رژیم غذایی HCG چیست؟

افزایش روزافزون چاقی و اضافه وزن در سطح جهان، بازار را مملو از رژیم‌های غذایی مُد روز (Fad Diets) کرده است که وعده‌های کاهش وزن سریع و چشمگیر را به دنبال دارند. در میان این رویکردهای افراطی، رژیم غذایی لاغری HCG (گنادوتروپین جفتی انسانی) به عنوان یکی از جنجالی‌ترین و قدیمی‌ترین متدهای مطرح، جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است. این رژیم که برای اولین بار در دهه ۱۹۵۰ توسط دکتر آلبرت سیمئونز مطرح شد، مبتنی بر دو ستون اصلی است: تزریق یا مصرف مکمل‌های حاوی هورمون HCG (هورمونی که به طور طبیعی در دوران بارداری تولید می‌شود) و پیروی همزمان از یک برنامه غذایی فوق‌العاده محدود، که اغلب به ۵۰۰ تا ۸۰۰ کالری در روز محدود می‌شود.

طرفداران این رژیم ادعا می‌کنند که هورمون HCG نه تنها باعث سرکوب شدید اشتها می‌شود، بلکه به بدن سیگنال می‌دهد تا به جای توده عضلانی ارزشمند، صرفاً از ذخایر "چربی غیرطبیعی" بدن برای تأمین انرژی استفاده کند؛ ادعایی که نویدبخش کاهش وزن سریع بدون تجربه گرسنگی و سستی است. در مقابل، بسیاری از متخصصان تغذیه و سازمان‌های معتبر بهداشتی، این رژیم را به دلیل محدودیت شدید کالری، فقدان شواهد علمی قوی در مورد اثربخشی هورمون و خطرات جدی سلامتی ناشی از سوءتغذیه و عوارض جانبی هورمونی، به شدت زیر سؤال برده و آن را پرمخاطره می‌دانند.

مقاله حاضر با هدف بررسی دقیق و بی‌طرفانه این رویکرد بحث‌برانگیز، به تجزیه و تحلیل اصول، مکانیسم‌های ادعایی و ساختار رژیم HCG خواهد پرداخت. همچنین، با بررسی عمیق شواهد علمی موجود، به این پرسش کلیدی پاسخ خواهد داد که آیا کاهش وزن مشاهده شده در این رژیم واقعاً ناشی از اثر هورمون HCG است یا صرفاً پیامد یک رژیم غذایی گرسنگی‌دهنده و بسیار محدود. در نهایت، ملاحظات ایمنی و هشدارهای نهادهای نظارتی در خصوص خطرات احتمالی این رژیم برای سلامت عمومی، مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت.
 

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• تاریخچه رژیم HCG
• رژیم HCG چیست؟
• مکانیسم‌های ادعایی رژیم HCG
• خطرات و ملاحظات ایمنی رژیم HCG

مدت زمان تقریبی مطالعه: 7 دقیقه
 

تاریخچه رژیم HCG

رژیم غذایی HCG بر خلاف بسیاری از رژیم‌های مُد روز، ریشه‌ای نسبتاً قدیمی دارد که به اواسط قرن بیستم بازمی‌گردد.

تاریخچه: تئوری دکتر سیمئونز

مبدأ و اساس این رژیم به کارها و نوشته‌های دکتر آلبرت تی. دبلیو. سیمئونز (Dr. Albert T.W. Simeons)، پزشک بریتانیایی، در دهه ۱۹۵۰ میلادی باز می‌گردد. او در کتاب خود با عنوان "پوندها و اینچ‌ها" (Pounds and Inches)، نظریه‌ای را مطرح کرد که در آن چاقی را به سه نوع چربی تقسیم کرد:

1. چربی ساختاری (Structural Fat): چربی ضروری که اندام‌ها را محافظت می‌کند.
2. چربی طبیعی (Normal Fat): چربی ذخیره شده‌ای که بدن می‌تواند برای انرژی بسوزاند.
3. چربی غیرطبیعی (Abnormal Fat): چربی سرسخت و اضافی که در نواحی خاصی مانند شکم، ران و باسن ذخیره می‌شود و به آسانی آزاد نمی‌شود.

فرضیه سیمئونز: دکتر سیمئونز مدعی شد که تزریق هورمون HCG در کنار یک رژیم غذایی بسیار کم‌کالری (VLCD)، مغز (هیپوتالاموس) را "بازبرنامه‌ریزی" می‌کند تا به جای سوزاندن چربی‌های ساختاری یا عضلات، چربی‌های "غیرطبیعی" را آزاد کرده و آن‌ها را به عنوان انرژی در دسترس بدن قرار دهد. به این ترتیب، فرد می‌تواند در حالی که روزانه تنها ۵۰۰ کالری مصرف می‌کند، از احساس گرسنگی و سستی معمول اجتناب کند و روزانه مقادیر قابل توجهی وزن کم کند.
 

رژیم HCG چیست؟

لاغری با HCG  به طور سنتی، یک برنامه کوتاه‌مدت است که بین ۳ تا ۶ هفته به طول می‌انجامد و به سه فاز مجزا تقسیم می‌شود:

۱. فاز بارگیری (۲ روز)

- هدف: آماده‌سازی بدن برای مرحله گرسنگی و سیگنال‌دهی برای ذخیره چربی.

- روش: فرد در حالی که مصرف هورمون HCG را آغاز می‌کند، مجاز است هر چقدر می‌خواهد غذا بخورد. تأکید بر مصرف غذاهای پرچرب و پرکالری است تا ذخایر انرژی بدن به حداکثر برسد.

۲. فاز کاهش وزن (۳ تا ۶ هفته)

- هدف: کاهش وزن سریع.

- روش: این مرحله، سخت‌ترین بخش رژیم است.

• محدودیت کالری: مصرف روزانه به شدت محدود شده و باید ۵۰۰ تا ۸۰۰ کالری باشد.
• مصرف HCG: فرد به مصرف روزانه هورمون (تزریق، قطره یا اشکال دیگر) ادامه می‌دهد.
• رژیم غذایی مجاز: غذاهای مجاز بسیار محدود هستند و معمولاً شامل دو وعده غذایی (ناهار و شام) است. هر وعده باید شامل:

1. یک نوع پروتئین کم‌چرب (مانند مرغ، گوشت گوساله یا ماهی سفید).
2. یک نوع سبزیجات مجاز (مانند اسفناج، گوجه فرنگی یا کاهو).
3. یک تکه نان تست یا معادل آن (مانند نان سوخاری).
4. یک واحد میوه (مانند سیب، پرتقال یا نصف گریپ‌فروت).

• ممنوعیت‌ها: شکر، روغن‌ها، چربی‌ها (حتی چربی سالم)، کره، لبنیات (به جز مقدار بسیار کمی شیر در روز) و بسیاری از سبزیجات ممنوع هستند.

۳. فاز تثبیت (۳ هفته)

- هدف: حفظ وزن کاهش یافته و سازگاری بدن با کالری بالاتر.

- روش: فرد مصرف HCG را متوقف می‌کند و به تدریج میزان کالری دریافتی را افزایش می‌دهد. مهم‌ترین قانون این مرحله، اجتناب کامل از شکر و نشاسته به مدت سه هفته است.

این ساختار نشان می‌دهد که رژیم HCG یک برنامه بسیار ساختاریافته و سختگیرانه است که تأکید زیادی بر پیروی دقیق از دستورالعمل‌ها، به ویژه در مورد کالری دریافتی روزانه، دارد.
 

مکانیسم‌های ادعایی رژیم HCG

برخلاف رژیم‌های عادی که در آن‌ها بدن با کاهش کالری، متابولیسم را کاهش می‌دهد، طرفداران HCG معتقدند این هورمون مانند یک کلید عمل کرده و فرآیندهای زیر را در بدن فعال می‌کند:

۱. بازتنظیمی هیپوتالاموس (مرکز فرماندهی متابولیسم)

هیپوتالاموس بخشی از مغز است که کنترل گرسنگی، تشنگی و ذخیره چربی را بر عهده دارد. ادعای اصلی این است که HCG به هیپوتالاموس سیگنال می‌دهد تا متابولیسم را بالا نگه دارد و از کاهش سرعت سوخت‌وساز (که در رژیم‌های کم‌کالری معمول است) جلوگیری کند.

۲. چربی‌سوزی انتخابی (موبیلیزاسیون چربی)

مهم‌ترین ادعای این رژیم، تفاوت قائل شدن بین انواع چربی‌هاست:

• ادعا: در یک رژیم ۵۰۰ کالری معمولی، بدن ابتدا سراغ چربی‌های ضروری و عضلات می‌رود.
• نقش HCG: طرفداران می‌گویند این هورمون بدن را مجبور می‌کند تا مستقیماً به سراغ چربی‌های غیرطبیعی (ذخیره شده در شکم، ران و باسن) برود. آن‌ها معتقدند HCG روزانه حدود ۱۵۰۰ تا ۳۰۰۰ کالری از این ذخایر را آزاد کرده و در خون جاری می‌کند؛ بنابراین بدن با وجود خوردن ۵۰۰ کالری، در واقع به هزاران کالری انرژی دسترسی دارد.

۳. حفظ توده عضلانی (جلوگیری از کاتابولیسم)

یکی از بزرگترین ترس‌ها در کاهش وزن سریع، از دست دادن بافت پروتئینی عضله است.

ادعا: گفته می‌شود HCG به دلیل ماهیت آنابولیک (سازنده) خود در دوران بارداری، از تحلیل رفتن عضلات جلوگیری می‌کند و باعث می‌شود وزن کم شده، صرفاً از بافت چربی باشد.

۴. سرکوب شدید اشتها

چطور می‌توان با ۵۰۰ کالری (معادل دو وعده بسیار کوچک) در روز دوام آورد؟

ادعا: طرفداران معتقدند چون HCG به طور مداوم چربی‌های ذخیره شده را به انرژی تبدیل و وارد جریان خون می‌کند، سطح قند خون ثابت می‌ماند و فرد احساس گرسنگی شدید یا ضعف نمی‌کند.
 

خطرات و ملاحظات ایمنی رژیم HCG

رژیم HCG فراتر از یک برنامه غذایی ساده، یک مداخله هورمونی و تغذیه‌ای شدید است. خطرات این رژیم را می‌توان به دو دسته اصلی تقسیم کرد:

۱. خطرات ناشی از محدودیت شدید کالری (گرسنگی دادن به بدن)

زمانی که بدن تنها ۵۰۰ تا ۸۰۰ کالری دریافت می‌کند (درحالی‌که یک فرد بالغ به طور متوسط به 1500 تا ۲۰۰۰ کالری نیاز دارد)، وارد وضعیت بحرانی می‌شود که عوارض زیر را به دنبال دارد:

• تشکیل سنگ کیسه صفرا: کاهش وزن بسیار سریع یکی از عوامل اصلی ایجاد سنگ صفرا است؛ چرا که کبد کلسترول بیشتری در صفرا ترشح می‌کند.
• سوءتغذیه و ریزش مو: به دلیل حذف گروه‌های غذایی و کالری بسیار پایین، بدن پروتئین، ویتامین‌ها و مواد معدنی کافی دریافت نکرده و با مشکلاتی نظیر ریزش مو و ضعیف شدن ناخن‌ها مواجه می‌شود.
• عدم تعادل الکترولیت‌ها: کمبود پتاسیم و سدیم می‌تواند منجر به اختلال در عملکرد کلیه‌ها و در موارد شدید، آریتمی (نامنظمی ضربان قلب) شود.
• کاهش متابولیسم پایه: بدن برای بقا، سوخت‌وساز خود را به شدت کاهش می‌دهد که باعث می‌شود به محض اتمام رژیم، فرد با سرعت بسیار بیشتری دچار بازگشت وزن (اثر یو-یو) شود.

۲. عوارض قطره لاغری HCG

استفاده از هورمونی که وظیفه اصلی آن حمایت از بارداری است، در بدن افراد غیرباردار (به‌ویژه مردان) می‌تواند تعادل هورمونی را به هم بزند:

• سردرد، تحریک‌پذیری و خستگی مفرط: بسیاری از افراد گزارش می‌دهند که در طول دوره، دچار نوسانات خلقی و سردردهای مداوم می‌شوند.
• بزرگ شدن پستان در مردان (ژینکوماستی): از آنجا که HCG می‌تواند بر سطح سایر هورمون‌ها تأثیر بگذارد، ممکن است باعث تغییرات غیرطبیعی بافت سینه در مردان شود.
• خطر لخته شدن خون (ترومبوز): در برخی موارد، مصرف هورمون HCG با افزایش خطر تشکیل لخته در رگ‌ها مرتبط دانسته شده است.
• سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS): در زنان، مصرف این هورمون می‌تواند باعث تورم و درد در تخمدان‌ها شود.

۳. وضعیت قانونی و هشدارهای نظارتی

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) و بسیاری از انجمن‌های پزشکی معتبر جهانی، رژیم HCG را به شدت مورد نقد قرار داده‌اند:

• تأییدیه FDA: این سازمان هورمون HCG را فقط برای درمان‌های ناباروری تأیید کرده است و استفاده از آن برای لاغری را غیرقانونی و خطرناک می‌داند.
• محصولات تقلبی: بسیاری از قطره‌ها و قرص‌های "هومیوپاتیک" HCG که در عطاری‌ها یا به صورت آنلاین فروخته می‌شوند، فاقد مقدار واقعی هورمون بوده و صرفاً با فریب مشتری، آن‌ها را وادار به تحمل گرسنگی ۵۰۰ کالری می‌کنند.

نتیجه‌گیری ایمنی: اکثر متخصصان معتقدند کاهش وزنی که در این رژیم رخ می‌دهد، «چربی‌سوزی هوشمند» نیست، بلکه از دست دادن آب بدن، توده عضلانی و ذخایر حیاتی است که تحت فشار گرسنگی شدید حاصل شده است.
 

سخن پایانی

در مجموع، رژیم غذایی HCG را می‌توان یکی از بحث‌برانگیزترین رویکردها در دنیای کاهش وزن دانست که بر پایه‌ی فرضیات علمی اثبات نشده بنا شده است. اگرچه کاهش وزن سریع در این رژیم غیرقابل انکار است، اما باید به خاطر داشت که این کاهش وزن نه ناشی از اثر جادویی هورمون HCG بر چربی‌های بدن، بلکه نتیجه مستقیم گرسنگی دادن به سلول‌ها با دریافت تنها ۵۰۰ کالری در روز است. شواهد علمی معتبر نشان می‌دهند که هورمون HCG هیچ برتری نسبت به یک دارونما در کاهش اشتها یا حفظ توده عضلانی ندارد و خطرات ناشی از آن، از جمله اختلالات هورمونی، سنگ کیسه صفرا و آریتمی قلبی، بسیار فراتر از مزایای کوتاه‌مدت کاهش عدد روی ترازو است. این رژیم به دلیل ناپایداری، به سرعت منجر به بازگشت وزن (اثر یو-یو) شده و می‌تواند متابولیسم پایه فرد را برای مدت طولانی دچار اختلال کند.

برای دستیابی به اندامی متناسب و حفظ سلامتی در بلندمدت، منطقی‌ترین راهکار، فاصله گرفتن از رژیم‌های سریع و آسیب‌زا و روی آوردن به تغییرات پایدار در سبک زندگی است. به جای محدودیت‌های افراطی، تمرکز بر بهترین رژیم‌های غذایی برای چربی‌سوزی مانند رژیم مدیترانه‌ای، افزایش مصرف پودر فیبر برای لاغری، پروتئین‌های باکیفیت و مکمل‌های چربی‌سوز، و داشتن فعالیت بدنی منظم، نتایجی به مراتب ماندگارتر و ایمن‌تر به همراه خواهد داشت. کاهش وزن اصولی، فرآیندی تدریجی است که نیازمند صبر و آموزش الگوهای تغذیه‌ای صحیح است. توصیه می‌شود پیش از شروع هرگونه برنامه غذایی سختگیرانه، حتماً با یک پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید تا برنامه‌ای متناسب با وضعیت فیزیولوژیک و نیازهای واقعی بدنتان تدوین شود، چرا که هیچ کاهش وزنی ارزش به خطر انداختن سلامت قلب، کلیه و تعادل هورمونی شما را ندارد.

داروخانه آنلاین داروکده به‌عنوان اولین و معتبرترین داروخانه آنلاین کشور، بستری امن و مطمئن برای انتخاب و خرید مکمل‌ها و مولتی‌ویتامین‌های لازم در طی فرایند رژیم تنظیم وزن فراهم کرده است. با بهره‌گیری از مشاوره داروسازان و متخصصان تغذیه مجرب در داروکده، می‌توانید محصولاتی را که دقیقاً با نیازهای شما هماهنگ هستند، انتخاب کنید و از بهترین نتایج بهره‌مند شوید.

علاوه بر این، مجله داروکده با انتشار مقالات علمی و به‌روز در زمینه سلامت و تغذیه، منبعی معتبر برای افزایش آگاهی شما محسوب می‌شود. خوشحال خواهیم شد نظرات و تجربیات خود را با ما به اشتراک بگذارید تا دیگران نیز از دیدگاه‌ها و دانش شما بهره‌مند شوند.
 

:References

PLAN SM. HCG Diet Food List–FREE Download and Sample Meal Plan. People. 2023 Nov 17

Tahreem A, Rakha A, Rabail R, Nazir A, Socol CT, Maerescu CM, Aadil RM. Fad diets: facts and fiction. Frontiers in nutrition. 2022 Jul 5;9:960922

Spadine M, Patterson MS. Social influence on fad diet use: a systematic literature review. Nutrition and Health. 2022 Sep;28(3):369-88

Skogler J, Moberg T, Tancredi L, Styrmisdóttir L, Hedayati E, Alarcon-Ruiz CA, Khamis A, Persad E, Iskandarani G, Hansson SR, Bruschettini M. Association between human chorionic gonadotropin (hCG) levels and adverse pregnancy outcomes: A systematic review and meta-analysis. Pregnancy Hypertension. 2023 Dec 1;34:124-37

Chen K, Zhang C, Chen L, Zhao Y, Li H. Reproductive outcomes of dual trigger therapy with GnRH agonist and hCG versus hCG trigger in women with diminished ovarian reserve: a retrospective study. Reproductive Biology and Endocrinology. 2024 Apr 2;22(1):35

Jahanshahi M, Aleyasin A, Aghahosseini M, Najafian A, Nashtaei MS, Hosseinimousa S. The effect of intrauterine hCG injection before embryo transfer on pregnancy rate in frozen embryo transfer cycles. Annals of Medicine and Surgery. 2022 Jul 1;79:104091

Horn DB, Almandoz JP, Look M. What is clinically relevant weight loss for your patients and how can it be achieved? A narrative review. Postgraduate medicine. 2022 May 19;134(4):359-75

Varady KA, Cienfuegos S, Ezpeleta M, Gabel K. Clinical application of intermittent fasting for weight loss: progress and future directions. Nature Reviews Endocrinology. 2022 May;18(5):309-21