اسهال و ویروس های گوارشی

ویروس‌های گوارشی یکی از مشکلات شایع و آزاردهنده در سراسر جهان هستند که می‌توانند افراد را در تمامی گروه‌های سنی، به‌ویژه کودکان و افراد مسن، تحت تاثیر قرار دهند. این ویروس‌ها از طریق مسیری دهانی-مدفوعی منتقل شده و علائمی مانند اسهال، استفراغ، درد شکمی و کم‌آبی بدن را ایجاد می‌کنند.

در این مقاله با ما همراه باشید تا به تعریف ویروس گوارشی، علائم و نحوه انتقال ویروس های گوارشی بپردازیم و با ارائه اطلاعات علمی و دقیق، شما را در شناسایی و مقابله با این بیماری‌ها یاری کنیم.

فهرست مطالب

• ویروس گوارشی چیست؟
• ویروس های گوارشی چگونه منتقل میشوند؟
• علائم ویروس های گوارشی
• درمان ویروس های گوارشی

مدت زمان تقریبی مطالعه: 4 دقیقه

ویروس گوارشی چیست؟

ویروس‌های گوارشی یا ویروس‌های انتریک گروهی از ویروس‌ها هستند که سلول‌های دستگاه گوارش انسان را آلوده می‌کنند و باعث بروز علائمی مانند اسهال، استفراغ، درد شکمی، تهوع و گاهی تب می‌شوند. این ویروس‌ها معمولاً از طریق راه دهانی–مدفوعی منتقل می‌شوند؛ یعنی ویروس از مدفوع فرد آلوده وارد محیط شده و از طریق آب، غذا، دست‌های آلوده یا تماس مستقیم به افراد سالم منتقل می‌شود.

از دیدگاه ویروس‌شناسی، ویروس گوارشی به هر ویروسی گفته می‌شود که

• قابلیت بقا و مقاومت در محیط اسیدی معده و آنزیم های گوارشی را دارد.
• سلول‌های اپیتلیال روده کوچک یا بزرگ را هدف قرار می‌دهد،
• باعث اختلال در جذب آب و الکترولیت‌ها در مخاط روده می‌شود،
• در نهایت منجر به بروز اسهال ویروسی می‌گردد.

وقتی می‌گوییم ویروسی به سیستم گوارشی حمله کرده است، منظور این است که ویروس از مسیر دهان وارد بدن شده، از سد معده عبور کرده و در سلول‌های سطحی روده (معمولاً در اپیتلیوم روده کوچک) تکثیر پیدا کرده است. در این مرحله، سلول‌های آلوده دچار تخریب یا نکروز می‌شوند که منجر به از دست رفتن تعادل جذب و ترشح در دستگاه گوارش و بروز علائم اسهال می‌گردد.

- انواع ویروس های گوارشی

ویروس‌های متعددی می‌توانند باعث گاستروانتریت ویروسی شوند. از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• نوروویروس
  شایع‌ترین علت اسهال ویروسی در بزرگسالان و اپیدمی‌های فصلی است. این ویروس به‌شدت مسری است و حتی مقدار کمی از آن می‌تواند باعث عفونت شود. دوره نهفتگی کوتاه (۱۲ تا ۴۸ ساعت) دارد و علائم معمولاً خفیف ولی گسترده‌اند.

• روتاویروس
  یکی از علل اصلی اسهال شدید در کودکان زیر پنج سال است. این ویروس به سلول‌های پرزدار روده کوچک حمله کرده و باعث از بین رفتن پرزها و سوءجذب می‌شود.

• آدنوویروس‌ گوارشی

آدنوویروس های انتریک از علل مهم گاستروانتریت در کودکان و گاهی بزرگسالان هستند. دوره بیماری در آن‌ها طولانی‌تر از نوروویروس است.

• استروویروس 
  معمولاً باعث عفونت خفیف در کودکان، سالمندان و افراد با نقص ایمنی می‌شود.

ویروس های گوارشی چگونه منتقل میشوند؟

انتقال ویروس های گوارشی معمولاً از طریق مسیر دهانی–مدفوعی صورت می گیرد. به این معنا که ویروس‌ها از طریق مدفوع فرد آلوده وارد محیط زیست می‌شوند و سپس با تماس با مواد غذایی، آب یا دست‌های آلوده به بدن فرد سالم منتقل می‌گردند.

 در اینجا به طور مفصل به راه های انتقال ویروس های گوارشی اشاره می‌کنیم:

- آب آلوده

ویروس‌های گوارشی می‌توانند از طریق آب آلوده به فرد سالم منتقل شوند. این نوع انتقال زمانی رخ می‌دهد که:

• آب مصرفی (آب آشامیدنی یا آب موجود در استخرها و منابع عمومی) آلوده به ویروس‌هایی مثل روتاویروس، نوروویروس یا آدنوویروس باشد.
• آب‌های فاضلاب که به‌طور غیرمستقیم وارد منابع آب آشامیدنی می‌شوند، باعث آلودگی آن‌ها می‌گردند.

ویروس‌ها در آب‌های آلوده می‌توانند مدت‌ها زنده بمانند و به‌راحتی از طریق مصرف آن آب توسط انسان‌ها منتقل شوند.

- غذای آلوده به ویروس

ویروس‌های گوارشی از طریق غذاهای آلوده نیز به انسان منتقل می‌شوند. این نوع انتقال معمولاً در شرایطی که:

• غذا به درستی پخته نشده باشد یا میوه و سبزی به شیوه بهداشتی شسته نشود.
• فرد بیمار به‌طور مستقیم با مواد غذایی در تماس باشد.

ویروس‌ها می‌توانند در طول فرآیند آماده‌سازی و پخت غذا به آن منتقل شوند، به ویژه اگر فرد آلوده از عدم رعایت بهداشت دست یا پوشاک خود استفاده کند.

- تماس مستقیم یا غیرمستقیم با سطوح آلوده

ویروس‌ها از طریق تماس مستقیم یا غیرمستقیم با سطوح آلوده مانند درها، دستگیره‌ها، دستشویی‌ها و دیگر مکان‌های پر رفت‌وآمد منتقل می‌شوند. این نوع انتقال معمولاً در مکان‌هایی که شرایط بهداشتی به‌طور کامل رعایت نمی‌شود، اتفاق می‌افتد و ویروس‌ها از طریق تماس دست آلوده با دهان، بینی یا چشم وارد بدن می‌شوند.

- انتقال تنفسی در هوای آلوده به ویروس

در برخی موارد، ویروس‌هایی مثل نوروویروس می‌توانند از طریق قطرات معلق در هوا منتقل شوند. این اتفاق معمولاً زمانی رخ می‌دهد که فرد آلوده در حال استفراغ باشد. در این حالت، ذرات ویروس از طریق هوای آلوده به سایر افراد منتقل می‌شوند.

- تماس با حیوانات آلوده

اگرچه کمتر رایج است، برخی ویروس‌های گوارشی (مانند برخی از انواع آدنوویروس‌ها) می‌توانند از طریق تماس با حیوانات آلوده به انسان منتقل شوند. این انتقال معمولاً در تماس مستقیم با مدفوع یا بزاق حیوانات آلوده مانند سگ‌ها، گربه‌ها یا سایر حیوانات خانگی صورت می‌گیرد.

علائم ویروس های گوارشی

علائم ویروس‌ گوارشی می‌تواند به شیوه های مختلفی در افراد ظاهر شود و معمولاً از ملایم تا شدید متغیر هستند و به نوع ویروس، شدت عفونت و وضعیت سلامت فرد بستگی دارند.

مهم‌ترین علائم ویروس‌های گوارشی شامل موارد زیر می‌باشد:

• اسهال یکی از شایع‌ترین علائم عفونت ویروسی گوارشی است. در این حالت، فرد مبتلا معمولاً حرکات روده‌ای بیشتر از حد معمول دارد و مدفوع او آبکی یا رقیق می‌شود. اسهال ممکن است همراه با بوی ناخوشایند و تغییر رنگ باشد و می تواند سبب کم آبی بدن شود.
   
• تهوع و استفراغ یکی دیگر از علائم رایج ویروس‌های گوارشی است. در بسیاری از عفونت‌های ویروسی گوارشی، به‌ویژه آن‌هایی که توسط نوروویروس یا آستروویروس ایجاد می‌شوند، استفراغ به‌عنوان یکی از علائم اصلی دیده می‌شود و تهوع می‌تواند به دلیل تحریک معده و روده توسط ویروس‌ها ایجاد شود.
   
• درد شکمی یکی از علائم متداول عفونت‌های ویروسی گوارشی است و معمولاً ناشی از التهاب و تخریب سلول‌های مخاط روده است که باعث کاهش توانایی جذب مواد غذایی و آب می‌شود. این درد ممکن است به صورت دلپیچه و در نواحی مختلف شکم احساس شود و در برخی از موارد، همراه با نفخ و احساس پر بودن در معده باشد.
   
• تب در بسیاری از عفونت‌های ویروسی گوارشی، به ویژه در ویروس‌هایی مانند روتاویروس، نوروویروس و آدنوویروس‌ها، ممکن است در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول بیماری به عنوان علامت همراه مشاهده. همچنین، می تواند موقت و کم‌درجه بوده یا در برخی موارد به صورت تب بالا و لرز مشاهده شود.
   
• کم‌آبی بدن (دهیدراسیون) در اثر از دست دادن آب و الکترولیت‌ها، به‌ویژه در عفونت‌های شدید گوارشی اتفاق می‌افتد و علائمی نظیر خشکی دهان و پوست، کاهش حجم ادرار، سرگیجه، خستگی، سردرد و ضعف عمومی دارد و در موارد شدید، می‌تواند به مشکلات جدی‌تری مانند افت فشار خون و آسیب به ارگان‌ها منجر شود.
   
• نفخ شکم و احساس سنگینی معده یکی دیگر از علائم شایع ویروس‌های گوارشی است. این علائم معمولاً ناشی از اختلالات گوارشی است که به دلیل التهاب و تحریک روده‌ها ایجاد می‌شود.
   
• کاهش اشتها به دلیل احساس ناخوشایندی در معده و دردهای گوارشی بوده و ممکن است حتی پس از بهبود نسبی از علائم اصلی، برای مدت کوتاهی همچنان دچار بی‌اشتهایی باشند.
   
• سایر علائم همراه در موارد شدیدتر مانند دفع خون یا مخاط در مدفوع، سرفه و گلودرد و درد عضلانی و ضعف عمومی محتمل است.

درمان ویروس های گوارشی

پیش از آن که به راه درمان ویروس های گوارشی بپردازیم، بهتر است اقداماتی را که می تواند از ابتلا به ویروس گوارشی جلوگیری نماید مطرح نماییم. 

- راه‌های پیشگیری از ویروس‌های گوارشی

پیشگیری از ویروس‌های گوارشی اهمیت زیادی دارد، به‌ویژه در کودکانی که بیشتر در معرض ابتلا به این نوع عفونت‌ها هستند.

یکی از مهم‌ترین روش‌های پیشگیری، رعایت بهداشت فردی است. شستشوی مداوم دست‌ها با صابون و آب به‌ویژه پس از استفاده از دستشویی و قبل از خوردن غذا، از انتقال ویروس‌ها جلوگیری می‌کند.

همچنین، پخت صحیح غذاها و آب آشامیدنی سالم از دیگر نکات ضروری برای جلوگیری از ابتلا به عفونت‌های گوارشی است. در صورت امکان، استفاده از واکسن‌های ضد روتاویروس برای کودکان توصیه می‌شود.

همچنین، اجتناب از تماس مستقیم با افراد آلوده و بهداشت محیط به‌ویژه در مراکز پرجمعیت مانند مهدکودک‌ها و مدارس، نقش مؤثری در کاهش شیوع این ویروس‌ها دارد.

- درمان خانگی اسهال و استفراغ ناشی از ویروس گوارشی

درمان‌های خانگی و استفاده از مکمل‌های طبیعی می‌تواند در مدیریت علائم ویروس‌های گوارشی مؤثر باشد. اولین و مهم‌ترین اقدام در درمان خانگی، جبران مایعات و الکترولیت‌ها است. مصرف آب، محلول‌های آبرسان خوراکی او آر اس و نوشیدنی‌های بدون کافئین کمک می‌کند تا از کم‌آبی بدن جلوگیری شود.

رعایت رژیم غذایی مناسب در بهبود سریع تر اسهال و استفراغ ویروس‌های گوارشی نقش بسیار مهمی دارد. در این شرایط، دستگاه گوارش دچار التهاب و حساسیت می‌شود و توانایی هضم و جذب مواد غذایی کاهش می‌یابد؛ بنابراین انتخاب غذاهای سبک، سهل‌الهضم و کم‌چرب ضروری است.

آب برنج یا سوپ‌های رقیق برای جبران آب و الکترولیت‌های از دست‌رفته اهمیت دارد. همچنین، رژیم غذایی BRAT  (موز، برنج، سیب‌پخته و نان تست) یکی از روش‌های مؤثر برای تغذیه در این دوران است، زیرا این مواد ملایم، کم‌فیبر و بدون تحریک‌کننده هستند. در مقابل، باید از مصرف لبنیات پرچرب، غذاهای سرخ‌شده، ادویه‌دار و حاوی قند زیاد پرهیز شود. تغذیه تدریجی و بازگشت آهسته به رژیم معمولی، به بدن کمک می‌کند تا به حالت طبیعی بازگردد و از بازگشت علائم جلوگیری شود.

همچنین، امروزه برخی فرآورده های طبیعی ضد اسهال با خواص ضد التهابی، ضد میکروبی و کاهش دهنده حرکات روده، می توانند در راستای بهبود اسهال و التیام آزردگی های روده، در کودکان و بزرگسالان کاربرد داشته باشد.

علاوه بر این ها، مصرف ترکیبات گیاهی نظیر زنجبیل به دلیل خواص ضد تهوع و ضد التهابی خود می‌تواند به کاهش علائم تهوع و استفراغ کمک کند. بابونه و نعناع نیز به عنوان گیاهانی با خواص آرام‌بخش معده و ضد اسپاسم شناخته می‌شوند و مصرف آن‌ها می‌تواند در کاهش دردهای شکمی و ناراحتی‌های گوارشی مؤثر باشد.

- درمان پزشکی در صورت لزوم

در بسیاری از موارد، درمان‌های خانگی و حمایتی می‌توانند به خوبی علائم ویروس‌های گوارشی را مدیریت کنند. با این حال، در صورتی که علائم مانند اسهال شدید، تب بالا، یا کم‌آبی بدن ادامه پیدا کند یا بدتر شود، مراجعه به پزشک ضروری است.

پزشک ممکن است مایعات و الکترولیت‌ها را از طریق مایعات داخل وریدی تجویز کند و در صورت لزوم، دارو برای ویروس های گوارشی تجویز نماید. در برخی موارد نادر، در صورت بروز عوارض شدید، نیاز به بستری در بیمارستان خواهد بود.

کلام آخر

ویروس‌های گوارشی می‌توانند تاثیرات قابل‌توجهی بر سلامت فردی بگذارند، اما با رعایت نکات بهداشتی و مراقبتی مناسب، می‌توان از ابتلا به این بیماری‌ها جلوگیری کرده و علائم آن‌ها را به خوبی مدیریت کرد.

رعایت رژیم غذایی مناسب، مصرف مایعات به اندازه کافی و استفاده از درمان‌های خانگی و طبیعی می‌تواند به تسکین علائم کمک کند. در صورتی که علائم شدید یا طولانی‌مدت باشند، مشورت با پزشک برای درمان‌های پزشکی ضروری است.

داروخانه آنلاین داروکده نیز ارائه دهنده طیف گسترده ای از محصولات و فرآورده های ضد اسهال است و در برندها و فرمولاسیون های متفاوت می تواند به عنوان یک درمان کمکی در دسترس باشد.

همچنین، داروکده با تکیه بر دانش تیم علمی خود که از جمع متخصصان داروسازی و کارشناسان ارشد تغذیه تشکیل شده است، پشتیبانی کامل و و مشاوره رایگان تلفنی را به منظور پاسخ به سوالات بیشتر شما می دهد. 

در نهایت، امیدواریم این مقاله از مجله علمی داروکده بتواند اطلاعات مفیدی را در اختیار شما قرار دهد و به حفظ سلامت شما و خانواده‌تان کمک کند. همچنین، در صورت تمایل سوالات و نظرات ارزشمند خود را با ما به اشتراک بگذارید.