
در این مقاله از مجله علمی داروکده، راهنمای جامع شروع غذای کمکی نوزاد (۶ ماهگی)، زمانبندی، ایمنی و آلرژیها بررسی میشود.
نویسنده: سمیرا موحد
تحریریه داروکده
آخرین به روزرسانی:
04 مهر 1405
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
04 مهر 1405
31
همه چیز درباره شروع غذای کمکی نوزاد
غذای کمکی (Complementary Feeding)، یک مرحله رشدی مهم و ارزشمند در زندگی نوزادان است که در آن، مواد غذایی جامد و مایع، علاوه بر شیر مادر یا شیر خشک، به برنامه غذایی کودک اضافه میشوند. این فرآیند که با نام علمی Weaning شناخته میشود، باید بهطور دقیق مدیریت شود تا نیازهای تغذیهای فزاینده نوزادان را پس از شش ماهگی تامین نماید. شروع بهموقع و صحیح غذای کمکی، برای توسعه مهارتهای دهانی-حرکتی، جلوگیری از کمخونی ناشی از فقر آهن و آشنایی نوزاد با طعمها و بافتهای مختلف ضروری است.
در این مقاله، با بررسی جامع نکات مربوط به غذای کمکی نوزاد، نقش این مرحله در سلامت و رشد بلندمدت نوزاد مورد بررسی قرار میگیرد. علاوه بر این، اطلاعاتی درباره زمانبندی صحیح شروع غذای کمکی ارائه شده و نحوه معرفی تدریجی غذاها توضیح داده میشود. یافتههای علمی نشان میدهند که آشنایی زودهنگام با طیف وسیعی از غذاها، از جمله غذاهای آلرژیزا، ممکن است در جلوگیری از آلرژیهای غذایی نقش ایفا کند.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:
مدت زمان تقریبی مطالعه: 8 دقیقه
غذای کمکی، مرحلهای مهم است که با ورود تدریجی غذاهای جامد و مایع به برنامه غذایی نوزاد، از حدود شش ماهگی آغاز میشود. این فرآیند صرفا افزودن غذا نیست، بلکه یک پاسخ ضروری به افزایش سریع نیازهای تغذیهای است. در این سن، ذخایر اصلی ریزمغذیها مانند آهن و روی، که ذخیره شده بودند، رو به اتمام میگذارد. غذاهای کمکی وظیفه دارند این شکافهای تغذیهای را پر کنند تا از کمخونی و تاخیر در رشد شناختی نوزاد جلوگیری شود.
فراتر از تامین مواد مغذی، غذای کمکی نقش کلیدی در توسعه مهارتهای دهانی-حرکتی نوزاد دارد. معرفی بافتهای متنوع و جدید، ماهیچههای فک، زبان و صورت را تقویت میکند؛ این تمرین فیزیکی برای یادگیری جویدن و بلع مستقل ضروری است. تاخیر در ارائه غذاهای دارای بافت، میتواند در آینده به مشکلاتی مانند انتخابکننده غذایی شدن منجر شود.
نکته این است که غذای جامد باید بهعنوان مکمل در نظر گرفته شود، نه جایگزین؛ شیر مادر یا شیر خشک همچنان تا یک سالگی منبع اصلی کالری و هیدراتاسیون باقی میماند و غذای کمکی پایه و اساس عادات غذایی بلندمدت را میسازد.
شروع تغذیه کمکی یک نقطه عطف مهم است که باید با دقت بر اساس توصیههای علمی و فیزیولوژیکی زمانبندی شود. شروع پیش از ۴ ماهگی میتواند سیستم گوارشی و کلیوی نوزاد را تحت فشار قرار دهد و خطر چاقی در آینده را افزایش دهد.
تاخیر در شروع پس از ۶ ماهگی نیز بهدلیل افت شدید ذخایر آهن، نوزاد را در معرض خطر کمخونی فقر آهن و تاخیر در رشد مهارتهای دهانی-حرکتی قرار میدهد. بنابراین، پنجره طلایی بین ۴ تا ۶ ماهگی، با تاکید بر ۶ ماهگی کامل، ضروری است.
آمادگی برای شروع غذای کمکی به بلوغ فیزیکی و عصبی نوزاد بستگی دارد، نه صرفا به رسیدن به ۶ ماهگی. اولین نشانه مهم، توانایی نوزاد برای کنترل کامل سر و گردن و نشستن با حداقل حمایت است. از بین رفتن رفلکس خارج کردن زبان نیز علامت مهمی است؛ اگر غذا را با زبان به بیرون هل ندهد، آماده است. نهایتا، نوزاد باید علاقهمندی فعال به غذا خوردن دیگران نشان دهد، مانند تلاش برای گرفتن غذا یا باز کردن دهان هنگام دیدن قاشق.
درک علمی ما از تغذیه نوزادان طی دهههای اخیر تکامل یافته است. توصیههای قدیمی که بر اساس معیارهایی مانند نوزاد وزن زیادی دارد یا بیدار شدنهای مکرر در شب برای شروع غذای جامد بنا شده بودند، امروزه فاقد پشتوانه علمی هستند. بیداریهای شبانه لزوما نشاندهنده نیاز به غذای جامد زودتر از موعد نیستند و شروع زودهنگام غذاها صرفا برای افزایش خواب شبانه، توجیه علمی ندارد. تمرکز باید بر نشانههای رشدی و فیزیولوژیکی نوزاد باشد.
قبل از شروع برنامه غذایی کمکی، مشورت با پزشک متخصص اطفال امری ضروری است. پزشک میتواند وضعیت سلامت کلی نوزاد و بهخصوص سطح ذخایر آهن را ارزیابی کند. این مشاوره همچنین برای طرحریزی استراتژیهای ایمن معرفی غذاهای آلرژیزا، با توجه به سوابق آلرژی در خانواده، مهم است. همکاری با پزشک به والدین اطمینان میدهد که برنامه تغذیه کمکی با نیازهای اختصاصی نوزادشان سازگار بوده و ایمنی او حفظ میشود.

در حدود ۶ ماهگی، نیاز به ریزمغذیها افزایش مییابد، در حالی که شیر مادر یا شیر خشک بهتنهایی قادر به جبران آنها نیستند. بحرانیترین ریزمغذی، آهن است؛ ذخایر آهن حاصل از دوران جنینی، تا این سن تقریبا به پایان میرسند. معرفی غذاهای غنی از آهن مانند پوره گوشت یا غلات غنی شده برای کمک به جلوگیری از کمخونی فقر آهن، که بر توسعه عصبی تاثیر میگذارد، ضروری است. همچنین، تامین روی نیز از طریق غذای کمکی اهمیت مییابد.
تغذیه کمکی تنها تامین کالری نیست، بلکه یک مدرسه برای مهارتهای فیزیکی نوزاد است. معرفی بافتها و غلظتهای مختلف غذا برای توسعه و تقویت ماهیچههای دهان، زبان و فک سودمند است. این مهارتهای جویدن و بلعیدن در دورهای خاص، بین ۶ تا ۹ ماهگی، به سرعت رشد میکنند. اگر معرفی بافتهای زبرتر به تاخیر بیفتد، نوزاد ممکن است در پذیرش غذاهای جامد پس از ۹ یا ۱۰ ماهگی دچار مشکل شده و احتمال مشکلاتی مانند استفراغ افزایش یابد.
نام غذای کمکی ماهیت وظیفه این غذاها را بهوضوح بیان میکند: آنها مکمل هستند و نباید جایگزین منبع تغذیه اصلی شوند. شیر مادر یا شیر خشک باید همچنان منبع اصلی کالری و هیدراتاسیون نوزاد تا پایان ۱۲ ماهگی باقی بماند. غذاهای جامد در ابتدا برای معرفی طعمها، بافتها و تامین آهن و روی ارائه میشوند. والدین نباید در این مرحله نگران حجم زیاد غذا باشند، بلکه تمرکز باید بر تداوم دریافت شیر کافی و ایجاد عادات غذایی مثبت باشد.
شیر مادر یک استاندارد طلایی برای تغذیه نوزاد است که حاوی آنتیبادیها و چربیها است. با این حال، محتوای آن در ریزمغذیهایی مانند آهن و ویتامین D محدود است. غذاهای جامد این نقش را پر میکنند؛ آنها منبع متمرکزی از آهن، روی و فیبر هستند که برای رشد، هماتوپوئز (خونسازی)، سیستم ایمنی و سلامت گوارش ضروریاند. این دو منبع باید بهعنوان یک تیم عمل کنند، نه بهعنوان رقیب، تا اطمینان حاصل شود که تمام نیازهای رشد سریع نوزاد برآورده میشود.
برای کسب اطلاعات بیشتر در ارتباط با ویتامین دی به مقاله "همه چیز در مورد ویتامین دی برای نوزادان و کودکان" مراجعه نمایید.

اولین غذاها باید غنی از آهن و کم خطر باشند. بسیاری از متخصصان توصیه میکنند با غلات غنی شده با آهن (مانند آرد برنج یا جو دو سر) مخلوط با شیر مادر/شیر خشک شروع کنید. محصولات آمادهی غذای کمکی کودک مانند سرلاک حریره بادام به همراه شیر نیز، که غنی شده با آهن و ویتامینها هستند، گزینههای محبوبی برای شروع محسوب میشوند.
جهت آشنایی با ویتامینهای مورد نیاز در کودکان، مطالعه مقاله "ویتامینهای ضروری برای کودکان"، پیشنهاد میشود.
پس از آن، معرفی سبزیجاتی مانند کدو حلوایی، سیب زمینی شیرین و هویج به شکل پوره ریزدانه توصیه میشود. میوههای نرم مانند آووکادو و موز نیز گزینههای عالی هستند و ترتیب معرفی طعمها در حال حاضر اهمیت کمتری دارد.
منابع آهن باید از اولویت بالایی در برنامه غذایی نوزادان ۶ ماهه برخوردار باشند. پوره گوشت قرمز یا مرغ بهدلیل داشتن آهن هم (Heme Iron) که جذب بالایی دارد، توصیه میشود. برای نوزادانی که رژیم گیاهخواری دارند، پوره عدس و حبوبات غنی شده با ویتامین C (برای افزایش جذب آهن غیرهم) میتوانند جایگزین شوند. این منابع باید بهصورت روزانه یا یک روز در میان به نوزاد ارائه شوند.
روش سنتی شامل تغذیه نوزاد توسط والدین با قاشق و ارائه غذاها بهصورت پوره کاملا صاف است. مزیت این روش، کنترل دقیق بر میزان مصرف و کالری دریافتی توسط والدین است، که اغلب برای نوزادانی که با وزن کم متولد شدهاند، مفید است. عیب آن میتواند تاخیر در توسعه مهارتهای مستقل جویدن و غذا خوردن باشد. این روش نیازمند صبر و دقت والدین است.
در روش BLW (Baby-Led Weaning)، والدین از ابتدا غذا را بهصورت تکههای بزرگ و نرم (به اندازه انگشت) در اختیار نوزاد قرار میدهند تا خودشان آن را برداشته و بخورند. مزیت اصلی این روش، توسعه سریعتر مهارتهای حرکتی و آگاهی نوزاد از گرسنگی و سیری است. با این حال، خطر خفگی در صورت عدم رعایت نکات ایمنی و کنترل کمتر بر میزان آهن و کالری دریافتی، از معایب آن بهشمار میروند و نیاز به نظارت دقیق دارد.
بسیاری از والدین ترجیح میدهند از یک روش تلفیقی استفاده کنند که بهترین مزایای هر دو را بههمراه داشته باشد. در این روش، پوره برای اطمینان از دریافت آهن و کالری کافی با قاشق ارائه میشود. همزمان، تکههای نرم و ایمن غذا (مانند آووکادو یا هویج بخارپز) نیز به نوزاد داده میشود تا مهارتهای حرکتی و جویدن او تقویت شود. این انعطافپذیری به نوزادان کمک میکند که هم بهاندازه کافی تغذیه شوند و هم استقلال خود را حفظ کنند.
برای شروع غذاهای کمکی، داشتن یک صندلی بلند ایمن که نوزاد بتواند در آن صاف بنشیند، ضروری است. همچنین، نیاز به قاشقهای کوچک و نرم با دسته بلند که متناسب با دهان نوزاد باشد، وجود دارد. ظروف پلاستیکی یا سیلیکونی با پایه مکنده برای جلوگیری از واژگونی و پیشبندهای سیلیکونی با جیب برای جمعآوری غذاهای ریخته شده، نیز برای شروع این مسیر لازم هستند.

3 تا 5 روز صبر یک پروتکل ایمنی بسیار مهم برای معرفی غذاهای کمکی است. طبق این قانون، پس از معرفی یک غذای جدید، باید صبر کنید و غذای دیگری به نوزاد ندهید. این بازه زمانی به شما امکان میدهد هرگونه واکنش حساسیتی، آلرژی یا مشکل گوارشی (مانند اسهال یا یبوست) را بهدرستی به آن غذای خاص نسبت دهید. این روش معرفی تدریجی، امنیت نوزاد را در برابر آلرژیها بهحداکثر میرساند.
شروع با حجم بسیار کم (۱ تا ۲ قاشق چایخوری) در روز و در یک وعده، کافی است. در هفته اول، تنها یک نوع غذا (مانند غلات غنی شده) بهصورت پوره کاملا صاف داده میشود. در هفتههای بعدی، بهتدریج تعداد وعدهها به دو تا سه بار در روز افزایش مییابد و تنوع غذایی (سبزیجات و میوههای جدید) اضافه میشود. بافت غذا نیز باید بهتدریج از صاف به کمی زبرتر و دارای دانه تغییر یابد.
در طول ۶ تا ۹ ماهگی، هدف، افزودن غذا بین وعدههای شیر است، نه جایگزینی کامل. ابتدا، غذاهای کمکی را حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پس از یک وعده شیر (نه در زمان گرسنگی شدید) ارائه دهید. با افزایش سن و پس از ۹ ماهگی، غذاهای جامد بهتدریج تبدیل به وعدههای اصلی میشوند و حجم شیر دریافتی بهطور طبیعی کاهش مییابد. نباید بهطور مصنوعی شیر را کاهش دهید، نوزاد خود میزان نیاز را تنظیم میکند.
تنوع بافتها برای توسعه دهان و بلع ضروری است. نباید مدت زیادی نوزاد را فقط با پوره صاف تغذیه کرد. حدود ۸ ماهگی، غذا باید بافتی شبیه به ماست غلیظ داشته باشد و حاوی تکههای بسیار نرم و کوچک باشد. حدود ۹ تا ۱۲ ماهگی، نوزاد باید بتواند تکههای کوچک غذاهای سفره خانواده را با انگشتان خود برداشته و بخورد. تاخیر در این فرآیند تکامل بافتی میتواند به انتخابکننده غذایی شدن منجر شود.
نوشیدنی اصلی نوزاد تا ۱۲ ماهگی شیر مادر یا شیر خشک است. با شروع غذای کمکی در ۶ ماهگی، میتوان آب جوشیده و سرد شده را در فنجان یا لیوان آموزشی به نوزاد داد تا بههمراه غذا بنوشد. آب بهجلوگیری از یبوست کمک میکند. آبمیوه، چای و نوشیدنیهای قندی پیش از ۱۲ ماهگی باید بهطور کامل ممنوع شوند، زیرا فاقد ارزش غذایی مناسب هستند و به سلامت دندانها آسیب میزنند.
خفگی (Choking) یک خطر جدی است که با شروع غذاهای جامد افزایش مییابد. از دادن غذاهایی که شکل گرد یا سخت دارند (مانند انگور کامل، آجیل کامل، هاتداگ، هویج خام و پاپکورن) خودداری کنید. همه غذاهای نرم باید بهشکل تکههای بزرگ انگشتی یا مکعبهای کوچک به اندازه نخود برش داده شوند. نوزاد باید در هنگام غذا خوردن همیشه در صندلی بلند و تحت نظارت کامل باشد.
بسیار مهم است که والدین تفاوت بین خفگی و استفراغ پسزنی را بدانند. استفراغ پسزنی یک رفلکس طبیعی است که نوزاد در آن غذا را از پشت گلو به سمت جلو دهان میآورد و با سرفه و صدای بلند همراه است. در خفگی، نوزاد نمیتواند نفس بکشد، صدایی تولید نمیکند و به کمک فوری نیاز دارد. استفراغ پسزنی بخشی از یادگیری غذا خوردن است.
توصیههای جدید پزشکی بر این نکته تاکید دارند که معرفی زودهنگام آلرژیزاهای اصلی (مانند بادام زمینی، تخم مرغ، شیر گاو، گندم و ماهی) به نوزادان، میتواند خطر ابتلا به آلرژیها را کاهش دهد. این معرفی باید بین ۶ تا ۱۲ ماهگی و پس از امتحان چند نوع غذای کمکی دیگر آغاز شود. آلرژیزاها باید ابتدا بهصورت رقیق و پخته شده و بهصورت جداگانه به نوزاد ارائه شوند.
والدین باید با علائم آلرژی غذایی در کودکان آشنا باشند و بلافاصله پس از معرفی یک غذای آلرژیزا، هوشیار باشند. علائم شامل کهیر، تورم صورت یا لبها، استفراغ شدید، اسهال یا مدفوع خونی و مشکل در تنفس (که یک فوریت پزشکی است) است. در صورت مشاهده هر یک از این علائم، باید مصرف غذا را قطع کرده و بلافاصله با پزشک تماس گرفت.
برخی از غذاها بهدلیل خطرات سلامتی، تا ۱۲ ماهگی باید کاملا ممنوع باشند. عسل بهدلیل خطر بوتولیسم نوزادان، هرگز نباید به نوزادان زیر یک سال داده شود. شیر گاو معمولی بهدلیل فشار زیاد بر کلیهها و کاهش جذب آهن، تا یک سالگی ممنوع است. همچنین، افزودن نمک و شکر به غذای نوزاد ممنوع است، زیرا کلیهها ظرفیت دفع نمک اضافی را ندارند و شکر میتواند باعث پوسیدگی دندان شود.

با ورود به ۷ و ۸ ماهگی، نوزادان مهارتهای حرکتی لازم برای گرفتن و له کردن غذاهای نرم را بهدست میآورند. این زمان، مرحله مهم گذار از پوره صاف به غذاهای با بافت بیشتر و در نهایت غذاهای انگشتی است. غذاهایی مانند موز له شده، آووکادوی تکهای، نان تُست نرم و غلات پخته شده میتوانند معرفی شوند. این پیشرفت بافتی، برای کمک بهجلوگیری از مشکل در پذیرش غذای جامد در آینده، بسیار مهم است.
در دوره 7 تا 9 ماهگی، تنوع غذایی نوزاد باید افزایش یابد و تمرکز علاوه بر آهن، بر سایر منابع پروتئینی نیز باشد. معرفی تخم مرغ کاملاً پخته، حبوبات، ماست ساده (بدون شکر)، و ماهیهای کمجیوه در این بازه زمانی صورت میگیرد. نوزادان ۷ تا ۹ ماهه به ۲ تا ۳ وعده غذای کمکی در روز نیاز دارند و میتوانند با دست خود غذاهای نرم را برداشته و بخورند.
بین ۹ تا ۱۲ ماهگی، نوزاد باید بهتدریج به غذا خوردن در کنار سفره خانواده عادت کند. در این مرحله، بافت غذای نوزاد تقریبا شبیه به بافت غذای خانواده است، بهشرطی که بدون نمک و شکر اضافه شده باشد. تلاش برای استفاده از قاشق توسط نوزاد (هرچند ناموفق) باید تشویق شود تا استقلال در تغذیه افزایش یابد. تعداد وعدهها به ۳ وعده اصلی و ۲ میانوعده کوچک میرسد.
یک تغذیه کمکی مناسب، مواد مغذی مهم را برای رشد سریع جسمی و ذهنی نوزاد در سال اول فراهم میکند. با این حال، باید در نظر داشت که غذاهای جامد نباید برای تنظیم خواب استفاده شوند. تغذیه متعادل به پر کردن ذخایر مواد مغذی و حفظ سطح انرژی کمک میکند، اما الگوی خواب نوزاد بیشتر به رشد مغزی او بستگی دارد و نه میزان غذای مصرفی در شب.
نشانههای کلیدی سلامت نوزاد، بهترین معیار برای اطمینان از کفایت تغذیه هستند. اگر نوزاد به خوبی وزن میگیرد، الگوی مناسبی از پوشک خیس و مدفوع دارد، و شاداب و فعال است، احتمالا تغذیه کافی دریافت میکند. نباید نگران مقدار دقیق غذای خورده شده توسط نوزاد در هر وعده بود؛ نوزادان خود تنظیمکنندههای بسیار خوبی برای نیاز کالری خود هستند و والدین باید به بدن آنها اعتماد کنند.

تمایل به انتخاب غذا در مراحل مختلف رشد نوزاد امری طبیعی است. برای مقابله با این چالش، مهم است که محیط غذا خوردن را آرام نگه دارید و از فشار آوردن برای خوردن جلوگیری کنید. طبق یک اصل، ممکن است لازم باشد یک غذای جدید ۱۰ تا ۱۵ بار قبل از پذیرش به نوزاد ارائه شود. تنوع در رنگها و بافتها و گنجاندن کودک در تهیه غذا میتواند کمککننده باشد.
اگر نوزاد فقط شیر مادر یا شیر خشک را ترجیح میدهد، باید مطمئن شوید که زمانبندی ارائه غذاهای کمکی با وعدههای شیر تداخل ندارد. غذای کمکی را ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پس از شیر (که نه خیلی گرسنه است و نه خیلی سیر) ارائه دهید. کاهش تدریجی حجم شیر در طول روز میتواند به افزایش علاقه نوزاد به غذاهای جامد کمک کند. هرگز نباید شیر مادر یا شیر خشک را در پوره مخلوط کرده و پنهان کنید.
یبوست پس از شروع غذای کمکی، بهخصوص در هنگام معرفی غلات یا غذاهای کم فیبر، امری رایج است. دلایل اصلی، کمبود فیبر و آب است. مطمئن شوید که نوزاد آب کافی مینوشد و غذاهای غنی از فیبر (مانند پوره آلو، گلابی، نخود سبز یا جو دو سر) مصرف میکند. در صورت عدم بهبود باید با پزشک مشورت شود.
دو باور غلط بسیار رایج در تغذیه نوزادان وجود دارد: اول، دادن آبمیوه برای تامین ویتامینها (که باید بهطور کامل ممنوع شود). دوم، افزودن غلات به شیشه شیر یا تغذیه با غلات سنگین قبل از خواب برای خواب طولانیتر، که هر دو توسط متخصصان اطفال رد شده و میتواند خطر خفگی را افزایش دهد. بهجای آن، بر تغذیه متوازن روزانه تأکید کنید.
شروع غذای کمکی باید یک تجربه مثبت و لذتبخش برای نوزاد و والدین باشد. به نشانههای نوزاد اعتماد کنید و ایمنی را در اولویت قرار دهید (بهخصوص در مورد آلرژی و خفگی). از ایجاد فشار در زمان غذا خوردن اجتناب کنید و فضای آرامی ایجاد نمایید. از معرفی غذاهای جدید و متنوع لذت ببرید و بهیاد داشته باشید که این مرحله یک سفر تدریجی برای تبدیل شدن نوزاد به یک فرد سالم و مستقل است.
برای اطمینان از سلامت کودک و بهرهگیری کامل از مزایای غذای کمکی نوزاد، انتخاب محصولات استاندارد و مورد تایید مراجع معتبر، از اهمیت بالایی برخوردار است. داروکده، داروخانه آنلاین، بهعنوان تنها دارنده نماد الکترونیک پنج ستاره در بین داروخانههای سراسر کشور، بستری امن و مطمئن برای تهیه انواع مکملها و محصولات مرتبط با غذای کمکی نوزاد فراهم کرده است. تمامی محصولات داروکده، با تضمین اصالت، قیمت مصوب و شرایط نگهداری استاندارد عرضه میشوند تا با خیالی آسوده بتوانید فرآیند تغذیه تکمیلی فرزند خود را آغاز نمایید.
علاوه بر این، مجله داروکده با ارائه مقالات علمی و بهروز، اطلاعات کاملی درباره اصول، زمانبندی و نکات ایمنی مرتبط با غذای کمکی نوزاد در اختیار شما قرار میدهد. نظرات و تجربیات شما در این مسیر میتواند برای دیگر والدین مفید باشد. خوشحال میشویم اگر آن را در بخش دیدگاهها با ما به اشتراک بگذارید!
:References
World Health Organization (WHO): Complementary feeding: Family foods for breastfed children
Complementary Feeding: A Commentary by the ESPGHAN Committee on Nutrition. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition (JPGN)
American Academy of Pediatrics (AAP) - Baker, R. D., & Greer, F. R. (2010): Diagnosis and Prevention of Iron Deficiency and Iron-Deficiency Anemia in Infants and Young Children (0–3 Years). Pediatrics
Addendum guidelines for the prevention of peanut allergy in the United States: Report of the National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID)-sponsored expert panel. World Allergy Organization Journal
Baby-led weaning: The evidence to date. Current Nutrition Reports
Honey and other environmental risk factors for infant botulism. The Journal of Pediatrics
Delayed introduction of lumpy foods to children during the complementary feeding period affects child's food acceptance and feeding at 7 years of age. Maternal & Child Nutrition
Infant feeding practice and sleep patterns in the first year of life. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics
Fruit Juice in Infants, Children, and Adolescents: Current Recommendations. Pediatrics
پرسش و پاسخ
ثبت دیدگاه
پیام به صورت ناشناس ثبت گردد
پیام به صورت خصوصی ثبت گردد
منابع:
مقالات مرتبط
مجله داروکده یک مجله اینترنتی است که شما را در امر آشنایی، تهیه و مصرف صحیح محصولات سلامت محور یاری میرساند.
استفاده از مطالب مجله داروکده فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع و درج لینک بلامانع است . کلیه حقوق این مجله به وب سایت داروکده تعلق دارد