همه چیز در مورد بتائین

بتائین Betaine یک ترکیب آلی طبیعی است که نقش‌های مهمی در سوخت‌وساز بدن، حفاظت سلولی و انتقال گروه‌های متیل دارد. بتائین از چغندر قند یا سایر منابع طبیعی مانند نارگیل به‌دست می‌آید. این ماده می‌تواند به ورزشکاران در بهبود عملکرد، افزایش قدرت و افزایش استقامت عضلانی کمک کند. همچنین به سنتز کراتین، تنظیم تعادل آب سلولی، سنتز پروتئین و کاهش سطح هموسیستئین می‌تواند کمک می‌کند.

در این مقاله، به بررسی جامع بتائین می‌پردازیم. علاوه بر این، اطلاعات کاملی درباره منابع غذایی، نقش‌ها و کاربردهای بتائین و مکمل بتائین ارائه شده است. چنانچه به‌دنبال اطلاعات کاملی از بتائین هستید، مطالعه این مقاله می‌تواند راهنمایی جامع و کاربردی در اختیار شما بگذارد.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• بتائین چیست؟
• منابع غذایی بتائین کدامند؟ 
• تأثیر فرآوری و پخت‌وپز بر میزان بتائین در غذاها
• نقش‌ها و کاربردهای بتائین چیست؟
• مکمل‌های بتائین
• دوز مصرف ایمن بتائین
• عوارض جانبی بتائین

مدت زمان تقریبی مطالعه: 7 دقیقه
 

بتائین چیست؟

بتائین با نام شیمیایی تری‌متیل‌گلایسین Trimethylglycine شناخته می‌شود. این ترکیب در واقع یک مشتق از آمینواسید گلیسین است که سه گروه متیل (-CH₃) به نیتروژن آن متصل شده‌اند. بتائین اولین ‌بار از چغندر قند(Beta vulgaris)  استخراج شد و به همین دلیل از نام جنس گیاه چغندر یعنی (Beta) نامگذاری شد و بتائین نام گرفت.

بتائین در بدن انسان، گیاهان و بسیاری از جانداران دیگر وجود دارد و نقش مهمی در سوخت‌وساز، عملکرد کبد، حمایت از عملکرد کلیه‌ها و قلب و حفظ تعادل آب در سلول‌ها، دارد.

بتائین به بهبود عملکرد ورزشی و کاهش خستگی کمک می‌کند به همین دلیل در برخی مکمل‌های ورزشی برای افزایش انرژی و قدرت عضلانی از بتائین استفاده می‌شود.

منابع غذایی بتائین کدامند؟ 

• چغندر قند
• گندم و سبوس
• میگو و صدف‌ها
• جگر
• گلابی و سیب
• اسفناج

تأثیر فرآوری و پخت‌وپز بر میزان بتائین در غذاها

فرآوری و پخت‌وپز می‌توانند تأثیر قابل توجهی بر میزان بتائین موجود در غذاها داشته باشند. بتایین یک ترکیب نسبتا پایدار است، اما تحت شرایط خاصی می‌تواند در برابر حرارت، اسیدیته و زمان طولانی پخت، کاهش یابد. در ادامه تأثیرات فرآوری و پخت‌وپز بر بتائین بررسی می‌شود:

حرارت و پخت‌وپز

بتائین نسبت به برخی از ترکیبات دیگر، مانند ویتامین‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها، در برابر حرارت مقاوم است، اما در پخت‌های طولانی‌مدت و در دماهای بالا (مثلاً در فرآیندهای پخت صنعتی) ممکن است مقداری از بتائین کاهش یابد.

• پخت با حرارت ملایم (مثلاً بخارپز کردن یا جوشاندن در دماهای پایین‌تر) معمولاً تأثیر کمتری بر بتائین دارد و مقدار آن حفظ می‌شود.
• پخت با حرارت بالا، مانند سرخ کردن یا پخت در دماهای بسیار بالا، می‌تواند موجب تخریب برخی از ترکیبات حساس به حرارت شود، ولی بتائین هنوز هم تا حدی مقاومت نشان می‌دهد.
   

فرآوری‌های صنعتی

در فرآیندهای صنعتی مانند تولید آب‌میوه‌ها یا محصولات آماده، ممکن است بخشی از بتائین در اثر حرارت یا فرایندهای مکانیکی (مثل آسیاب کردن یا فشار دادن) از دست برود. همچنین، در برخی از فرآوری‌ها، مانند تهیه پوره‌ها یا عصاره‌ها، ممکن است درصد بتائین کاهش یابد.
 

اثر اسیدیته

بتائین در محیط‌های اسیدی پایدار است، بنابراین، تغییرات pH در فرآیندهای پخت (مثلاً اضافه کردن لیمو یا سرکه به غذاها) تأثیر زیادی بر میزان بتائین نخواهد داشت.
 

• خشک‌کردن (مثلاً خشک کردن چغندر قند یا اسفناج) می‌تواند موجب کاهش سطح بتائین شود. در این فرآیندها، برخی ترکیبات ممکن است تحت تأثیر دما و شرایط خشک‌سازی تخریب شوند.
• انجماد به‌طور کلی تأثیر زیادی بر میزان بتائین ندارد، اما ممکن است در برخی از غذاها مقداری از این ترکیب کاهش یابد.
   

آب‌پز کردن

در هنگام آب‌پز کردن غذاهایی مانند چغندر قند یا سبزیجاتی که حاوی بتائین هستند، مقدار زیادی از این ترکیب به آب جوش منتقل می‌شود و از دست می‌رود. در صورتی که از آب پخت برای استفاده دیگر (مثلاً تهیه سوپ) استفاده شود، بتائین می‌تواند حفظ شود.

بطور کلی، اگرچه بتائین در برابر حرارت مقاومت نسبی دارد، اما فرآیندهای طولانی‌مدت پخت یا فرآوری‌های صنعتی می‌توانند مقداری از بتائین موجود در غذاها را کاهش دهند. به‌ویژه در مواردی مانند آب‌پز کردن یا خشک‌کردن، ممکن است بتائین تا حدی از دست برود. برای حفظ بیشترین مقدار بتائین، بهتر است از روش‌های پخت کم‌حرارت یا بخارپز استفاده شود.
 

نقش‌ها و کاربردهای بتائین چیست؟

بتائین به‌عنوان اسموپروتکتانت و محافظ پروتئین‌ها در برابر تنش‌های اسمزی، حرارتی و یخ‌زدگی عمل می‌کند و در گیاهان، جانوران و انسان نقش تنظیم فشار اسمزی سلول را دارد. در پزشکی و تغذیه به‌عنوان اهداکننده گروه متیل در متابولیسم هموسیستئین، کاهش هوموسیستئین خون، حمایت از عملکرد کبد و بهبود عملکرد ورزشی کاربرد دارد. در ادامه به‌صورت جامع به بررسی نقش‌ها و کاربردهای بتائین می‌پردازیم.

کاهش سطح هوموسیستئین خون

سطح بالای هوموسیستئین با بیماری‌های قلبی و عروقی مرتبط است؛ بتائین با متیلاسیون آن به متیونین، این خطر را کاهش می‌دهد. بتائین همچنین به کاهش التهاب در بدن کمک می‌کند که می‌تواند فشار خون را تنظیم کرده و آسیب به دیواره رگ‌های خونی را کاهش دهد. این اثرات به تقویت سلامت قلب کمک می‌کنند.
 

حمایت از عملکرد کلیه‌ها

بتائین می‌تواند در تنظیم تعادل آب و نمک در بدن تأثیر داشته باشد. این خاصیت به‌ویژه در شرایطی که عملکرد کلیه‌ها تحت فشار قرار دارد (مثلاً در بیماری‌های مزمن کلیوی) می‌تواند مفید باشد.

برخی مطالعات نشان داده‌اند که بتائین به‌دلیل نقش در کاهش سطح هموسیستئین، می‌تواند تشکیل سنگ‌های کلیوی را کاهش دهد. زیرا هموسیستئین بالا یکی از عوامل شناخته شده برای ایجاد سنگ کلیه است.
 

بهبود عملکرد کبد

بتائین خاصیت ضد التهابی دارد که می‌تواند از آسیب‌های کبدی ناشی از بیماری‌های مزمن و التهاب جلوگیری کند. در مجموع، بتائین به حفظ تعادل چربی‌ها و کاهش فشار روی کبد کمک کرده و عملکرد کلی آن را بهبود می‌بخشد.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد راه‌های سم زدایی کبد، مقاله "راه‌های سم زدایی کبد و آشنایی با مکمل‌ها" تالیف و ترجمه آقای دکتر کوشا شهیدی (دکتر داروساز) را مطالعه نمایید.
 

افزایش عملکرد ورزشی

بتائین ممکن است به افزایش استقامت و رشد عضله کمک کند. برخی مطالعات نشان داده‌اند که بتائین می‌تواند باعث افزایش حجم عضلات از طریق تقویت سنتز پروتئین و کاهش تجزیه عضلانی شود.
 

کاهش خستگی و بهبود بازده متابولیکی ورزشکاران

بتائین به کاهش سطح هوموسیستئین خون کمک می‌کند؛ سطوح بالای هوموسیستئین با استرس اکسیداتیو و خستگی عضلانی مرتبط است.

بتائین همچنین باعث بهبود عملکرد میتوکندری‌ها و کاهش تجمع اسیدلاکتیک می‌شود. کاهش تجمع اسید لاکتیک و بهبود مصرف اکسیژن، به افزایش قدرت عضلانی و استقامت در ورزشکاران کمک می‌کند. خستگی دیرتر رخ می‌دهد و پایداری عملکرد در تمرینات طولانی‌تر افزایش می‌یابد.
 

سنتز کراتین

بتائین با تأمین گروه‌های متیل، به‌طور غیرمستقیم در تولید کراتین نقش دارد. بتائین با اهدای گروه متیل از طریق آنزیمBHMT، متابولیسم هموسیستئین را به متيونين افزایش می‌دهد و در نتیجه سنتز S-آدنوزیل‌متيونين (SAM) و در نهایت کراتین درون‌زا را بالا می‌برد.

مطالعات نشان داده‌اند مکمل بتائین ذخایر کراتین عضلانی و عملکرد قدرتی را می‌تواند بهبود بخشد.
 

تنظیم تعادل آب سلولی

بتائین یک اسمولیت آلی است. وقتی سلول در معرض استرس اسمزی (مثل کم‌آبی، شوری یا دمای بالا) قرار می‌گیرد، بتائین درون سلول تجمع پیدا می‌کند.

این تجمع باعث می‌شود:

• آب داخل سلول حفظ شود.
• پروتئین‌ها و آنزیم‌ها از تغییر ساختار (دناتوراسیون) محافظت شوند.
• تعادل فشار اسمزی بین داخل و خارج سلول حفظ گردد.

بتائین با حفظ آب و پایداری ساختارهای سلولی، نقش کلیدی در حفظ تعادل آب سلولی دارد.
 

سنتز پروتئین

بتائین از طریق بهبود وضعیت متیلاسیون و عملکرد کبد، باعث افزایش دسترس‌پذیری اسیدهای آمینه برای سنتز پروتئین می‌شود. همچنین با حفظ تعادل آب و ساختار سلول، شرایط مناسب برای فعالیت آنزیم‌های سنتز پروتئین را فراهم می‌کند.

بتائین هم از طریق مسیرهای متابولیکی (متیلاسیون و تأمین انرژی) و هم از طریق حفظ محیط سلولی، به افزایش کارایی سنتز پروتئین کمک می‌کند.
 

بتائین برای پوست

مزایای اصلی بتائین برای پوست عبارت‌اند از:

• مرطوب‌کنندگی و هیدراتاسیون: بتائین به نگه‌داری آب در سلول‌های پوست کمک می‌کند و پوست را مرطوب‌تر و لطیف‌تر نگه می‌دارد.
• نرم‌کنندگی و بهبود بافت پوست: استفاده از بتائین می‌تواند باعث شود پوست نرم‌تر و صاف‌تر شود.
• کاهش تحریک و تسکین پوست حساس: بتائین می‌تواند به پوست‌هایی که تحریک‌پذیر هستند کمک کند. به‌علت خاصیت ضدالتهابی و تقویت سد دفاعی پوست، التهاب، قرمزی و حساسیت را در پوست‌های تحریک‌پذیر و اگزمای پوستی می‌تواند کاهش ‌دهد.     
• تأثیر ضد پیری: با حفظ هیدراتاسیون و بهبود بافت پوست، ممکن است به کاهش چین‌ و چروک‌ها و حفظ سلامت پوست کمک کند.
   

مکمل‌های بتائین

بتائین یک ترکیب طبیعی با خاصیت دهندگی گروه متیل است که در مکمل‌های تغذیه‌ای به‌منظور حمایت از فرآیندهای متابولیکی بدن مورد استفاده قرار می‌گیرد. این ترکیب با کاهش سطح هموسیستئین خون به حفظ سلامت قلب و عروق کمک کرده و اختلالات قلبی را کاهش می‌دهد. در سطح کبد، بتائین موجب بهبود متابولیسم چربی‌ها شده و در پیشگیری از تجمع چربی و بروز بیماری کبد چرب می‌تواند مفید باشد.

 همچنین مکمل بتائین در بدنسازی ورزشکاران، مصرف بتائین می‌تواند موجب افزایش قدرت عضلانی، بهبود استقامت بدنی و تسریع فرآیند ریکاوری پس از تمرین شود. نوع دیگری از این ترکیب با نام قرص بتائین هیدروکلراید نیز برای افزایش اسیدیته معده و بهبود هضم مواد غذایی به‌کار می‌رود.

در ادامه به‌معرفی مکمل‌های حاوی بتائین می‌پردازیم.

تی ام جی ویتامدیک

کپسول تی ام جی ویتامدیک، یک مکمل تغذیه‌ای حاوی ۵۰۰ میلی‌گرم تری‌متیل‌گلایسین (بتائین) در هر دوز است که از چغندر استخراج می‌شود. این مکمل با تنظیم سطح هموسیستئین به سلامت قلب و عروق کمک کرده و در بهبود عملکرد کبد، کاهش التهاب و حفظ عملکرد طبیعی میتوکندری نقش دارد. همچنین با حفظ سطح مناسب سروتونین، در حمایت از سلامت عمومی بدن مؤثر است. این محصول فاقد گلوتن، ترکیبات تراریخته و طعم‌دهنده‌های مصنوعی بوده و برای تقویت عملکرد بدن طراحی شده است.

مکمل‌های بتائین در ترکیب با اجزا دیگر به‌صورت چندجزئی نیز تولید شده است که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌کنیم.
 

پری ورک آوت

پمپ ورزشی پری ورک آوت، حاوی 2.5 گرم بتائین انیدروس است که به افزایش تمرکز، بهبود عملکرد ورزشی، افزایش انرژی و استقامت عضلانی می‌تواند کمک ‌کند.
 

دایجسبس آر ایکس

دایجسبس، حاوی آنزیم‌های گوارشی و بتائین هیدروکلرید جهت کمک به عملکرد بهتر سیستم گوارشی، بهبود هضم و جذب مواد غذایی و کاهش نفخ و سوءهاضمه است. بتائین HCl در تنظیم اسیدیته معده و بهبود عملکرد آنزیم‌های گوارشی نقش دارد. این ماده به افزایش تولید اسید معده کمک می‌کند که اسید معده برای هضم مناسب پروتئین‌ها، جذب ویتامین B12، آهن و کلسیم ضروری است. کمبود اسید معده ممکن است منجر به سوء‌هاضمه، نفخ، کمبود مواد مغذی و اختلال در گوارش شود.
 

پره فورکات

پره فورکات، حاوی بتائین، کمک‌کننده جهت افزایش سریع انرژی و کارایی ورزشکاران است و در کاهش احساس خستگی حین و پس از تمرین می‌تواند مفید باشد. بتائین یا تری متیل گلیسین موجود در این محصول قدرت عضلانی، توان بدنی و استقامت ورزشکاران را می‌تواند بهبود بخشد.

همچنین برخی تحقیقات نشان داده اند که بتائین با کاهش چربی بدن و افزایش توده عضلانی، در تنظیم ترکیب بدن ورزشکاران می‌تواند موثر باشد.

بتائین به‌عنوان دهنده متیل در چرخه متیونین-هموسیستئین عمل می‌کند و به سنتز کراتین و پروتئین که برای عملکرد و رشد ماهیچه‌ها حیاتی هستند، کمک می‌کند.
 

دوز مصرفی و ایمن بودن بتائین

• مطالعات نشان می‌دهند که دوزهایی حدود ۳ تا ۴ گرم در روز بتائین در افراد سالم معمولاً بدون عوارض جدی بوده‌اند، ولی دوز ۴ گرم در روز در افراد دارای اضافه‌وزن ممکن است باعث افزایش LDL شود.
• در کاربرد درمانی (مثلاً برای بیماری‌های نادر مثل هموسیستینوری)، دوزهایی از حدود ۳ تا ۱۰ گرم دو بار در روز مطرح شده‌اند.
   

عوارض جانبی بتائین

برخی از عوارض جانبی گزارش شده برای بتائین عبارتند از:

• ناراحتی گوارشی: شامل تهوع، دل‌درد، اسهال، نفخ
• بوی بد بدن در برخی افراد گزارش شده است
• افزایش کلسترول در برخی موارد نادر
   

سخن پایانی

بتائین به‌طور طبیعی در چغندر یافت می‌شود. بتائین به‌دلیل کمک به کاهش سطح هموسیستئین پلاسما، می‌تواند به کاهش خطر بیماری قلبی کمک ‌کند. همچنین بتائین برای کاهش خستگی و بهبود بازده متابولیکی ورزشکاران کمک‌کننده است.

داروخانه آنلاین داروکده مجموعه‌ای تخصصی از مکمل‌های حاوی بتائین با بهترین قیمت بتائین را در اختیار شما قرار می‌دهد؛ تیم علمی داروکده، متشکل از داروسازان متخصص و کارشناسان ارشد تغذیه، به‌صورت تلفنی آماده هستند تا با ارزیابی نیازهای فردی، مناسب‌ترین مکمل را به شما عزیزان پیشنهاد دهند.

داروخانه آنلاین داروکده تحت نظارت معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران فعالیت می‌کند و با کسب نماد اعتماد الکترونیکی پنج‌ستاره از وزارت صنعت، معدن و تجارت، جایگاه خود را به‌عنوان مرجعی با تعهد کامل به تضمین اصالت و کیفیت کالا تثبیت کرده است.

توصیه می‌شود برای اطمینان از اصالت و کیفیت محصولات، آن‌ها را از داروخانه آنلاین داروکده تهیه کنید. تمامی محصولات داروکده با ضمانت سلامت و تأییدیه سازمان غذا و داروی کشور ارائه شده و از تقلبات رایج در بازار جلوگیری می‌کند.

این مطالب در قالب یکی از مقالات مجله علمی داروکده و با هدف آشنایی هر چه بیشتر شما با بتائین نگارش شده است؛ لذا امید داریم از این اطلاعات نهایت استفاده را برده باشید و به‌منظور تعامل هر چه بیشتر با متخصصان داروسازی و کارشناسان ارشد تغذیه در تیم علمی داروکده، نظرات و پیشنهادات خود را با ما به اشتراک بگذارید.
 

منابع

Zhao G, He F, Wu C, Li P, Li N, Deng J, Zhu G, Ren W, Peng Y. Betaine in Inflammation: Mechanistic Aspects and Applications. Front Immunol. 2018 May 24;9:1070

Chen W, Xu M, Xu M, Wang Y, Zou Q, Xie S, Wang L. Effects of betaine on non-alcoholic liver disease. Nutr Res Rev. 2022 Jun;35(1):28-38

Dembitsky VM. Betaine ether-linked glycerolipids: chemistry and biology. Prog Lipid Res. 1996 Mar;35(1):1-51

Meng X, Peng L, Xu J, Guo D, Cao W, Xu Y, Li S. Betaine attenuate chronic restraint stress-induced changes in testicular damage and oxidative stress in male mice. Reprod Biol Endocrinol. 2022 May 21;20(1):80

Slow S, Lever M, Lee MB, George PM, Chambers ST. Betaine analogues alter homocysteine metabolism in rats. Int J Biochem Cell Biol

Slow S, Lever M, Elmslie J. Betaine supplementation and the metabolic syndrome. Eur J Clin Nutr. 2011 Jun;65(6):771; author reply 772

Angelini G, Rigano L. The allergen cocamidopropyl betaine. Contact Dermatitis. 1998 Oct;39(4):210-1

de Amorim Rodrigues G, Saraiva A, Soares MH, Oliveira Mendes TA, Costa TC, Brito da Silva C, Monteiro PV, Duarte M. Betaine supplementation affects carbohydrate metabolism in the skeletal muscle of finishing pigs. PLoS One. 2025 Apr 29;20(4):e0322040