مولتی ویتامین تقویت اعصاب

سیستم عصبی، به عنوان پیچیده‌ترین شبکه ارتباطی در بدن انسان، مسئول تنظیم دقیق عملکردهای شناختی، عاطفی، حرکتی و حسی است و هرگونه اختلال در آن می‌تواند منجر به عواقب جدی نظیر نوروپاتی محیطی، اختلال حافظه، افسردگی خفیف یا زوال شناختی پیش‌رونده شود. در جوامع مدرن، عوامل محیطی مانند استرس مزمن، رژیم غذایی نامتعادل و قرارگیری در معرض سموم، شیوع این اختلالات را افزایش داده و کمبودهای تغذیه‌ای را به عنوان یکی از عوامل اصلی برجسته کرده است. مولتی ویتامین‌ تقویت‌ اعصاب، به عنوان مکمل‌های غذایی پیشرفته و ترکیبی، نقش محوری در حفظ و ارتقای سلامت سیستم عصبی مرکزی و محیطی ایفا می‌کنند و از طریق تأمین ویتامین‌ها و مواد معدنی ضروری، به پیشگیری از اختلالات نوروپاتیک، زوال شناختی و ناهماهنگی‌های عاطفی کمک می‌رسانند. این مکمل‌های تقویت‌ اعصاب، بر پایه مکانیسم‌های بیولوژیکی پیچیده‌ای همچون کاهش استرس اکسیداتیو، حمایت از سنتز انتقال‌دهنده‌های عصبی، تقویت پلاستیسیته عصبی و تنظیم التهاب نورون‌ها عمل می‌کنند. بر اساس مطالعات اخیر، مصرف منظم این ویتامین‌ تقویت‌ اعصاب می‌تواند نرخ زوال شناختی را تا ۲۵ درصد کاهش دهد و عملکرد حافظه، تمرکز و خلق را به طور معنادار بهبود بخشد، هرچند اثربخشی آن‌ها به عوامل فردی مانند سن، رژیم غذایی و وضعیت سلامتی بستگی دارد. در این مقاله، با تکیه بر منابع علمی معتبر، در کنار معرفی بهترین مولتی ویتامین برای تقویت اعصاب، جنبه‌های بیولوژیکی، فواید عملکردی آن‌ها را به تفصیل مورد تحلیل قرار می‌دهیم و بر لزوم مشاوره پزشکی پیش از مصرف، به منظور جلوگیری از عوارض احتمالی و تداخلات دارویی، تأکید می‌ورزیم.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• تاثیرات ویتامین‌ و مینرال‌ها بر سلامت اعصاب
• مکانیسم‌های مولتی ویتامین‌ها در تقویت اعصاب
• فواید عملکردی مصرف قرص ویتامین تقویت اعصاب
• بهترین مولتی ویتامین‌های تقویت‌ اعصاب

مدت زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه

تاثیرات ویتامین‌ و مینرال‌ها بر سلامت اعصاب

- ویتامین‌های گروه B

ویتامین‌های گروه B، به عنوان کوفاکتورهای اساسی در متابولیسم سلولی و سنتز مواد مغذی عصبی، سبب نگهداری سلامت سیستم عصبی شده و کمبود هر یک از آن‌ها می‌تواند به اختلالات جدی منجر شود. ویتامین B1 (تیامین)، که گاهی به صورت بنفوتیامین (شکل فعال‌تر) در مکمل‌ها یافت می‌شود، انرژی لازم برای عملکرد نورون‌ها را از طریق تسهیل متابولیسم گلوکز فراهم می‌کند و کمبود آن، که شایع در مصرف‌کنندگان الکل یا افراد مبتلا به دیابت است، می‌تواند به نوروپاتی بری-بری با علائمی نظیر ضعف عضلانی و اختلال حافظه بیانجامد. مصرف روزانه بنفوتیامین، بر اساس مطالعات بالینی، علائم نوروپاتی دیابتی را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد.

ویتامین B6 (پیریدوکسین)، در تولید انتقال‌دهنده‌های عصبی کلیدی مانند سروتونین و دوپامین دخیل است و پوشش انتهای اعصاب (میلین) را حفظ می‌نماید، به طوری که کمبود آن با نوروپاتی محیطی مرتبط است، اما مصرف بیش از حد روزانه می‌تواند خود به نوروتوکسیسیته و آسیب عصبی دائمی منجر شود.

ویتامین B12 (کوبالامین)، ضروری برای ساخت سلول‌های عصبی و DNA، در افراد گیاه‌خوار یا مصرف‌کنندگان داروهایی مانند متفورمین شایع است و کمبود آن می‌تواند به نوروپاتی دائمی با علائمی نظیر بی‌حسی و گزگز بیانجامد؛ مکمل‌یاری درد و علائم را در موارد کمبود کاهش می‌دهد. در مجموع، مطالعات نشان می‌دهد که مکمل B-complex نرخ زوال شناختی را کند می‌کند و عملکرد عصبی را بهبود می‌بخشد.

- ویتامینD

ویتامین D، به عنوان یک هورمون استروئیدی محلول در چربی، از طریق فعال‌سازی گیرنده‌های VDR در بافت‌های مغزی، تولید فاکتور نوروتروفیک مشتق از مغز (BDNF) را افزایش می‌دهد و التهاب نورون‌ها را کاهش می‌دهد، به طوری که کمبود آن، که در بیش از ۴۰ درصد جمعیت‌های شهری شایع است، با افزایش خطر افسردگی فصلی و نوروپاتی دیابتی مرتبط است؛ مکمل ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ واحد بین‌المللی (IU) روزانه، بر اساس مطالعات، درد نوروپاتیک را تا ۱۵ درصد، به خصوص در افراد با کمبود ویتامین D، تسکین می‌بخشد.

- ویتامین E

ویتامین E (توکوفرول)، به عنوان آنتی‌اکسیدان قوی، از اکسیداسیون لیپیدهای غشایی نورون‌ها در برابر رادیکال‌های آزاد محافظت می‌کند و در مدیریت نوروپاتی ناشی از شیمی‌درمانی مؤثر است؛ مطالعات تأیید می‌کنند که مصرف دوز روزانه علائم را، به ویژه در ترکیب با رژیم غذایی غنی از روغن‌های گیاهی و آجیل کاهش می‌دهد. این ویتامین‌ها، با هم‌افزایی یکدیگر، جریان خون مغزی را بهبود می‌بخشند و از تجمع آمیلویید بتا (عامل آلزایمر) جلوگیری می‌نمایند، که نقش حیاتی در پیشگیری از زوال شناختی ایفا می‌کند.

- مواد معدنی

مواد معدنی، به عنوان عناصر ضروری در سیگنالینگ سلولی و بازسازی بافت‌های عصبی، تعادل الکتروشیمیایی اعصاب را حفظ می‌کنند و کمبود یا مازاد آن‌ها می‌تواند به اختلالات جدی بیانجامد. منیزیم، کوفاکتور بیش از ۳۰۰ آنزیم عصبی، گیرنده‌های NMDA (مرتبط با یادگیری و حافظه) را تنظیم کرده و سطوح GABA (انتقال‌دهنده مهارکننده اضطراب) را افزایش می‌دهد، به طوری که مصرف دوز روزانه بازسازی اعصاب محیطی را افزایش می‌دهد و خطر نوروپاتی را کاهش می‌دهد؛ بررسی‌ها بر اهمیت تعادل آن تأکید دارند، زیرا مازاد آن نیز می‌تواند به مشکلات کلیوی منجر شود.

زینک (روی)، در بیان ژن‌های BDNF و تعمیر بافت‌های عصبی نقش دارد و کمبود آن، که در رژیم‌های کم‌پروتئین شایع است، با اختلالات خلقی و نوروپاتیک مرتبط است؛ مکمل‌یاری آن و مصرف منابع غذایی نظیر گوشت و حبوبات، سطح این ماده معدنی در خون را تکمیل می‌کند.

مس، هرچند کمبود آن نادر است، در سنتز میلین ضروری است و مازاد زینک می‌تواند آن را مختل کند؛ کلسیم، در انتقال سیگنال‌های سیناپسی، تعادل حیاتی دارد و عدم تعادل آن به اختلال توجه و اسپاسم عضلانی منجر می‌شود. تحلیل‌ها بر نقش این مواد معدنی در حفاظت از عملکرد شناختی سالمندان تأکید دارند و توصیه می‌کنند مصرف از طریق رژیم غذایی غنی از سبزیجات برگ‌دار و دانه‌ها اولویت داشته باشد.

مکانیسم‌های مولتی ویتامین‌ها در تقویت اعصاب

مکانیسم‌های بیولوژیکی مولتی ویتامین‌های تقویت‌کننده اعصاب از طریق تعاملات مولکولی و سلولی پیچیده عمل می‌کنند و شامل کاهش سطوح هموسیستئین (عامل التهابی که به نورون‌ها آسیب می‌رساند) توسط ویتامین‌های B، فعال‌سازی مسیرهای سیگنالینگ MAPK برای افزایش پلاستیسیته عصبی (توانایی تطبیق اعصاب) و حمایت از عملکرد میتوکندری نورون‌ها توسط مواد معدنی نظیر منیزیم است.

این مکمل‌ها، با افزایش جریان خون مغزی از طریق گشاد کردن عروق، اکسیژن‌رسانی به بافت‌های عصبی را بهبود می‌بخشند و از تجمع پلاک‌های آمیلوئید در بیماری‌های نورودژنراتیو جلوگیری می‌نمایند. علاوه بر این، افزودنی‌هایی مانند آلفا-لیپوئیک اسید و استیل-ال-کارنیتین در برخی فرمولاسیون‌ها، به عنوان آنتی‌اکسیدان‌های قوی، التهاب را کاهش داده و انرژی‌زایی عصبی را تقویت می‌کنند، که بر اساس مطالعات، درد نوروپاتیک را تا ۳۰ درصد مدیریت می‌نماید. در نهایت، این مکانیسم‌ها با تعدیل محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA) برای کاهش استرس مزمن، تعادل هورمونی عصبی را برقرار می‌کنند و پایه‌ای برای فواید عملکردی فراهم می‌آورند.

فواید عملکردی مصرف قرص ویتامین تقویت اعصاب

- تقویت حافظه و افزایش تمرکز

تقویت حافظه و افزایش تمرکز، به عنوان جنبه‌های کلیدی عملکرد شناختی، از طریق حمایت مولتی ویتامین‌ها از ساختار هیپوکامپ (منطقه مرکزی حافظه) و قشر ‌پیشانی محقق می‌شود و مطالعات نشان‌دهنده بهبود ۲۰ تا ۳۰ درصدی حافظه کاری با مصرف منظم مولتی ویتامین‌ها است.

ویتامین B12 و منیزیم، با تنظیم متیلاسیون DNA و کاهش هموسیستئین، تشکیل حافظه بلندمدت را تسهیل می‌کنند و تمرکز پایدار را در شرایط استرس‌زا حفظ می‌نمایند، در حالی که ویتامین E از آسیب اکسیداتیو به نورون‌های هیپوکامپ جلوگیری می‌کند. این فواید، به ویژه در افراد میانسال یا تحت فشار کاری، با کاهش حواس‌پرتی و افزایش کارایی ذهنی همراه است و بر اساس شواهد، می‌تواند کیفیت زندگی را به طور معنادار ارتقا دهد.

- بهبود خلق و خو و یادگیری

بهبود خلق و یادگیری، از طریق تعدیل انتقال‌دهنده‌های عصبی و کاهش التهاب، یکی از برجسته‌ترین فواید مولتی ویتامین‌های عصبی است و ویتامین D و B6، با افزایش تولید سروتونین (هورمون شادی) و تنظیم محور HPA، افسردگی خفیف را تا ۱۵ درصد کاهش می‌دهند.

زینک و منیزیم، با تقویت بیان BDNF، پلاستیسیته سیناپسی را افزایش داده و سرعت یادگیری را ۱۰ تا ۲۰ درصد تسهیل می‌کنند، به طوری که در مطالعات کودکان و بزرگسالان، این ترکیبات انعطاف‌پذیری عصبی را در برابر استرس بهبود می‌بخشند. این مکانیسم‌ها، با کاهش سطوح کورتیزول، خلق و خو را متعادل کرده و یادگیری مفهومی را تقویت می‌نمایند، که نقش حیاتی در پیشگیری از اختلالات عاطفی ایفا می‌کند.

- ارتقای عملکرد ذهنی و بهبود عملکرد شناختی

ارتقای عملکرد ذهنی و بهبود کلی عملکرد شناختی، از طریق افزایش سرعت پردازش اطلاعات و تصمیم‌گیری، با حمایت مولتی ویتامین‌ها از قشر پیش‌پیشانی و سیستم دوپامینرژیک محقق می‌شود و بررسی‌های ۲۰۲۵ نشان‌دهنده ۲۵ درصدی بهبود عملکرد اجرایی در سالمندان است.

ویتامین‌های B و E، متابولیسم گلوکز مغزی را حمایت کرده و آمیلویید بتا را کاهش می‌دهند، در حالی که کلسیم و منیزیم سیگنالینگ سیناپسی را تعادل می‌بخشند و از اختلال توجه جلوگیری می‌نمایند. این فواید، به ویژه در پیشگیری از زوال خفیف شناختی، با کاهش التهاب و حمایت نوروپروتکتیو همراه است و رژیم غذایی غنی را به عنوان پایه تکمیل می‌کند.

بهترین مولتی ویتامین‌های تقویت‌ اعصاب

- منتال انرژی یوروویتال

قرص منتال انرژی، تولید شده تحت لیسانس شرکت یوروویتال آلمان در ایران توسط شرکت حکیمان طب کار، حاوی ترکیباتی نظیر ویتامین B1 ،B2 ،B6 ،B12، بیوتین، اسید فولیک، جینسنگ، گوارانا، جینکوبیلوبا و منیزیم است.

این محصول، با تحریک سیستم عصبی مرکزی، انرژی ذهنی را افزایش داده و تمرکز را ۱۵ تا ۲۰ درصد پس از ۴ هفته مصرف بهبود می‌بخشد. فواید آن شامل تقویت حافظه از طریق افزایش دوپامین، تعادل خلق با تیروزین (پیش‌ساز سروتونین) و ارتقای عملکرد شناختی با جینسنگ است.

دوز توصیه‌شده 2 عدد قرص روزانه همراه با غذا است، اما عوارضی نظیر بی‌خوابی و اضطراب در افراد حساس ممکن است رخ دهد و منع مصرف در فشار خون بالا یا مصرف مهارکننده‌های MAOI، با تداخل احتمالی با داروهای قلبی وجود دارد.

در صورتی که قصد دارید از تمامی ویژگی‌ها و خواص منتال انرژی مطلع شوید و اطلاعات دقیق‌تری در خصوص این مکمل به‌دست آورید، تماشای ویدیو "معرفی مکمل منتال انرژی" در مجله علمی داروکده به شما پیشنهاد می‌شود.

- نروزان ویتابیوتیکس

قرص نروزان، فرمولاسیونی حاوی ویتامین D3 ،E ،C ،B1 ،B2 ،B6 ،B12، اسید فولیک، بیوتین، نیاسین، پانتوتنیک اسید، آهن، زینک، منیزیم، سلنیوم، ید، فسفاتیدیل‌سرین، 5-HTP و ال-تئانین، تحت لیسانس برند ویتابیوتیکس انگلستان تولید می‌شود و بر اساس مطالعات، عملکرد شناختی را ۲۵ درصد در سالمندان بهبود می‌بخشد.

قرص نروزان حافظه را از طریق فسفاتیدیل‌سرین (تقویت غشای نورونی)، خلق را با 5-HTP (افزایش سروتونین) و ایمنی عصبی را با منیزیم تعادل می‌بخشد.

دوز توصیه‌شده ۱ قرص روزانه همراه با غذا برای جذب بهتر و بروز عوارض گوارشی کمتر، است. منع مصرف در افراد با بیماری‌های زمینه‌ای به ویژه صرع، اختلالات تیروئیدی، هموکروماتوز و سابقه آلرژی وجود دارد.

- ممولیک ویواتون

کپسول ممولیک، حاوی ویتامین‌های B6 ،B12، اسید فولیک، جینکوبیلوبا، وینپوستین، DMAE، گابا، لوتئولین، تیانیتن و کوآنزیم کیوتن، توسط شرکت پوراطب گستر ایرانیان تحت لیسانس برند ویواتیون سوئیس تولید می‌شود و جریان خون مغزی را ۲۰ درصد افزایش داده و حافظه را ۱۸ درصد پس از ۶ هفته بهبود می‌بخشد.

فواید سافت‌ژل ممولیک شامل افزایش جریان خون مغزی با وینپوستین، کاهش استرس با فسفاتیدیل‌سرین و بهبود یادگیری با جینکوبیلوبا است.

دوز روزانه شامل 2 عدد سافت‌ژل همراه با غذا، با عوارضی شامل مشکلات گوارشی مانند تهوع یا ناراحتی معده، سردرد یا سرگیجه به‌ویژه در افراد حساس است. افرادی که داروهای رقیق‌کننده خون مانند وارفارین مصرف می‌کنند، باید با احتیاط از این مکمل استفاده کنند.

- نوروکر لیلیا هلث کر

قرص نوروکر، حاوی ویتامین‌ها و مواد معدنی شامل ویتامین‌های A ،C ،D3 ،E ،B1 ،B6 ،B12، زینک، مس، منیزیم، سلنیوم و ید، توسط شرکت تچرا فارمد تحت لیسانس برند Lilia Healthcare انگلستان تولید می‌شود و سیستم ایمنی و عملکرد شناختی را تقویت می‌کند.

مکمل نوروکر، با تأمین مواد مغذی برای مغز، حافظه و تمرکز را حفظ کرده، جریان خون را افزایش می‌دهد و ارتباطات سلولی عصبی را بهبود می‌بخشد.

دوز روزانه شامل یک قرص روزانه همراه با غذا، با عوارض حداقلی است. خانم‌های باردار، افرادی که قصد بارداری دارند و افراد با هرگونه حساسیت یا آلرژی بهتر است قبل از مصرف آن با پزشک متخصص مشورت نمایند.

کلام آخر

مولتی ویتامین‌های تقویت‌کننده اعصاب، با حمایت علمی قوی از مکانیسم‌های بیولوژیکی و فواید عملکردی، ابزار ارزشمندی برای حفظ سلامت عصبی در برابر چالش‌های مدرن هستند و می‌توانند نرخ زوال شناختی را کند کرده و کیفیت زندگی را ارتقا دهند. با این حال، رژیم غذایی غنی از میوه‌ها، سبزیجات، پروتئین‌های کم‌چرب و غلات کامل اولویت دارد و مصرف مکمل‌ها تنها در صورت تشخیص کمبودها از طریق آزمایش خون و رژیم‌های غذایی ناکافی توصیه می‌شود، زیرا مصرف بیش از حد یا تداخلات با داروهای شیمیایی می‌تواند مضر باشد.

داروخانه آنلاین داروکده، با نظارت معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران و دریافت نشان اعتماد الکترونیکی پنج‌ستاره از وزارت صنعت، معدن و تجارت، به ارائه خدمات با کیفیت برتر و افزایش آگاهی عمومی در زمینه سلامت متعهد است. همچنین این مجموعه با بهره‌گیری از تخصص و دانش گروهی از داروسازان و کارشناسان تغذیه، مجله علمی داروکده را تأسیس کرده است تا با انتشار مقالات دقیق و مبتنی بر جدیدترین یافته‌های علمی، اطلاعات معتبر و راهکارهای عملی برای ارتقای سلامت و بهبود کیفیت زندگی در اختیار مخاطبان قرار گیرد.

همچنین، داروکده با راه‌اندازی بخش پرسش و پاسخ آنلاین، فضایی را برای کاربران فراهم کرده است تا سؤالات، نظرات و پیشنهادات خود را مطرح کنند و از مشاوره تخصصی تیم علمی بهره‌مند شوند. ما معتقدیم که نظرات و بازخوردهای شما نقش کلیدی در بهبود کیفیت خدمات ما دارد و از شما دعوت می‌کنیم با به اشتراک گذاشتن دیدگاه‌های خود، ما را در این مسیر همراهی کنید.

منابع

1. Vyas CM, Manson JE, Sesso HD, Cook NR, Rist PM, Weinberg A, Moorthy MV, Baker LD, Espeland MA, Yeung LK, Brickman AM. Effect of multivitamin-mineral supplementation versus placebo on cognitive function: results from the clinic subcohort of the COcoa Supplement and Multivitamin Outcomes Study (COSMOS) randomized clinical trial and meta-analysis of 3 cognitive studies within COSMOS. The American Journal of Clinical Nutrition. 2024 Mar 1;119(3):692-701.

2. Yeung LK, Alschuler DM, Wall M, Luttmann-Gibson H, Copeland T, Hale C, Sloan RP, Sesso HD, Manson JE, Brickman AM. Multivitamin supplementation improves memory in older adults: a randomized clinical trial. The American journal of clinical nutrition. 2023 Jul 1;118(1):273-82.

3. Littlejohns TJ, Henley WE, Lang IA, Annweiler C, Beauchet O, Chaves PH, Fried L, Kestenbaum BR, Kuller LH, Langa KM, Lopez OL. Vitamin D and the risk of dementia and Alzheimer disease. Neurology. 2014 Sep 2;83(10):920-8.

4. Lahoda Brodska H, Klempir J, Zavora J, Kohout P. The role of micronutrients in neurological disorders. Nutrients. 2023 Jan;15(19):4129.

5. Orywal K, Socha K, Iwaniuk P, Kaczyński P, Farhan JA, Zoń W, Łozowicka B, Perkowski M, Mroczko B. Vitamins in the prevention and support therapy of neurodegenerative diseases. International Journal of Molecular Sciences. 2025 Feb 4;26(3):1333.

6. Wang ZY, Deng YL, Zhou TY, Liu Y, Cao Y. Effects of natural extracts in cognitive function of healthy adults: a systematic review and network meta-analysis. Frontiers in Pharmacology. 2025 Mar 27;16:1573034.

7. Gil Martínez V, Avedillo Salas A, Santander Ballestín S. Vitamin supplementation and dementia: a systematic review. Nutrients. 2022 Feb 28;14(5):1033.

8. Fekete M, Lehoczki A, Tarantini S, Fazekas-Pongor V, Csípő T, Csizmadia Z, Varga JT. Improving cognitive function with nutritional supplements in aging: a comprehensive narrative review of clinical studies investigating the effects of vitamins, minerals, antioxidants, and other dietary supplements. Nutrients. 2023 Jan;15(24):5116.

9. Patel V, Akimbekov NS, Grant WB, Dean C, Fang X, Razzaque MS. Neuroprotective effects of magnesium: Implications for neuroinflammation and cognitive decline. Frontiers in Endocrinology. 2024 Sep 25;15:1406455.

10. Baik HW. Mental health and micronutrients: a narrative review. Annals of Clinical Nutrition and Metabolism. 2024 Dec 1;16(3):112-9.