کم کاری غده تیروئید (هیپوتیروییدی)

کم کاری تیروئید باعث چه می شود؟

احتمالا همه ما یکبار اسم کم‌کاری تیروئید را شنیده ایم. این بیماری یکی از اختلالات شایع غده تیروئید است که می‌تواند تأثیرات قابل توجهی بر سلامت جسمی و روانی فرد بگذارد. در این مقاله، به بررسی علت کم کاری تیروئید، علائم و عوارض آن در گروه های سنی و افراد مختلف می‌پردازیم و توضیح می دهیم که چرا تشخیص به موقع و درمان آن اهمیت دارد.

فهرست مطالب

• کم کاری تیروئید چیست؟
• علت کم کاری تیروئید چیست؟
• کم کاری تیروئید چه علائمی دارد؟
• کم کاری تیروئید چه عوارضی دارد؟

مدت زمان تقریبی مطالعه: 7 دقیقه

کم کاری تیروئید چیست؟

غده تیروئید یکی از غدد درون‌ریز بدن است که در قسمت جلوی گردن و در پایین حنجره قرار دارد. این غده شکل پروانه‌ای دارد و در بزرگسالان معمولاً اندازه‌ای معادل 5 سانتی‌متر طول و 2 سانتی‌متر عرض دارد. وظیفه اصلی غده تیروئید تولید هورمون‌های تیروئید است که شامل تیروکسین (T4) و تری‌یودوتیرونین (T3) می‌باشد.

عملکرد غده تیروئید تحت کنترل مکانیسم فیدبک منفی است که توسط هورمون تحریک‌کننده تیروئید یا TSH از غده هیپوفیز تولید می شود. وقتی سطح هورمون‌های تیروییدی T3و T4 در خون کاهش می‌یابد، هیپوفیز به طور خودکار میزان TSH را افزایش می‌دهد تا غده تیروئید را تحریک کند و تولید هورمون‌های تیروئید را افزایش دهد تا تعادل هورمونی بدن حفظ شود.

کم‌کاری تیروئید یا هیپوتیروئیدی به حالتی گفته می‌شود که غده تیروئید به دلایل مختلف از جمله آسیب به بافت غده تا اختلالات ایمنی و ژنتیکی، قادر به تولید مقادیر کافی هورمون‌های تیروئید نیست. این وضعیت باعث کاهش سطح هورمون‌های T3 و T4 در خون می‌شود.

با توجه به این که هورمون های تیروئید نقش حیاتی در تنظیم متابولیسم بدن دارند و تأثیرات عمده‌ای بر فرآیندهایی همچون تولید انرژی، دمای بدن، ضربان قلب، رشد و تکامل سلول‌ها و عملکرد سیستم عصبی می گذارند، پایین بودن سطح آن ها می‌تواند عملکرد طبیعی بدن را مختل کند.

در نتیجه تیروئید کم کار، علائم مختلفی مانند خستگی، افسردگی، افزایش وزن، حساسیت به سرما، خشکی پوست و... بروز می کند و در صورتی که درمان نشود، منجر به مشکلات جدی‌تری می گردد.

کم کاری ساب کلینیکال تیروئید چیست؟

هیپوتیروئیدی ساب کلینیکال به وضعیتی اطلاق می‌شود که در آن سطح هورمون‌های تیروئید در محدوده طبیعی قرار دارد، اما سطح TSH بالاتر از حد طبیعی است؛ پس یک اختلال اولیه در عملکرد غده تیروئید است که ممکن است در آینده به کم‌کاری تیروئید کامل تبدیل شود.

این وضعیت همچنین می‌تواند به عنوان علامتی از کاهش توانایی غده تیروئید در تنظیم هورمون‌های تیروئید در برابر تغییرات مختلف محیطی و متابولیک عمل کند.

در این حالت، فرد ممکن است علائم بالینی خاصی نداشته باشد یا علائم خفیفی از کم‌کاری تیروئید را تجربه کند. این وضعیت ممکن است در مراحل ابتدایی کم‌کاری تیروئید مشاهده شود، زمانی که غده تیروئید هنوز قادر به تولید هورمون‌هایی در سطح معمول است، اما به دلیل اختلال در مکانیسم‌های تنظیمی، نیاز به ترشح بیشتر TSH احساس می‌شود.

کم‌کاری تیروئید ساب‌کلینیکال ممکن است در آزمایش‌های خون با اندازه‌گیری TSH بالاتر از حد طبیعی و سطح هورمون‌های تیروئید در محدوده نرمال شناسایی شود. در بیشتر موارد، افراد مبتلا به این نوع کم‌کاری تیروئید هیچ‌گونه علائم مشهودی از بیماری را تجربه نمی‌کنند و ممکن است این وضعیت به طور اتفاقی در طی بررسی‌های پزشکی کشف شود.

درمان برای این حالت همیشه الزامی نیست، اما در برخی افراد که علائم خاصی دارند یا دارای عوامل خطر برای تبدیل به کم‌کاری تیروئید واضح‌تر هستند، ممکن است توصیه شود.

علت کم کاری تیروئید چیست؟

کم‌کاری تیروئید می‌تواند به دلایل مختلفی رخ دهد. این علل به طور کلی به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

• علل اولیه که به طور مستقیم غده تیروئید را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
• علل ثانویه که به اختلالات در بخش‌های دیگر بدن که بر تنظیم عملکرد تیروئید تأثیر می‌گذارند، مربوط می‌شوند.

در ادامه، دلایل کم‌کاری تیروئید به تفصیل توضیح داده شده است: 

- بیماری‌های خودایمنی

تیروئیدیت هاشیموتو یکی از شایع‌ترین علل کم‌کاری تیروئید در دنیا است. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به غده تیروئید حمله کرده و باعث التهاب و تخریب بافت آن می‌شود. این التهاب منجر به کاهش توانایی غده تیروئید در تولید هورمون‌های تیروئید می‌شود. تیروئیدیت هاشیموتو معمولاً به آرامی پیشرفت می‌کند و ممکن است علائم آن به تدریج ظاهر شوند.

- کمبود ید

ید یکی از مواد ضروری برای تولید هورمون‌های تیروئید است. در مناطقی که کمبود ید وجود دارد، غده تیروئید نمی‌تواند به اندازه کافی هورمون تیروئید تولید کند که منجر به کم‌کاری تیروئید می‌شود.

این علت کم‌کاری تیروئید بیشتر در کشورهای در حال توسعه دیده می‌شود، اما با افزودن ید به نمک طعام در بسیاری از کشورها این مشکل به طور چشمگیری کاهش یافته است.

- اختلالات ژنتیکی

در برخی از افراد به دلیل اختلالات ژنتیکی، ممکن است غده تیروئید عملکرد ضعیفی داشته باشد یا نتواند به درستی هورمون‌های تیروئید تولید کند.

- سن و جنسیت

کم‌کاری تیروئید بیشتر در زنان رخ می‌دهد، به ویژه در سنین بالاتر از 60 سال. همچنین با افزایش سن، غده تیروئید ممکن است به طور طبیعی فعالیت کمتری داشته باشد.

- عمل جراحی تیروئید

در صورتی که فرد تحت عمل جراحی تیروئید قرار گیرد و بخش عمده‌ای از غده تیروئید برداشته شود، تولید هورمون‌های تیروئید کاهش می‌یابد و به کم‌کاری تیروئید منجر می‌شود. در برخی موارد، حتی اگر فقط یک بخش کوچک از غده تیروئید برداشته شود، ممکن است عملکرد غده به طور کافی ادامه نیابد.

- درمان با ید رادیواکتیو

درمان‌های پزشکی برای بیماری‌های تیروئید، مانند هیپرتیروئید (پرکاری تیروئید) با استفاده از ید رادیواکتیو، می‌تواند باعث آسیب به بافت غده تیروئید شود و در نهایت منجر به کم‌کاری تیروئید گردد. ید رادیواکتیو برای درمان بیماری‌هایی مانند بیماری گریوز یا سایر اختلالات تیروئید استفاده می‌شود.

- عوارض برخی داروها

برخی داروها می‌توانند تأثیر منفی بر عملکرد غده تیروئید گذاشته و منجر به کم‌کاری آن شوند؛ به عنوان مثال:

• لیتیوم: دارویی که برای درمان اختلالات روانی مانند افسردگی دوقطبی استفاده می‌شود.
• آمیودارون: دارویی که برای درمان مشکلات قلبی مانند آریتمی استفاده می‌شود.

- اختلالات هیپوفیز یا هیپوتالاموس

کم‌کاری تیروئید ثانویه زمانی رخ می‌دهد که غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس به درستی عمل نکند. غده هیپوفیز باید هورمون TSH (هورمون تحریک‌کننده تیروئید) را تولید کند که وظیفه تحریک غده تیروئید به تولید هورمون‌های تیروئید را بر عهده دارد.

اگر غده هیپوفیز به هر دلیلی (مانند تومور یا آسیب‌های دیگر) نتواند به درستی عمل کند، ممکن است سطح TSH به میزان کافی بالا نرود و غده تیروئید قادر به تولید هورمون‌های کافی نباشد.

- بیماری‌های دیگر

برخی از بیماری‌های مانند دیابت نوع یک، اختلال در غدد فوق کلیوی مثل بیماری آدیسون و یا عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی با ایجاد التهاب می‌توانند به طور غیرمستقیم بر عملکرد تیروئید تأثیر بگذارند و باعث کم‌کاری آن شوند.

- قرارگیری در معرض مواد شیمیایی و سموم

برخی از مواد شیمیایی، سموم و آفت‌کش‌ها، می‌توانند به غده تیروئید آسیب برسانند و موجب کاهش تولید هورمون‌های تیروئید شوند.

- تغذیه و سبک زندگی

نه تنها کمبود ید، بلکه کمبود برخی ویتامین ها و مواد معدنی مثل سلنیوم، آهن و ویتامین د3 می‌تواند بر عملکرد تیروئید تأثیر منفی بگذارد. از سویی، رژیم غذایی ناسالم و نداشتن فعالیت بدنی کافی نیز ممکن است در بروز کم‌کاری تیروئید تأثیرگذار باشد.

در مقابل، کاهش مصرف غذاهای فرآوری شده، پیروی از رژیم غذایی سالم برای کم کاری تیروئید که شامل ریزمغذی هایی همچون سلنیوم، ویتامین های E ،C و... باشد، می توانند به عملکرد بهتر این غده کمک کنند.

کم کاری تیروئید چه علائمی دارد؟

کم کاری تیروئید علائم بالینی و آزمایشگاهی مختلفی دارد که در صورت عدم درمان، می‌تواند تأثیرات قابل توجهی بر سلامت فرد داشته باشد. این علائم می‌توانند به تدریج ظاهر شوند و گاهی فرد متوجه آن ها نمی‌شود یا ممکن است به علت ویژگی‌های عمومی و غیر اختصاصی‌شان با بیماری‌های دیگر اشتباه گرفته شوند.

• خستگی و ضعف عمومی: یکی از شایع‌ترین علائم کم‌کاری تیروئید، احساس خستگی و ضعف است. کاهش متابولیسم بدن و تولید انرژی به دلیل کمبود هورمون‌های تیروئید منجر به احساس خستگی دائمی و ضعف عمومی می‌شود.
   
• افزایش وزن: افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید ممکن است بدون تغییرات عمده در رژیم غذایی یا فعالیت بدنی خود، افزایش وزن غیرقابل توجیهی را تجربه کنند. این اتفاق به دلیل کاهش نرخ متابولیسم بدن و کند شدن فرآیندهای سوخت و ساز رخ می‌دهد.
   
• حساسیت به سرما: کاهش سطح هورمون‌های تیروئید می‌تواند منجر به افت توانایی بدن در حفظ دمای طبیعی خود شود. این وضعیت باعث ایجاد حساسیت بیش از حد به سرما می‌شود و فرد ممکن است دائماً احساس سرما کند.
   
• خشکی پوست و ریزش مو: کم‌کاری تیروئید باعث کاهش ترشح چربی طبیعی و رطوبت در پوست و مو می‌شود که به خشکی شدید پوست، ریزش مو و شکنندگی ناخن‌ها منجر می‌شود.
   
• یبوست: یکی دیگر از علائم شایع کم‌کاری تیروئید، یبوست است که به دلیل کاهش سرعت حرکات روده می باشد.
   
• افسردگی و تغییرات خلقی: بسیاری از افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید احساس افسردگی، اضطراب یا تغییرات خلقی می‌کنند. این تغییرات ممکن است به دلیل تأثیرات هورمون‌های تیروئید بر مغز و سیستم عصبی باشد.
   
• کاهش ضربان قلب: کاهش سطح هورمون‌های تیروئید می‌تواند منجر به کاهش ضربان قلب و همچنین افزایش فشار خون شود. در موارد شدید، ضربان قلب می‌تواند به کمتر از 60  عدد در دقیقه برسد.
   
• مشکلات حافظه و تمرکز: بسیاری مبتلایان به کم‌کاری تیروئید از مشکلات حافظه و تمرکز شکایت دارند که می‌توانند شامل فراموشی، مشکل در یادآوری اطلاعات و کندی در پردازش اطلاعات باشند.
   
• تورم صورت و دست‌ها: در برخی از موارد، افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید ممکن است دچار تورم در صورت، دست‌ها و پاها شوند. این تورم معمولاً به دلیل احتباس مایعات در بدن است و می‌تواند به صورت پف کردگی در ناحیه صورت و اطراف چشم‌ها خود را نشان دهد.
   
• کاهش میل جنسی: کم‌کاری تیروئید می‌تواند بر تمایل جنسی فرد تأثیر بگذارد و باعث کاهش میل جنسی شود. این مشکل به دلیل تأثیر هورمون‌های تیروئید بر هورمون‌های جنسی و سیستم عصبی است.

- تشخیص کم کاری تیروئید با آزمایش

علائم آزمایشگاهی کم‌کاری تیروئید شامل افزایش سطح هورمون تحریک‌کننده تیروئید (TSH) و کاهش سطح هورمون‌های تیروئیدی T3 و T4 سرمی است.

در صورتی که کم‌کاری تیروئید ناشی از بیماری‌های خودایمنی مانند تیروئیدیت هاشیموتو باشد، آزمایش‌هایی برای شناسایی آنتی‌بادی‌های خودایمنی مانند آنتی‌بادی‌های ضد تیروگلوبولین و آنتی‌بادی‌های ضد تیروئید peroxidase (TPO) انجام می‌شود.

علاوه بر این، در مناطقی که کمبود ید وجود دارد، آزمایش‌هایی برای اندازه‌گیری سطح ید در خون یا ادرار ممکن است انجام شود، زیرا کمبود ید یکی از علل مهم کم‌کاری تیروئید است.

کم کاری تیروئید چه عوارضی دارد؟

طبیعتا این سوال پیش می آید که اگر کم کاری تیروئید درمان نشود چه عوارضی دارد؟

از آنجا که هورمون‌های تیروئید نقش مهمی در تنظیم متابولیسم، انرژی، رشد، تکامل سلول‌ها و عملکرد سیستم عصبی دارند، کاهش سطح این هورمون‌ها تأثیرات منفی بر عملکردهای مختلف بدن می‌گذارد.

عدم درمان کم‌کاری تیروئید می‌تواند منجر به مشکلات قلبی، افزایش وزن، اختلالات روانی، اختلال در باروری و مشکلات رشد و تکامل در کودکان شود. در صورتی که این وضعیت درمان نشود، ممکن است به بیماری‌هایی همچون بیماری‌های قلبی، فشار خون بالا و نارسایی قلبی منجر گردد.

به طور کلی، درمان سریع و مناسب کم‌کاری تیروئید از بروز این مشکلات جلوگیری می‌کند و به حفظ سلامت عمومی بدن کمک می‌کند.

- کم کاری تیروئید باعث چاقی می شود؟

بله، کم‌کاری تیروئید می‌تواند به طور مستقیم منجر به افزایش وزن و تجمع چربی در بدن شود؛ اما چرا کم کاری تیروئید باعث چاقی می شود؟

از آن جایی که هورمون‌های تیروئید نقش حیاتی در تنظیم سرعت متابولیسم بدن دارند، زمانی که سطح این هورمون‌ها کاهش می‌یابد، سوخت و ساز بدن کند می‌شود و فرآیندهایی همچون تجزیه چربی‌ها و سوزاندن کالری‌ها کاهش می‌یابند. این کندی در متابولیسم باعث می‌شود که بدن کالری بیشتری ذخیره کرده و به تدریج باعث افزایش وزن شود.

علاوه بر این، کم‌کاری تیروئید معمولاً باعث افت سطح انرژی روزانه می‌شود که خود باعث کاهش فعالیت بدنی و در نتیجه تشدید روند افزایش وزن می‌گردد.

- کم‌کاری تیروئید در کودکان چه علائمی دارد؟

کم کاری تیروئید در نوزادان خطرناک است زیرا اگر تشخیص داده نشود، می‌تواند بر رشد و تکامل فیزیکی و ذهنی تأثیرات منفی بگذارد. در نوزادان، علائم اولیه ممکن است شامل زردی طولانی‌مدت، کندی در تغذیه، خواب‌آلودگی زیاد و رشد ضعیف باشد.

کم کاری تیروئید در کودکان بزرگتر سبب باعث تأخیر در رشد جسمی و ناتوانی در یادگیری شود. به علاوه،  ممکن است افزایش وزن، یبوست مزمن، خشکی پوست و کاهش توجه و تمرکز مشاهده شود. در صورت عدم درمان، این مشکلات می‌توانند به اختلالات شناختی دائمی و اختلال در رشد استخوانی منجر شوند.

- کم‌کاری تیروئید در مردان چه عوارضی دارد؟

کم کاری تیروئید در مردان می‌تواند به طور خاص بر جنبه‌های مختلف سلامت فیزیکی و روانی تأثیر بگذارد. یکی از شایع‌ترین عوارض در مردان، کاهش میل جنسی و اختلالات نعوظ است.

کاهش سطح هورمون‌های تیروئید باعث اختلال در تولید هورمون‌های جنسی مانند تستوسترون می‌شود که منجر به پایین آمدن میل جنسی و مشکلات نعوظ می‌گردد. از دیگر عوارض می‌توان به کاهش قدرت عضلانی و خستگی مزمن اشاره کرد که بر کیفیت زندگی و عملکرد روزانه تاثیرگذار است.

- کم کاری تیروئید در زنان چه عوارضی دارد؟

کم‌کاری تیروئید در زنان می‌تواند تأثیرات منفی بیشتری نسبت به مردان داشته باشد، به ویژه در رابطه با مسائل هورمونی و باروری.

یکی از علائم رایج در زنان مبتلا به کم‌کاری تیروئید، اختلالات قاعدگی است که می‌تواند شامل خونریزی‌های نامنظم، قاعدگی‌های سنگین یا قطع قاعدگی باشد. همچنین، این وضعیت می‌تواند به کاهش باروری منجر شود.

علاوه بر مشکلات باروری، زنان مبتلا به کم‌کاری تیروئید ممکن است بیشتر در معرض افسردگی، اضطراب، خستگی مزمن و افزایش وزن شوند. خشکی پوست و مو، همچنین تغییرات در بافت ناخن‌ها نیز از عوارض شایع در زنان است.

- کم کاری تیروئید در بارداری چه عوارضی دارد؟

کم کاری تیروئید در بارداری باید مورد توجه قرار گیرد و می‌تواند خطرات جدی برای مادر و جنین به همراه داشته باشد. از جمله عوارض برای مادر، می‌توان به افزایش فشار خون، بروز یا تشدید افسردگی، زایمان زودرس و افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی اشاره کرد.

از طرفی، کم‌کاری تیروئید مادر برای جنین می‌تواند مشکل ساز شده و منجر به اختلالات و ناهنجاری‌های سیستم عصبی و کاهش رشد شود. این وضعیت همچنین می‌تواند خطر سقط جنین و زایمان با وزن پایین را افزایش دهد.

برای پیشگیری از این مشکلات، درمان به موقع کم‌کاری تیروئید بارداری ضروری است، چرا که هورمون‌های تیروئید نقش حیاتی در تکامل مغز جنین دارند.

جمع بندی

در نهایت، پایش وضعیت غده تیروئید به دلیل نقش حیاتی آن در تنظیم متابولیسم و سلامت عمومی بدن از اهمیت بالایی برخوردار است. اختلالات تیروئیدی، چه کم‌کاری و چه پرکاری، می‌توانند تأثیرات منفی جدی بر سیستم‌های مختلف بدن از جمله قلب، سیستم عصبی، دستگاه گوارش و سیستم تولید مثل بگذارند.

از این رو، شناسایی زودهنگام مشکلات تیروئیدی از طریق آزمایش‌ منظم خون و ارزیابی علائم بالینی ضروری است. همچنین، در صورتی که اختلال تیروئید تشخیص داده شود، درمان سریع و مؤثر با استفاده از داروها زیر نظر پزشک اهمیت دارد.

در کنار این ها، برخورداری از تغذیه سالم، جبران کمبودهای تغذیه ای و نیز استفاده از برخی مکمل ها نظیر مکمل سلنیوم برای سلامت تیروئید اهمیت دارند.  

این مقاله به عنوان بخشی از مجله علمی داروکده با هدف ارتقای اطلاعات شما پیرامون مشکل کم کاری تیروئید نگارش شده بود. همچنین، در صورت سوالات بیشتر می توانید با تیم علمی داروخانه آنلاین داروکده تماس بگیرید و به صورت رایگان از مشاوره علمی آن ها بهره مند شوید.

امیدواریم این مطالب برای شما مفید و کاربردی بوده باشد و به منظور تعامل بیشتر با تیم علمی داروکده، نظرات و تجربیات خود را در این زمینه با ما به اشتراک بگذارید.