فواید قرص امگا 3 برای اسپرم

باروری مردان به شدت تحت تأثیر کیفیت اسپرم قرار دارد، که این کیفیت از طریق پارامترهایی مانند تعداد، تحرک و مورفولوژی اسپرم ارزیابی می‌شود. عوامل متعددی از جمله رژیم غذایی نامتعادل، استرس اکسیداتیو و عوامل محیطی می‌توانند این پارامترها را مختل سازند. اسیدهای چرب امگا-3، به عنوان اجزای کلیدی غشای سلولی، از طریق کاهش التهاب، بهبود سیالیت غشا و حمایت از فرآیندهای متابولیکی، می‌توانند به بهبود این جنبه‌ها کمک کنند. مکمل‌ امگا 3 که عمدتاً حاوی ایکوزاپنتانوئیک اسید (EPA) و دوکوزاهگزانوئیک اسید (DHA) است، گزینه‌ای عملی برای افرادی که در رژیم غذایی خود کمبود این اسیدها را تجربه می‌کنند، به ویژه در جوامع با مصرف پایین منابع دریایی، فراهم می‌آورند.

مطالعات نشان می‌دهند که مصرف این مکمل‌ها با بهبود تحرک اسپرم و کاهش آسیب اکسیداتیو همراه است، هرچند اثرات بر تعداد و مورفولوژی اسپرم متغیر است. این مقاله به بررسی جامع ساختار این اسیدها، مکانیسم‌های عمل، اثرات بر جنبه‌های مختلف اسپرم، انواع مکمل‌ها، دوزهای پیشنهادی، شواهد علمی به‌روز در زمینه امگا 3 و اسپرم و ملاحظات ایمنی می‌پردازد. نتایج کلی مطالعات حاکی از پتانسیل مفید این مکمل‌ها در ارتقای باروری مردان است، با این حال، نیاز به تحقیقات بیشتر برای تأیید اثرات بلندمدت و پایدار وجود دارد.
 

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• اسیدهای چرب امگا 3 چیست؟
• خواص قرص امگا 3 برای مردان
• فواید قرص امگا 3 برای اسپرم
• نحوه مصرف قرص امگا 3
• عوارض مصرف قرص امگا 3

مدت زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه
 

اسیدهای چرب امگا 3 چیست؟

اسیدهای چرب امگا-3 گروهی از اسیدهای چرب پلی‌انول‌های غیراشباع چندگانه هستند که بدن انسان قادر به سنتز آنها نیست و بنابراین باید از طریق رژیم غذایی یا مکمل‌ها تأمین شوند. خواص اسیدهای چرب امگا-3 متعدد بوده که در کاهش التهاب سیستمیک، تنظیم متابولیسم لیپیدها و حفظ سیالیت غشای سلولی نقش حیاتی دارند.

ایکوزاپنتانوئیک اسید (EPA) عمدتاً از منابع دریایی مانند روغن ماهی استخراج می‌شود و با خواص ضدالتهابی قوی شناخته می‌شود، زیرا از طریق مهار مسیرهای التهابی مانند تولید پروستاگلاندین‌ها و کاهش استرس اکسیداتیو در بافت‌های تولیدکننده اسپرم عمل می‌کند. دوکوزاهگزانوئیک اسید (DHA) غنی‌ترین نوع امگا-3 در غشای اسپرم، به ویژه در بخش‌های دم و سر است، و نقش کلیدی در افزایش انعطاف‌پذیری و عملکرد حرکتی اسپرم ایفا می‌نماید، زیرا در بیضه‌ها انباشته شده و برای فرآیند اسپرماتوژنز ضروری است. آلفا-لینولنیک اسید (ALA) نوع گیاهی امگا-3 است که در دانه‌های کتان، چیا و گردو یافت می‌شود و به عنوان پیش‌ساز EPA و DHA عمل می‌کند.

مکمل‌های امگا-3 معمولاً ترکیبی از EPA و DHA را ارائه می‌دهند، در حالی که ALA در مکمل‌های گیاهی غالب است، و کیفیت این مکمل‌ها بر اساس خلوص، عدم وجود آلاینده‌ها مانند جیوه و نسبت EPA به DHA ارزیابی می‌شود.

خواص قرص امگا 3 برای مردان

اسیدهای چرب امگا-3 با تنظیم هورمون‌های جنسی مانند تستوسترون و کاهش التهاب در بیضه‌ها، به سلامت باروری مردان کمک شایانی می‌کنند. این اسیدهای چرب استرس اکسیداتیو را کاهش می‌دهند که این عامل اصلی آسیب به DNA اسپرم محسوب می‌شود و می‌تواند به کاهش کیفیت اسپرم منجر گردد.

در مردان مبتلا به اختلالات باروری مانند آزوسپرمی یا اولیگوسپرمی، تاثیر مصرف امگا 3 بر ناباروری می‌تواند با بهبود جریان خون به بیضه‌ها و حمایت از متابولیسم انرژی در اسپرم، نرخ موفقیت بارداری را افزایش دهد. علاوه بر این، تعادل نسبت امگا-3 به امگا-6 که اغلب در رژیم‌های غذایی مدرن نامتعادل است، برای جلوگیری از پراکسیداسیون لیپیدها در غشای اسپرم حیاتی تلقی می‌شود.

مطالعات نشان می‌دهند که کمبود امگا 3 در رژیم غذایی با کاهش سطوح DHA در غشای اسپرم همراه است که این امر می‌تواند تحرک و مورفولوژی اسپرم را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، مصرف منظم امگا-3 نه تنها به عنوان یک عامل پیشگیری‌کننده عمل می‌کند، بلکه مکمل امگا 3 برای مردان در درمان حمایتی اختلالات باروری نیز، به ویژه در افرادی که سطوح پایه‌ای پایین این اسیدهای چرب را دارند، کاربرد دارد.
 

فواید قرص امگا 3 برای اسپرم

بررسی‌های اخیر نشان می‌دهد که قرص‌های امگا-3 اثرات متفاوتی بر جنبه‌های مختلف کیفیت اسپرم دارند و خواص امگا 3 برای اسپرم عمدتاً از طریق EPA و DHA اعمال می‌شود، در حالی که ALA اثرات غیرمستقیم‌تری دارد. این مکمل‌ها با کاهش استرس اکسیداتیو، بهبود سیالیت غشا و تنظیم متابولیسم انرژی، پارامترهای اسپرم را هدف قرار می‌دهند. در مردان نابارور، مصرف امگا 3 برای تقویت اسپرم می‌تواند به بهبود کلی باروری کمک کند، هرچند نتایج تاثیر امگا 3 بر اسپرم به عوامل فردی مانند وضعیت پایه‌ تغذیه‌ای وابسته است.

افزایش تعداد اسپرم

تعداد اسپرم که شامل غلظت و حجم کلی اسپرم در انزال می‌شود، با مصرف امگا-3 به ویژه DHA بهبود می‌یابد. این اسیدها با تحریک اسپرماتوژنز و افزایش حجم بیضه، تولید اسپرم را تسهیل می‌کنند. مطالعات نشان‌دهنده افزایش 20 تا 30 درصدی در مردان با سطوح پایه پایین است، هرچند نتایج به وضعیت تغذیه‌ای اولیه بستگی دارد. EPA از طریق کاهش پراکسیداسیون لیپیدها به افزایش تعداد کمک می‌کند. ALA تأثیر کمتری دارد زیرا تبدیل آن به DHA ناکارآمد است. در کل، اثرات معنادار غلظت اسپرم در گروه‌های خاص مانند مردان نابارور، مشاهده شده است.
 

بهبود تحرک اسپرم

تحرک اسپرم که شامل تحرک پیشرونده و کلی است، یکی از برجسته‌ترین فواید امگا-3 محسوب می‌شود. EPA و DHA سیالیت غشای دم اسپرم را افزایش می‌دهند و انرژی میتوکندریایی را بهبود می‌بخشند که منجر به افزایش 15 تا 25 درصدی تحرک در مردان با کم‌تحرکی اسپرم می‌شود. این اثر در افراد با واریکوسل یا تحت درمان‌های کمک‌باروری بیشتر مشاهده می‌شود. مطالعات افزایش متوسط در تحرک کلی را، به ویژه در مردان با کیفیت اسپرم پایین‌تر تأیید می‌کنند. ALA نیز نسبت امگا-6 به امگا-3 را متعادل می‌کند و تحرک را تا 15 درصد بهبود می‌بخشد، اما اثرات آن ضعیف‌تر است. شواهد کلی حاکی از بهبود معنادار در تحرک پیشرونده است، که این امر برای رسیدن اسپرم به تخمک حیاتی است.
 

بهبود مورفولوژی اسپرم

مورفولوژی اسپرم که بر اساس معیارهای سازمان جهانی بهداشت به ساختار سر، دم و بخش میانی اشاره دارد، با امگا-3 به ویژه DHA ارتقا می‌یابد زیرا این اسیدها یکپارچگی غشا را حفظ کرده و آسیب DNA را کاهش می‌دهند. نرخ مورفولوژی طبیعی می‌تواند 10 تا 15 درصد، به ویژه در موارد تراتوزواسپرمی افزایش یابد. EPA نیز از طریق کاهش التهاب به این فرآیند کمک می‌کند، در حالی که ALA اثرات محدودتری بر ساختار اسپرم نشان می‌دهد. با این حال، مطالعات اثرات معنادار بر مورفولوژی اسپرم را در گروه‌های خاص مانند مردان نابارور، نشان داده‌اند.
 

نحوه مصرف قرص امگا 3

مکمل‌های امگا-3 به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند که هر کدام ویژگی‌های خاصی دارند. روغن ماهی حاوی EPA و DHA رایج‌ترین نوع با غلظت تا 50 درصدی اسیدهای چرب فعال و مناسب برای مردان با نیاز به اثرات مستقیم بر اسپرم است. مکمل‌های گیاهی حاوی ALA از منابع مانند روغن بذر کتان برای افراد گیاه‌خوار مناسب است اما با کارایی پایین‌تر نسبت به محصولات حیوانی.

دوز توصیه‌شده بر اساس بررسی‌های بالینی، 500 تا 2000 میلی‌گرم EPA و DHA در روز است و مدت مصرف 8 تا 24 هفته برای مشاهده تغییرات لازم است. بهترین زمان مصرف امگا 3 همراه با غذا برای کاهش عوارض گوارشی است. در مطالعات، دوزهای 1 تا 3 گرم روغن ماهی در روز برای 3 تا 6 ماه استفاده شده و بهبودهایی در پارامترهای اسپرم مشاهده گردیده است. انتخاب مکمل‌های معتبر با مجوزهای سازمان غذا و دارو ضروری است تا از آلودگی‌های محیطی جلوگیری شود. 

در این زمینه پیشنهاد می‌شود مقاله "پاسخ به سوالات درباره احتمال وجود جیوه در مکمل های امگا 3" که توسط خانم دکتر شیدا احمدی کولایی در مجله علمی داروکده تالیف و ترجمه شده است را مطالعه نمایید.
 

عوارض مصرف قرص امگا 3

قرص‌های امگا-3 عموماً ایمن هستند اما دوزهای بالای 3000 میلی‌گرم در روز می‌تواند خطر خونریزی را به ویژه در افراد مصرف‌کننده داروهای ضد انعقاد افزایش دهد. عوارض مصرف امگا 3 شامل ناراحتی گوارشی مانند تهوع و اسهال و باقی ماندن بوی بد ماهی در دهان است. در موارد نادر، آلرژی به منابع دریایی گزارش شده است. زنان باردار یا شیرده باید با احتیاط و تحت نظارت پزشکی مصرف کنند. تداخل با داروهای فشار خون یا دیابت ممکن است رخ دهد بنابراین مشورت با پزشک پیش از شروع ضروری است. مصرف مکمل‌های گیاهی حاوی ALA ریسک کمتری دارد اما اثرات آن بر باروری کمتر مستند است. در مطالعات، هیچ عارضه جدی گزارش نشده اما نظارت بر سطوح خونی در مصرف طولانی‌مدت توصیه می‌شود.
 

سخن پایانی

قرص‌های امگا-3 به عنوان مکملی غنی از اسیدهای چرب ضروری به خصوص EPA و DHA فواید قابل توجهی برای کیفیت اسپرم از جمله افزایش تعداد، بهبود تحرک و ارتقای مورفولوژی ارائه می‌دهند. این اثرات از طریق مکانیسم‌های ضدالتهابی و حمایتی از غشای سلولی اعمال می‌شود و می‌تواند باروری مردان را تقویت کند. با رعایت دوزهای مناسب و انتخاب مکمل‌های باکیفیت، این قرص‌ها گزینه‌ای ارزشمند برای افراد با کمبودهای تغذیه‌ای هستند. با این حال، رژیم غذایی غنی از منابع طبیعی امگا-3 اولویت دارد و مصرف مکمل باید تحت نظارت پزشکی باشد.

داروخانه آنلاین داروکده، تحت نظارت معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران و دارای نشان اعتماد الکترونیکی پنج‌ستاره از وزارت صنعت، معدن و تجارت، با تعهد به ارائه خدمات با کیفیت بالا و ارتقای سطح آگاهی عمومی در حوزه سلامت فعالیت می‌کند. این مجموعه با استفاده از دانش و تجربه گروهی از داروسازان و متخصصان تغذیه، مجله علمی داروکده را راه‌اندازی کرده است تا با انتشار مقالات دقیق و مبتنی بر آخرین یافته‌های علمی، اطلاعات قابل اعتماد و راهکارهای کاربردی برای بهبود سلامت و کیفیت زندگی را در اختیار مخاطبان قرار دهد.

علاوه بر این، داروکده با ایجاد بخش پرسش و پاسخ آنلاین، فضایی را فراهم کرده است تا کاربران بتوانند به‌راحتی سؤالات، نظرات یا پیشنهادهای خود را مطرح کنند و از مشاوره تخصصی تیم علمی بهره‌مند شوند. ما بر این باوریم که دیدگاه‌ها و بازخوردهای شما نقش مهمی در ارتقای کیفیت خدمات ما ایفا می‌کند و از شما دعوت می‌کنیم تا با به اشتراک گذاشتن نظرات خود، در این مسیر با ما همراه شوید.  

:References

Safarinejad MR, Hosseini SY, Dadkhah F, Asgari MA. Relationship of omega-3 and omega-6 fatty acids with semen characteristics, and anti-oxidant status of seminal plasma: a comparison between fertile and infertile men. Clinical nutrition. 2010 Feb 1;29(1):100-5

Salas-Huetos A, Arvizu M, Mínguez-Alarcón L, Mitsunami M, Ribas-Maynou J, Yeste M, Ford JB, Souter I, Chavarro JE, EARTH Study Team. Women’s and men’s intake of omega-3 fatty acids and their food sources and assisted reproductive technology outcomes. American journal of obstetrics and gynecology. 2022 Aug 1;227(2):246-e1

Falsig AM, Gleerup CS, Knudsen UB. The influence of omega‐3 fatty acids on semen quality markers: a systematic PRISMA review. Andrology. 2019 Nov;7(6):794-803

Hosseini B, Nourmohamadi M, Hajipour S, Taghizadeh M, Asemi Z, Keshavarz SA, Jafarnejad S. The effect of omega-3 fatty acids, EPA, and/or DHA on male infertility: a systematic review and meta-analysis. Journal of dietary supplements. 2019 Mar 4;16(2):245-56

Safarinejad MR. Effect of omega‐3 polyunsaturated fatty acid supplementation on semen profile and enzymatic anti‐oxidant capacity of seminal plasma in infertile men with idiopathic oligoasthenoteratospermia: a double‐blind, placebo‐controlled, randomised study. Andrologia. 2011 Feb;43(1):38-47

Esmaeili V, Shahverdi AH, Moghadasian MH, Alizadeh AR. Dietary fatty acids affect semen quality: A review. Andrology, 3 (3), 450–461 [Internet]. 2015

Tang LX, Yuan DJ, Wang QL, Jiang F, Guo J, Tang YG, Zheng LX, Kang JX. Association of decreased spermatozoa omega-3 fatty acid levels and increased oxidative DNA damage with varicocele in infertile men: a case control study. Reproduction, Fertility and Development. 2016 Mar 28;28(5):648-54

Abdollahzadeh S, Riasi A, Tavalaee M, Jafarpour F, Nasr‐Esfahani MH. Omega 6/Omega 3 ratio is high in individuals with increased sperm DNA fragmentation. Reproductive Sciences. 2023 Dec;30(12):3469-79

Michaelsen MP, Poulsen M, Bjerregaard AA, Borgstrøm M, Poulsen LK, Chortsen MB, Henriksen SG, Kesmodel US. The Effect of Dietary Supplements on Male Infertility in Terms of Pregnancy, Live Birth, and Sperm Parameters: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2025 May 18;17(10):1710

Ferramosca A, Zara V. Diet and male fertility: the impact of nutrients and antioxidants on sperm energetic metabolism. International journal of molecular sciences. 2022 Feb 25;23(5):2542