آيا كمبود كلسيم باعث ریزش مو ميشود؟

ریزش مو پدیده‌ای شایع است که در سنین مختلف و میان هر دو جنس اتفاق می‌افتد و معمولاً نتیجه‌ی ترکیبی از عوامل ژنتیکی، هورمونی، تغذیه‌ای و محیطی است.

در سال‌های اخیر، پژوهش‌های زیادی به بررسی نقش مواد معدنی و ویتامین‌ها در سلامت پوست و مو پرداخته‌اند؛ زیرا فولیکول‌های مو برای رشد و بازسازی مداوم خود، نیازمند دریافت مداوم مواد مغذی از جریان خون هستند. یکی از مواد مغذی که اخیرا نقش آن در حفظ سلامت موها مورد بررسی قرار گرفته است، کلسیم است؛ ماده‌ای معدنی که معمولاً با سلامت استخوان و دندان شناخته می‌شود، اما نقشی حیاتی در عملکرد سلول‌ها، متابولیسم و حتی چرخه رشد مو دارد.

اگرچه رابطه‌ی مستقیم بین كمبود كلسيم و ریزش مو هنوز به‌طور قطعی ثابت نشده، شواهد علمی متعددی نشان می‌دهد که کلسیم، از طریق تنظیم فعالیت‌های هورمونی، متابولیسم سلولی و تعادل مواد معدنی مانند منیزیم و ویتامینD، بر سلامت فولیکول‌های مو تأثیرگذار است.

در واقع، كلسيم براى مو نه‌تنها به‌عنوان یک عنصر ساختاری مهم عمل می‌کند، بلکه در فرآیندهای زیستی مانند انقباض سلولی، انتقال پیام عصبی و تقسیم سلولی فولیکول‌ها نقش دارد.

بنابراین، کمبود این عنصر می‌تواند یکی از حلقه‌های گم‌شده در زنجیره علت‌های ریزش مو باشد، به‌ویژه در افرادی که از رژیم‌های غذایی محدود، اختلالات هورمونی یا کمبود ویتامین D رنج می‌برند.

در این مقاله از مجله علمی داروکده به بررسی علمی ارتباط کمبود کلسیم و ریزش مو پرداخته‌ایم.
 

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• کلسیم چیست؟
• نقش کلسیم برای مو
• آیا کمبود کلسیم باعث ریزش مو می‌شود؟
• علت‌های کمبود کلسیم
• علائم شایع کمبود کلسیم در بدن

 مدت زمان تقریبی مطالعه: 7 دقیقه
 

کلسیم چیست؟

کلسیم یکی از فراوان‌ترین مواد معدنی در بدن انسان است و بیش از ۹۹ درصد آن در استخوان‌ها و دندان‌ها ذخیره می‌شود. اما سهم اندک باقی‌مانده، که در خون و بافت‌های نرم وجود دارد، نقشی کلیدی در تنظیم عملکرد سلول‌ها ایفا می‌کند.

این عنصر نه تنها برای انقباض عضلات و انتقال پیام‌های عصبی ضروری است، بلکه در متابولیسم سلولی، ترمیم بافت‌ها، انعقاد خون و حتی تنظیم ترشح برخی هورمون‌ها نیز نقش دارد.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد کلسیم، نقش آن در بدن و مقدار مورد نیاز این ماده معدنی در گروه‌های سنی مختلف، مشاهده ویدیوی " همه چیز در مورد کلسیم" که در دو بخش، توسط دکتر الهه عبدالهی (داروساز) در مجله علمی داروکده منتشر شده است؛ خالی از لطف نیست.
 

نقش کلسیم برای مو

در ظاهر ممکن است دریافت کلسیم کافی و حفظ سلامت موها بی‌ارتباط به نظر برسد، اما حقیقت آن است که چرخه رشد مو نیز همانند دیگر فرآیندهای بدن به تعادل الکترولیتی و فعالیت سلولی وابسته است. فولیکول‌های مو، برای تقسیم سلولی و تولید تارهای جدید، به انرژی و مواد معدنی کافی نیاز دارند.

در این میان، كلسيم براى مو اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا کلسیم در مکانیسم‌های تنظیمی داخل سلولی به عنوان پیام‌رسان عمل می‌کند. وقتی میزان کلسیم در سلول‌های فولیکولی در سطح بهینه باشد، تقسیم سلولی به‌خوبی انجام می‌شود و فاز رشد مو طولانی‌تر می‌گردد.

از سوی دیگر، کلسیم با تأثیر بر غده پاراتیروئید و هورمون‌های تنظیم‌کننده‌، به حفظ تعادل مواد معدنی مانند فسفر و منیزیم کمک می‌کند؛ عناصری که در ساختار پروتئینی مو نیز نقش دارند. اختلال در این تعادل می‌تواند منجر به تغییر در بافت، ضخامت و استحکام تارهای مو شود. بنابراین، وقتی بدن در وضعیت کمبود کلسیم قرار می‌گیرد، نه‌تنها عملکرد سلول‌های پوستی و فولیکولی مختل می‌شود، بلکه گردش خون مویرگی پوست سر نیز ممکن است کاهش یابد، که در نهایت زمینه‌ساز كمبود كلسيم و ریزش مو خواهد بود.

به‌علاوه، کلسیم در تعامل نزدیکی با ویتامین D عمل می‌کند؛ زیرا جذب و نگهداری آن در استخوان و بافت‌ها بدون ویتامین D ممکن نیست. این ارتباط دوطرفه سبب می‌شود که کمبود هرکدام از این دو ماده، تأثیر منفی خود را بر دیگری بگذارد و در نتیجه، سلامت پوست و مو نیز از آن متأثر شود.

به همین دلیل، در برنامه‌های تغذیه‌ای مرتبط با پیشگیری از ریزش مو، بر اهمیت همزمان كلسيم براى مو و ویتامین D تأکید می‌شود.
 

آیا کمبود کلسیم باعث ریزش مو می‌شود؟

ریزش مو فرآیندی پیچیده است که عوامل متعددی در آن نقش دارند؛ از ژنتیک و استرس گرفته تا تغذیه و اختلالات هورمونی.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد دلایل اصلی ریزش مو و روش‌های درمانی موثر، مطالعه مقاله "17 علت اصلی ریزش مو" تالیف و ترجمه دکتر محمد امین کربلائی طاهر که در مجله علمی داروکده منتشر شده است، پیشنهاد می‌شود.

یکی از فرضیه‌های پررنگ در سال‌های اخیر این است که كمبود كلسيم و ریزش مو می‌توانند با هم ارتباط داشته باشند.

اگرچه هنوز پژوهش قطعی که رابطه‌ی مستقیم و علت‌ومعلولی بین این دو را ثابت کند وجود ندارد، شواهد علمی نشان می‌دهد که کمبود کلسیم می‌تواند به شکل غیرمستقیم در ضعف فولیکول‌های مو و در نتیجه، افزایش ریزش مو نقش داشته باشد.

کمبود کلسیم از چند مسیر می‌تواند باعث ریزش مو شود که در ادامه این مطلب با جزئیات بیشتری به بررسی ارتباط کمبود کلسیم و ریزش مو خواهیم پرداخت.

کمبود کلسیم و اختلال در تکثیر سلولی

کلسیم در ساختار سلولی نقش تنظیم‌کننده دارد؛ این عنصر مسئول کنترل تبادلات بین‌سلولی و تنظیم فعالیت آنزیم‌هایی است که در چرخه رشد مو فعال هستند.

فولیکول مو برای ورود به مرحله رشد نیازمند انرژی و سیگنال‌های درون‌سلولی است. زمانی که سطح کلسیم در خون پایین می‌آید، این پیام‌رسانی‌ها مختل می‌شوند و سلول‌های فولیکولی توانایی لازم برای تقسیم منظم را از دست می‌دهند. نتیجه‌ی این فرآیند، کوتاه‌تر شدن فاز رشد و ورود زودهنگام مو به مرحله استراحت (تلوژن) است؛ همان حالتی که به صورت ریزش مو بروز پیدا می‌کند.
 

اختلال در ترشح هورمون‌های مرتبط با متابولیسم مو

کلسیم یکی از عناصر کلیدی در تنظیم عملکرد هورمونی بدن است و در مسیرهای مرتبط با هورمون پاراتیروئید (PTH)، هورمون‌های تیروئیدی و ویتامین D نقش اساسی ایفا می‌کند.

در شرایطی که بدن با کمبود کلسیم مواجه می‌شود، ترشح هورمون PTH برای حفظ تعادل کلسیم خون افزایش می‌یابد. این تغییر می‌تواند بر عملکرد هورمون‌های تیروئید نیز اثرگذار باشد و موجب برهم‌خوردن تعادل طبیعی آن‌ها شود. از آنجا که این هورمون‌ها مستقیماً در متابولیسم فولیکول مو و تنظیم چرخه رشد آن نقش دارند، هرگونه اختلال در کارکردشان می‌تواند موجب اختلال در چرخه رشد مو و تشدید ریزش شود.

افزون بر این، کمبود هم‌زمان کلسیم و ویتامین  D(به دلیل نقش اساسی ویتامین D در جذب کلسیم) تأثیر منفی شدیدتری بر فولیکول‌ها گذاشته و احتمال ریزش مو را بیشتر می‌کند.
 

کمبود کلسیم و التهاب پوست سر

کلسیم نقش مهمی در حفظ استحکام اتصال میان سلول‌های پوستی دارد. زمانی که سطح کلسیم پایین می‌آید، پوسته‌ی خارجی پوست سر شکننده‌تر می‌شود و سد دفاعی پوست تضعیف می‌گردد. این وضعیت می‌تواند منجر به افزایش خشکی، التهاب و تحریک پذیری پوست سر شود.

التهاب مزمن در اطراف فولیکول مو سبب می‌شود محیط رشد مو نامناسب شده و فولیکول‌ها زودتر وارد مرحله استراحت (تلوژن) شوند؛ در نتیجه ریزش مو بیشتر می‌شود.
 

کمبود کلسیم و کاهش استحکام عروق تغذیه‌کننده فولیکول

مو برای رشد نیازمند دریافت مداوم اکسیژن، ویتامین‌ها و مواد معدنی از طریق شبکه‌ای از عروق خونی ظریف در پوست سر است.

کمبود کلسیم می‌تواند موجب ضعف دیواره مویرگ‌ها و کاهش انقباض عروق برای تنظیم مناسب جریان خون شود. این وضعیت باعث کاهش خون‌رسانی مؤثر به فولیکول‌های مو شده و مواد مغذی کمتری به ریشه مو می‌رسد. کاهش تغذیه‌رسانی فولیکولی یکی از عوامل شناخته‌شده در ریزش مو و کاهش ضخامت تارهاست.

وقتی بدن دچار کمبود کلسیم می‌شود، مجموعه‌ای از واکنش‌های زنجیره‌ای رخ می‌دهد که در نهایت، به اختلال در خون‌رسانی پوست سر، تضعیف فولیکول‌ها و کاهش کیفیت تارهای مو می‌انجامد. در چنین شرایطی، موها شکننده، خشک و مستعد ریزش می‌شوند.

درک این ارتباط به‌ویژه در زنان اهمیت دارد، زیرا تغییرات هورمونی دوران بارداری، شیردهی و یائسگی اغلب با کاهش سطح کلسیم همراه است. به همین دلیل، زنان در این دوران‌ها بیشتر مستعد كمبود كلسيم و ریزش مو هستند. در مقابل، حفظ سطح متعادل کلسیم از طریق تغذیه و سبک زندگی سالم می‌تواند به پیشگیری از این نوع ریزش کمک کند.

به بیان دیگر، كلسيم براى مو به‌صورت مستقل نقش درمانی ندارد، اما وجود آن برای عملکرد صحیح فولیکول‌های مو حیاتی است.
 

علت‌های کمبود کلسیم

کلسیم، همان‌طور که در بخش‌های پیش گفته شد، یکی از ضروری‌ترین مواد معدنی بدن است و حتی نوسان‌های اندک در سطح آن می‌تواند عملکرد بسیاری از اندام‌ها را تحت‌تأثیر قرار دهد. بدن انسان قادر به تولید کلسیم نیست و تنها از طریق رژیم غذایی، مکمل‌ها و ذخیره‌های استخوانی آن را تأمین می‌کند. بنابراین، هر عاملی که در مسیر جذب، توزیع یا استفاده از کلسیم اختلال ایجاد کند، می‌تواند به كمبود كلسيم منجر شود؛ اختلالی که در نهایت ممکن است با علائمی مانند ضعف عضلات، پوکی استخوان و حتی ریزش مو بروز کند.

کمبود ویتامین D

ویتامین D یکی از کلیدی‌ترین عوامل در جذب کلسیم از روده است. وقتی سطح این ویتامین پایین باشد، حتی با دریافت کافی کلسیم از غذا، بدن قادر به جذب مؤثر آن نخواهد بود. در نتیجه، ذخایر کلسیم در خون و بافت‌ها کاهش می‌یابد.

کمبود ویتامین D معمولاً در افرادی دیده می‌شود که کمتر در معرض نور خورشید قرار دارند. این مسئله می‌تواند چرخه جذب کلسیم را مختل کرده و به مرور، باعث ضعف فولیکول‌های مو شود.

اختلالات هورمونی

هورمون پاراتیروئید و کلسی‌تونین از مهم‌ترین هورمون‌های تنظیم‌کننده‌ی سطح کلسیم هستند.

در صورت افزایش یا کاهش غیرطبیعی ترشح آن‌ها، تعادل کلسیم در خون به هم می‌خورد. به‌ویژه در زنان، تغییرات هورمونی ناشی از بارداری، شیردهی و یائسگی می‌تواند موجب کاهش کلسیم و در نتیجه، كمبود كلسيم و ریزش مو شود.

از سوی دیگر، افزایش هورمون کورتیزول در اثر استرس مزمن نیز با کاهش جذب کلسیم و دفع بیشتر آن از طریق ادرار همراه است.
 

رژیم غذایی نامناسب

دریافت ناکافی منابع غذایی کلسیم مانند لبنیات، سبزی‌های برگ‌سبز و مغزها  یکی از شایع‌ترین علل کاهش سطح کلسیم در بدن است. رژیم‌های لاغری سخت‌گیرانه یا رژیم‌های گیاه‌خواری بدون جایگزین مناسب نیز می‌توانند منجر به کمبود مزمن کلسیم شوند. از طرف دیگر، مصرف بیش از حد نمک، قهوه و نوشابه‌های گازدار، جذب کلسیم را کاهش و دفع آن را افزایش می‌دهد. این عادات غذایی، به مرور، نه تنها استخوان‌ها بلکه سلامت مو را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.
 

مشکلات گوارشی و جذب

برخی بیماری‌ها مانند سلیاک، کولیت اولسراتیو یا سندرم روده تحریک‌پذیر باعث کاهش جذب مواد معدنی از روده می‌شوند. همچنین، مصرف طولانی‌مدت داروهای آنتی‌اسید یا مهارکننده‌های پمپ پروتون (برای درمان رفلاکس معده) می‌تواند مانع جذب مؤثر کلسیم شود. وقتی جذب کاهش می‌یابد، بدن برای جبران این کمبود از ذخایر استخوانی استفاده می‌کند که در طولانی‌مدت تعادل مواد معدنی را برهم زده و موجب ضعف عمومی بافت‌ها از جمله فولیکول‌های مو می‌شود.
 

افزایش نیاز بدن

در برخی شرایط مانند دوران رشد، بارداری، شیردهی یا ورزش‌های سنگین، نیاز بدن به کلسیم افزایش می‌یابد. اگر این افزایش نیاز از طریق تغذیه جبران نشود، بدن وارد وضعیت کمبود نسبی می‌شود. ورزشکاران، به‌ویژه آن‌هایی که تعریق زیادی دارند، ممکن است مقدار قابل توجهی از کلسیم را از طریق عرق از دست بدهند. در چنین شرایطی، اگر دریافت کلسیم کافی نباشد، احتمال بروز كمبود كلسيم و ریزش مو نیز بیشتر می‌شود.

برای پاسخ به این سوال که چگونه کلسیم مورد نیاز را در دوران بارداری و شیردهی دریافت کنید، می‌توانید به مقاله "در دوران بارداری و شیردهی چقدر کلسیم مصرف کنیم؟" تالیف و ترجمه دکتر الهه عبدالهی (داروساز) که در مجله علمی داروکده منتشر شده است؛ مراجعه نمایید.

در مجموع، کمبود کلسیم معمولاً نتیجه‌ی یک عامل منفرد نیست، بلکه از ترکیب چند عامل شامل تغذیه نامناسب، تغییرات هورمونی، کمبود ویتامین D و اختلال در جذب به وجود می‌آید. شناخت این عوامل و اصلاح آن‌ها نخستین گام در حفظ سلامت عمومی بدن و جلوگیری از اثرات جانبی آن، از جمله تضعیف فولیکول‌های مو، است.
 

علائم شایع کمبود کلسیم در بدن

افرادی که دچار ریزش مو ناشی از کمبود کلسیم هستند، معمولاً علائم دیگری نیز بروز می‌دهند. برخی نشانه‌های شایع عبارت‌اند از:

• گرفتگی و اسپاسم عضلات
• بی‌حسی و گزگز دست و پا
• شکنندگی ناخن‌ها
• خستگی و خواب‌آلودگی
• پوست خشک و پوسته‌پوسته
• دندان‌درد یا پوسیدگی زودهنگام
• ضربان قلب نامنظم
   

سخن پایانی

در نهایت، اگرچه کمبود کلسیم به‌طور مستقیم به عنوان عامل اصلی ریزش مو شناسایی نشده است، شواهد علمی موجود حاکی از آن است که کمبود شدید این ماده معدنی می‌تواند از طریق تأثیرات غیرمستقیم بر فرآیندهای سلولی، تنظیم هورمونی و سلامت فولیکول‌های مو، به تشدید ریزش مو منجر شود. کلسیم نه تنها به‌عنوان یک عنصر ساختاری در رشد مو نقش دارد، بلکه در تنظیم فعالیت‌های سلولی، انتقال سیگنال‌های عصبی و تقویت عروق تغذیه‌کننده فولیکول‌ها نیز تأثیرگذار است. بنابراین، تأمین میزان کافی کلسیم از طریق رژیم غذایی مناسب یا مصرف مکمل‌های کلسیم می‌تواند به حفظ سلامت مو و پیشگیری از ریزش آن کمک کند.

در داروکده، به عنوان اولین و بزرگ‌ترین داروخانه آنلاین کشور، انواع مختلفی از قرص کلسیم ایرانی و خارجی موجود و قابل تهیه هستند. 

علاوه بر این، برای خرید محصولات تخصصی مراقبت از مو، می‌توانید به داروخانه آنلاین داروکده مراجعه کرده و از تنوع محصولات باکیفیت و دارای اصالت بهره‌مند شوید.

آنچه داروکده را متمایز می‌سازد، امکان بهره‌مندی از مشاوره تخصصی رایگان توسط تیم علمی داروکده است. تیم علمی داروکده، متشکل از داروسازان و کارشناسان ارشد تغذیه، آماده پاسخ‌گویی به سوالات شما در زمینه انتخاب مکمل مناسب، تداخلات دارویی و غذایی و همچنین بهترین زمان مصرف محصولات سلامت محور است. این مشاوره‌ها به شما کمک می‌کند تا با اطمینان بیشتری محصولات مورد نیاز خود را انتخاب نمایید.
 

منابع

Mady LJ, Ajibade DV, Hsaio C, Teichert A, Fong C, Wang Y, Christakos S, Bikle DD. The transient role for calcium and vitamin D during the developmental hair follicle cycle. Journal of Investigative Dermatology. 2016 Jul 1;136(7):1337-45

Almohanna HM, Ahmed AA, Tsatalis JP, Tosti A. The role of vitamins and minerals in hair loss: a review. Dermatology and therapy. 2019 Mar;9(1):51-70

Gokce N, Basgoz N, Kenanoglu S, Akalin H, Ozkul Y, Ergoren MC, Beccari T, Bertelli M, Dundar M. An overview of the genetic aspects of hair loss and its connection with nutrition. Journal of preventive medicine and hygiene. 2022 Oct 17;63(2 Suppl 3):E228

Saini K, Mysore V. Role of vitamin D in hair loss: A short review. Journal of cosmetic dermatology. 2021 Nov;20(11):3407-14

Park SJ, Lee SH, Cho DY, Kim KM, Lee DJ, Kim BT. Hair calcium concentration is associated with calcium intake and bone mineral density. Int J Vitam Nutr Res. 2013 Jun 1;83(3):154-61