کمبود کدام ویتامین باعث افسردگی می‌شود؟

افسردگی، فراتر از یک دوره غم و اندوه موقتی، یک اختلال جدی خلقی است که میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار می‌دهد. این بیماری که به عنوان یکی از مهم‌ترین علل ناتوانی در سطح جهانی شناخته می‌شود، ریشه در تعاملات پیچیده عوامل ژنتیکی، محیطی، روانی و بیولوژیکی دارد. در سال‌های اخیر، تحقیقات گسترده‌ای بر روی نقش عوامل تغذیه‌ای و به ویژه کمبود ریزمغذی‌ها، از جمله ویتامین‌ها، در آسیب‌پذیری و تشدید علائم افسردگی متمرکز شده است.

عملکرد بهینه سیستم عصبی مرکزی، سنتز انتقال‌دهنده‌های عصبی حیاتی مانند سروتونین و دوپامین و تنظیم پاسخ‌های استرس و التهاب، همگی به حضور کافی و متعادل ویتامین‌ها و مواد معدنی وابسته است. در حقیقت، هرگونه نقص در تأمین این کاتالیزورهای بیوشیمیایی، می‌تواند منجر به اختلال در مسیرهای متابولیک مغز شده و مستقیماً بر ثبات خلقی و انعطاف‌پذیری روانی تأثیر بگذارد. در این میان، کمبود برخی ویتامین‌های خاص به طور فزاینده‌ای با افزایش خطر ابتلا یا وخامت علائم افسردگی مرتبط دانسته شده‌اند که در این مقاله به بررسی آن‌ها می‌پردازیم.
 

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• افسردگی چیست؟
• علائم افسردگی
• علل افسردگی
• نقش ویتامین ها و رژیم غذایی سالم در افسردگی
• بهترین ویتامین برای افسردگی

مدت زمان تقریبی مطالعه: 8 دقیقه
 

افسردگی چیست؟

افسردگی که در متون علمی به عنوان اختلال افسردگی اساسی (Major Depressive Disorder - MDD) شناخته می‌شود، یک اختلال روانی جدی است که با یک دوره طولانی‌مدت (حداقل دو هفته) از خلق و خوی پایین، از دست دادن علاقه یا لذت نسبت به تقریباً تمام فعالیت‌ها و طیفی از علائم شناختی و جسمی مشخص می‌شود. این اختلال صرفاً غمگین بودن نیست، بلکه یک وضعیت بالینی است که ممکن است همراه با استرس توانایی فرد را برای عملکرد روزمره، کار، تحصیل، خوابیدن و لذت بردن از زندگی مختل می‌سازد.

از منظر نوروبیولوژی، افسردگی با تغییراتی در ساختار و عملکرد مغز، از جمله هیپوکامپ، قشر پیشانی و آمیگدال، و همچنین ناهماهنگی در سطوح انتقال‌دهنده‌های عصبی مونوآمین مانند سروتونین، نوراپی‌نفرین و دوپامین مرتبط است. علاوه بر این، تئوری‌های جدید بر نقش التهاب مزمن و استرس اکسیداتیو در پاتوژنز (سیر بیماری‌زایی) افسردگی تأکید می‌کنند.

این اختلال دارای اشکال مختلفی است؛ از جمله افسردگی مداوم که نوعی افسردگی خفیف‌تر اما طولانی‌مدت‌تر است، تا افسردگی فصلی (Seasonal Affective Disorder - SAD) که معمولاً در فصول سرد‌تر سال رخ می‌دهد. صرف ‌نظر از نوع، MDD به عنوان یک بیماری با بار جهانی بالا شناخته می‌شود که در صورت عدم درمان صحیح، می‌تواند منجر به عواقب شدید اجتماعی، شغلی و جسمانی، از جمله افزایش خطر خودکشی شود.

علائم افسردگی

تشخیص افسردگی بر اساس مجموعه‌ای از علائم صورت می‌گیرد که باید تقریباً هر روز و برای بخش عمده‌ای از روز، حداقل به مدت دو هفته وجود داشته باشند. شدت علائم می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و در افراد مختلف به صورت‌های متفاوتی بروز کند. علائم اصلی و شایع افسردگی شامل موارد زیر است:

تغییرات خلقی و عاطفی

• خلق‌وخوی افسرده: احساس غم، پوچی یا ناامیدی عمیق و مداوم که تقریباً تمام روز را در بر می‌گیرد و ممکن است توسط دیگران نیز مشاهده شود. این حالت در کودکان و نوجوانان می‌تواند به صورت تحریک‌پذیری یا خشم نیز بروز کند.
• آندو‌نی: کاهش قابل توجه علاقه یا لذت در تمام یا تقریباً تمام فعالیت‌هایی که قبلاً برای فرد لذت‌بخش بوده‌اند، مانند سرگرمی‌ها، ورزش یا روابط اجتماعی.

علائم شناختی و تمرکزی

• کاهش توانایی تفکر یا تمرکز: مشکل در تصمیم‌گیری، به یاد آوردن جزئیات یا حفظ توجه که می‌تواند عملکرد شغلی یا تحصیلی را به طور جدی مختل کند.
• افکار خودکشی یا مرگ: افکار مکرر در مورد مرگ، ایده‌آل‌سازی خودکشی یا برنامه‌ریزی برای آن می‌تواند رخ دهد.
• احساس بی‌ارزشی یا گناه: احساس مفرط و نامناسب گناه یا بی‌ارزشی که اغلب شامل خودسرزنش‌گری در مورد شکست‌های گذشته است.

علائم جسمی و رفتاری

• تغییرات اشتها و وزن: کاهش یا افزایش قابل توجه وزن (بیش از ۵ درصد در یک ماه) یا کاهش/افزایش شدید اشتها. مطالعات نشان‌ داده‌اند که در این حالت افسردگی می‌تواند باعث چاقی شود.
• اختلالات خواب: بی‌خوابی که شامل دشواری در به خواب رفتن یا بیدار شدن زودهنگام و ناتوانی در برگشت به خواب است یا پرخوابی.
• خستگی یا فقدان انرژی: احساس ضعف، سستی و خستگی مفرط که حتی پس از استراحت نیز برطرف نمی‌شود.

برای تشخیص افسردگی، فرد باید حداقل پنج مورد از این علائم را داشته باشد و یکی از آن‌ها حتماً باید خلق ‌و خوی افسرده یا آندونی باشد. شدت، مدت و تأثیر این علائم بر زندگی روزمره، فاکتورهای کلیدی در برنامه‌ریزی برای درمان، محسوب می‌شوند.

علل افسردگی

افسردگی یک بیماری چندعاملی است که درک علل آن به ما کمک می‌کند تا مداخلات درمانی مؤثرتری را طراحی کنیم. علل این اختلال را می‌توان در چهار دسته اصلی طبقه‌بندی کرد که اغلب با یکدیگر تعامل دارند:

1. عوامل بیولوژیکی و ژنتیکی

• نقصان انتقال‌دهنده‌های عصبی:  تئوری مونوآمین که یکی از قدیمی‌ترین فرضیات است، معتقد است که افسردگی ناشی از کمبود یا عدم تعادل در سطوح سروتونین، نوراپی‌نفرین و دوپامین در شکاف‌های سیناپسی مغز است. داروهای ضد افسردگی معمولاً با هدف قرار دادن تنظیم مجدد این مواد شیمیایی عمل می‌کنند.
• اختلالات ساختاری و عملکردی مغز: تصویربرداری عصبی نشان داده است که افراد مبتلا به افسردگی ممکن است حجم کمتری در مناطقی مانند هیپوکامپ (مرکز حافظه و تنظیم هیجانات) داشته باشند و ناهنجاری‌هایی در فعالیت قشر پیشانی (مسئول تنظیم شناختی و خلقی) دیده می‌شود.
• ژنتیک: وراثت نقش مهمی دارد. خطر ابتلا به افسردگی در افرادی که بستگان درجه اول آن‌ها (مانند والدین یا خواهر و برادر) به این اختلال مبتلا هستند، بیشتر است. این نشان‌دهنده وجود ژن‌هایی است که فرد را مستعد ابتلا می‌سازند، هرچند عوامل محیطی برای فعال‌سازی آن‌ها مهم هستند.

2. عوامل محیطی و روانی-اجتماعی

• تجربیات نامطلوب زندگی: رویدادهای استرس‌زای عمده مانند از دست دادن عزیزان، طلاق، مشکلات مالی یا بیکاری، از محرک‌های قوی افسردگی محسوب می‌شوند.
• آسیب‌های روانی دوران کودکی: سوءاستفاده، غفلت یا تروما در دوران اولیه زندگی می‌تواند ساختار مغز در حال رشد را تغییر داده و فرد را در بزرگسالی مستعد اختلالات خلقی کند.
• فقدان حمایت اجتماعی: انزوا و عدم وجود یک شبکه حمایتی قوی از دوستان و خانواده، ریسک افسردگی را افزایش می‌دهد.

3. عوامل هورمونی و التهابی

• اختلالات هورمونی: تغییرات در هورمون‌ها مانند مواردی که در دوران بلوغ، بارداری، یائسگی یا در شرایطی مانند کم‌کاری تیروئید رخ می‌دهد، می‌توانند خطر ابتلا را افزایش دهند. محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA) که پاسخ استرس بدن را تنظیم می‌کند، اغلب در افسردگی مزمن دچار ناهماهنگی می‌شود.
• التهاب مزمن: تحقیقات جدید نشان می‌دهند که التهاب سیستمیک و افزایش سطوح سیتوکین‌های پیش‌التهابی، ارتباط نزدیکی با پاتوژنز افسردگی دارند. این التهاب می‌تواند مستقیماً بر سنتز انتقال‌دهنده‌های عصبی و عملکرد سلول‌های مغزی (نوروپلاستیسیته) تأثیر بگذارد.

4. عوامل تغذیه‌ای و سبک زندگی

• رژیم غذایی نامناسب: تغذیه و افسردگی ارتباط نزدیکی با هم دارند. مصرف بالای غذاهای فرآوری‌شده، قند و چربی‌های ناسالم و کمبود اسیدهای چرب امگا ۳ و ریزمغذی‌های ضروری، با نرخ بالاتر افسردگی مرتبط است.
• عدم فعالیت بدنی: ورزش به عنوان یک محافظت‌کننده عصبی و بهبوددهنده خلق ‌و خو شناخته می‌شود و کمبود آن ریسک افسردگی را افزایش می‌دهد.
• کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی: این عوامل به طور خاص بر مسیرهای بیوشیمیایی تولید انتقال‌دهنده‌های عصبی و کاهش التهاب تأثیر می‌گذارند و نقش آن‌ها به طور مفصل در بخش‌های بعدی بررسی خواهد شد.

نقش ویتامین‌ها و رژیم غذایی سالم در افسردگی

رژیم غذایی به عنوان منبع اصلی سوخت و مواد ساختاری مغز، نقش حیاتی در تنظیم خلق ‌و خو و عملکرد شناختی ایفا می‌کند. مفهوم تغذیه روانی (Nutritional Psychiatry) بر این ایده استوار است که کیفیت رژیم غذایی می‌تواند به اندازه سایر عوامل، بر سلامت روان تأثیر بگذارد. ویتامین‌ها، به ویژه به عنوان کوفاکتورهای ضروری در بسیاری از واکنش‌های بیوشیمیایی مغز عمل می‌کنند که در تنظیم خلق ‌و خو دخیل هستند.

اهمیت ریزمغذی‌ها در نوروبیولوژی

مغز با وجود اینکه تنها حدود ۲ درصد از وزن بدن را تشکیل می‌دهد، تقریباً ۲۰ درصد از کل انرژی بدن را مصرف می‌کند. عملکرد این حجم بالا از متابولیسم، نیازمند تأمین مداوم ریزمغذی‌ها برای حفظ یکپارچگی ساختاری، تولید انرژی ATP و سنتز انتقال‌دهنده‌های عصبی است.

• سنتز انتقال‌دهنده‌های عصبی: بسیاری از ویتامین‌های گروه B، به ویژه فولات، B6 و B12، به عنوان کوفاکتور در مسیرهای متیلاسیون و سنتز سروتونین، دوپامین و نوراپی‌نفرین حیاتی هستند. کمبود ویتامین‌ها در این مسیرها می‌تواند منجر به کاهش تولید این مونوآمین‌های تنظیم‌کننده خلق‌ و خو شود.
• حفاظت آنتی‌اکسیدانی: ویتامین‌های C و E، به همراه مواد معدنی مانند سلنیوم و روی، به عنوان آنتی‌اکسیدان‌ها عمل کرده و مغز را در برابر استرس اکسیداتیو ناشی از رادیکال‌های آزاد محافظت می‌کنند. استرس اکسیداتیو به طور فزاینده‌ای به عنوان یک عامل کلیدی در پاتوژنز افسردگی شناخته می‌شود.
• تنظیم التهاب: ویتامین D دارای خواص ضدالتهابی و تنظیم‌کنندگی سیستم ایمنی است. از آنجایی که التهاب مزمن یک عامل زمینه‌ای در افسردگی است، نقش این ویتامین در تعدیل پاسخ‌های التهابی بدن بسیار مهم تلقی می‌شود.

الگوی رژیم غذایی سالم و پیشگیری از افسردگی

تحقیقات اپیدمیولوژیک به طور مداوم نشان داده‌اند که یک رژیم غذایی به سبک مدیترانه‌ای (غنی از میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، آجیل، روغن زیتون و ماهی) با خطر کمتر ابتلا به افسردگی مرتبط است. در مقابل، رژیم‌های غربی (غنی از غذاهای فرآوری‌شده، قندهای افزوده و چربی‌های اشباع‌شده) با افزایش خطر ابتلا به اختلالات خلقی همراه هستند.

• اسیدهای چرب امگا ۳: به ویژه ایکوزاپنتانوئیک اسید (EPA) و دوکوزاهگزانوئیک اسید (DHA) که به وفور در ماهی‌های چرب یافت می‌شوند، اجزای ساختاری غشای سلول‌های عصبی هستند و در سیالیت غشاء (Fluidity) و تنظیم فرآیندهای التهابی نقش دارند. کمبود آن‌ها با افزایش خطر افسردگی مرتبط است.
• پروبیوتیک‌ها و سلامت روده: محور روده-مغز (Gut-Brain Axis) یک مسیر ارتباطی دوطرفه است که در آن، میکروبیوتای روده (جامعه باکتریایی) می‌تواند بر خلق ‌و خو و عملکرد مغز تأثیر بگذارد. رژیم غذایی سالم که از تنوع میکروبی حمایت می‌کند، می‌تواند به طور غیرمستقیم از سلامت روان حمایت کند.

در مجموع، یک رژیم غذایی غنی از ریزمغذی‌ها و متعادل، به عنوان یک سپر محافظتی عمل می‌کند که از مسیرهای بیوشیمیایی مورد نیاز برای حفظ ثبات خلق ‌و خو و مقاومت در برابر عوامل استرس‌زای محیطی حمایت می‌کند. کمبود هر یک از ریزمغذی‌های کلیدی، می‌تواند این تعادل ظریف را به هم زده و زمینه را برای بروز علائم افسردگی فراهم سازد.

بهترین ویتامین برای افسردگی

در پاسخ مستقیم به این پرسش که "کمبود کدام ویتامین باعث افسردگی می‌شود؟"، باید گفت که هیچ تک ویتامینی به تنهایی مسئول کامل پدیده افسردگی نیست، بلکه یک مجموعه از کمبودهای متقابل می‌تواند آسیب‌پذیری را افزایش دهد. با این حال، شواهد علمی قوی‌تر برای نقش حیاتی ویتامین D و چندین ویتامین B وجود دارد.

۱. ویتامین D شبه هورمونی با نقشی فراتر از استخوان

ویتامین D که در واقع بیشتر شبیه یک هورمون استریل است، یکی از ویتامین‌هایی است که بیشترین ارتباط را با افسردگی نشان داده است. گیرنده‌های این ویتامین (VDR) در بسیاری از مناطق مغز که در تنظیم خلق ‌و خو نقش دارند از جمله قشر مغز، هیپوکامپ و هیپوتالاموس، به وفور یافت می‌شوند.

• مکانیسم عمل در مغز: ویتامین D بر تولید انتقال‌دهنده‌های عصبی و نورون‌ها تأثیر می‌گذارد. این ویتامین به ویژه، می‌تواند بر آنزیم‌هایی که تریپتوفان را به سروتونین تبدیل می‌کنند، تأثیر بگذارد. سروتونین یک تنظیم‌کننده کلیدی خلق ‌و خو، خواب و اشتها است که اغلب کمبود آن با افسردگی نیز مرتبط است.
• نقش ضدالتهابی: کمبود ویتامین D با افزایش نشانگرهای التهابی در بدن مرتبط است. با توجه به تئوری التهابی افسردگی، توانایی ویتامین D برای تعدیل سیستم ایمنی و کاهش التهاب مزمن، آن را به یک عامل حفاظتی مهم تبدیل می‌کند.
• شواهد بالینی: مطالعات متعدد و متاآنالیزها نشان داده‌اند که سطوح پایین سرمی ویتامین D کمتر از  20 ng/mL با افزایش قابل توجهی در خطر ابتلا به MDD مرتبط است. در برخی مطالعات، مکمل‌یاری با دوزهای بالا در افرادی که دچار کمبود شدید هستند، به کاهش علائم افسردگی کمک کرده است. دکتر داروساز احسان عمادی نیز در مقاله‌ای با عنوان "نقش ویتامین D در بهبود افسردگی" به اهمیت دریافت کافی این ویتامین در بیماری افسردگی پرداخته است.

2. ویتامین‌های گروه B معماران انتقال‌دهنده‌های عصبی

ویتامین‌های گروه B، به ویژه فولات (B9)، کوبالامین (B12) و پیریدوکسین (B6) در فرآیندهای متیلاسیون که برای سنتز انتقال‌دهنده‌های عصبی و نگهداری از میلین (پوشش محافظتی اعصاب) حیاتی هستند، نقش کلیدی ایفا می‌کنند.

فولات یا ویتامین B9

• اهمیت در متیلاسیون: فولات برای چرخه متیلاسیون ضروری است، فرآیندی که در آن گروه‌های متیل برای تولید اس-آدنوزیل متیونین (SAMe) که یک اهداکننده متیل برای سنتز مونوآمین‌های مغزی (مانند سروتونین، نوراپی‌نفرین و دوپامین) است، استفاده می‌شود.
• ارتباط با افسردگی: کمبود فولات، به ویژه در افرادی که جهش ژنی MTHFR دارند (که توانایی بدن برای تبدیل فولات به شکل فعال آن را کاهش می‌دهد)، با افسردگی مقاوم به درمان مرتبط است. مکمل‌یاری با شکل فعال فولات (متیل فولات) اغلب به عنوان یک استراتژی مکمل درمانی برای بهبود پاسخ به داروهای ضد افسردگی استفاده می‌شود.

کوبالامین یا ویتامین B12

• وظیفه حیاتی: ویتامین B12 نیز در چرخه متیلاسیون و متابولیسم هوموسیستئین نقش دارد. کمبود B12  به طور مستقیم بر سلامت اعصاب تأثیر می‌گذارد و می‌تواند منجر به آسیب عصبی و علائم روان‌پزشکی از جمله افسردگی، تحریک‌پذیری و اختلالات شناختی شود.
• هوموسیستئین: هم کمبود B12 و هم کمبود فولات منجر به افزایش سطح هوموسیستئین می‌شود. سطوح بالای هوموسیستئین یک عامل سمی عصبی محسوب می‌شود و با افزایش خطر افسردگی و زوال شناختی مرتبط است.

پیریدوکسین یا ویتامین B6

• کوفاکتور کلیدی: در رابطه با ارتباط ویتامین ب6 و افسردگی می‌توان گفت B6 یک کوفاکتور ضروری برای آنزیم‌های دخیل در سنتز سروتونین، دوپامین و GABA (یک انتقال‌دهنده عصبی بازدارنده) است. مصرف کافی B6 برای تبدیل اسیدهای آمینه پیش‌ساز به انتقال‌دهنده‌های عصبی مورد نیاز است. کمبود آن می‌تواند فرآیندهای بیوشیمیایی تنظیم خلق ‌و خو را مختل کند.

سایر ویتامین‌های مرتبط

• ویتامین C: به عنوان یک آنتی‌اکسیدان قوی، در محافظت از نورون‌ها در برابر آسیب‌های اکسیداتیو نقش دارد. همچنین برای تولید نوراپی‌نفرین از دوپامین ضروری است.
• ویتامین A و E: ویتامین‌های محلول در چربی نیز دارای خواص آنتی‌اکسیدانی هستند و در حفظ سلامت غشای سلولی نقش دارند، اگرچه ارتباط مستقیم آن‌ها با افسردگی به اندازه ویتامین D و B قوی نیست.

در نتیجه، کمبودهای عمده‌ای که بیشترین نگرانی را در زمینه افسردگی ایجاد می‌کنند، کمبود ویتامین D و کمبودهای مرتبط با چرخه متیلاسیون، یعنی فولات (B9) و ویتامین B12 هستند. تشخیص و اصلاح این کمبودها، به ویژه در بیماران مقاوم به درمان، می‌تواند یک گام مهم در مدیریت جامع افسردگی باشد.
 

سخن پایانی

اختلال افسردگی اساسی یک پدیده پیچیده نوروبیولوژیکی و روانی-اجتماعی است که در آن، عوامل تغذیه‌ای و به ویژه کمبود ویتامین‌ها، نقش زمینه‌ای مهمی ایفا می‌کنند. شواهد علمی به وضوح نشان می‌دهند که عملکرد بهینه مغز، سنتز کافی انتقال‌دهنده‌های عصبی و توانایی بدن برای مدیریت التهاب و استرس اکسیداتیو، به تأمین متعادل و کافی ریزمغذی‌ها وابسته است. با این حال، نباید این موضوع را به یک علت واحد تقلیل داد؛ بلکه افسردگی یک بیماری چندعاملی است که نیازمند یک رویکرد درمانی جامع است.

مداخلات تغذیه‌ای، از جمله اطمینان از دریافت کافی ویتامین D از طریق نور خورشید و مکمل و تأمین ویتامین‌های گروه B از طریق رژیم غذایی غنی یا مکمل‌یاری هدفمند، باید به عنوان یک بخش جدایی‌ناپذیر در کنار روان‌درمانی و دارودرمانی استاندارد، برای حمایت از سلامت روان و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به اختلالات خلقی در نظر گرفته شود.

انتخاب مکمل‌های باکیفیت با عصاره‌های استاندارد شده از منابع معتبر مانند داروکده، رعایت دوز مناسب و مشورت با پزشک برای جلوگیری از عوارض احتمالی ضروری است. ترکیب این مکمل‌ها با سبک زندگی سالم، شامل ورزش منظم، رژیم غذایی متعادل، مدیریت استرس و ترک سیگار، می‌تواند اثرات مثبت آن‌ها را تقویت کند و به کاهش علائم افسردگی کمک کند.

داروکده به ‌عنوان اولین و بزرگ‌ترین داروخانه آنلاین، امکان دسترسی سریع و مطمئن به انواع مکمل‌های تغذیه‌ای را برای کاربران فراهم می‌کند. افزون بر این، داروکده با تیمی متشکل از متخصصین مانند داروسازان و کارشناسان ارشد تغذیه، مشاوره تخصصی برای انتخاب مکمل‌های مناسب با نیازهای فردی کاربران ارائه می‌دهد. همچنین، مقالات علمی و آموزشی منتشرشده در مجله داروکده به ‌طور مداوم به افزایش آگاهی در انتخاب صحیح مکمل‌ها، کاربرد دارد.

در نهایت، از شما دعوت می‌کنیم تجربیات خود را در خصوص استفاده از ویتامین‌ها و مکمل‌های مفید در کاهش افسردگی با ما و دیگر کاربران به اشتراک بگذارید. نظرات شما می‌تواند به دیگران در انتخاب بهترین مکمل‌ها کمک کند و فرصتی برای ارتقای دانش جمعی ایجاد کند.
 

:References

Parker GB, Brotchie H, Graham RK. Vitamin D and depression. Journal of affective disorders. 2017 Jan 15;208:56-61

Mikkelsen K, Stojanovska L, Apostolopoulos V. The effects of vitamin B in depression. Current medicinal chemistry. 2016 Nov 1;23(38):4317-37

Gao Y, Song XN, Wen ZP, Hu JZ, Du XZ, Zhang JH, Liu S. The association of vitamin deficiency with depression risk in late-life depression: a review. Frontiers in Nutrition. 2025 Apr 15;12:1551375

Akpınar Ş, Karadağ MG. Is vitamin D important in anxiety or depression? What is the truth?. Current nutrition reports. 2022 Dec;11(4):675-81

Zielińska M, Łuszczki E, Dereń K. Dietary nutrient deficiencies and risk of depression (review article 2018–2023). Nutrients. 2023 May 23;15(11):2433

Paul L, Das PK, Aushe KJ, Rahaman AT, Nizamuddin HM. Nutrient deficiencies in patients with psychiatric disorders–investigating how low levels of omega-3s, B vitamins and magnesium affect mental health conditions like depression, schizophrenia and bipolar disorder. International Journal of Research in Medical Sciences. 2025 Oct;13(10):3984-8

Kamalzadeh L, Saghafi M, Mortazavi SS, Jolfaei AG. Vitamin D deficiency and depression in obese adults: a comparative observational study. BMC psychiatry. 2021 Nov 30;21(1):599

Mahdavifar B, Hosseinzadeh M, Salehi-Abargouei A, Mirzaei M, Vafa M. Dietary intake of B vitamins and their association with depression, anxiety, and stress symptoms: A cross-sectional, population-based survey. Journal of Affective Disorders. 2021 Jun 1;288:92-8