همه چیز در مورد میگرن چشمی

میگرن به‌عنوان یک اختلال نورولوژیک شایع، فراتر از یک سردرد معمولی است و می‌تواند با علائم گوناگونی از جمله اختلالات بینایی همراه باشد. در این میان، پدیده میگرن چشمی (Ocular migraine) یا به تعبیر دقیق‌تر علمی، میگرن شبکیه (Retinal Migraine)، توجه ویژه‌ای را در حوزه‌های نورولوژی و چشم‌پزشکی به خود جلب کرده است.

این وضعیت که با بروز اختلالات بینایی گذرا و اغلب یک‌طرفه مشخص می‌شود، ممکن است در برخی موارد نگران‌کننده باشد و تشخیص افتراقی آن از سایر علل خطرناک‌تر کاهش دید موقت، اهمیت حیاتی دارد. هدف از این مقاله، ارائه یک دیدگاه علمی و تخصصی جامع درباره ماهیت، پاتوفیزیولوژی، علائم و استراتژی‌های مدیریتی میگرن شبکیه با تکیه بر شواهد و منابع آکادمیک است.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• میگرن چشمی چیست؟
• پاتوفیزیولوژی: علت میگرن چشمی چیست؟
• علائم میگرن چشمی چیست؟
• تشخیص افتراقی: آیا میگرن چشمی خطرناک است؟
• عوارض میگرن چشمی چیست؟
• میگرن چشمی و ام اس
• درمان میگرن چشمی
• کمک به درمان میگرن چشمی با طب سنتی، گیاهان و مکمل‌ها

مدت زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه
 

میگرن چشمی چیست؟

اصطلاح عامیانه "میگرن چشمی" اغلب به دو مفهوم متمایز در ادبیات پزشکی اشاره دارد:

1. میگرن با اورای بینایی (Migraine with Visual Aura): این شایع‌ترین نوع است که با اختلالات بینایی به‌نام اورا (معمولا شامل نورهای درخشان، خطوط زیگزاگ یا نقاط کور به‌نام اسکوتوم) مشخص می‌شود و معمولا هر دو چشم را تحت تاثیر قرار می‌دهد. اورای بینایی ناشی از پدیده انتشار سرکوب قشر مغز (Cortical Spreading Depression - CSD) در قشر بینایی مغز است.

2. میگرن شبکیه (Retinal Migraine): این یک اختلال نادرتر و دقیق‌تر است که توسط طبقه‌بندی بین‌المللی اختلالات سردرد (ICHD-3) تعریف شده و در آن، حملات مکرر از کاهش دید یا کوری گذرا و تک‌چشمی (Monocular) رخ می‌دهد که با سردرد میگرنی همراه یا به‌دنبال آن است.

در این مقاله، تمرکز اصلی بر روی میگرن شبکیه (Ocular Migraine/Retinal Migraine) خواهد بود، که منبع اصلی نگرانی‌های بینایی یک‌طرفه است. اصطلاحاتی مانند میگرن چشمی عصبی یا چشم میگرنی بیشتر جنبه توصیفی عامیانه دارند و فاقد طبقه‌بندی رسمی هستند، اما غالبا منظور همان میگرن شبکیه است.

پاتوفیزیولوژی: علت میگرن چشمی چیست؟

علت دقیق پاتوفیزیولوژیک میگرن شبکیه به‌طور کامل درک نشده است، اما دو مکانیسم اصلی به‌عنوان عوامل ایجادکننده علائم بینایی موقت در فقط یک چشم مطرح هستند:

1. اسپاسم عروقی (Vasospasm):

این فرضیه بر انقباض ناگهانی و گذرا (اسپاسم) عروق شبکیه یا مشیمیه چشم تاکید دارد. این اسپاسم منجر به کاهش جریان خون (ایسکمی) موقت در شبکیه می‌شود که کمبود اکسیژن و مواد مغذی را برای سلول‌های حساس به نور شبکیه به‌دنبال دارد. با رفع اسپاسم و بازگشت جریان خون طبیعی، بینایی نیز برمی‌گردد. مشاهده مستقیم تنگی عروق شبکیه در برخی بیماران در حین حمله از طریق فوندوسکپی این نظریه را تقویت می‌کند.

2. انتشار سرکوب در شبکیه (Retinal Spreading Depression):

برخی محققان معتقدند مکانیسم مشابه CSD که در اورای بینایی مغزی دخیل است، می‌تواند در شبکیه نیز رخ دهد. این فرضیه شامل یک موج دپلاریزاسیون عصبی است که موقتا فعالیت نورون‌های شبکیه را سرکوب کرده و منجر به اختلال بینایی می‌شود.

عوامل مستعدکننده و محرک‌ها نیز نقش مهمی دارند و شباهت زیادی به محرک‌های میگرن‌های معمولی دارند، از جمله: استرس، کمبود خواب، تغییرات هورمونی (به‌ویژه در زنان)، الکل، کافئین، نورهای شدید یا سوسوزن و برخی غذاها.

برای کسب اطلاعات جامع در زمینه سردردهای میگرنی، ویدیوی زیر از خانم دکتر الهه عبدالهی (دکتر داروساز) را مشاهده کنید:

علائم میگرن چشمی چیست؟

ویژگی اصلی میگرن چشمی، اختلالات بینایی گذرا و یک‌طرفه است. علائم میگرن چشمی معمولا شامل موارد زیر هستند:

• کاهش دید موقت: شایع‌ترین علامت، کاهش جزئی یا کامل دید در یک چشم است که اغلب به‌صورت یک نقطه کور مرکزی (اسکوتوم) یا از دست دادن کامل میدان دید یک‌طرفه (گذرا) ظاهر می‌شود.
• نورهای سوسوزن یا چشمک‌زن (Scintillations): دیدن نورهای درخشان، خطوط زیگزاگ یا الگوهای موزاییکی که در یک چشم ظاهر می‌شوند.
• تاری دید: دید مبهم یا مه‌آلود در چشم درگیر.
• سردرد: حملات بینایی معمولا با سردرد میگرنی همراه یا به‌دنبال آن هستند (ظرف ۶۰ دقیقه پس از شروع علائم بینایی). این سردرد اغلب ضربان‌دار، متوسط تا شدید و ممکن است در همان سمت چشم درگیر باشد.

- علائم نادر یا همراه:

• میگرن چشمی و دوبینی (Diplopia): دوبینی به‌ندرت به‌طور مستقیم ناشی از میگرن شبکیه است و بیشتر نشان‌دهنده درگیری اعصاب کنترل‌کننده حرکت چشم (فلج گذرا) است که در زیرمجموعه‌ای از میگرن‌ها به‌نام میگرن افتالموپلژیک (Ophthalmoplegic Migraine) دیده می‌شود، اما این وضعیت بسیار نادر بوده و نیازمند بررسی دقیق‌تر برای رد علل دیگر است.
• میگرن چشمی و سرگیجه (Dizziness/Vertigo): احساس سبکی سر یا سرگیجه (حالت تهوع) می‌تواند به‌عنوان بخشی از علائم همراه سردرد میگرنی رخ دهد. این علائم در زیرگروه دیگری به‌نام میگرن دهلیزی (Vestibular Migraine) شایع‌تر هستند، اما در حملات میگرن شبکیه همراه با سردرد نیز ممکن است دیده شوند.
   

تشخیص افتراقی: آیا میگرن چشمی خطرناک است؟

اگرچه میگرن شبکیه معمولا یک بیماری خوش‌خیم با پیش‌آگهی خوب در نظر گرفته می‌شود و علائم بینایی به‌طور کامل برگشت‌پذیر هستند، اما مهم‌ترین جنبه در مدیریت آن تشخیص افتراقی است. کاهش دید موقت یک‌طرفه می‌تواند نشانه‌ای از شرایط جدی‌تر و بالقوه خطرناک باشد که نیاز به مداخله فوری دارند:

• حمله ایسکمی گذرا (Transient Ischemic Attack - TIA): که اغلب "مینی سکته مغزی" نامیده می‌شود و می‌تواند با کاهش دید موقت همراه باشد.
• انسداد شریان مرکزی شبکیه (Central Retinal Artery Occlusion - CRAO): یا ورید مرکزی شبکیه که می‌تواند منجر به کاهش دید دائم شود.
• واسکولیت‌های سیستمیک (به‌ویژه آرتریت تمپورال) (Giant Cell Arteritis - GCA): التهاب عروق که می‌تواند به کوری دائم منجر شود.
• اپتیک نوریتیس (Optic Neuritis): التهاب عصب بینایی که اغلب با درد هنگام حرکت چشم و کاهش دید همراه است (گاهی نشانه اولیه MS).

بنابراین، اگرچه میگرن چشمی به خودی خود معمولا خطرناک نیست، اما تشخیص خودسرانه آن بدون رد سایر علل خطرناک، ریسک بالایی دارد. هر گونه کاهش دید موقت یک‌طرفه جدید، باید فورا توسط یک چشم‌پزشک یا متخصص اعصاب ارزیابی شود.

عوارض میگرن چشمی چیست؟

در اکثریت قریب به اتفاق موارد، میگرن شبکیه بدون عارضه دائم و با بازگشت کامل بینایی ظرف چند دقیقه (معمولا کمتر از ۶۰ دقیقه) برطرف می‌شود. با این حال، در موارد بسیار نادر که ایسکمی شبکیه طولانی‌مدت باشد، این حالت می‌تواند منجر به عوارض جدی از جمله کاهش دائمی بینایی شود.

این یک پیامد نادر ناشی از انسداد دائمی یا آسیب ایسکمیک به شریان یا ورید شبکیه است، اما احتمال آن وجود دارد و بر اهمیت ارزیابی عروقی تاکید دارد.

میگرن چشمی و ام اس

بین میگرن و بیماری‌های دمیلینه کننده مانند مولتیپل اسکلروزیس (MS) ارتباطی مشاهده شده است. افراد مبتلا به MS ممکن است با شیوع بالاتری دچار میگرن شوند، و برعکس. دلایل این ارتباط شامل موارد زیر است:

• التهاب مشترک: میگرن چشمی و ام اس دارای اجزای التهابی و ایمنی مشترک هستند.
• آسیب ساختارهای عصبی: آسیب در ساقه مغز یا سایر مسیرهای عصبی مرکزی در MS می‌تواند پتانسیل شروع حملات میگرنی را افزایش دهد.

با این حال، میگرن شبکیه به‌طور مستقیم به‌عنوان یک علامت کلاسیک MS در نظر گرفته نمی‌شود. علائم بینایی شایع در MS عبارتند از اپتیک نوریتیس (التهاب عصب بینایی) که با درد چشم و کاهش دید مداوم همراه است و معمولا با اورای گذرا و کاملا برگشت‌پذیر میگرن متفاوت است.

با وجود این، در هر بیمار مبتلا به میگرن شدید یا اوراهای غیرمعمول، به‌خصوص همراه با علائم عصبی دیگر، ارزیابی برای رد سایر بیماری‌های زمینه‌ای مانند MS ضروری است.

درمان میگرن چشمی

درمان میگرن چشمی به دو هدف اصلی تقسیم می‌شود: درمان حاد (برطرف کردن حمله فعلی) و درمان پیشگیرانه (کاهش فراوانی و شدت حملات):

۱. درمان حاد یا درمان سریع میگرن چشمی:

به‌دلیل ماهیت گذرا و کوتاه‌مدت علائم بینایی، هدف اصلی درمان فوری میگرن چشمی، مدیریت سردرد همراه است:

اقدامات غیردارویی و درمان میگرن چشمی در خانه:

• استراحت و پرهیز از محرک‌ها: بیمار باید فعالیت را متوقف کرده و در یک محیط آرام و تاریک استراحت کند. درمان خانگی میگرن چشمی شامل اجتناب از محرک‌های رایج نظیر استرس، کمبود خواب، مصرف زیاد کافئین یا الکل، نورهای شدید یا سوسوزن و تغییرات ناگهانی قند خون است.
• کمپرس سرد: استفاده از کمپرس سرد بر روی پیشانی.

دارودرمانی و استفاده از انواع بهترین قرص میگرن چشمی:

• مسکن‌های بدون نسخه (OTC): ایبوپروفن یا استامینوفن برای سردردهای خفیف و درمان علائم میگرن چشمی.
• تریپتان‌ها (Triptans): مانند سوماتریپتان (Sumatriptan) یا ریزاتریپتان (Rizatriptan) داروهای خط اول برای سردردهای متوسط تا شدید میگرنی هستند. با این حال، به‌دلیل فرضیه اسپاسم عروقی در میگرن شبکیه، مصرف تریپتان‌ها (که خودشان باعث انقباض عروق می‌شوند) در فاز حاد میگرن شبکیه بحث‌برانگیز است و باید با احتیاط و فقط تحت نظر پزشک متخصص انجام شود.
• داروهای ضدتهوع (Anti-emetics): در صورت وجود تهوع و استفراغ.
   

۲. درمان پیشگیرانه:

در صورت تکرار حملات، درمان پیشگیرانه تحت نظر پزشک برای کاهش تعداد دفعات ضروری است. داروی میگرن چشمی چیست؟ این داروها شامل موارد زیر هستند:

• بتابلاکرها (Beta-blockers): مانند پروپرانولول (Propranolol).
• داروهای ضد صرع (Anticonvulsants): مانند توپیرامات (Topiramate) و والپروئیک اسید (Valproic Acid).
• مسدودکننده‌های کانال کلسیم (Calcium Channel Blockers): مانند وراپامیل (Verapamil).
• داروهای جدیدتر (CGRP Inhibitors): مانند ارنوماب (Erenumab) برای پیشگیری مزمن میگرن.

راه درمان میگرن چشمی شامل ترکیبی از اجتناب از محرک‌ها (مانند کافئین، الکل، استرس) و دارودرمانی پیشگیرانه تحت نظارت پزشک در موارد مکرر است.

کمک به درمان میگرن چشمی با طب سنتی، گیاهان و مکمل‌ها

اگرچه شواهد علمی برای درمان میگرن چشمی با طب سنتی محدود است، اما می‌توان از رویکردهای طب مکمل و سنتی (CAM) که برای جلوگیری یا کاهش شدت حملات میگرن عمومی مفید بوده‌اند، استفاده کرد. در این زمینه، مطالعه مقاله "مکمل‌های موثر در کنترل سردردهای میگرنی" ترجمه و تالیف خانم دکتر الهه عبدالهی پیشنهاد می‌شود.

فراورده‌های خوراکی میگرن تکمیل‌کننده درمان‌های استاندارد هستند و نباید جایگزین درمان اصلی شوند:

گیاه درمانی:

• بابونه گاوی یا تاناستوم (Feverfew - Tanacetum parthenium): دارای ترکیب فعال پارتنولید (Parthenolide) است که خواص ضدالتهابی و مهارکننده تجمع پلاکتی دارد. تاناستوم در برخی مطالعات به کاهش فراوانی حملات میگرن کمک کرده است و به‌عنوان یک داروی گیاهی برای سردرد میگرنی شناخته می‌شود.
• باتربور یا بابا آدم جنگلی (Butterbur - Petasites hybridus): عصاره این گیاه (به‌ویژه بدون آلکالوئیدهای پیرولیزیدین) در کارآزمایی‌های کنترل شده برای کاهش تعداد و شدت حملات میگرن موثر بوده است.

مغذی درمانی (Nutraceuticals):

• منیزیم: کمبود منیزیم در بیماران میگرنی مشاهده شده و مکمل‌های منیزیم (به‌ویژه سیترات یا گلیسینات) برای جلوگیری از میگرن، به‌ویژه در بیماران مبتلا به اورا، پیشنهاد می‌شوند.
• ویتامین B2 (ریبو فلاوین - Riboflavin): مصرف دوزهای بالای مکمل ویتامین ب2 یا ریبوفلاوین (۴۰۰ میلی‌گرم در روز) می‌تواند به کاهش فرکانس حملات میگرن کمک کند.
• کوآنزیم کیوتن (CoQ10): استفاده از مکمل کیوتن به‌عنوان یک آنتی‌اکسیدان، ممکن است در جلوگیری از میگرن نقش داشته باشد.
   

طب سوزنی (Acupuncture):

در دستورالعمل‌های بالینی، طب سوزنی به‌عنوان یک روش مکمل برای جلوگیری از میگرن اپیزودیک توصیه می‌شود.

توجه: استفاده از هر گونه محصولات گیاهی یا مکمل‌ها باید با مشورت پزشک و داروساز انجام شود تا از تداخلات دارویی احتمالی جلوگیری شود.
 

پرسش و پاسخ درباره ی میگرن چشمی

1. میگرن چشمی چگونه است؟

میگرن چشمی (شبکیه) به‌صورت کاهش دید یا کوری گذرا و موقت در فقط یک چشم تظاهر می‌کند که معمولا کمتر از ۶۰ دقیقه طول کشیده و با سردرد میگرنی همراه یا به‌دنبال آن است.

2. دلیل میگرن چشمی چیست؟

دلیل اصلی میگرن چشمی اسپاسم گذرا (انقباض) در عروق شبکیه یا مشیمیه چشم یا پدیده انتشار افسردگی شبکیه است که منجر به ایسکمی (کاهش خون‌رسانی) موقت به شبکیه می‌شود.

3. میگرن چشمی چه علائمی دارد؟

علائم اصلی میگرن چشمی شامل نقاط کور (اسکوتوم)، تاری دید، دیدن نورهای سوسوزن یا کاهش کامل دید در یک چشم است که به‌دنبال آن سردرد میگرنی رخ می‌دهد.

4. میگرن چشمی خطرناک است؟

در بیشتر موارد، میگرن چشمی خوش‌خیم است و بینایی کاملا برمی‌گردد. با این حال، در موارد نادر می‌تواند به کاهش دید دائم منجر شود و تشخیص افتراقی آن از شرایط جدی‌تر مانند TIA یا انسداد عروق شبکیه بسیار حیاتی است.

5. درمان میگرن چشمی چیست؟

درمان سریع میگرن چشمی شامل استراحت در فاز حاد و استفاده از داروهای مسکن برای سردرد است. برای حملات مکرر، با تجویز پزشک از درمان‌های پیشگیرانه مانند بتابلاکرها (پروپرانولول) یا داروهای ضد صرع (توپیرامات) استفاده می‌شود.

6. قرص میگرن چشمی چیست؟

داروهای تجویزی توسط پزشک اغلب شامل مسکن‌های عمومی، تریپتان‌ها (با احتیاط در فاز حاد) برای درمان سردرد و داروهای پیشگیرانه مانند پروپرانولول و توپیرامات هستند. با این حال به‌عنوان کمک درمان می‌توان از فراورده‌ها و مکمل‌های بدون نسخه مانند محصولات حاوی گیاه تاناستوم (بابونه گاوی) و نیز مکمل‌های منیزیم، ویتامین B2 و کیوتن استفاده کرد.
 

سخن پایانی

اگرچه میگرن چشمی یا میگرن شبکیه یک اختلال نسبتا نادر و معمولا خوش‌خیم است، اما یک چالش تشخیصی و مدیریتی قابل توجه در پزشکی بالینی محسوب می‌شود. پاتوفیزیولوژی آن عمدتا بر اسپاسم عروق شبکیه متمرکز است که منجر به ایسکمی موقت و علائم بینایی یک‌طرفه می‌شود.

مهم‌ترین جنبه در برخورد با این وضعیت، تشخیص قطعی و افتراق آن از سایر علل اورژانسی کاهش دید موقت یک‌طرفه است. درمانی که بر اجتناب از محرک‌ها، مدیریت حاد علائم سردرد و پیشگیری دارویی در موارد عودکننده استوار است، می‌تواند به‌طور موثر کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشد.

با وجود پیش‌آگهی معمولا مطلوب، پیگیری مداوم توسط متخصصان چشم و نورولوژی برای رصد هر گونه عارضه نادر و اطمینان از صحت تشخیص، ضروری است.

برای خرید قرص میگرن بدون نسخه با تضمین کیفیت و اصالت کالا می‌توانید به داروکده مراجعه کنید. داروخانه آنلاین داروکده، به‌عنوان نخستین و بزرگ‌ترین داروخانه آنلاین کشور، مجموعه‌ای گسترده و مطمئن از محصولات سلامت‌محور غیر دارویی را عرضه می‌نماید.

جایگاه برجسته داروکده متکی بر رعایت کامل الزامات قانونی و نظارتی است. فعالیت داروکده تحت نظارت معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران انجام می‌شود. کسب نماد اعتماد الکترونیک ۵ ستاره از وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز گواهی بر امنیت و شفافیت خدمات ارائه شده است.

تعهد داروکده به ارتقای دانش عمومی از طرق زیر دنبال می‌شود:

• مجله علمی داروکده با حمایت تیم علمی متخصص (شامل داروسازان و کارشناسان ارشد تغذیه)، به‌عنوان مرجعی علمی و معتبر فعالیت می‌کند.
• محتوای تخصصی: تیم علمی به‌صورت مداوم مقالات علمی، به‌روز و کاربردی را بر اساس جدیدترین پژوهش‌ها تدوین و منتشر می‌کند تا اطلاعات منسجم و کاملی را در اختیار مخاطبان قرار دهد.
• مشاوره و پاسخگویی تخصصی: امکان مشاوره تلفنی و آنلاین با کارشناسان مجرب داروکده میسر است.

در صورت نیاز به راهنمایی در مورد محصولات یا موضوعات سلامت، می‌توانید پیام خود را در بخش پرسش و پاسخ ثبت نمایید. کارشناسان داروکده در اسرع وقت به سوالات شما پاسخ خواهند داد تا شما را در مسیر انتخاب‌های درست راهنمایی نمایند.
 

:References

Pradhan S, Chung SM. Retinal, ophthalmic, or ocular migraine. Curr Neurol Neurosci Rep. 2004;4(5):391-397. doi:10.1007/s11910-004-0086-5

Chong YJ, Mollan SP, Logeswaran A, Sinclair AB, Wakerley BR. Current Perspective on Retinal Migraine. Vision (Basel). 2021;5(3):38. Published 2021 Aug 23. doi:10.3390/vision5030038

Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS) The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition. Cephalalgia. 2018;38(1):1-211. doi:10.1177/0333102417738202

Friedman, D.I. Headache and the eye. Current Science Inc 12, 296–304 (2008). https://doi.org/10.1007/s11916-008-0050-1

Al Khalili Y, Jain S, King KC. Retinal Migraine Headache. [Updated 2023 Jun 26]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507725/

Digre KB. More Than Meets the Eye: The Eye and Migraine-What You Need to Know. J Neuroophthalmol. 2018;38(2):237-243. doi:10.1097/WNO.0000000000000660

Mrabet S, Wafa M, Giovannoni G. Multiple sclerosis and migraine: Links, management and implications. Mult Scler Relat Disord. 2022;68:104152. doi:10.1016/j.msard.2022.104152

Ornello R, Caponnetto V, Ahmed F, et al. Evidence-based guidelines for the pharmacological treatment of migraine, summary version. Cephalalgia. 2025;45(4):3331024251321500. doi:10.1177/03331024251321500

Hajhashemy Z, Golpour-Hamedani S, Eshaghian N, Sadeghi O, Khorvash F, Askari G. Practical supplements for prevention and management of migraine attacks: a narrative review. Front Nutr. 2024;11:1433390. Published 2024 Oct 30. doi:10.3389/fnut.2024.1433390

Sun-Edelstein C, Mauskop A. Foods and supplements in the management of migraine headaches. Clin J Pain. 2009;25(5):446-452. doi:10.1097/AJP.0b013e31819a6f65

Talandashti MK, Shahinfar H, Delgarm P, Jazayeri S. Effects of selected dietary supplements on migraine prophylaxis: A systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Neurol Sci. 2025;46(2):651-670. doi:10.1007/s10072-024-07794-0

Maizels M, Blumenfeld A, Burchette R. A combination of riboflavin, magnesium, and feverfew for migraine prophylaxis: a randomized trial. Headache. 2004;44(9):885-890. doi:10.1111/j.1526-4610.2004.04170.x

Linde K, Allais G, Brinkhaus B, et al. Acupuncture for the prevention of episodic migraine. Cochrane Database Syst Rev. 2016;2016(6):CD001218. Published 2016 Jun 28. doi:10.1002/14651858.CD001218.pub3