
در این مقاله از مجله علمی داروکده، تشابه و تفاوت EPA و DHA را در مکملهای امگا 3 بررسی میکنیم.
نویسنده: محمدرضا روح الامینی
تحریریه داروکده
آخرین به روزرسانی:
21 دی 1404
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
21 دی 1404
2K
تفاوت EPA و DHA کدام یک در امگا 3 مهم تر است؟
امگا 3 مجموعهای از اسیدهای چرب ضروری غیراشباع است که به عنوان یکی از ارکان اصلی رژیمهای غذایی سالم شناخته میشود. این اسیدهای چرب که بدن انسان قادر به تولید آنها به مقدار کافی نیست، باید از منابع خارجی تأمین شوند. خانواده امگا 3 شامل انواع مختلفی از اسیدهای چرب است که در میان آنها، ایکوزاپنتانوئیک اسید (EPA) و دوکوزاهگزانوئیک اسید (DHA)، دو ترکیب برجسته و فعال هستند و بیشترین توجه را در تحقیقات علمی و بحثهای تغذیهای به خود جلب کردهاند.
هرچند که EPA و DHA هر دو از منابع دریایی مانند ماهیهای چرب و جلبکها استخراج میشوند و هر دو اسید چرب با زنجیره بلند و خواص بیولوژیکی قابل توجهی دارند، تفاوتهای ساختاری ظریفی بین این دو ترکیب وجود دارد که منجر به عملکردهای بیولوژیکی و تأثیرات مختلف سلامتی میشود. در میان این دو ترکیب کلیدی، کدام یک از اهمیت بالاتری برخوردار است و مصرف مکملی با غلظت بیشتر از کدام یک میتواند اثربخشی بیشتری داشته باشد؟ درک تفاوتها، شباهتها و عملکردهای اختصاصی EPA و DHA برای انتخاب آگاهانه رژیم غذایی و مکملهای امگا 3 ضروری است.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:
مدت زمان تقریبی مطالعه: 8 دقیقه
اسیدهای چرب امگا ۳، گروهی از لیپیدهای ضروری هستند که نقش مهمی در حفظ هومئوستازی و سلامت فیزیولوژیک انسان ایفا میکنند. در میان این دسته، سه ایزومر اصلی حائز اهمیت بیولوژیکی ویژهای هستند: آلفا-لینولنیک اسید (ALA)، ایکوزاپنتانوئیک اسید (EPA) و دوکوزاهگزانوئیک اسید (DHA) که در ادامه EPA و DHA را مورد بررسی قرار میدهیم.
EPA یک اسید چرب چند غیراشباع با زنجیره بلند است که ساختار مولکولی آن از ۲۰ اتم کربن و ۵ پیوند دوگانه تشکیل شده است. این ترکیب از نظر بیوشیمیایی به عنوان پیشساز اصلی ایکوزانوئیدها شناخته میشود؛ مولکولهای سیگنالدهندهای که در تنظیم واکنشهای التهابی، عملکرد ایمنی و مکانیسمهای انعقاد خون نقش کلیدی دارند.
منابع اصلی تأمین این اسید چرب، گونههای دریایی به ویژه ماهیهای چرب (نظیر سالمون و ساردین) و روغن جلبک هستند. از منظر بالینی، EPA عمدتاً با کاهش التهاب سیستمیک و بهبود شاخصهای سلامت قلب و عروق مرتبط است؛ لذا در مطالعات معطوف به هیپرتریگلیسیریدمی، کنترل فشار خون و کاهش ریسک فاکتورهای کاردیوواسکولار، تمرکز ویژهای بر این اسید چرب معطوف میگردد. دکتر داروساز احسان عمادی نیز در مقالهای با عنوان "EPA و سلامت قلبی عروقی" به اهمیت دریافت این اسید چرب ضروری در این راستا پرداخته است.
DHA یک اسید چرب چند غیراشباع با زنجیره بسیار بلند است که دارای ۲۲ اتم کربن و ۶ پیوند دوگانه میباشد. از دیدگاه ساختاری، DHA مولفه اصلی غشاهای سلولی در سیستم عصبی مرکزی و شبکیه چشم محسوب میشود. دادههای بیوشیمیایی حاکی از آن است که این اسید چرب حدود ۴۰٪ از اسیدهای چرب چند غیراشباع مغز و ۶۰٪ از ساختار شبکیه را به خود اختصاص داده است.
نقش پاتوفیزیولوژیک DHA در مراحل اولیه تکامل عصبی جنین و نوزاد و همچنین حفظ عملکردهای شناختی مانند حافظه و تمرکز در طول حیات، بسیار برجسته است. منابع تأمین DHA مشابه EPA بوده و عمدتاً از طریق آبزیان فراهم میشود. شایان ذکر است که اگرچه مسیر بیوسنتز داخلی قادر به تبدیل ALA به EPAو متعاقباً DHA است؛ اما نرخ این تبدیل در بدن انسان بسیار محدود و با کارایی پایین ارزیابی میشود. اگرچه مکملهای امگا 3 به صورت شربت یا سافت ژل فرموله میشوند، اما برای سادهسازی ارتباط و فهم عمومی در این مقاله، از کلماتی مانند قرص برای این محصولات بهره گرفتهایم.

EPA و DHA علیرغم تمایزهای ساختاری، واجد اشتراکات فیزیولوژیک گستردهای هستند که جایگاه آنها را به عنوان اسیدهای چرب حیاتی و استراتژیک در بدن تثبیت میکند.
EPA و DHA در زیرمجموعه اسیدهای چرب چند غیراشباع (PUFA) از خانواده امگا ۳ طبقهبندی میشوند. ماهیت ضروری بودن این ترکیبات بدین معناست که سیستم بیولوژیک بدن انسان فاقد توانمندی کافی برای سنتز درونی آنها بوده و تأمین نیازهای فیزیولوژیک مستلزم دریافت از منابع خارجی است. این دو ترکیب برخلاف آلفا-لینولنیک اسید (ALA) که منشأ گیاهی دارد، به عنوان امگا ۳ دریایی شناخته میشوند. این پیشینه مشترک دریایی باعث تمایز عملکردی آنها از سایر لیپیدها و تقویت نقش بنیادین آنها در ساختار غشاهای سلولی شده است.
در سطح ماکروسکوپی، EPA و DHA در بسیاری از اثرات فارماکولوژیک و بیولوژیک امگا ۳ اشتراک دارند:

علیرغم اشتراکات فیزیولوژیک، تمایزهای کلیدی میان EPA و DHA وجود دارد که موجب اختصاصی شدن عملکردهای بیولوژیک آنها در ارگانیسم بدن میگردد. تبیین این تفاوتها جهت هدفمندسازی پروتکلهای مکملیاری و مداخلات تغذیهای ضرورت دارد.
تفاوت بنیادین این دو مولکول در طول زنجیره هیدروکربنی و درجه اشباعناپذیری آنها نهفته است:
این اختلاف در پیکربندی مولکولی، پیامدهای بیوشیمیایی حائز اهمیتی دارد. زنجیره طویلتر و تعداد بیشتر پیوندهای دوگانه در DHA، موجب افزایش انعطافپذیری فضایی مولکول میشود. این ویژگی، DHA را به یک جزء ساختاری ایدهآل برای غشاهای سلولی با فعالیت متابولیک بالا، به ویژه در نورونها و فتورسپتورهای شبکیه تبدیل میکند. DHA با بهینهسازی سیالیت غشا، عملکرد گیرندههای غشایی و فرآیند انتقال پیامهای عصبی را تسهیل مینماید.
در مقابل، EPA عمدتاً به عنوان یک پیشساز عملکردی شناخته میشود. در حالی که بخش اعظم DHA در ساختار غشا تثبیت میشود، EPA به عنوان بستر اصلی برای سنتز ایکوزانوئیدهای سری ۳ عمل میکند. این ترکیبات واجد خواص ضدالتهابی نیرومندی هستند که با رقابت در مسیر آنزیمی با ایکوزانوئیدهای مشتق از امگا ۶ که غالباً پیشالتهابی هستند، از بروز پاسخهای التهابی سیستمیک جلوگیری میکنند.

در یک تحلیل نهایی، تمایز اصلی این دو در تفکیک وظایف بیولوژیک خلاصه میشود: EPA بر جنبههای تنظیمکنندگی، به ویژه در حوزهی سلامت قلب و عروق و میانجیگری التهاب متمرکز است. در سوی مقابل، DHA به عنوان یک واحد ساختاری ضروری برای تشکیل و صیانت از یکپارچگی غشاهای سلولی در سیستم عصبی مرکزی و بینایی عمل میکند. این تفکیک وظایف، راهنمای دقیقی برای کاربردهای بالینی است؛ برای نمونه، در مدیریت دیسلیپیدمی (کاهش تریگلیسیرید)، EPA اثربخشی بارزتری از خود نشان میدهد، در حالی که جهت حفظ کارایی سیناپسی و عملکردهای شناختی مغز، DHA عنصری غیرقابل جایگزین محسوب میگردد.

پاسخ به این پرسش که آیا مکملهای با غلظت بالای EPA ارجحیت دارند یا مکملهای حاوی DHA بیشتر، به طور مستقیم به اهداف درمانی و پروفایل فیزیولوژیک فرد بستگی دارد. هیچیک از این دو اسید چرب بر دیگری برتری مطلق ندارد؛ بلکه اثربخشی آنها تابعی از نیازهای بیولوژیک در شرایط مختلف است.
در دهههای گذشته، تمرکز اصلی تحقیقات بر روی DHA معطوف بود؛ اما یافتههای نوین بیوپزشکی، نقش حیاتی EPA را در مدیریت شرایط پاتولوژیک خاص برجسته کردهاند. امروزه در فارماکولوژی تغذیه، علاوه بر دوز تجمعی، نسبت غلظت EPA به DHA به عنوان شاخصی تعیینکننده در نتایج بالینی در نظر گرفته میشود.
شواهد متقن علمی نشان میدهند که EPA در صیانت از سیستم کاردیوواسکولار، بهویژه در بیماران مبتلا به هایپرتریگلیسیریدمی، نقشی کلیدی ایفا میکند. مکانیسمهای اثرگذاری EPA عبارتند از:
بنابراین، جهت مدیریت لیپیدها و کاهش التهاب سیستمیک، مکملهایی با نسبت EPA به DHA بالاتر (مانند نسبت ۳:۲ یا بیشتر) توصیه میگردد.
به عنوان یک جزء کلیدی ساختاری در بافت مغز و شبکیه، DHA متولی اصلی حفظ عملکرد شناختی و سلامت بینایی است:
در این راستا، برای مادران باردار، کودکان در حال رشد و افرادی که هدفشان تقویت عملکردهای شناختی است، مکملهایی با نسبت مساوی یا غلظت بالاتر DHA پیشنهاد میشود.
در حوزه روانپزشکی تغذیهای، مطالعات بالینی حاکی از آن است که EPA در کاهش تظاهرات افسردگی (MDD) و اختلالات خلقی، اثربخشی بارزتری نسبت به DHA دارد. مکملهای با غلظت بالای EPA در این زمینه پروتکلهای درمانی امیدوارکنندهای نشان دادهاند.
به طور کلی، برای حفظ سلامت عمومی در بزرگسالان بدون ریسک فاکتورهای خاص، مصرف مکملهایی با نسبت متعادل (تقریباً ۱.۵:۱ تا ۱:۱) کفایت میکند. با این حال، در موارد اختصاصی مانند هایپرتریگلیسیریدمی اولویت با غلظت بالای EPA و در دوران بارداری و رشد، اولویت قطعی با DHA است.

در خصوص اثربخشی مکملهای امگا ۳ بر شاخصهای آنتروپومتریک (اندازهگیریهای بدنی)، اگرچه شواهد بالینی به اندازه حوزههای قلبی-عروقی قطعی نیستند، اما مکانیسمهای بیولوژیک متعددی دال بر نقش مثبت این اسیدها در کاهش توده چربی، به ویژه چربیهای احشایی وجود دارد.
تأثیر امگا ۳ بر فرآیند کاهش وزن از طریق دو مسیر سیگنالدهی اصلی تبیین میشود:
در بررسی تطبیقی این دو ترکیب در حوزه کاهش وزن، تمرکز تحقیقات بیشتر بر پتانسیلهای EPA معطوف است:
با استناد به مرورهای سیستماتیک و متآنالیزها، اثر مستقیم امگا ۳ بر کاهش وزن خالص (بدون مداخله رژیمی) محدود است. از این رو، در افرادی که با هدف بهینهسازی متابولیسم از این مکملها استفاده میکنند، مصرف دوزهای تجمعی بالا توصیه میشود. در این سناریو، اولویت با نسبتهای متعادل یا فرمولاسیونهای با غلظت بالاتر EPA است تا از مزایای ضدالتهابی آن در بهبود حساسیت به انسولین بهرهبرداری شود.
باید تأکید گردد که مصرف امگا ۳ برای لاغری به عنوان یک مداخله مکمل شناخته میشود و زیربنای اصلی کاهش وزن کماکان بر پایه نقصان کالری و فعالیت بدنی منظم استوار است.

انتخاب یک مکمل امگا ۳ باکیفیت، فراتر از بررسی دوز روغن ماهی است؛ چرا که خلوص و حذف آلایندههای محیطی مانند جیوه اهمیت حیاتی دارد. مکملهای بدون جیوه محصولاتی هستند که با تکنولوژیهای پیشرفتهای نظیر تقطیر مولکولی یا تقطیر فوقبحرانی تصفیه شدهاند تا ایمنی مصرفکننده تضمین شود. در ادامه، سه مورد از بهترین گزینههای موجود در بازار ایران که بر اساس نسبتهای مختلف EPA و DHA طراحی شدهاند، بررسی شدهاند.
این مکمل که توسط شرکت آدونیس کیش تولید میشود، یک انتخاب استاندارد و فاقد آلاینده برای حفظ سلامت عمومی بدن است. هر سافتژل آن حاوی ۱۰۰۰ میلیگرم روغن ماهی خالص با نسبت ۱۸۰ میلیگرم EPA و ۱۲۰ میلیگرم DHA است. این محصول به دلیل نداشتن گلوتن، نشاسته، نگهدارنده و رنگهای مصنوعی، برای افراد حساس بسیار مناسب است و نقش مهمی در تنظیم کلسترول خون، افزایش HDL و کاهش التهابهای عمومی دارد.
2. امگا 3 دی اچ ای بالا ویواتیون
اگر هدف اصلی شما تقویت عملکرد مغزی، حافظه و سلامت چشم است، این محصول تحت لیسانس سوئیس گزینهای ایدهآل است. ویژگی متمایز این مکمل، غلظت بالای اسید چرب DHA با دوز ۵۰۰ میلیگرم در کنار ۱۰۰ میلیگرم EPA است. با توجه به نقش حیاتی DHA در ساختار سلولهای عصبی و شبکیه، مصرف این سافتژل به بهبود تمرکز و جلوگیری از بیماریهای شناختی کمک شایانی میکند.
این مکمل از شرکت کارن با تمرکز بر خواص ضدالتهابی قوی، مخصوص افرادی طراحی شده که به دنبال سلامت قلب و عروق و کاهش دردهای مفصلی هستند. هر کپسول حاوی ۷۰۰ میلیگرم امگا ۳ خالص است که ۵۰۰ میلیگرم آن را EPA تشکیل میدهد. نسبت بالای EPA در این محصول به همراه طعم مطبوع مرکبات، آن را به یکی از باکیفیتترین مکملهای تخصصی برای کاهش تریگلیسیرید و حفظ سلامت قلب تبدیل کرده است.
در نهایت، در پاسخ به این پرسش که کدام یک از اسیدهای چرب امگا ۳ اهمیت بیشتری دارند، باید گفت که EPA و DHA دو بال سلامتی هستند و هیچیک بر دیگری برتری مطلق ندارد. برای بهرهمندی از سلامت عمومی، استفاده از مکملهایی با نسبت متعادل پیشنهاد میشود؛ با این حال، انتخاب دقیق باید بر اساس نیازهای فردی صورت گیرد.
دستیابی به نتایج مطلوب تنها با خرید مکمل پایان نمییابد؛ بلکه انتخاب محصولات استاندارد از داروکده به عنوان اولین و بزرگترین داروخانه آنلاین در کنار سبک زندگی سالم، کلید سلامت است. ترکیب مصرف امگا ۳ با ورزش منظم، رژیم غذایی اصولی و مدیریت استرس، اثرات مثبت آن را در بهبود سلامت کلی دوچندان میکند. داروکده به عنوان پیشگام در عرضه مکملهای آنلاین، نه تنها دسترسی به محصولات باکیفیت را تسهیل کرده، بلکه با بهرهگیری از تیم متخصص داروسازان و کارشناسان ارشد تغذیه، مسیری آگاهانه برای انتخاب بهترین گزینه متناسب با شرایط فیزیکی شما فراهم میسازد.
در نهایت، مجله علمی داروکده با انتشار مقالات بهروز، همراه شماست تا با دانش کافی در مسیر سلامت گام بردارید. فراموش نکنید که مشورت با پزشک یا متخصصان داروکده پیش از شروع مصرف، برای تعیین دوز دقیق و جلوگیری از تداخلات احتمالی ضروری است. ما مشتاقانه منتظر شنیدن نظرات و تجربیات شما در مورد مصرف مکملهای امگا ۳ هستیم؛ دیدگاههای شما میتواند راهنمای ارزشمندی برای سایر کاربران در مسیر ارتقای سلامت جامعه باشد.
:Reference
Kelsey MD, Pagidipati NJ. Should we “RESPECT EPA” more now? EPA and DHA for cardiovascular risk reduction. Current Cardiology Reports. 2023 Nov;25(11):1601-9
Elgar K. EPA/DHA: A review of clinical use and efficacy. Nutr. Med. J.. 2022;2:97-132
Leleu D, Farnier M, Chagué F, Palleschi D, Machado M, Gougeon M, Pais de Barros JP, Nguyen M, Bichat F, Maza M, Cottin Y. Higher EPA levels and EPA/DHA ratios are associated with lower cardiovascular mortality post-myocardial infarction. European Journal of Preventive Cardiology. 2025 Oct 14:zwaf673
Seth J, Sharma S, Leong CJ, Rabkin SW. Eicosapentaenoic acid (EPA) and docosahexaenoic acid (DHA) ameliorate heart failure through reductions in oxidative stress: a systematic review and meta-analysis. Antioxidants. 2024 Aug 6;13(8):955
von Schacky C. Importance of EPA and DHA blood levels in brain structure and function. Nutrients. 2021 Mar 25;13(4):1074
Jesionowska M, Ovadia J, Hockemeyer K, Clews AC, Xu Y. EPA and DHA in microalgae: Health benefits, biosynthesis, and metabolic engineering advances. Journal of the American Oil Chemists' Society. 2023 Nov;100(11):831-42
Toth PP, Chapman MJ, Parhofer KG, Nelson JR. Differentiating EPA from EPA/DHA in cardiovascular risk reduction. American Heart Journal Plus: Cardiology Research and Practice. 2022 May 1;17:100148
Lehner A, Staub K, Aldakak L, Eppenberger P, Rühli F, Martin RD, Bender N. Impact of omega-3 fatty acid DHA and EPA supplementation in pregnant or breast-feeding women on cognitive performance of children: systematic review and meta-analysis. Nutrition Reviews. 2021 May 1;79(5):585-98
پرسش و پاسخ
ثبت دیدگاه
پیام به صورت ناشناس ثبت گردد
پیام به صورت خصوصی ثبت گردد
منابع:
مقالات مرتبط
مجله داروکده یک مجله اینترنتی است که شما را در امر آشنایی، تهیه و مصرف صحیح محصولات سلامت محور یاری میرساند.
استفاده از مطالب مجله داروکده فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع و درج لینک بلامانع است . کلیه حقوق این مجله به وب سایت داروکده تعلق دارد