عارضه می‌تواند از نظر زیبایی آزاردهنده باشد و نیاز به مداخلات مانند لیزر داشته باشد. همچنین، ریزش موی سر (آلوپسی آندروژنیک) در برخی افراد، به‌ویژه زنان با زمینه ژنتیکی، گزارش شده است. این نوع ریزش مو معمولاً در نواحی تاج سر یا پیشانی دیده می‌شود.
 

- عوارض گوارشی

مصرف DHEA، به‌ویژه اگر با معده خالی انجام شود، می‌تواند باعث ناراحتی گوارشی مانند تهوع، درد شکمی، نفخ، اسهال یا یبوست شود. این عوارض به حساسیت دستگاه گوارش یا تغییرات متابولیکی مرتبط با هورمون‌ها نسبت داده می‌شود. مصرف همراه غذا می‌تواند این علائم را کاهش دهد.
 

- عوارض عصبی و روانی

سردردهای خفیف تا متوسط، بی‌خوابی، تحریک‌پذیری و اضطراب از عوارض شایع هستند که به تأثیر DHEA بر سیستم عصبی مرکزی یا تغییرات هورمونی نسبت داده می‌شوند. برخی افراد به‌جای افزایش انرژی، احساس خستگی یا ضعف می‌کنند، که ممکن است به عدم تعادل هورمونی یا واکنش‌های فردی مرتبط باشد. احتقان بینی نیز به‌عنوان عارضه‌ای غیرمعمول گزارش شده است.

این عوارض معمولاً در دوزهای پایین‌تر کمتر دیده می‌شوند و با تنظیم دوز یا قطع مصرف بهبود می‌یابند. با این حال، در صورت تداوم یا شدت یافتن علائم، مشورت با پزشک ضروری است تا از عوارض جدی‌تر جلوگیری شود.

عوارض هورمونی و جنسیتی

DHEA به‌عنوان پیش‌ساز هورمون‌های جنسی، تعادل هورمونی بدن را تغییر می‌دهد و عوارض جنسیتی خاصی ایجاد می‌کند که در زنان و مردان متفاوت است.
 

- در زنان

افزایش تستوسترون می‌تواند باعث پدیدار شدن ویژگی‌های مردانه از جمله رشد موهای زائد، کلفت شدن صدا، افزایش توده عضلانی و کوچک شدن پستان‌ها شود. این تغییرات ممکن است برای برخی زنان از نظر روانی و اجتماعی آزاردهنده باشد. همچنین، DHEA می‌تواند چرخه قاعدگی را مختل کرده و باعث نامنظمی، خونریزی غیرطبیعی یا توقف قاعدگی (آمنوره) شود. افزایش استروژن نیز خطر سرطان‌های حساس به هورمون، مانند سرطان پستان، تخمدان یا آندومتر را به‌ویژه در زنان یائسه یا افرادی با سابقه خانوادگی این بیماری‌ها بالا می‌برد. برخی زنان علائم شدیدتر سندرم پیش از قاعدگی (PMS)، مانند تحریک‌پذیری، افسردگی یا اضطراب را گزارش کرده‌اند.
 

- در مردان

افزایش استروژن ناشی از DHEA می‌تواند باعث بزرگ شدن پستان (ژنیکوماستی) شود، که گاهی دردناک است و ممکن است نیاز به مداخله پزشکی داشته باشد. مصرف طولانی‌مدت ممکن است تولید طبیعی تستوسترون را مهار کرده و باعث کاهش اندازه بیضه‌ها، کاهش تولید اسپرم و حتی ناباروری موقت شود. برخی مردان کاهش میل جنسی یا اختلال نعوظ را تجربه می‌کنند، که برخلاف هدف تبلیغاتی DHEA برای بهبود عملکرد جنسی است. افزایش تستوسترون نیز می‌تواند رفتار پرخاشگرانه، تحریک‌پذیری یا خشم را به‌ویژه در افرادی با سابقه مشکلات روانی تشدید کند.

این عوارض هورمونی به دوز، مدت مصرف و حساسیت فردی بستگی دارند. زنان به دلیل تأثیرات آندروژنی معمولاً در معرض خطر بیشتری هستند، در حالی که مردان ممکن است بیشتر از اثرات استروژنی آسیب ببینند.

عوارض قلبی-عروقی و متابولیکی

DHEA در دوزهای بالا بر سیستم قلبی-عروقی و متابولیسم تأثیرات قابل‌توجهی دارد که می‌تواند خطرات جدی ایجاد کند.
 

- فشار خون و سلامت قلب

DHEA می‌تواند فشار خون را افزایش دهد و خطر بیماری‌های قلبی-عروقی مانند سکته مغزی یا حمله قلبی را بالا می‌برد. این عارضه در افرادی با فشار خون بالا، بیماری‌های قلبی یا عوامل خطر مانند چاقی شدیدتر است. همچنین، DHEA ممکن است سطح کلسترول خوب (HDL) را کاهش و کلسترول بد (LDL) را افزایش دهد که خطر آترواسکلروز (گرفتگی عروق) را تشدید می‌کند. این تغییرات در پروفایل لیپیدی می‌توانند به تشکیل پلاک در عروق و افزایش احتمال بیماری‌های عروقی منجر شوند.
 

- مشکلات کبدی

دوزهای بالای DHEA می‌تواند آنزیم‌های کبدی ALT و AST را افزایش داده و به کبد فشار وارد کند. در موارد نادر، این فشار ممکن است به هپاتیت، آسیب کبدی یا حتی نارسایی کبدی منجر شود. مصرف طولانی‌مدت بدون نظارت نیز خطر تجمع سموم در کبد را افزایش می‌دهد.
 

- تأثیر بر قند خون

DHEA ممکن است حساسیت به انسولین را کاهش داده و خطر دیابت نوع 2 را به‌ویژه در افرادی با پیش‌دیابت یا چاقی افزایش دهد. در مقابل، در برخی افراد تحت درمان با داروهای کاهنده قند خون (مانند متفورمین)، DHEA ممکن است باعث افت قند خون شود، که علائمی مانند سرگیجه، تعریق یا ضعف را به دنبال دارد. این اثرات متابولیکی نیاز به پایش دقیق قند خون دارند.
 

- تأثیر بر وزن و متابولیسم چربی

برخی مطالعات نشان داده‌اند که DHEA ممکن است توزیع چربی بدن را تغییر دهد و باعث افزایش چربی شکمی شود. این تغییر می‌تواند خطر سندرم متابولیک را افزایش دهد، که شامل ترکیبی از فشار خون بالا، دیابت و کلسترول غیرطبیعی است.

این عوارض در افرادی با عوامل خطر مانند چاقی، دیابت یا بیماری‌های قلبی-عروقی شدیدتر هستند و نیاز به نظارت پزشکی را افزایش می‌دهند.

عوارض روانی و عصبی

DHEA با تأثیر بر هورمون‌های استرس (مانند کورتیزول) و عملکرد مغزی، می‌تواند سلامت روان و سیستم عصبی را تحت تأثیر قرار دهد.
 

- تغییرات خلقی

افزایش تستوسترون یا استروژن می‌تواند باعث اضطراب، تحریک‌پذیری، نوسانات خلقی یا حتی افسردگی شود. برخی مطالعات نشان داده‌اند که در زنان میانسال، سطوح بالای DHEA ممکن است علائم افسردگی را تشدید کند، به‌ویژه در افرادی با سابقه اختلالات روانی. در مردان، رفتار پرخاشگرانه یا خشم ممکن است به دلیل افزایش تستوسترون ظاهر شود.
 

- اختلالات خواب

بی‌خوابی یا خواب سبک از عوارض شایع است، که می‌تواند به دلیل تحریک سیستم عصبی مرکزی یا تغییرات در سطح کورتیزول رخ دهد. برخی افراد به‌جای افزایش انرژی، احساس خستگی یا خواب‌آلودگی می‌کنند، که ممکن است به عدم تعادل هورمونی مرتبط باشد.
 

- عملکرد شناختی

DHEA گاهی برای بهبود حافظه و عملکرد شناختی تبلیغ می‌شود، اما شواهد علمی متناقض است. برخی مطالعات هیچ بهبودی در حافظه یا تمرکز نشان نداده‌اند، و در موارد نادر، کاربران سردرد، سرگیجه یا کاهش تمرکز را گزارش کرده‌اند. این اثرات ممکن است به تغییرات در سطح هورمون‌های استروئیدی یا پاسخ‌های فردی مرتبط باشند.

خطرات مرتبط با سرطان

ارتباط DHEA با سرطان، به‌ویژه سرطان‌های حساس به هورمون، یکی از نگرانی‌های اصلی است و نیاز به احتیاط ویژه دارد.
 

- سرطان‌های حساس به هورمون

افزایش استروژن ناشی از DHEA خطر سرطان پستان، تخمدان و آندومتر را در زنان افزایش می‌دهد. در مردان، افزایش تستوسترون ممکن است رشد سلول‌های سرطانی پروستات را تحریک کند. این خطرات در افرادی که سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان دارند، جدی‌تر است.
 

- سایر سرطان‌ها

دوزهای بالای DHEA ممکن است خطر سرطان کولون، ریه و معده را افزایش دهد، اگرچه شواهد محدود است. افزایش هورمون‌های جنسی می‌تواند رشد سلول‌های سرطانی را در افراد با پیش‌زمینه ژنتیکی یا عوامل خطر (مانند سیگار یا رژیم غذایی ناسالم) تسریع کند. این موضوع نیاز به تحقیقات بیشتری دارد، اما احتیاط در مصرف طولانی‌مدت ضروری است.

افراد با سابقه سرطان یا عوامل خطر باید از مصرف DHEA بدون تأیید پزشک اجتناب کنند، زیرا حتی دوزهای پایین ممکن است خطرات را تشدید کند.

عوارض مرتبط با مصرف طولانی‌مدت

مصرف طولانی‌مدت DHEA، به‌ویژه در دوزهای بالا، می‌تواند خطرات متعددی ایجاد کند که اثرات آن‌ها ممکن است سال‌ها بعد ظاهر شوند.
 

- عدم تعادل هورمونی

مصرف مداوم DHEA ممکن است تولید طبیعی این هورمون توسط غدد فوق‌کلیوی را کاهش داده و به وابستگی به مکمل منجر شود. این موضوع می‌تواند محور هیپوفیز-فوق‌کلیوی را مختل کرده و سطح کورتیزول یا سایر هورمون‌ها را تغییر دهد، که اثرات گسترده‌ای بر متابولیسم و سلامت روان دارد.
 

- آسیب به کبد و کلیه

دوزهای بالا می‌تواند آنزیم‌های کبدی را افزایش داده و خطر هپاتیت، آسیب کبدی یا نارسایی کبدی را بالا ببرد. در کلیه‌ها، مصرف طولانی‌مدت ممکن است فشار وارد کرده و خطر سنگ کلیه یا کاهش عملکرد کلیه را افزایش دهد. این عوارض در افرادی با بیماری‌های کبدی یا کلیوی موجود شدیدتر هستند.
 

- کاهش تراکم استخوان

اگرچه DHEA گاهی برای بهبود تراکم استخوان مصرف می‌شود، مصرف نادرست یا طولانی‌مدت ممکن است تعادل هورمونی را مختل کرده و به‌طور پارادوکسیکال تراکم استخوان را به‌ویژه در زنان یائسه کاهش دهد.
 

- تأثیر بر باروری

در مردان، DHEA ممکن است تولید اسپرم را کاهش داده و به ناباروری موقت منجر شود. در زنان، اختلالات قاعدگی، مشکلات تخمک‌گذاری و کاهش باروری ممکن است رخ دهد، که برای افرادی که از DHEA برای بهبود باروری (مانند IVF) استفاده می‌کنند، نگران‌کننده است.

گروه‌های در معرض خطر

برخی افراد به دلیل شرایط خاص یا وضعیت سلامتی‌شان در معرض خطر بیشتری برای عوارض DHEA هستند:

• افراد با سابقه سرطان‌های حساس به هورمون (پستان، پروستات، تخمدان، آندومتر)، زیرا DHEA ممکن است رشد سلول‌های سرطانی را تحریک کند.

• زنان باردار یا شیرده، به دلیل خطر ناهنجاری‌های جنینی یا اثرات نامطلوب بر نوزاد.

• افراد زیر 40 سال، مگر اینکه کمبود DHEA با آزمایش خون (زیر 130 میلی‌گرم در دسی‌لیتر در زنان یا 180 میلی‌گرم در دسی‌لیتر در مردان) تأیید شود، زیرا در سنین پایین‌تر سطح DHEA معمولاً کافی است.

• بیماران با بیماری‌های کبدی یا کلیوی، که در معرض آسیب بیشتر به این اندام‌ها هستند.

• افراد با کلسترول بالا، فشار خون بالا یا بیماری‌های قلبی، به دلیل تأثیر DHEA بر پروفایل لیپیدی و فشار خون.

• ورزشکاران حرفه‌ای، زیرا DHEA به دلیل اثرات مشابه استروئیدهای آنابولیک توسط کمیته بین‌المللی المپیک و برخی سازمان‌های ورزشی ممنوع است و ممکن است منجر به محرومیت شود.

• افراد با اختلالات روانی شدید (مانند افسردگی یا اضطراب)، زیرا DHEA ممکن است علائم را تشدید کند.

تداخلات دارویی

مکمل DHEA می‌تواند با برخی داروها تداخل داشته باشد و اثربخشی آن‌ها را تغییر دهد یا عوارض جانبی را افزایش دهد:

• داروهای هورمونی، مانند درمان‌های جایگزین تستوسترون، استروژن یا قرص‌های ضدبارداری، زیرا DHEA سطح این هورمون‌ها را افزایش می‌دهد.

• داروهای ضد روان‌پریشی (مانند کلوزاپین)، که ممکن است اثربخشی آن‌ها کاهش یابد.

• بودسونید (کورتیکواستروئید)، که ممکن است اثرات آن تغییر کند.

• متفورمین، که می‌تواند سطح DHEA را کاهش داده و اثربخشی مکمل را مختل کند.

• استاتین‌ها (داروهای کاهنده کلسترول)، زیرا DHEA ممکن است پروفایل لیپیدی را تغییر دهد.

• داروهای رقیق‌کننده خون (مانند وارفارین)، که DHEA ممکن است خطر خونریزی را افزایش دهد.

• داروهای ضدتشنج (مانند کاربامازپین)، که ممکن است با DHEA تداخل داشته باشند.

توصیه‌های ایمنی برای مصرف DHEA

برای کاهش عوارض دی اچ ای آ و افزایش ایمنی مصرف، رعایت نکات زیر ضروری است:
 

- مشورت با پزشک

آزمایش خون برای بررسی سطح DHEA-S (فرم سولفاته DHEA) قبل از مصرف ضروری است. پزشک می‌تواند دوز مناسب (معمولاً 25-50 میلی‌گرم روزانه) را بر اساس سن، جنسیت و وضعیت سلامتی تعیین کند. افراد با بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت، بیماری‌های قلبی یا سرطان باید تحت نظارت دقیق مصرف کنند.
 

- رعایت دوز مناسب

دوزهای پایین‌تر (25-50 میلی‌گرم) ایمن‌تر هستند و عوارض کمتری دارند. شروع با دوز کم (10-25 میلی‌گرم) و افزایش تدریجی توصیه می‌شود تا واکنش بدن ارزیابی شود. دوزهای بالای 100 میلی‌گرم خطر عوارض مکمل DHEA را به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهند.
 

- نظارت منظم

پایش سطح هورمون‌ها (تستوسترون، استروژن، DHEA-S)، آنزیم‌های کبدی و پروفایل لیپیدی طی مصرف طولانی‌مدت ضروری است. علائم غیرعادی مانند آکنه، تغییرات خلقی یا افزایش فشار خون باید به پزشک گزارش شوند.
 

- مصرف کوتاه‌مدت

برای کاربردهای خاص (مانند بهبود باروری، کاهش علائم یائسگی یا حمایت از سلامت روان)، دوره‌های کوتاه (3 ماه) ایمن‌تر هستند. مصرف مداوم بیش از دو سال بدون نظارت پزشکی توصیه نمی‌شود.
 

- انتخاب محصول باکیفیت

مکمل‌های DHEA با خلوص دارویی (مانند فرم میکرونیزه) و گواهی‌های کیفیت (مانند USP یا GMP) انتخاب شوند. برخی محصولات ممکن است مقدار DHEA ادعاشده را نداشته باشند یا حاوی آلاینده‌هایی مانند فلزات سنگین باشند.
 

- اجتناب از مصرف در شرایط خاص

زنان باردار، افراد با سابقه سرطان و ورزشکاران حرفه‌ای باید از مصرف DHEA خودداری کنند. افراد زیر 40 سال نیز معمولاً نیازی به مکمل ندارند، مگر اینکه کمبود تأیید شود.
 

- رژیم غذایی و سبک زندگی

DHEA جایگزین رژیم غذایی سالم یا ورزش نیست. رژیم غنی از آنتی‌اکسیدان‌ها (میوه‌ها و سبزیجات)، پروتئین و چربی‌های سالم، همراه با ورزش منظم و مدیریت استرس، می‌تواند اثرات مثبت مکمل را تقویت کرده و نیاز به آن را کاهش دهد. همچنین خواب کافی نیز می‌تواند در بهبود عملکر جنسی مفید است. بدین منظور می‌توانید مقاله دکتر عمادی را در مجله داروکده تحت "عنوان نقش استراحت و خواب کافی در بهبود عملکرد جنسی" مطالعه فرمایید.

سخن پایانی

قرص DHEA فوایدی مانند افزایش ذخیره تخمدان، بهبود عملکرد جنسی، افزایش تراکم استخوان، کاهش علائم یائسگی، حمایت از باروری و بهبود سلامت روان دارد، اما عوارض مصرف DHEA گسترده و قابل‌توجه هستند. عوارض شایع شامل آکنه، رشد موهای زائد، ناراحتی گوارشی و بی‌خوابی است، در حالی که عوارض جدی‌تر شامل تغییرات هورمونی، افزایش خطر سرطان‌های حساس به هورمون، آسیب کبدی و مشکلات قلبی-عروقی می‌شوند. گروه‌های در معرض خطر، مانند افراد با سابقه سرطان، زنان باردار و بیماران کبدی، باید از مصرف آن اجتناب کنند. تداخلات دارویی و اثرات طولانی‌مدت نیز نگرانی‌های مهمی هستند.

برای ایمنی، مصرف DHEA باید با مشورت پزشک، آزمایش سطح هورمون‌ها و رعایت دوزهای استاندارد (مانند قرص دی اچ ای آ 50) انجام شود. نظارت منظم بر هورمون‌ها، آنزیم‌های کبدی و پروفایل لیپیدی ضروری است. رژیم غذایی متعادل، ورزش و مدیریت استرس می‌توانند نیاز به DHEA را کاهش داده و سلامت کلی را بهبود ببخشند. انتخاب مکمل‌های باکیفیت و اجتناب از مصرف طولانی‌مدت بدون نظارت می‌تواند خطرات را کاهش دهد. 

داروکده، به‌عنوان اولین داروخانه آنلاین کشور، محصولات DHEA خود را با ضمانت اصالت و تاریخ انقضای معتبر عرضه می‌کند. با خرید از داروکده، اطمینان دارید که مکمل‌های انتخابی شما از بهترین برندها و با بالاترین کیفیت به دست شما خواهند رسید. پس به داروخانه آنلاین داروکده مراجعه کنید و از خدمات آنلاین آن بهره‌مند شوید. 

همچنین داروکده این امکان را برای شما عزیزان فراهم کرده تا با مطالعه جدیدترین مقالات علمی در مجله داروکده، تجربیات و پرسش های خود را به صورت کامنت در انتهای صفحه با ما به اشتراک بگذارید تا داروسازان و کارشناسان تغذیه داروکده در اسرع وقت به شما پاسخ دهند.