مقایسه دی ای ای و تریبولوس در افزایش تستوسترون

هورمون تستوسترون به عنوان اصلی‌ترین آندروژن در بدن انسان، نقش کلیدی در توسعه ویژگی‌های فردی مردانه، حفظ توده عضلانی، تنظیم متابولیسم و عملکرد جنسی ایفا می‌کند. کاهش سطوح تستوسترون، که اغلب با افزایش سن، فعالیت‌های ورزشی شدید یا اختلالات هورمونی همراه است، می‌تواند به کاهش عملکرد فیزیکی، اختلالات جنسی و کاهش کیفیت زندگی منجر شود. در این زمینه، مکمل‌های غذایی مانندD-آسپارتیک اسید (DAA) و تریبولوس(Tribulus terrestris) به عنوان گزینه‌های طبیعی برای افزایش سطوح تستسترون مورد توجه قرار گرفته‌اند. این مکمل‌ها بر اساس برخی مطالعات پیش‌بالینی، به عنوان تقویت‌کننده‌های هورمونی تبلیغ می‌شوند، اما شواهد بالینی در انسان‌ها اغلب متناقض است. این مقاله، بر اساس بررسی منابع علمی به‌روز، به توصیف دقیق این مکمل‌ها، مکانیسم‌های عمل، اثرات بر سطوح تستوسترون و عملکرد ورزشی، عوارض جانبی، زمان‌بندی مصرف، و مقایسه آن‌ها می‌پردازد.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• تعریف و کاربردهای D-آسپارتیک اسید (DAA)
• تعریف و کاربردهای تریبولوس
• مقایسه اثرات DAA و تریبولوس بر افزایش تستوسترون

مدت زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه
 

تعریف و کاربردهای D-آسپارتیک اسید (DAA)

D-آسپارتیک اسید یک اسید آمینه غیرضروری است که به طور طبیعی در بافت‌های عصبی و غدد بدن، از جمله هیپوتالاموس، هیپوفیز و بیضه‌ها، تولید می‌شود. این ترکیب به عنوان یک انتقال‌دهنده عصبی عمل کرده و در سنتز و ترشح هورمون‌های جنسی نقش دارد. مکمل DAA‌ معمولاً به صورت پودر یا کپسول عرضه می‌شود و از منابع طبیعی مانند گوشت، تخم‌مرغ و محصولات لبنی استخراج یا سنتز می‌گردد.

کاربردهای اصلی آن شامل افزایش سطوح هورمون تستوسترون و بهبود باروری در مردان مبتلا به کمبود آندروژن، حمایت از عملکرد ورزشی از طریق افزایش توده عضلانی و قدرت در ورزشکاران مقاومتی، و حتی کاهش علائم برخی اختلالات روانی مانند اسکیزوفرنی است، هرچند شواهد در این زمینه محدود است. همچنین، ممکن است بر کیفیت اسپرم و تحرک آن در مردان نابارور تأثیر مثبت داشته باشد.

دوزهای معمول مصرفی بین 1 تا 3 گرم در روز برای دوره‌های 2 تا 12 هفته پیشنهاد می‌شود، اما ایمنی بلندمدت آن نیاز به تحقیقات بیشتر دارد.

مکانیسم عمل D-آسپارتیک اسید

DAA با تحریک آزادسازی هورمون لوتئینیزه‌کننده (LH) از غده هیپوفیز، سنتز تستوسترون را در سلول‌های لایدیگ بیضه‌ها افزایش می‌دهد. مطالعات نشان‌دهنده افزایش سطوح تستوسترون در مدل‌های حیوانی است، اما این اثرات در انسان‌ها وابسته به عوامل فردی مانند سطوح پایه تستوسترون و وضعیت سلامتی است. افزایش شواهد نشان می‌دهد کهD-آسپارتیک اسید از طریق فعال‌سازی تولید تستوسترون در سلول‌های لایدیگ، به واسطه آزادسازی LH از غده هیپوفیز، بر اسپرماتوژنز تأثیر می‌گذارد. مطالعات همچنان افزایش تستوسترون را تأیید می‌کنند، اما شواهد انسانی محدود است.
 

اثرات D-آسپارتیک اسید بر افزایش سطح هورمون تستوسترون

مطالعات نشان می‌دهد کهD-آسپارتیک اسید در مطالعات حیوانی سطوح تستوسترون را افزایش می‌دهد، اما در انسان‌ها نتایج متناقض است. با این حال، مطالعه‌ای بر روی مردان با سطوح پایین تستوسترون، افزایش 30 تا 60% را گزارش کرد، هرچند این اثرات پایدار نبود. بررسی سیستماتیک دیگری تأکید کرد که اکثر تقویت‌کننده‌های تستوسترون، از جمله D-آسپارتیک اسید، در افزایش سطوح سرمی شکست می‌خورند، مگر در موارد خاص مانند کمبود تستوسترون. مطالعات انسانی نتایج متناقض گزارش کرده‌اند و شواهد برای ارتباط مثبت با سطح تستوسترون ناکافی است. برای مثال، دوزهای بیشتر از 3 گرم در روز در برخی موارد هیچ تغییری ایجاد نکرده است. به طور کلی، بررسی‌های سیستماتیک نتیجه می‌گیرند که D-آسپارتیک اسید به عنوان یک تقویت‌کننده عمل می‌کند و در ورزشکاران حرفه‌ای هیچ تأثیر معناداری ندارد. بنابراین، اثرات مثبت آن بیشتر در موارد کمبود اولیه تستوسترون مشاهده می‌شود، نه در افراد سالم.
 

اثرات D-آسپارتیک اسید بر عملکرد ورزشی

D-آسپارتیک اسید ممکن است در ورزشکاران با سطوح پایین تستوسترون، توده عضلانی و قدرت را افزایش دهد. مطالعات نشان می‌دهند که مکمل‌یاری با D-آسپارتیک اسید هیچ تأثیر معناداری بر سازگاری‌های هورمونی یا هماتولوژیکی در طول ورزش ندارد، و نتایج نشان‌دهنده عدم بهبود عملکرد ورزشی است. شواهد کلی برای اثرات آن بر قدرت، باروری یا سلامت روانی محدود است و نیاز به تحقیقات بیشتر وجود دارد.
 

عوارض جانبی D-آسپارتیک اسید

D-آسپارتیک اسید عموماً ایمن است، اما دوزهای بالا ممکن است منجر به سردرد، تحریک‌پذیری یا کاهش سطوح تستوسترون آزاد شود. مطالعات هیچ عارضه جدی گزارش نکرده‌اند، اما مصرف طولانی‌مدت آن نیاز به نظارت پزشکی وجود دارد. عوارض جانبی احتمالی مانند سردرد، تحریک‌پذیری یا تغییرات هورمونی ممکن است رخ دهد.
 

زمان‌بندی مصرف D-آسپارتیک اسید

برای بهینه‌سازی اثرات D-آسپارتیک اسید بر سطوح تستوسترون، زمان‌بندی مصرف اهمیت دارد. مطالعات پیشنهاد می‌کنند که مصرف روزانه تا 3 گرم، اغلب به صورت تقسیم‌شده در صبح و بعدازظهر، انجام شود، زیرا سطوح تستوسترون در صبح بالاتر است و مکمل‌یاری می‌تواند از این ریتم طبیعی حمایت کند.

در روزهای تمرین، توصیه می‌شودD-آسپارتیک اسید را صبح ناشتا و 30 تا 45 دقیقه قبل از تمرین مصرف کنید تا از پتانسیل افزایش LH و تستوسترون برای بهبود عملکرد ورزشی استفاده شود. برای جذب بهینه، آن را با معده خالی یا بدون وعده سنگین مصرف کنید. در روزهای غیرتمرین یا استراحت، مصرف را ادامه دهید، زیرا برخی تقویت‌کننده‌های تستوسترون مانند DAA برای حفظ سطوح هورمونی پایدار، حتی در روزهای بدون فعالیت شدید، مفید هستند؛ می‌توانید آن را در صبح یا اوایل روز تقسیم کنید تا با ریتم سیرکادین همخوانی داشته باشد.
 

تعریف و کاربردهای تریبولوس (Tribulus terrestris)

تریبولوس تریستریس یک گیاه خاردار از خانواده Zygophyllaceae است که در مناطق گرمسیری مانند مدیترانه، آسیا و آفریقا رشد می‌کند. مکمل تریبولوس از عصاره میوه، برگ یا ریشه گیاه خارخاسک تهیه می‌شود و حاوی ترکیبات فعال مانند ساپونین‌های استروئیدی (مانند پروتودیوسین) است که به عنوان پیش‌ساز هورمون‌ها عمل می‌کنند. این گیاه از دوران باستان در طب سنتی چینی و آیورودا برای درمان مشکلات جنسی و کلیوی استفاده شده است.

کاربردهای اصلی مکمل تریبولوس عبارتند از بهبود عملکرد جنسی و درمان اختلال نعوظ در مردان از طریق افزایش جریان خون و تحریک تولید نیتریک اکسید، افزایش سطح هورمون تستوسترون و حمایت از باروری به ویژه در مردان مبتلا به هیپوگنادیسم، حمایت از عملکرد ورزشی مانند افزایش قدرت و استقامت در ورزشکاران، کاهش علائم یائسگی در زنان و بهبود سلامت کلیوی و قلبی-عروقی. دوزهای معمول 400 تا 2000 میلی‌گرم در روز برای دوره‌های 1 تا 3 ماهه مصرف می‌شود.
 

مکانیسم عمل تریبولوس

تریبولوس با تحریک سلول‌های لایدیگ و افزایش تولید نیتریک اکسید، جریان خون را بهبود می‌بخشد و ممکن است سطوح تستوسترون را تحت تأثیر قرار دهد، هرچند این مکانیسم در انسان‌ها اثبات نشده است. اثرات آن بیشتر بر بهبود عملکرد جنسی و کاهش علائم مرتبط با کمبود آندروژن تمرکز دارد، نه افزایش مستقیم تستوسترون، و کیفیت مطالعات اغلب پایین است.
 

اثرات تریبولوس بر افزایش سطح هورمون تستوسترون

اثرات تریبولوس بر سطح تستوسترون عمدتاً در مطالعات حیوانی مثبت است، جایی که عصاره گیاه باعث افزایش تولید آندروژن از طریق تحریک سلول‌های لایدیگ در بیضه‌ها می‌شود. با این حال، در انسان‌ها، شواهد ضعیف است. برخی مطالعات نشان داده‌اند که تریبولوس سبب تنظیم سطوح تستوسترون در مردان شده و با بهبود اختلال نعوظ ممکن است عملکرد جنسی را بهبود بخشد. مطالعه دیگری بر روی ورزشکاران تأکید کرد که ادعاهای افزایش تستوسترون اثبات نشده و اثرات بر عملکرد ورزشی محدود است. بررسی سیستماتیک نشان داد که تریبولوس هیچ تغییر معناداری در سطوح تستوسترون در مردان سالم ایجاد نمی‌کند، هرچند در موارد هیپوگنادیسم و کاهش سطوح تستوسترون، افزایش جزئی گزارش شده و به میزان نرمال آن نزدیک می‌شود. کیفیت مطالعات اغلب پایین ارزیابی شده و اثرات بر عملکرد جنسی (مانند اختلال نعوظ) بیشتر از افزایش سطح تستوسترون برجسته است.
 

اثرات تریبولوس بر عملکرد ورزشی

تریبولوس می‌تواند ریکاوری پس از تمرین را بهبود بخشد، اما مطالعات نشان‌دهنده عدم تأثیر بر ترکیب بدنی، قدرت یا عملکرد ورزشی در ورزشکاران است. طبق شواهد منتشرشده، تریبولوس ترشح تستوسترون را افزایش می‌دهد، فشار خون را تنظیم می‌کند و بدن انسان را در برابر عوامل مختلف محافظت می‌کند. با این حال، شواهد علمی در مورد کارایی آن، به ویژه برای بهبود عملکرد ورزشی، متناقض باقی مانده است. مطالعات نشان داده‌اند که مکمل‌یاری با تریبولوس می‌تواند سطوح پلاسمای تستوسترون را کمی افزایش دهد، سیگنالینگ IGF-1 را تحریک کند و مسیرهای آنابولیک را تقویت کند. برخی مطالعات نشان می‌دهند که مکمل‌یاری با تریبولوس پروفایل آندروژن را از طریق افزایش سطوح تستوسترون سرم و نسبت تستوسترون به استرادیول تنظیم می‌کند. مطالعه‌ای نتیجه گرفت مکمل‌یاری کوتاه‌مدت تریبولوس سطوح هورمونی را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد اما ممکن است قدرت انفجاری را در بدنسازان افزایش دهد.

عوارض جانبی تریبولوس

مصرف تریبولوس ایمن است، اما ممکن است عوارض گوارشی یا حساسیت ایجاد کند. هیچ عارضه جدی در مطالعات گزارش نشده است. عوارض جانبی نادر شامل مشکلات گوارشی یا حساسیت پوستی است، اما ایمنی کلی آن بالا ارزیابی می‌شود. تریبولوس برای اکثر افراد وقتی در دوزهای 400 تا 2000 میلی‌گرم روزانه برای تا 90 روز مصرف شود، ایمن است. عوارض جانبی معمولاً خفیف و گذرا هستند.
 

زمان‌بندی مصرف تریبولوس

برای کارایی حداکثری تریبولوس، آن را بین وعده‌ها با معده خالی مصرف کنید. در حالی که دوز توصیه‌شده سه بار در روز، صبح، ظهر و شب است، بهترین زمان مصرف تریبولوس برای کسانی که به دنبال بهینه‌سازی تولید تستوسترون یا بهبود میل جنسی هستند، مصرف تریبولوس در صبح رایج است. اگر هدف شما بهبود عملکرد ورزشی است، مصرف قبل یا بعد از تمرین ممکن است مناسب‌تر باشد. مکمل را می‌توان قبل یا بعد از تمرین طبق اهداف تمرینی در آن روز مصرف کرد.

در روزهای تمرین، مصرف تریبولوس قبل از جلسه تمرینی برای بهره‌برداری از پتانسیل ارگوژنیک آن، مانند بهبود قدرت انفجاری عضلات، توصیه می‌شود. در روزهای غیرتمرین، مصرف را در زمان‌های منظم ادامه دهید تا سطوح هورمونی پایدار حفظ شود و تولید تستوسترون بهبود یابد. اگر هدف حداکثر تولید تستوسترون است، تمرینات صبحگاهی مناسب‌ترند.
 

مقایسه اثرات DAA و تریبولوس بر افزایش تستوسترون

هر دو مکمل در مطالعات حیوانی اثرات مثبت نشان می‌دهند، اما در انسان‌ها شواهد ضعیف است. هردو ممکن است در افراد با سطوح پایین تستوسترون اثرات مثبتی داشته باشند، در حالی که در افراد سالم، بدون تغییر معنادار در سطح تستوسترون، بیشتر بر عملکرد جنسی تمرکز دارند. مقایسه مستقیم نشان می‌دهد که DAA پتانسیل بیشتری برای افزایش تستوسترون دارد، اما هر دو در بهبود عملکرد ورزشی محدود هستند.

در صورت تمایل به کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با راه‌های افزایش سطح تستوسترون، مطالعه مقاله "8 روش طبیعی جهت افزایش سطح تستوسترون بدن" تالیف و ترجمه دکتر کوشا شهیدی (داروساز) به شما پیشنهاد می‌شود.
 

سخن پایانی

با توجه به شواهد علمی، هیچ‌کدام از مکمل‌های DAA یا تریبولوس اثرات قابل اعتماد و پایداری بر افزایش سطوح تستوسترون در افراد سالم نشان نمی‌دهند. DAA ممکن است در موارد کمبود هورمونی مفیدتر باشد، در حالی که تریبولوس در کنار آن، برای بهبود عملکرد جنسی مناسب‌تر است. توصیه می‌شود قبل از مصرف، با پزشک متخصص مشورت شود و اولویت به تغییرات سبک زندگی مانند ورزش منظم و رژیم غذایی متعادل داده شود.

داروخانه آنلاین داروکده، تحت نظارت معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران و با دریافت نشان اعتماد الکترونیکی پنج‌ستاره از وزارت صنعت، معدن و تجارت، به ارائه خدمات با کیفیت برتر و افزایش دانش عمومی در زمینه سلامت پایبند است. 

این مجموعه با بهره‌گیری از متخصصان داروسازان و متخصصان تغذیه، مجله علمی داروکده را تأسیس کرده تا با انتشار مقالات دقیق و مبتنی بر جدیدترین دستاوردهای علمی، اطلاعات معتبر و توصیه‌های کاربردی را برای ارتقای سلامت و بهبود کیفیت زندگی در اختیار مخاطبان قرار دهد.

همچنین، داروکده با راه‌اندازی بخش پرسش و پاسخ آنلاین، بستری فراهم کرده است تا کاربران بتوانند به‌آسانی سؤالات، نظرات یا پیشنهادهای خود را مطرح کرده و از مشاوره تخصصی تیم علمی بهره‌مند شوند. ما معتقدیم که بازخوردها و دیدگاه‌های شما نقش کلیدی در بهبود کیفیت خدمات ما دارد و از شما دعوت می‌کنیم با ارائه نظرات خود، ما را در این مسیر یاری کنید.