کلوئید پوستی چیست و چگونه درمان می‌شود؟

امروزه بسیاری از افراد در سراسر جهان با مشکلات پوستی گوناگونی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. یکی از این مشکلات، کلوئید پوستی است که توجه ویژه‌ای را در حوزه پزشکی و زیبایی به خود جلب کرده است. این عارضه پوستی می‌تواند در هر سنی رخ دهد و از جنبه‌های ظاهری گرفته تا اثرات روانی، تأثیراتی بر فرد بگذارد. از آنجا که درک درست علت، علائم و روش‌های درمانی و پیشگیری می‌تواند کمک شایانی به مدیریت این وضعیت کند، در این مقاله برآنیم تا مروری جامع بر کلوئید پوستی داشته باشیم.

آنچه در این مقاله می خوانید:

• کلوئید پوستی چیست؟
• علت و علائم کلوئید پوستی
• احتمال بروز کلوئید در چه افرادی بیشتر است؟ 
• برای درمان کلوئید پوستی چه باید کرد؟
• روش‌های پیشگیری از ایجاد اسکار کلوئید

مدت زمان تقریبی مطالعه: 8 دقیقه

کلوئید پوستی چیست؟

کلوئید (Keloid) نوعی بافت اسکار یا جای زخم برجسته است که معمولاً در پی آسیب‌های پوستی نظیر برش، سوختگی، جراحی، سوراخ کردن گوش و حتی خراش‌های جزیی به وجود می‌آید. وجه تمایز اصلی بیماری کلوئید پوستی با جای زخم‌های معمولی یا حتی اسکارهای هیپرتروفیک این است که کلوئید فراتر از مرزهای زخم اولیه رشد کرده و به ‌صورت ضایعه‌ای برجسته، گاهی خارش‌دار یا دردناک ظاهر می‌شود. برخلاف جای زخم‌های عادی که به‌تدریج کمرنگ می‌شوند، کلوئیدها ممکن است در دراز مدت هم باقی بمانند و یا حتی بزرگ‌تر شوند.

بنا بر گزارش‌ها، این نوع جای زخم اغلب چند ماه تا حتی چند سال پس از التیام زخم اصلی ظاهر می‌شود. برای برخی افراد، وجود کلوئید صرفاً یک مشکل ظاهری است؛ اما در مواردی ممکن است درد، خارش یا ناراحتی هنگام لمس یا حرکت ناحیه درگیر نیز ایجاد شود. از آنجا که کلوئید می‌تواند تأثیر روانی منفی بر عزت ‌نفس و اعتماد به ‌نفس شخص داشته باشد، شناخت آن و آگاهی از راه‌های پیشگیری و درمان، اهمیت بالایی دارد.
 

- تفاوت کلوئید با اسکار هیپرتروفیک

در تفاوت دو اسکار کلوئید و هیپرتروفیک ذکر این نکته ضروری است که اسکارهای هیپرتروفیک نیز برجسته هستند اما بر خلاف کلوئید، معمولاً در محدوده زخم اولیه می‌مانند و خارج از آن گسترش پیدا نمی‌کنند. اسکارهای هیپرتروفیک نیز ممکن است به مرور زمان کمرنگ شده یا ارتفاع آن‌ها کمتر شود. اما کلوئید اغلب فراتر از مرزهای زخم اولیه پیشروی می‌کند و ممکن است کاملاً ماندگار باقی بماند.

علت و علائم کلوئید پوستی

کلوئیدها زمانی شکل می‌گیرند که روند طبیعی ترمیم زخم از حالت عادی خارج شود. در واقع، تولید بی‌رویه کلاژن باعث می‌شود بافت زخم برجسته‌تر از حد معمول شود. در این بخش، ابتدا به عواملی که در شکل‌گیری کلوئید تأثیر دارند می‌پردازیم و سپس علائم، ویژگی‌های ظاهری و عکس کلوئید پوستی را بررسی می‌کنیم.
 

- علت کلوئید چیست؟

طبق اعلام آکادمی پوست آمریکا، علت اصلی کلوئید، ترشح بیش ‌از حد پروتئینی به ‌نام کلاژن در روند التیام پوست است. کلاژن پروتئینی است که برای ترمیم بافت‌های آسیب ‌دیده ضروری بوده و سبب ایجاد ساختاری محکم برای پوست می‌شود. با این ‌حال، زمانی که تولید کلاژن بیش از حد نیاز باشد یا به شکل نادرستی تنظیم شود، بافت اسکار غیر طبیعی تشکیل می‌گردد که به ‌عنوان کلوئید شناخته می‌شود.
 

- علائم کلوئید پوستی

کلوئید های پوستی ممکن است ماه‌ها تا سال‌ها پس از بهبود زخم ایجاد شوند. از جمله علائم شایع پوست کلوئیدی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ظاهر برجسته و نامنظم: ضایعه به‌ صورت برآمده از سطح پوست، با مرزهای نامشخص و گاهی وسیع‌تر از زخم اولیه.
• رنگ متفاوت: کلوئیدها ممکن است صورتی، قرمز، قهوه‌ای یا بنفش باشند و رنگ آن‌ها می‌تواند در طول زمان تغییر کند.
• خارش یا سوزش: به ‌ویژه در مراحل رشد.
• درد و حساسیت به لمس: اگر کلوئید روی مفصل یا ناحیه‌ای حساس باشد، ممکن است حرکت و فعالیت‌های روزمره را مختل کند.
• تغییرات در انعطاف ‌پذیری پوست: در صورتی که کلوئید در ناحیه‌ای باشد که نیاز به حرکت دارد (مثلاً روی آرنج یا زانو)، ممکن است در حرکت مفصل مشکل ایجاد کند.

احتمال بروز کلوئید در چه افرادی بیشتر است؟

اگرچه هر فردی با هر رنگ پوست و در هر سنی ممکن است دچار کلوئید شود، اما در برخی گروه‌های جمعیتی احتمال بروز کلوئید بالاتر است. عوامل خطر شامل موارد زیر هستند:

1. سابقه خانوادگی: در حدود یک‌ سوم از افراد مبتلا، حداقل یک نفر از اعضای درجه‌ یک خانواده دچار کلوئید شده است. این موضوع نشان می‌دهد آمادگی ژنتیکی نقش پررنگی در ایجاد این عارضه دارد.

2. پوست تیره: افرادی با تبار آفریقایی، آسیایی یا لاتین (هیسپانیک) بیش از دیگران در معرض خطر هستند. علت دقیق این امر روشن نیست، اما احتمالاً به نوع و میزان رنگدانه‌های پوست و شیوه ترمیم زخم در این افراد مرتبط است.

3. سنین جوانی: به ‌ویژه بین ۱۰ تا ۳۰ سال. این امر می‌تواند به دلیل فعالیت هورمونی و سرعت بالاتر در بازسازی بافت‌ها در دوران نوجوانی و ابتدای جوانی باشد.

4. تغییرات هورمونی: افرادی که در دوران بارداری یا بلوغ قرار دارند یا دچار اختلالات هورمونی هستند، ممکن است مستعدتر باشند.

5. سابقه جراحی یا آسیب‌های مکرر: هرگونه آسیب یا جراحی‌های متعدد می‌تواند خطر بروز کلوئید را افزایش دهد، خصوصاً اگر فرد سابقه قبلی ایجاد کلوئید داشته باشد.

برای درمان کلوئید پوستی چه باید کرد؟

یکی از مهم‌ترین سؤالاتی که برای افراد مبتلا به کلوئید پیش می‌آید این است که برای درمان کلوئید چه باید کرد؟ پاسخ به این پرسش، بسته به شرایط فرد و شدت کلوئید، متفاوت است. در ادامه به سه رویکرد کلی درمانی اشاره می‌کنیم. با این حال، بسیاری از متخصصان پوست، توصیه می‌کنند که بیماران پیش از شروع هر روش درمانی خودسرانه، با یک متخصص مشورت کنند؛ زیرا برخی روش‌های خانگی یا سنتی ممکن است نه ‌تنها کمک ‌کننده نباشند بلکه شرایط را تشدید نمایند.

1. روش‌های درمان خانگی کلوئید پوستی

در ادامه، به مؤثرترین روش‌های خانگی برای مراقبت از پوست مبتلا به کلوئید می‌پردازیم:

الف) مراقبت از پوست و حفظ رطوبت

اغلب روش‌های درمان خانگی بر مراقبت درست از پوست و حفظ رطوبت آن تمرکز دارند. پوست تمیز و مرطوب روند ترمیم را بهبود می‌بخشد و از تشدید التهابات جلوگیری می‌کند. به ‌عنوان مثال:

• شستشوی ملایم ناحیه درگیر با صابون‌های بدون عطر و مواد شیمیایی قوی.
• استفاده از پمادهای ترمیم کننده یا ژل سیلیکونی برای حفظ رطوبت و کاهش خارش.

مزایای محصولات ترمیم‌ کننده اسکار

برای بسیاری از افراد، تنها رطوبت‌رسانی کلی به پوست کافی نیست و می‌توان از محصولات تخصصی ترمیم اسکار استفاده کرد. این محصولات معمولاً حاوی ترکیباتی مانند اسکوالن، هیالورونیک اسید، پپتیدهای ترمیمی و انواع ویتامین‌ها هستند که می‌توانند روند بازسازی پوست را تسریع کنند و در عین حال بافت اسکار را نرم‌تر و انعطاف‌پذیرتر سازند. 

ب) کمپرس گرم یا سرد

در برخی منابع، استفاده از کمپرس گرم یا سرد برای تسکین خارش یا درد ناحیه توصیه شده است. با این‌ حال، باید توجه داشت که نباید حرارت یا سرمای بیش از حد به ناحیه وارد شود؛ چراکه ممکن است التهاب را تشدید کند.
 

ج) پرهیز از تحریک زخم

افرادی که روی مفصل یا ناحیه‌ای حساس کلوئید دارند، بهتر است از پوشش‌های حمایتی نرم استفاده کنند. همچنین، خاراندن یا دستکاری ضایعه می‌تواند منجر به افزایش بافت اسکار شود. استفاده از لباس‌های نخی و گشاد در ناحیه زخم، سایش را کاهش داده و از گسترش کلوئید جلوگیری می‌کند.
 

د) مکمل‌های تغذیه‌ای

برخی ویتامین‌ها، به ‌ویژه ویتامین E و ویتامین C، به بهبود سلامت پوست کمک می‌کنند. البته شواهد علمی درباره تأثیر قطعی مصرف خوراکی این ویتامین‌ها بر کاهش اندازه کلوئید محدود است. با این‌ حال، مصرف کافی ویتامین‌ها و مواد معدنی از طریق یک رژیم غذایی متعادل می‌تواند روند بهبود بافت‌های آسیب‌ دیده را بهبود بخشد.
 

هـ) پوشش‌های فشاری

درمان فشاری با استفاده از لباس‌ها یا باندهای تنگ می‌تواند تا حدی از رشد بیش ‌از حد بافت اسکار جلوگیری کند. این روش غالباً در مورد افرادی که تازه از عمل جراحی رهایی یافته‌اند یا در مراحل ابتدایی شکل‌گیری کلوئید قرار دارند، توصیه می‌شود. اما استفاده طولانی ‌مدت از این لباس‌ها ممکن است چالش‌برانگیز باشد و بستگی به تحمل فرد دارد.

2. روش‌های درمان کلوئید پوستی در طب سنتی

طب سنتی با تکیه بر خواص درمانی گیاهان دارویی و روش‌های طبیعی، قرن‌هاست که در بهبود زخم‌ها و کاهش عوارض پوستی نقش دارد. در ادامه با رایج‌ترین روش‌های طب سنتی برای درمان کلوئید پوستی آشنا می‌شویم:

الف) استفاده از گیاهان دارویی

در طب سنتی ایران، چین و هند، از گیاهان و ترکیباتی مانند روغن سیاه ‌دانه، عصاره آلوئه‌ورا، عسل طبیعی یا روغن درخت چای برای تسکین التهابات پوستی و کاهش ضخامت زخم استفاده می‌شود. برخی از این ترکیبات به دلیل اثر ضد التهابی یا خواص آنتی‌اکسیدانی به کاهش خارش و آرامش پوست کمک می‌کنند.

• آلوئه‌ ورا: ژل آلوئه‌ ورا علاوه بر اثر مرطوب ‌کنندگی و تسکین دهنده، خاصیت ضد التهابی نیز دارد و می‌تواند در تسریع روند بهبود بافتی مفید باشد.
  در مقاله خواص و روش استفاده از روغن آلوئه ورا می‌توانید با روش‌های استفاده از این ماده ارزشمند آشنا شوید.

• عسل: عسل به ‌ویژه عسل مانوکا (Manuka Honey) در برخی مطالعات، نشان داده که می‌تواند مانع رشد باکتری‌ها شود و التیام زخم‌ها را بهبود دهد.

• روغن درخت چای: روغن درخت چای دارای خواص ضد باکتری، ضد التهاب و ضد قارچ است که می‌تواند از عفونت زخم جلوگیری کرده و التهاب را کاهش دهد. این ویژگی‌ها به بهبود سریع‌تر زخم‌ها و کاهش احتمال تشکیل اسکار کمک می‌کنند.

• روغن سیاه دانه: روغن سیاه‌ دانه با خواص آنتی‌اکسیدانی و ضد التهابی، می‌تواند روند ترمیم زخم را تسریع کرده و از تشکیل اسکارهای برجسته مانند کلوئید جلوگیری نماید. این روغن همچنین به کاهش قرمزی و التهاب پوست در ناحیه زخم کمک می‌کند.

ب) ماساژ ملایم با روغن‌های گیاهی

برخی متخصصان طب سنتی معتقدند ماساژ ملایم ناحیهکلوئید با روغن‌هایی نظیر روغن نارگیل، روغن بابونه یا روغن گل همیشه ‌بهار ممکن است با بهبود جریان خون موضعی، به کاهش اندازه یا حساسیت زخم کمک کند. اما باید توجه کرد که ماساژ نباید خشن یا طولانی باشد؛ زیرا تحریک بیش از حد می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد.
 

ج) حجامت یا روش‌های سنتی دیگر

در مواردی مشاهده شده است که برخی افراد با انگیزه بهبود زخم، اقدام به روش‌هایی مانند حجامت روی ناحیه دارای کلوئید می‌کنند. از آنجا که این روش‌های تهاجمی می‌توانند خود باعث آسیب بیشتر به پوست شوند، انجام آن‌ها بدون نظارت پزشک متخصص پوست یا آشنای دقیق با وضعیت بیمار، توصیه نمی‌شود.

3. روش‌های درمان کلینیکی کلوئید

در مواردی که کلوئیدها شدید، مقاوم یا دردناک هستند، درمان‌های خانگی و سنتی ممکن است کافی نباشند. در چنین شرایطی، مراجعه به پزشک متخصص و بهره‌گیری از روش‌های کلینیکی می‌تواند مؤثرترین راهکار برای کاهش اندازه، رنگ و علائم کلوئید باشد. در این بخش، با مهم‌ترین روش‌های درمان کلوئید پوستی که در کلینیک‌های تخصصی پوست انجام می‌شود آشنا می‌شویم:
 

الف) تزریق کورتیکواستروئیدها

یکی از درمان‌های متداول در کلینیک‌های تخصصی پوست برای رفع کلوئید پوستی، تزریق داروهای کورتونی مثل تریامسینولون (Triamcinolone) به درون بافت کلوئید است. این روش می‌تواند به ‌مرور زمان ضخامت زخم را کم کرده و از رشد بیشتر آن جلوگیری نماید. ممکن است نیاز به چندین جلسه تزریق باشد تا نتیجه دلخواه حاصل شود.
 

ب) لیزر درمانی

استفاده از لیزرهای پرتوان یکی از پیشرفته‌ترین روش‌های موجود برای کاهش اندازه و تغییر رنگ کلوئید است. لیزر می‌تواند بافت اسکار را تخریب یا نازک کند و هم‌زمان، رنگ آن را تعدیل نماید. لیزر (Pulsed Dye Laser) PDL یا لیزرهای اربیوم در برخی کلینیک‌های تخصصی پوست به کار گرفته می‌شوند. هرچند نیاز به تکرار جلسات و هزینه نسبتاً بالا، دو چالش اصلی در این روش هستند.
 

ج) جراحی برداشتن کلوئید

در مواردی که ضایعه پوستی کلوئید بسیار بزرگ است و مشکلات ظاهری یا عملکردی حادی ایجاد کرده، می‌توان آن را از طریق جراحی برداشت. اما بزرگترین مشکل جراحی این است که خود برش جراحی می‌تواند زمینه ایجاد کلوئیدی جدید را فراهم کند. به همین علت، پزشکان معمولاً پس از جراحی، از تزریق استروئید یا رادیوتراپی خفیف جهت جلوگیری از رشد مجدد کلوئید استفاده می‌کنند.
 

د) کرایوتراپی (سرما درمانی)

در این روش، با استفاده از نیتروژن مایع، بافت کلوئید منجمد شده و تخریب می‌گردد. این روش بیشتر برای کلوئیدهای کوچک مناسب است و می‌تواند دردناک باشد. گاه برای دستیابی به نتیجه بهتر، کرایوتراپی با تزریق کورتون ترکیب می‌شود.

روش‌های پیشگیری از ایجاد اسکار کلوئید

حتی اگر یک فرد زمینه ژنتیکی ابتلا به کلوئید نداشته باشد، رعایت نکات مراقبتی برای کاهش احتمال ایجاد این جای زخم برجسته بسیار مهم است. چند راهکار پیشگیرانه عبارت‌اند از:

1. مراقبت دقیق از زخم

یکی از مهم‌ترین اقدامات برای پیشگیری از ایجاد اسکارهای برجسته مانند کلوئید، مراقبت صحیح و اصولی از زخم در مراحل اولیه بهبود است. رعایت بهداشت، جلوگیری از عفونت و محافظت مکانیکی از زخم، نقش کلیدی در ترمیم سالم پوست و کاهش خطر ایجاد اسکار دارد:

• تمیز نگه‌داشتن زخم با صابون و آب ولرم.
• استفاده از پماد آنتی‌بیوتیک در صورت نیاز (با تجویز پزشک) برای پیشگیری از عفونت.
• پوشاندن زخم با بانداژ یا پانسمان مناسب جهت جلوگیری از تحریک.

2. استفاده از ژل سیلیکونی یا نوارهای سیلیکونی

مطالعات نشان می‌دهند که ژل یا نوار سیلیکونی، با ایجاد فشار سطحی و حفظ رطوبت، می‌تواند از شکل‌گیری بافت اسکار بزرگ جلوگیری کند. توصیه می‌شود که این ژل‌ها یا نوار‌ها به ‌مدت چند ماه و بسته به نظر پزشک، به‌ طور منظم روی زخم استفاده شوند.

3. پیشگیری از آسیب‌های غیر ضروری

در افرادی که سابقه یا زمینه ژنتیکی برای تشکیل کلوئید دارند، حتی آسیب‌های کوچک پوستی می‌توانند زمینه‌ساز اسکارهای برجسته شوند. با پرهیز از اقدامات غیرضروری مانند تاتو یا پیرسینگ و رعایت احتیاط در برابر جراحات سطحی، می‌توان تا حد زیادی از بروز کلوئید جلوگیری کرد:

• خودداری از سوراخ کردن بدن (پیرسینگ) و تاتو در افرادی که سابقه کلوئید دارند.
• در صورت نیاز به جراحی زیبایی یا ترمیمی، حتماً پزشک را از سابقه کلوئید یا استعداد ژنتیکی‌تان آگاه کنید.
• مراقب بریدگی‌ها و خراش‌های کوچک باشید و فوراً آن‌ها را تمیز و پانسمان کنید.

4. محافظت از پوست در برابر نور آفتاب

قرارگیری طولانی‌ مدت در معرض آفتاب، مخصوصاً برای افرادی که دچار کلوئید هستند، می‌تواند باعث تغییر رنگ شدیدتر اسکار شود.
از این رو، استفاده از کرم ضد آفتاب با SPF مناسب و پوشاندن ناحیه کلوئید با لباس مناسب، توصیه می‌شود.

5. مصرف کافی ویتامین‌ها و مواد معدنی

رژیم غذایی سرشار از پروتئین، ویتامین C، ویتامین E، روی (زینک) و سایر مواد مغذی می‌تواند روند ترمیم زخم را تسهیل کند. اگر فکر می‌کنید که کمبودهای تغذیه‌ای دارید، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.

سخن آخر

کلوئید پوستی یکی از چالش‌های مهم در حوزه بیماری‌های پوستی است که می‌تواند تأثیرات نامطلوبی بر زیبایی ظاهری و حتی روان فرد بگذارد. اگرچه ریشه اصلی بروز کلوئید به ترشح بیش از حد کلاژن در فرایند ترمیم زخم برمی‌گردد، اما عوامل متعددی مانند ژنتیک، نوع پوست، سابقه خانوادگی، سن و تغییرات هورمونی در ایجاد آن دخیل هستند. به همین دلیل، هر فردی که مستعد کلوئید است، باید مراقبت‌های دقیقی در برابر زخم‌های پوستی داشته باشد و در صورت مشاهده علائم اولیه، حتماً با متخصص پوست مشورت کند.

از سوی دیگر، طیف گسترده‌ای از روش‌های درمانی برای کنترل یا کاهش اندازه و علائم کلوئید وجود دارد. از درمان‌های خانگی ساده گرفته تا روش‌های پیشرفته کلینیکی. انتخاب روش درمانی مناسب باید بر اساس شدت ضایعه، ناحیه درگیر، سابقه بیمار و مشاوره با پزشک متخصص انجام شود. در کنار همه این‌ها، پیشگیری نقش بسیار مهمی دارد. بانداژ مناسب زخم‌ها، استفاده از محصولات سیلیکونی، اجتناب از ایجاد زخم‌های غیر ضروری و محافظت از پوست در برابر آفتاب می‌توانند تا حد زیادی خطر بروز یا گسترش کلوئید را کاهش دهند.

اگر به دنبال بهبود سریع‌تر زخم‌ها و پیشگیری از ایجاد اسکارهای برجسته مانند کلوئید هستید، استفاده از محصولات تخصصی ترمیم کننده اسکار نقش مؤثری در روند درمان ایفا می‌کنند. این محصولات، به ‌ویژه آن‌هایی که حاوی ترکیباتی مانند ژل سیلیکون، هیالورونیک اسید و پپتیدهای ترمیمی هستند، با حفظ رطوبت پوست، کنترل التهاب و تقویت بافت پوست، به کاهش ضخامت و بهبود ظاهر اسکار کمک می‌کنند. شما می‌توانید این محصولات را با خیال راحت از داروخانه آنلاین داروکده تهیه کنید و همچنین از مشاوره تخصصی تیم علمی داروکده بهره‌مند شوید.

نظرات شما برای ما ارزشمند است. اگر مطلب فوق برایتان مفید بود یا نیاز به راهنمایی بیشتری دارید، لطفاً در بخش دیدگاه‌ها با ما در میان بگذارید.