برای درمان نقرس چه بخوریم؟

نقرس یکی از بیماری‌های شایع التهابی مفاصل است که به‌دلیل افزایش سطح اسید اوریک در خون ایجاد می‌شود. این بیماری می‌تواند به حملات دردناک و التهاب شدید مفاصل به‌ویژه در انگشت شست پا منجر شود. پرسش «برای درمان نقرس چه بخوریم؟» یکی از سوالات رایج بیماران مبتلا به نقرس است، زیرا رژیم غذایی نقش مهمی در مدیریت این بیماری ایفا می‌کند.

این مقاله با استناد به منابع علمی معتبر، به بررسی جنبه‌های مختلف بیماری نقرس، از تعریف و علل آن گرفته تا علائم، خطرات و روش‌های درمانی شامل رژیم غذایی و داروهای گیاهی می‌پردازد. هدف این مقاله ارائه اطلاعات دقیق و علمی برای کمک به بیماران در مدیریت بهتر این بیماری است.
 

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• نقرس چیست؟
• نقرس چگونه ایجاد می‌شود؟
• علائم نقرس در مردان
• علائم نقرس در زنان
• آیا بیماری نقرس خطرناک است؟
• درمان نقرس
• برای درمان نقرس چه داروی گیاهی خوب است؟
• برای درمان نقرس چه بخوریم؟
• یک نمونه رژیم غذایی روزانه برای نقرس

مدت زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه
 

نقرس چیست؟

نقرس (Gout) یک نوع آرتریت التهابی مزمن و عودکننده است که در اثر رسوب کریستال‌های مونوسدیم اورات (MSU) در بافت‌های بدن به‌ویژه مفاصل ایجاد می‌شود. این کریستال‌ها زمانی تشکیل می‌شوند که سطح اسید اوریک در خون از حد اشباع تجاوز کند (هیپراوریسمی).

برای آشنایی بیشتر با آرتریت، مطالعه مقاله با عنوان "آرتریت و انواع مکمل‌های موثر بر آن" که توسط خانم دکتر الهه عبدالهی (دکتر داروساز) در مجله علمی داروکده منتشر شده است، پیشنهاد می‌شود.

حمله حاد نقرس اغلب به‌طور ناگهانی، معمولا شبانه، با درد شدید، تورم، قرمزی و گرمی در مفصل، به‌ویژه مفصل متاتارسوفالانژیال اول (شست پا) که معروف به نقرس پا است، بروز می‌کند.

شیوع نقرس در مردان بزرگسال بیش‌تر از زنان است، اما پس از یائسگی، خطر در زنان نیز افزایش می‌یابد. در صورت عدم درمان مناسب، نقرس می‌تواند به فرم مزمن تبدیل شده، منجر به نقرس توفوسی (ایجاد گره‌های توفوسی حاوی کریستال)، تخریب مفصلی و نارسایی کلیه شود.
 

نقرس چگونه ایجاد می‌شود؟

نقرس در اثر تجمع بیش از حد اسید اوریک در بدن ایجاد می‌شود. اسید اوریک محصول نهایی متابولیسم پورین‌هاست؛ پورین‌ها ترکیبات نیتروژنی موجود در DNA ،RNA و برخی غذاهای غنی از پروتئین حیوانی (گوشت قرمز، احشاء، غذاهای دریایی) هستند.

وقتی میزان تولید اسید اوریک افزایش یابد (افزایش ساخت یا تجزیه پورین‌ها) یا دفع آن از طریق کلیه‌ها کاهش یابد (مانند بیماری مزمن کلیوی)، سطح خونی آن بالا می‌رود.

وقتی غلظت اسید اوریک از آستانه انحلال (تقریبا 6.8 mg/dL) فراتر رود، کریستال‌های مونوسدیم اورات تشکیل شده و در بافت‌های مفصلی یا اطراف آن رسوب می‌کنند. این کریستال‌ها توسط سیستم ایمنی شناسایی شده و باعث فعال‌سازی مسیر التهابی NLRP3 inflammasome و ترشح سایتوکاین‌هایی مانند IL-1β می‌شوند، که منجر به التهاب حاد می‌شود.
 

- عوامل خطر اصلی نقرس:

• مصرف زیاد گوشت قرمز، احشاء و غذاهای دریایی (غنی از پورین)
• نوشیدنی‌های حاوی فروکتوز بالا
• مصرف الکل، به‌ویژه آبجو
• چاقی و سندرم متابولیک
• بیماری‌های زمینه‌ای: نارسایی مزمن کلیوی، دیابت نوع 2، پرفشاری خون
• داروهایی مانند دیورتیک‌های تیازیدی و سیکلوسپورین
• سابقه خانوادگی نقرس (ژنتیک)

علائم نقرس در مردان

نقرس در مردان شیوع بیشتری دارد، به‌ویژه در بازه سنی 30 تا 50 سال، که با شروع ناگهانی حملات آرتریت التهابی مشخص می‌شود. شایع‌ترین علائم نقرس در مردان، درگیری مفصل شست پا است، اما مفاصل دیگر مانند مچ پا، زانو، آرنج، مچ دست و حتی انگشتان نیز می‌توانند درگیر شوند.

حمله نقرسی معمولا شب‌هنگام آغاز شده و با درد بسیار شدید، قرمزی، تورم، گرمی مفصل و گاهی تب همراه است. در معاینه بالینی، مفصل به‌شدت حساس به لمس است و حتی تماس ملحفه می‌تواند دردناک باشد.

مردان به‌طور طبیعی سطح اسید اوریک بالاتری نسبت به زنان دارند، و نبود اثرات حفاظتی استروژن باعث شیوع بالاتر نقرس در آنان می‌شود.
 

علائم نقرس در زنان

نقرس در زنان پیش از یائسگی نادر است، که عمدتا به اثرات اوریکوسوریک (دفع‌کننده اسید اوریک) هورمون استروژن مرتبط است. پس از یائسگی و با کاهش سطح استروژن، شیوع نقرس در زنان افزایش می‌یابد و به مردان نزدیک می‌شود گرچه همچنان کمتر است.

علائم نقرس در زنان عموما مشابه مردان است: درد ناگهانی و شدید مفاصل، تورم، قرمزی و حساسیت. با این حال، برخی مطالعات نشان داده‌اند که زنان بیشتر از مردان ممکن است دچار درگیری مفاصل غیر معمول مانند مفاصل کوچک دست یا حتی چند مفصل به‌طور هم‌زمان شوند (پلی‌آرتریت).

همچنین، در زنان حملات نقرسی ممکن است شدت کمتری داشته و تشخیص با تاخیر بیشتری صورت گیرد، به‌ویژه به‌دلیل شباهت علائم با بیماری‌های روماتیسمی دیگر مانند آرتریت روماتوئید یا استئوآرتریت. تشخیص نقرس در زنان نیاز به دقت بیشتری دارد و استفاده از آزمایش سطح اسید اوریک، بررسی مایع سینوویال (در صورت لزوم) و تصویربرداری می‌تواند کمک‌کننده باشد.

آیا بیماری نقرس خطرناک است؟

در صورت عدم درمان، نقرس می‌تواند منجر به عوارض شدید و ناتوان‌کننده شود. حملات مکرر التهاب مفصلی باعث آسیب پیشرونده مفاصل و تخریب غضروف می‌شود. همچنین، تجمع مزمن کریستال‌های مونوسدیم اورات می‌تواند به تشکیل توفوس (گره‌های سخت زیر پوست، معمولا در اطراف مفاصل یا لاله گوش) منجر گردد.

کریستال‌های اورات همچنین ممکن است در کلیه تجمع یابند و نفرولیتیازیس (سنگ کلیه) یا در موارد پیشرفته‌تر نفروپاتی ناشی از اورات ایجاد کنند. از طرفی، هیپراوریسمی مزمن با افزایش ریسک بیماری‌های قلبی‌عروقی، دیابت نوع ۲ و سندرم متابولیک همراه است. با این حال، با درمان صحیح می‌توان عوارض نقرس را به‌طور موثر کنترل کرد.
 

درمان نقرس

نقرس درمان قطعی دارد؟ این پرسش پاسخ مشخصی ندارد، زیرا نقرس یک بیماری مزمن است، اما با درمان مناسب می‌توان آن را کنترل کرد. برای درمان فوری نقرس و تسکین درد، داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن، کورتیکواستروئیدها و کلشی‌سین تجویز می‌شوند.

برای درمان سریع نقرس و پیشگیری از حملات، داروهایی مانند آلوپورینول یا فبوکسوستات برای کاهش سطح اسید اوریک استفاده می‌شوند. بیماران اغلب می‌پرسند برای درمان نقرس چه قرصی بخوریم؟ پاسخ به این سوال به شدت بیماری و شرایط بیمار بستگی دارد و باید توسط پزشک تعیین شود.

اصطلاح قاتل نقرس گاهی برای داروهای موثر مانند آلوپورینول به کار می‌رود، اما این اصطلاح اغراق‌آمیز است، زیرا درمان باید شامل رویکردی جامع باشد و نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت، رعایت رژیم غذایی کم‌پورین، کاهش وزن، ترک الکل و مصرف کافی مایعات است.

به‌طور کلی درمان نقرس شامل دو هدف اصلی است:

1. مدیریت حمله حاد (کاهش سریع التهاب و درد)

2. پیشگیری از حملات آینده و کاهش سطح اسید اوریک

- درمان حملات حاد:

• NSAIDs (مثل ایبوپروفن یا ناپروکسن)
• کلشی‌سین (در 24 ساعت اول حمله موثرتر است)
• کورتیکواستروئیدها (خوراکی یا تزریقی)

استفاده سریع از داروهای ضد التهاب طی ساعات اولیه حمله به بهبود علائم کمک زیادی می‌کند.
 

- درمان طولانی‌مدت و پیشگیرانه:

• آلوپورینول و فبوکسوستات: مهارکننده‌های گزانتین‌اکسیداز برای کاهش تولید اسید اوریک.
• در برخی موارد خاص: پگلوتیکاز (در بیماران مقاوم یا توفوس‌های پیشرفته)

هدف، حفظ سطح اسید اوریک زیر 6 mg/dL (یا <5 mg/dL در موارد شدیدتر) است تا رسوبات اورات حل شوند و حملات کاهش یابد.
 

- برای درمان درد نقرس چه باید کرد؟

برای درمان درد نقرس در کنار مصرف دارو، اقدامات حمایتی زیر توصیه می‌شود:

• استراحت دادن به مفصل درگیر
• بالا نگه داشتن اندام مبتلا
• استفاده از کمپرس سرد برای کاهش تورم و درد
• نوشیدن آب فراوان برای کمک به دفع اسید اوریک
• پرهیز از مصرف الکل، گوشت قرمز و غذاهای سرشار از پورین مانند دل و جگر
• استفاده از محصولات موضعی ضد درد
   

برای درمان نقرس چه داروی گیاهی خوب است؟

مطالعات نشان داده‌اند که برخی گیاهان دارویی می‌توانند با کاهش التهاب و کمک به کاهش سطح اسید اوریک، در مدیریت حمایتی نقرس مفید باشند. مهم‌ترین گیاهان بررسی‌شده عبارت‌اند از:

• زردچوبه (Curcuma longa): کورکومین، ترکیب فعال زردچوبه، دارای خواص ضدالتهابی قوی است که با مهار مسیرهای NF-κB و COX-2 می‌تواند به کاهش درد و التهاب مفاصل کمک کند.
• زنجبیل (Zingiber officinale): ترکیبات فعال زنجبیل مانند جینجرول و شوگاول اثرات ضدالتهابی مشابه NSAIDs دارند و در کاهش درد نقرس موثر بوده‌اند.
• عصاره دانه کرفس (Apium graveolens): حاوی ترکیبات دیورتیک طبیعی است که ممکن است دفع اسید اوریک از طریق کلیه‌ها را افزایش دهد. مطالعه‌ای روی حیوانات کاهش سطح اورات با مصرف این عصاره را گزارش کرده است، ولی شواهد انسانی هنوز محدود هستند.
• آلبالو (Tart cherry): غنی از آنتوسیانین‌ها و فلاونوئیدهاست که دارای اثرات ضدالتهابی و کاهنده سطح اسید اوریک خون هستند. برخی مطالعات مشاهده‌ای مصرف آلبالو را با کاهش دفعات حملات نقرس مرتبط دانسته‌اند.
• چای سبز (Camellia sinensis): دارای پلی‌فنول‌هایی مانند EGCG است که با مهار استرس اکسیداتیو و کاهش التهاب ممکن است به کنترل علائم نقرس کمک کند، اما شواهد درباره کاهش مستقیم اسید اوریک محدود است.

با وجود این خواص، استفاده از گیاهان دارویی به‌عنوان درمان کمکی توصیه می‌شود، نه جایگزین داروهای اصلی. همچنین، مشاوره با پزشک یا متخصص طب سنتی پیش از مصرف ضروری است، زیرا برخی از این ترکیبات ممکن است با داروهای کاهنده اسید اوریک یا ضدالتهاب تداخل داشته باشند یا در بیماری‌های کلیوی منع مصرف داشته باشند. از جمله محصولات گیاهی در این زمینه می‌توان قرص رازی، سلرکس فورت و رومالایا فورت را نام برد.
 

برای درمان نقرس چه بخوریم؟

رژیم غذایی نقش مهمی در پیشگیری از حملات نقرسی و کنترل سطح اسید اوریک دارد. برای درمان نقرس چه غذایی بخوریم؟ محور اصلی توصیه‌های تغذیه‌ای، کاهش دریافت پورین، افزایش دفع اسید اوریک از طریق مایعات، و پرهیز از مواد غذایی التهاب‌زا و محرک نقرس است.

لیست غذاهای مناسب نقرس (کم‌پورین و ضد التهاب)

- سبزیجات غیر نشاسته‌ای

مانند کاهو، کلم بروکلی، کدو، هویج، کلم‌پیچ، کرفس، گوجه‌فرنگی، فلفل دلمه‌ای

(نکته: برخلاف باور عمومی، مصرف اسفناج، قارچ و مارچوبه در مقادیر معمول برای اغلب بیماران بی‌خطر است)
 

- میوه‌ها

به‌ویژه آلبالو، گیلاس، مرکبات، سیب، انگور، توت‌ها و انار

(آلبالو و گیلاس با کاهش سطح اسید اوریک و التهاب مرتبط هستند)
 

- لبنیات کم‌چرب

مانند ماست، شیر و پنیر کم‌چرب - این گروه با کاهش ریسک حملات نقرس در مطالعات همراه بوده است.
 

- غلات کامل

مانند جو دوسر، نان سبوس‌دار، برنج قهوه‌ای
 

- منابع پروتئین گیاهی

مانند سویا، عدس، نخود و لوبیا (در گذشته حبوبات در نقرس محدود می‌شدند، اما شواهد جدید نشان می‌دهد که حبوبات نسبت به گوشت کمتر باعث افزایش اسید اوریک می‌شوند و مصرف متوسط آن‌ها بی‌خطر است)
 

- چربی‌های سالم

مانند روغن زیتون، آووکادو، مغزها و دانه‌ها
 

-  مایعات فراوان

نوشیدن حداقل 12-8 لیوان آب در روز برای افزایش دفع اسید اوریک توصیه می‌شود.
 

- مکمل یا غذاهای غنی از ویتامین C

مانند پرتقال، کیوی، فلفل دلمه‌ای - ویتامین C در کاهش سطح اسید اوریک موثر است.
 

- آیا مرغ برای نقرس ضرر دارد؟

خیر، گوشت مرغ کاملا ممنوع نیست، اما مرغ (به‌ویژه قسمت‌های تیره مانند ران) حاوی پورین متوسط است (حدود 120–175 میلی‌گرم پورین در هر 100 گرم)، بنابراین:

• مصرف آن باید محدود و ترجیحا گاه‌به‌گاه باشد.
• سینه‌ی مرغ آب‌پز یا کباب‌شده انتخاب بهتری است.
• پوست مرغ، سوپ مرغ پرچرب یا آب گوشت باید اجتناب شود، چون غنی از پورین و محرک حملات نقرس هستند.
• برای حملات حاد نقرس یا دوره کنترل اولیه بیماری، مصرف گوشت حتی مرغ، موقتا محدود یا حذف می‌شود.
• در دوره کنترل‌شده یا پایدار نقرس (و نه در فاز حمله حاد) مصرف سینه مرغ بدون پوست، بخارپز یا گریل‌شده، حداکثر 3-2 بار در هفته و به مقدار کم (حدود 90 گرم) مجاز است.

- پرهیز غذایی نقرس (غذاهای پرپورین یا افزایش‌دهنده اسید اوریک)

• گوشت قرمز

مانند گوشت گوساله، گوسفند، بره، به‌ویژه احشاء (دل، جگر، قلوه)

• غذاهای دریایی پرپورین

مانند ساردین، ماهی کولی، میگو، ماهی تن، صدف

• نوشیدنی‌های حاوی فروکتوز بالا

نوشابه‌های گازدار، نوشیدنی‌های انرژی‌زا، آب‌میوه‌های صنعتی

• الکل

الکل به‌ویژه آبجو باعث کاهش دفع کلیوی اسید اوریک و افزایش تولید آن می‌شود.

• قندهای ساده و مواد قندی فرآوری‌شده

مانند شیرینی‌ها، بیسکویت‌ها، شکلات‌های صنعتی، نوشیدنی‌های شیرین‌شده

• چربی‌های اشباع و ترانس

مانند غذاهای سرخ‌شده، فست‌فود، سوسیس و کالباس - که التهاب سیستمیک را تشدید می‌کنند.
 

- برای درمان نقرس در طب سنتی چه بخوریم؟

در طب سنتی ایرانی نیز غذاهای سبک، زودهضم و با طبیعت معتدل توصیه شده و از مصرف مواد غلیظ، سنگین و دیرهضم نهی شده است. خوراک‌هایی مانند سوپ جو، آش سبزیجات، ماءالشعیر طبی، آلوبخارا، تمرهندی و مصرف منظم آب کافی از نظر طب سنتی مفید دانسته شده‌اند.

به‌طور کلی، رعایت یک رژیم غذایی کم‌پورین، سرشار از میوه، سبزی، غلات کامل و لبنیات کم‌چرب، همراه با پرهیز از گوشت‌های پرپورین و نوشیدنی‌های شیرین، اساس مدیریت تغذیه‌ای نقرس است. این رژیم نه‌تنها در پیشگیری از حملات نقرسی موثر است، بلکه به کنترل وزن، فشار خون و سلامت کلی نیز کمک می‌کند.
 

یک نمونه رژیم غذایی روزانه برای نقرس

- نکات پایه:

• حداقل 12-8 لیوان آب در روز بنوشید.
• از مصرف گوشت قرمز، احشاء، غذاهای دریایی پرپورین و نوشابه اجتناب کنید.
• وعده‌های غذایی سبک و زودهضم باشند.
   

- صبحانه (9:00 - 7:30)

• نان سبوس‌دار: 1 الی 2 برش
• 30 گرم پنیر کم‌چرب و کم‌نمک + 1 عدد گردو
• خیار و گوجه فرنگی تازه
• چای سبز یا چای کم‌رنگ (بدون قند)
   

- میان‌وعده صبح (11:30 - 10:30)

• 1 عدد سیب یا موز کوچک
• 1 لیوان آب آلبالوی طبیعی (بدون شکر افزوده) یا آلبالو خشک
   

- ناهار (14:00 - 13:00)

• سوپ جو با سبزیجات تازه
• برنج قهوه‌ای یا سفید آبکش‌شده: 1 لیوان پخته
• 90-60 گرم سینه مرغ گریل شده (توجه: بهتر است در فاز حمله حاد نقرس حذف شود؛ در فاز پایدار مجاز است)
• سالاد فصل با روغن زیتون و آب‌لیموی تازه
• ماست کم‌چرب: ½ لیوان
   

- میان‌وعده عصر (17:00 - 16:00)

• 1 لیوان شیر کم‌چرب
• 2 عدد بیسکویت سبوس‌دار یا چند عدد بادام خام
• میوه تازه: 1 عدد (مثل سیب، گلابی یا انار)
   

- شام (20:30 - 19)

• خوراک سبزیجات (کدو، بادمجان، لوبیا سبز، گوجه فرنگی و ...)
• نان سبوس‌دار: 2 برش
• ماست کم‌چرب: ½ لیوان
   

- قبل از خواب

• 1 لیوان شیر گرم کم‌چرب

سخن پایانی

نقرس یک بیماری التهابی متابولیک مزمن ناشی از هیپراوریسمی است که در صورت عدم درمان می‌تواند به آسیب مفصلی، نارسایی کلیه و عوارض قلبی‌-‌عروقی منجر شود. مدیریت نقرس باید چندبُعدی باشد و شامل درمان دارویی برای کنترل سطح اسید اوریک، تسکین حملات حاد و اصلاح سبک زندگی است. تغذیه مناسب، به‌ویژه پیروی از رژیم غذایی کم‌پورین و ضدالتهاب، نقش مهمی در پیشگیری از حملات و کاهش عوارض بیماری ایفا می‌کند.

پاسخ به سوال «برای درمان نقرس چه بخوریم؟» در قلب مدیریت غیر دارویی این بیماری نهفته است. مصرف سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، لبنیات کم‌چرب و مایعات فراوان و پرهیز از گوشت‌ قرمز، غذاهای دریایی، الکل و قندهای ساده، اساس رژیم نقرس را تشکیل می‌دهد.

در کنار درمان دارویی مناسب، مداخلات تغذیه‌ای، کنترل وزن و کاهش استرس می‌توانند کیفیت زندگی بیماران را به‌شکل معناداری بهبود دهند. مطالعات آینده باید به بررسی ترکیب‌های نوین درمانی، از جمله نقش داروهای گیاهی و تغذیه شخصی‌سازی‌شده در کنترل بهتر نقرس بپردازند. 

استفاده از مکمل‌های غضروف‌ساز و محصولات ضد درد نیز در این شرایط به کاهش درد مفصلی ناشی از نقرس کمک می‌کند. بهترین محصولات در این زمینه را می‌توانید با تضمین اصالت و کیفیت کالا از داروخانه آنلاین داروکده تهیه نمایید.

داروخانه آنلاین داروکده اولین و بزرگترین داروخانه آنلاین ایران است که با تعهد به ارائه خدمات با کیفیت و کسب رضایت حداکثری مشتریان، موفق به دریافت نماد اعتماد الکترونیک 5 ستاره از وزارت صمت شده است.

متخصصین داروکده با ارائه مشاوره علمی تخصصی به‌صورت آنلاین و تلفنی، و همچنین ارائه مقالات علمی به‌روز و کاربردی در قالب مجله علمی داروکده، هدف ارتقای سطح آگاهی جامعه پیرامون موضوعات سلامت‌محور را دنبال می‌کنند.

از شما دعوت می‌کنیم با ارائه نظرات خود، داروکده را در مسیر ارتقای خدمات همراهی نمایید. همچنین در صورت داشتن هرگونه سوال و یا نیاز به مشاوره، تیم علمی داروکده آماده پاسخگویی به سوالات به‌صورت آنلاین و تلفنی و پشتیبانی علمی جامع از تمامی کاربران است. یک تماس با داروکده، یک قدم در مسیر سلامتی!