مهار آسم توسط برخی داروهای لاغری

آسم یک بیماری التهابی مزمن راه‌های هوایی است که با علائمی مانند تنگی نفس، خس‌خس سینه، سرفه، احساس فشار قفسه سینه و حملات تنفسی دوره‌ای شناخته می‌شود. در سال‌های اخیر، توجه پژوهشگران به ارتباط میان آسم، چاقی، مقاومت به انسولین، دیابت نوع ۲ و التهاب سیستمیک افزایش یافته است. هم‌زمان با گسترش مصرف برخی داروهای تزریقی دیابت که به‌عنوان آمپول ‌های لاغری نیز شناخته می‌شوند، این پرسش مطرح شده که، آیا این فرآورده‌ها می‌توانند علاوه بر کاهش قند خون و وزن، در بهبود آسم نیز نقش داشته باشند؟

بر اساس شواهد علمی منتشرشده تا سال‌های اخیر، برخی از داروهای دیابت، به‌ویژه داروهای شبه‌هورمونی از خانواده آگونیست‌های گیرنده GLP-1 و داروهای دوگانه GIP/GLP-1 از جمله آمپول اسپارتینا که به عنوان آمپول مانجاروی ایرانی شناخته می‌شود، ممکن است در تعدادی از بیماران، به‌خصوص افراد دارای اضافه‌وزن، چاقی، مقاومت به انسولین یا دیابت نوع ۲، با کاهش تشدیدهای آسم و بهبود کنترل بیماری همراه باشند. با این حال، این داروها هنوز درمان استاندارد آسم محسوب نمی‌شوند و مصرف آن‌ها با هدف کنترل وزن، دیابت یا اثرات احتمالی تنفسی، کاملاً منوط به نظر پزشک است.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• رابطه آمپول لاغری و آسم
• بهترین آمپول لاغری برای دیابت کدام است؟
• مهار آسم توسط برخی داروهای دیابت
• مکانیسم اثر آمپول ‌های لاغری در آسم
• نتایج مطالعات علمی آمپول لاغری و آسم
• مقایسه اثر آمپول لاغری بر کاهش وزن و بهبود آسم
• آیا دارو های دیابت روی آسم تاثیر دارند؟
• آیا آمپول ‌های لاغری می‌توانند جایگزین اسپری‌ آسم شوند؟
• محدودیت‌های مطالعات علمی

مدت زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه

رابطه آمپول لاغری و آسم

آسم تنها یک بیماری موضعی در ریه نیست. در بسیاری از بیماران، به‌ویژه در آسم همراه با چاقی، عوامل متابولیک و التهابی سیستمیک در شدت بیماری نقش دارند. چاقی می‌تواند از چند مسیر باعث بدتر شدن آسم شود:

• افزایش التهاب عمومی بدن 
• افزایش مقاومت به انسولین 
• کاهش حجم عملکردی ریه‌ها 
• محدود شدن حرکت دیافراگم 
• افزایش رفلاکس معده به مری 
• تغییر پاسخ بدن به کورتون‌های استنشاقی 
• افزایش سطح برخی آدیپوکاین‌ها و سایتوکاین‌های التهابی 

از طرف دیگر، دیابت نوع ۲ و مقاومت به انسولین نیز می‌توانند با افزایش التهاب، استرس اکسیداتیو و اختلال عملکرد سلول‌های ایمنی، وضعیت آسم را پیچیده‌تر کنند. به همین دلیل، پژوهشگران طی سال‌های اخیر بررسی کرده‌اند که آیا داروهای مؤثر بر قند خون، وزن، مقاومت به انسولین و التهاب متابولیک می‌توانند به‌صورت غیرمستقیم یا مستقیم به کنترل بهتر آسم کمک کنند یا خیر.

در این میان، داروهای تزریقی دیابت که امروزه به‌عنوان آمپول‌های لاغری نیز شناخته می‌شوند، بیشترین توجه را به خود جلب کرده‌اند. دلیل این توجه آن است که این داروها فقط قند خون را کاهش نمی‌دهند؛ بلکه اشتها، وزن بدن، چربی احشایی، التهاب سیستمیک و برخی مسیرهای ایمنی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهند.

بهترین آمپول لاغری برای دیابت کدام است؟

بخش مهمی از داروهایی که در سال‌های اخیر برای کاهش وزن مورد توجه قرار گرفته‌اند، ابتدا برای درمان دیابت نوع ۲ تولید یا تأیید شده‌اند. این داروها عمدتاً با اثر بر هورمون‌های روده‌ای، ترشح انسولین، تخلیه معده، اشتها و وزن بدن عمل می‌کنند.

1. سماگلوتاید

سماگلوتاید یکی از شناخته‌شده‌ترین داروهای خانواده GLP-1 است. این ماده مؤثره در برخی برندها برای دیابت نوع ۲ و در برخی فرآورده‌ها برای کنترل وزن استفاده می‌شود. سماگلوتاید با افزایش ترشح وابسته به گلوکز انسولین، کاهش ترشح گلوکاگون، کند کردن تخلیه معده و کاهش اشتها عمل می‌کند.

از نظر ارتباط با آسم، سماگلوتاید یکی از داروهایی است که به دلیل اثر قابل‌توجه بر کاهش وزن و التهاب متابولیک، در مرکز توجه قرار دارد. شواهد موجود نشان می‌دهد در بیماران دارای چاقی و اختلالات متابولیک، مصرف این دارو ممکن است با کاهش حملات آسم و بهبود نسبی کنترل علائم همراه باشد؛ هرچند هنوز نمی‌توان آن را داروی درمان آسم دانست.

2. لیراگلوتاید

لیراگلوتاید نیز از داروهای GLP-1 است که در درمان دیابت نوع ۲ و کنترل وزن کاربرد دارد. این دارو نسبت به برخی فرآورده‌های جدیدتر، قدمت مصرف بالاتری دارد و از نظر بالینی اطلاعات نسبتاً گسترده‌ای درباره آن وجود دارد.

مطالعات مختلف نشان داده‌اند که کاهش وزن حاصل از لیراگلوتاید و اثرات ضدالتهابی احتمالی آن می‌تواند در برخی بیماران مبتلا به آسم چاقی‌محور، به بهبود وضعیت تنفسی کمک کند. با این حال، میزان کاهش وزن آن معمولاً کمتر از داروهای جدیدتر مانند سماگلوتاید و تیرزپاتاید گزارش شده است.

3. تیرزپاتاید

تیرزپاتاید (Tirzepatide) دارویی جدیدتر است که هم‌زمان روی مسیرهای GIP و GLP-1 اثر می‌گذارد. این دارو در ابتدا برای دیابت نوع ۲ مطرح شد و سپس به دلیل اثر بسیار قابل‌توجه بر کاهش وزن، در درمان چاقی نیز اهمیت زیادی پیدا کرد.

مطالعات اختصاصی درباره اثر تیرزپاتاید بر آسم هنوز نسبت به سماگلوتاید و لیراگلوتاید محدودتر است، اما از نظر تئوریک و متابولیک، به‌دلیل کاهش وزن چشمگیر، بهبود مقاومت به انسولین و کاهش چربی احشایی، می‌تواند برای بیماران مبتلا به آسم همراه با چاقی قابل توجه باشد.

آمپول اسپارتینا نام تجاری فرآورده حاوی تیرزپاتاید و متعلق به شرکت داروسازی سیناژن است. تیرزپاتاید در گروه داروهای اینکرتینی نسل جدید قرار می‌گیرد و به دلیل اثر هم‌زمان بر دو مسیر هورمونی GIP و GLP-1، با عنوان آگونیست دوگانه گیرنده‌های GIP/GLP-1 شناخته می‌شود. آمپول اسپارتینا سیناژن، به عنوان اولین آمپول لاغری ایرانی، در اصل برای کمک به کنترل قند خون در دیابت نوع ۲ و مدیریت اضافه‌وزن و چاقی طراحی شده است و به دلیل شباهت مکانیسمی با آمپول مانجارو، گاهی با عنوان مانجارو ایرانی نیز شناخته می‌شود.

آمپول لاغری اسپارتینا از طریق تقلید و تقویت اثر برخی هورمون‌های روده‌ای، ترشح انسولین وابسته به قند را افزایش می‌دهد، ترشح گلوکاگون را کاهش می‌دهد، تخلیه معده را کندتر می‌کند و با اثر بر مراکز تنظیم اشتها در مغز، احساس سیری را بیشتر می‌سازد. نتیجه این فرآیندها می‌تواند کاهش دریافت کالری، کاهش وزن، بهبود مقاومت به انسولین و کنترل بهتر شاخص‌های متابولیک باشد. از آنجا که چاقی و مقاومت به انسولین در بسیاری از بیماران می‌توانند شدت التهاب سیستمیک، تنگی نفس، کاهش ظرفیت تنفسی و تشدید آسم را افزایش دهند، تاثیر آمپول اسپارتینا برای آسم با اصلاح این عوامل ممکن است به‌صورت غیرمستقیم به کنترل بهتر آسم کمک کند.

برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید به "مقاله آمپول اسپارتینا سیناژن برای لاغری و دیابت" تألیف و ترجمه دکتر داروساز محمد‎‎ امین کربلائی طاهر در مجله علمی داروکده مراجعه نمایید.

مهار آسم توسط برخی داروهای دیابت

برای بررسی نقش آمپول‌ لاغری در آسم، باید آن‌ها را بر اساس مکانیسم، قدرت کاهش وزن و سطح شواهد علمی دسته‌بندی کرد.

- داروهای آگونیست GLP-1

در این دسته، سماگلوتاید و لیراگلوتاید قرار می‌گیرند. این داروها از نظر ارتباط احتمالی با کنترل بهتر آسم بیشتر بررسی شده‌اند. در این گروه، سماگلوتاید به دلیل اثر قوی‌تر بر کاهش وزن، از نظر تئوریک می‌تواند برای آسم مرتبط با چاقی اهمیت بیشتری داشته باشد.

- داروهای آگونیست دوگانه GIP/GLP-1

تیرزپاتاید در این دسته قرار می‌گیرد. این دارو از نظر کاهش وزن بسیار قدرتمند است و می‌تواند بسیاری از عوامل متابولیک مرتبط با آسم را بهبود دهد. با این حال، چون مطالعات اختصاصی درباره اثر مستقیم آن بر پیامدهای آسم هنوز محدود است، باید با احتیاط درباره مهار آسم توسط برخی دارو های دیابت صحبت کرد.

در بیمارانی که آسم آن‌ها با چاقی، دیابت نوع ۲، پیش‌دیابت، مقاومت به انسولین، چربی احشایی بالا یا آپنه خواب همراه است، کاهش وزن حاصل از تیرزپاتاید می‌تواند به کاهش فشار مکانیکی بر قفسه سینه، بهبود حرکت دیافراگم، افزایش ظرفیت عملکردی ریه و کاهش احساس تنگی نفس کمک کند. به همین دلیل، اگر بیمار مبتلا به آسم چاقی‌محور باشد، بهبود وزن و متابولیسم ممکن است به شکل کاهش علائم روزانه یا کاهش دفعات تشدید آسم دیده شود.

از نظر التهابی نیز برخی شواهد نشان می‌دهند که داروهای لاغری ممکن است بر التهاب سیستمیک و برخی مسیرهای ایمنی اثر تعدیل‌کننده داشته باشند؛ اما درباره تیرزپاتاید و به‌طور خاص امپول اسپارتینا، داده‌های مستقیم و اختصاصی درباره درمان آسم هنوز محدود است. بنابراین نمی‌توان ادعا کرد که اسپارتینا مستقیماً آسم را درمان یا مهار می‌کند. تعبیر دقیق‌تر این است که اسپارتینا ممکن است در برخی بیماران، به‌ویژه افراد دارای آسم همراه با چاقی یا اختلالات متابولیک، از مسیر کاهش وزن و بهبود وضعیت متابولیک به کنترل بهتر علائم تنفسی کمک کند.

مکانیسم اثر آمپول ‌های لاغری در آسم

اثر احتمالی داروهای GLP-1 بر آسم را نمی‌توان تنها با یک مکانیسم توضیح داد. این اثر احتمالاً چندعاملی است و بسته به وضعیت بیمار، وزن بدن، نوع آسم، شدت التهاب، وجود دیابت و پاسخ به درمان‌های استاندارد متفاوت خواهد بود.

- کاهش وزن و کاهش فشار مکانیکی بر ریه

چاقی باعث کاهش ظرفیت تنفسی، افزایش فشار روی دیافراگم و کاهش انعطاف‌پذیری قفسه سینه می‌شود. این وضعیت می‌تواند علائم آسم را تشدید کند و تحمل فعالیت بدنی را کاهش دهد.

داروهای لاغری و به‌ویژه داروهای جدیدتر مانند سماگلوتاید و تیرزپاتاید، با کاهش اشتها و وزن بدن، می‌توانند فشار مکانیکی وارد بر سیستم تنفسی را کاهش دهند. کاهش وزن در بیماران چاق مبتلا به آسم معمولاً با بهبود تنگی نفس، افزایش تحمل فعالیت و کاهش دفعات تشدید بیماری همراه است.

در این شرایط، بهبود آسم ممکن است بیش از آنکه ناشی از اثر مستقیم دارو روی ریه باشد، نتیجه کاهش وزن و بهبود عملکرد مکانیکی تنفس باشد.

- کاهش التهاب سیستمیک

چاقی یک وضعیت التهابی مزمن خفیف محسوب می‌شود. بافت چربی، به‌ویژه چربی احشایی، فقط محل ذخیره انرژی نیست؛ بلکه یک بافت فعال از نظر هورمونی و ایمنی است که می‌تواند سایتوکاین‌های التهابی تولید کند.

در بیماران مبتلا به آسم همراه با چاقی، این التهاب سیستمیک می‌تواند کنترل بیماری را دشوارتر کند. داروهای لاغری ممکن است با کاهش چربی احشایی، بهبود متابولیسم و احتمالاً اثر مستقیم ضدالتهابی، سطح التهاب عمومی بدن را کاهش دهند. این موضوع می‌تواند به کاهش تحریک‌پذیری راه‌های هوایی و کاهش احتمال حملات آسم کمک کند.

- بهبود مقاومت به انسولین

مقاومت به انسولین با افزایش التهاب، اختلال عملکرد اندوتلیال، افزایش استرس اکسیداتیو و تغییر عملکرد سلول‌های ایمنی همراه است. برخی داده‌ها نشان می‌دهد که مقاومت به انسولین می‌تواند با شدت بیشتر آسم و کاهش پاسخ به درمان‌های رایج ارتباط داشته باشد.

داروهای GLP-1 و GIP/GLP-1 با بهبود حساسیت به انسولین و کنترل قند خون، ممکن است محیط متابولیک بدن را به سمت وضعیت کم‌التهاب‌تر هدایت کنند. در بیماران دیابتی یا پیش‌دیابتی مبتلا به آسم، این اثر می‌تواند از نظر بالینی مهم باشد.

- اثر احتمالی مستقیم بر راه‌های هوایی

گیرنده‌های مرتبط با مسیر GLP-1 در برخی بافت‌های خارج از پانکراس نیز شناسایی شده‌اند. مطالعات آزمایشگاهی و پیش‌بالینی نشان داده‌اند که فعال‌سازی این مسیر ممکن است در کاهش التهاب راه‌های هوایی، کاهش پاسخ‌های التهابی و تعدیل عملکرد برخی سلول‌های ایمنی نقش داشته باشد.

اگرچه این داده‌ها امیدوارکننده‌اند، اما برای اثبات اثر مستقیم داروهای GLP-1 بر ریه در انسان، هنوز نیاز به مطالعات بالینی دقیق‌تر وجود دارد. با این حال، وجود چنین مکانیسمی می‌تواند توضیح دهد که چرا در برخی بیماران، بهبود آسم فراتر از کاهش وزن ساده مشاهده می‌شود.

- اثر بر فنوتیپ آسم مرتبط با چاقی

آسم مرتبط با چاقی از نظر بالینی و التهابی با آسم کلاسیک آلرژیک تفاوت‌هایی دارد. این نوع آسم ممکن است کمتر به کورتون‌های استنشاقی پاسخ دهد و بیشتر با تنگی نفس، کاهش تحمل فعالیت و التهاب غیرائوزینوفیلیک همراه باشد.

داروهای لاغری ممکن است برای این فنوتیپ اهمیت بیشتری داشته باشند؛ زیرا هم وزن را کاهش می‌دهند و هم مسیرهای متابولیک و التهابی مرتبط با چاقی را هدف قرار می‌دهند. بنابراین، بیشترین احتمال سودمندی این داروها در آسم، مربوط به بیماران چاق یا دارای اختلالات متابولیک است.

- اثر بر آسم آلرژیک و ائوزینوفیلیک

در آسم آلرژیک یا ائوزینوفیلیک، التهاب نقش برجسته‌ای دارد. شواهد موجود نشان می‌دهد آمپول‌های لاغری ممکن است برخی مسیرهای التهابی را تعدیل کنند، اما هنوز مشخص نیست اثر آن‌ها بر آسم ائوزینوفیلیک به اندازه آسم مرتبط با چاقی قابل توجه باشد.

در این بیماران، درمان‌های اصلی همچنان شامل کورتون‌های استنشاقی، داروهای کنترل‌کننده و در موارد شدید، داروهای بیولوژیک است. داروهای دیابت یا آمپول‌های لاغری نباید جایگزین این درمان‌ها شوند.

- اثر بر رفلاکس و آپنه خواب

بیماران چاق مبتلا به آسم اغلب به رفلاکس معده به مری و آپنه خواب نیز مبتلا هستند. هر دو عامل می‌توانند آسم را بدتر کنند. کاهش وزن ناشی از داروهای GLP-1 و GIP/GLP-1 ممکن است با بهبود آپنه خواب و کاهش فشار شکمی، به کنترل بهتر آسم کمک کند.

البته باید توجه داشت که داروهای GLP-1 می‌توانند در برخی افراد علائم گوارشی مانند تهوع، نفخ یا تأخیر در تخلیه معده ایجاد کنند.

نتایج مطالعات علمی آمپول لاغری و آسم

مطالعات علمی منتشرشده در سال‌های اخیر، همگرایی مشخصی را در چندین محور اصلی نشان می‌دهند که می‌توان نتایج کلی آن‌ها را این‌گونه جمع‌بندی کرد. در تحلیل‌ها بیمارانی که مبتلا به آسم و دیابت نوع ۲ بوده و از داروهای لاغری استفاده کرده‌اند، در مقایسه با گروه‌های کنترل، دفعات کمتری از تشدید آسم را تجربه کرده‌اند. این بیماران همچنین نیاز کمتری به درمان‌های اورژانسی نشان داده و کمتر از کورتون‌های سیستمیک استفاده کرده‌اند که این یافته به‌ویژه در بیماران دارای چاقی نمود بیشتری داشته است.

شواهد علمی به وضوح نشان می‌دهند که در بیماران دارای اضافه‌وزن یا چاقی، کاهش وزن ناشی از این فرآورده‌ها با بهبود علائم روزانه، کاهش تنگی نفس و ارتقای کیفیت زندگی همراه است؛ به‌طوری‌که تقریباً در تمامی تحلیل‌ها، بیشترین احتمال سودمندی در بیماران مبتلا به آسم همراه با چاقی یا اختلالات متابولیک مشاهده می‌شود. این اثر تا حد زیادی قابل توجیه است، چرا که بخش عمده‌ای از مکانیسم بهبود آسم در این افراد از مسیر کاهش وزن و اصلاح وضعیت متابولیک بدن اعمال می‌شود.

هرچند یافته‌های فعلی چشم‌انداز مثبتی را نشان می‌دهند، اما باید توجه داشت که بخش عمده شواهد انسانی موجود بر پایه مطالعات مشاهده‌ای و بررسی‌های ثانویه استوار است و هنوز کارآزمایی‌های مداخله‌ای وسیع و اختصاصی که این فرآورده‌ها را با هدف درمان آسم ارزیابی کرده باشند، به اندازه کافی در دسترس نیست. در این میان، ماده موثره تیرزپاتاید که در آمپول اسپارتینا وجود دارد، با وجود آنکه در کاهش وزن و اصلاح شاخص‌های متابولیک عملکرد قابل توجهی دارد، از نظر شواهد اختصاصی مرتبط با اثر مستقیم بر کنترل آسم پشتوانه محدودتری دارد. بر همین اساس، در شرایط فعلی نمی‌توان اسپارتینا سیناژن را به‌عنوان درمان مستقل یا اختصاصی آسم معرفی کرد و هرگونه قضاوت درباره جایگاه درمانی آن‌ها در این حوزه، منوط به نظر پزشک است.

مقایسه اثر آمپول لاغری بر کاهش وزن و بهبود آسم

- سماگلوتاید

سماگلوتاید به دلیل اثر قوی بر کاهش وزن، کاهش اشتها، کنترل قند خون و کاهش شاخص‌های التهابی، یکی از مهم‌ترین داروها در بحث آسم و چاقی است. در بیمارانی که آسم آن‌ها با چاقی، پیش‌دیابت یا دیابت نوع ۲ همراه است، این دارو ممکن است به‌صورت غیرمستقیم باعث کاهش فشار تنفسی و بهبود کنترل بیماری شود.

از نظر سطح شواهد، سماگلوتاید در گروه داروهای امیدوارکننده قرار می‌گیرد؛ اما هنوز کاربرد آن برای آسم به‌عنوان اندیکاسیون رسمی پذیرفته نشده است.

- لیراگلوتاید

لیراگلوتاید نسبت به سماگلوتاید اثر کاهش وزن کمتری دارد، اما سابقه مصرف طولانی‌تر و داده‌های بالینی بیشتری در جمعیت‌های مختلف دارد. این دارو می‌تواند در بیمارانی که نیاز به کنترل وزن متوسط، بهبود قند خون و کاهش التهاب متابولیک دارند، اثرات مفیدی ایجاد کند.

از نظر آسم، لیراگلوتاید ممکن است به‌ویژه در بیماران چاق یا دیابتی، با بهبود علائم همراه باشد؛ اما شواهد برای توصیه اختصاصی آن در درمان آسم کافی نیست.

- تیرزپاتاید

تیرزپاتاید به‌دلیل اثر بسیار چشمگیر بر کاهش وزن، از نظر تئوریک یکی از جذاب‌ترین گزینه‌ها برای بیماران مبتلا به آسم همراه با چاقی محسوب می‌شود. کاهش وزن قابل توجه می‌تواند وضعیت مکانیکی تنفس، آپنه خواب، التهاب سیستمیک و مقاومت به انسولین را بهبود دهد.

با این حال، چون شواهد مستقیم درباره آسم هنوز محدود است، نمی‌توان گفت تیرزپاتاید به‌طور اثبات‌شده آسم را مهار می‌کند. در حال حاضر، نقش آن بیشتر به‌عنوان یک داروی متابولیک و ضدچاقی با اثرات تنفسی احتمالی مطرح است.

آیا دارو های دیابت روی آسم تاثیر دارند؟

اثر احتمالی داروهای دیابت بر آسم به ویژگی‌های هر بیمار بستگی دارد و همه بیماران مبتلا به آسم کاندید مناسبی برای این فرآورده‌ها نیستند. بیشترین احتمال سودمندی معمولاً در افرادی دیده می‌شود که آسم آن‌ها با چاقی، دیابت نوع ۲، پیش‌دیابت، مقاومت به انسولین، چربی احشایی بالا یا اختلالاتی مانند آپنه خواب همراه است و به‌ویژه در بیمارانی که کاهش وزن در آن‌ها به بهبود علائم تنفسی منجر می‌شود، این داروها می‌توانند از نظر کنترل متابولیک و شاید کنترل بهتر آسم مفید باشند.

در مقابل، سود این داروها در افراد لاغر مبتلا به آسم، بیماران دارای آسم آلرژیک واضح بدون چاقی، یا بیماران مبتلا به آسم ائوزینوفیلیک شدید که معمولاً به درمان‌های بیولوژیک نیاز دارند، کمتر روشن است و در برخی موارد نقش آن‌ها بسیار محدود یا نامشخص خواهد بود. همچنین در بیمارانی که مشکل اصلی‌شان تماس مداوم با آلرژن، عفونت‌های مکرر یا التهاب نوع ۲ کنترل‌نشده است، این داروها جایگزین درمان اصلی آسم محسوب نمی‌شوند.

از سوی دیگر، مصرف داروهای GLP-1 و GIP/GLP-1 در شرایطی مانند سابقه پانکراتیت، مشکلات شدید گوارشی، برخی سرطان‌های تیروئید یا سندرم‌های ژنتیکی خاص، بارداری یا شیردهی، بیماری‌های خاص کلیوی یا کبدی، مصرف همزمان بعضی داروها و نیز سابقه سنگ صفرا یا مشکلات صفراوی باید با احتیاط جدی و ارزیابی پزشکی انجام شود؛ حتی در افراد بدون کیسه صفرا نیز تصمیم‌گیری باید بر اساس نظر پزشک باشد. بنابراین استفاده از این داروها بدون بررسی بیماری‌های همراه و بدون پایش پزشکی توصیه نمی‌شود.

آیا آمپول ‌های لاغری می‌توانند جایگزین اسپری‌ آسم شوند؟

خیر. این نکته بسیار مهم است. حتی اگر یک بیمار پس از مصرف داروهای لاغری کاهش وزن پیدا کند و آسم او بهتر شود، این داروها جایگزین درمان‌های استاندارد آسم نیستند.

درمان اصلی آسم معمولاً بر اساس شدت بیماری شامل موارد زیر است:

• کورتون‌های استنشاقی 
• داروهای گشادکننده برونش 
• داروهای ترکیبی استنشاقی 
• آنتاگونیست‌های لوکوترین 
• درمان‌های بیولوژیک در آسم شدید 
• کنترل آلرژن‌ها و عوامل محرک 
• برنامه اقدام برای حملات آسم 

داروهای دیابت و آمپول‌های لاغری، در صورت تجویز، می‌توانند در برخی بیماران به‌عنوان عامل کمکی از مسیر کاهش وزن و بهبود متابولیسم عمل کنند، نه به‌عنوان جایگزین مستقیم داروهای تنفسی و مکمل‌های آسم و آلرژی.

قطع خودسرانه اسپری‌ها یا کاهش دوز داروهای آسم بدون نظر پزشک می‌تواند خطرناک باشد و باعث حمله شدید آسم شود.

محدودیت‌های مطالعات علمی

با وجود یافته‌های امیدوارکننده، هنوز چند محدودیت مهم در این زمینه وجود دارد. بسیاری از اطلاعات موجود از مطالعاتی به دست آمده‌اند که هدف اصلی آن‌ها بررسی دیابت یا کاهش وزن بوده است، نه آسم؛ بنابراین آسم در این پژوهش‌ها بیشتر به‌صورت پیامد فرعی یا در تحلیل‌های جانبی بررسی شده است.

هنوز به‌طور دقیق مشخص نیست چه میزان از بهبود آسم ناشی از کاهش وزن است و چه مقدار به اثر مستقیم دارو بر التهاب راه‌های هوایی مربوط می‌شود؛ برای پاسخ روشن به این پرسش، به مطالعاتی نیاز است که اثر کاهش وزن را کنترل کنند و اثر مستقل دارو را بسنجند.

آسم یک بیماری واحد با یک مکانیسم ثابت نیست و فنوتیپ‌های مختلفی مانند آسم آلرژیک، آسم غیرائوزینوفیلیک، آسم چاقی‌محور، آسم ناشی از ورزش و آسم شدید مقاوم به درمان، ویژگی‌های متفاوتی دارند؛ بنابراین ممکن است داروهای لاغری فقط در برخی از این فنوتیپ‌ها مؤثر باشند. افزون بر این، همه این داروها اثر یکسانی ندارند و قدرت کاهش وزن، نیمه‌عمر، دوز، اثر بر اشتها و اثرات متابولیک آن‌ها با یکدیگر متفاوت است، به همین دلیل نمی‌توان نتایج مربوط به یک دارو را به‌طور کامل به داروی دیگر تعمیم داد. همچنین این داروها از جمله اسپارتینا می‌توانند عوارض جانبی مانند تهوع، استفراغ، یبوست، اسهال، درد شکم، کاهش اشتها، کم‌آبی بدن و در موارد نادر عوارض جدی‌تر ایجاد کنند و در بیماران مبتلا به آسم، به‌ویژه اگر داروهای متعدد مصرف می‌کنند، ارزیابی تداخلات دارویی و وضعیت عمومی بدن اهمیت ویژه‌ای دارد.

از نظر جایگاه بالینی نیز جمع‌بندی شواهد نشان می‌دهد که داروهای GLP-1 و GIP/GLP-1 ممکن است در بیماران منتخب، به‌ویژه افراد مبتلا به آسم همراه با چاقی یا دیابت، نقش کمکی در کنترل آسم داشته باشند و این اثر بیشتر از مسیرهایی مانند کاهش وزن، بهبود عملکرد مکانیکی ریه، کاهش التهاب سیستمیک، بهبود مقاومت به انسولین، کاهش چربی احشایی، بهبود اختلالات همراه مانند آپنه خواب و احتمال اثر مستقیم ضدالتهابی بر راه‌های هوایی قابل توضیح است. با این حال، جایگاه این داروها هنوز در دستورالعمل‌های درمان آسم به‌عنوان درمان اختصاصی تثبیت نشده است و در عمل، پزشک ممکن است در بیمار مبتلا به چاقی یا دیابت که هم‌زمان آسم دارد، از این فرآورده‌ها با هدف اصلی متابولیک استفاده کند و بهبود احتمالی آسم را به‌عنوان یک مزیت جانبی در نظر بگیرد.

جمع‌بندی

بررسی شواهد علمی به‌روز نشان می‌دهد برخی داروهای دیابت که به‌عنوان آمپول‌های لاغری نیز شناخته می‌شوند، به‌ویژه داروهای خانواده GLP-1 مانند سماگلوتاید و لیراگلوتاید و داروی دوگانه تیرزپاتاید مانند آمپول اسپارتینا، ممکن است در کنترل بهتر آسم نقش کمکی داشته باشند. این اثر به‌ویژه در بیماران مبتلا به آسم همراه با چاقی، دیابت نوع ۲، پیش‌دیابت یا مقاومت به انسولین بیشتر محتمل است.

مکانیسم‌های احتمالی شامل کاهش وزن، کاهش التهاب سیستمیک، بهبود مقاومت به انسولین، کاهش فشار مکانیکی بر ریه، بهبود آپنه خواب و احتمال اثر مستقیم ضدالتهابی بر راه‌های هوایی است. با این حال، شواهد موجود هنوز برای معرفی این داروها به‌عنوان درمان اختصاصی آسم کافی نیست.

بنابراین، آمپول‌های لاغری منشأگرفته از داروهای دیابت می‌توانند در برخی بیماران، بخشی از مدیریت جامع متابولیک و وزن باشند و به‌صورت غیرمستقیم به بهبود آسم کمک کنند؛ اما جایگزین اسپری‌ها، داروهای کنترل‌کننده و درمان‌های استاندارد آسم نیستند. داروهای GLP-1 و GIP/GLP-1 ممکن است در آسم مرتبط با چاقی و اختلالات متابولیک مفید باشند، اما هنوز درمان رسمی آسم محسوب نمی‌شوند و مصرف آن‌ها برای هر بیمار باید منوط به نظر پزشک باشد.

آمپول‌های لاغری از جمله فرآورده‌های تزریقی هستند که برای حفظ کیفیت، باید در زنجیره سرد نگهداری و حمل شوند؛ به همین دلیل، تهیه آن‌ها فقط از مسیرهای رسمی و داروخانه‌های معتبر منطقی و ایمن است، چون در این روش اصالت دارو، سلامت فیزیکی محصول، تاریخ مصرف معتبر و رعایت استانداردهای نگهداری و حمل‌ونقل بهتر تضمین می‌شود. عرضه این فرآورده‌ها در داروکده نیز بر اساس فاکتور رسمی شرکت‌های پخش انجام می‌شود و همین موضوع، اطمینان بیشتری از نظر اصالت کالا، شفافیت قیمت و اعتبار تاریخ انقضا برای مصرف‌کننده ایجاد می‌کند. با این حال، برای حفظ اثربخشی و ایمنی، این داروها باید حتماً با دستور پزشک تهیه شوند، چون خرید از بازار آزاد یا منابع غیررسمی می‌تواند خطر دریافت فرآورده تقلبی، آسیب‌دیده یا نگهداری‌شده در شرایط نامناسب را بالا ببرد.

اسپارتینا نیز یک داروی لاغری است و تنها به‌صورت حضوری و با دستور پزشک از داروخانه مرکزی جمالزاده قابل تهیه است. داروکده هیچ شعبه یا نمایندگی دیگری در کشور ندارد و فروش این فرآورده‌ها به‌صورت اینترنتی انجام نمی‌شود، چون حفظ زنجیره سرما در زمان تحویل برای این دارو اهمیت زیادی دارد. پس از خرید، لازم است قلم دارو در کوتاه‌ترین زمان ممکن به یخچال منزل منتقل شود و در صورت سفر یا جابه‌جایی، استفاده از کیف یخ یا وسایل سردکننده مناسب توصیه می‌شود. اگر قلم برای مدت طولانی در معرض گرمای زیاد قرار بگیرد، ممکن است کیفیت آن کاهش پیدا کند یا دارو آسیب ببیند. همچنین مراجعه‌کنندگان می‌توانند هنگام خرید حضوری، از راهنمایی مسئول فنی داروخانه درباره شرایط نگهداری، نحوه تزریق و مصرف صحیح دارو بهره‌مند شوند.

داروخانه آنلاین داروکده با نظارت معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران و برخورداری از نماد اعتماد الکترونیکی پنج‌ستاره از وزارت صنعت، معدن و تجارت، با رویکردی متعهدانه در مسیر ارائه خدمات باکیفیت و ارتقای آگاهی عمومی در حوزه سلامت فعالیت می‌کند. این مجموعه با تکیه بر تجربه و دانش گروهی از داروسازان و متخصصان تغذیه، مجله علمی داروکده را راه‌اندازی کرده تا از طریق انتشار مطالب دقیق، مستند و مبتنی بر تازه‌ترین یافته‌های علمی، اطلاعات قابل اعتماد و راهکارهای کاربردی برای بهبود سلامت و ارتقای کیفیت زندگی در اختیار مخاطبان قرار دهد.

همچنین داروکده با ایجاد بخش پرسش و پاسخ آنلاین، بستری فراهم کرده است تا کاربران بتوانند پرسش‌ها، دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را به‌سادگی مطرح کنند و از مشاوره تخصصی تیم علمی بهره‌مند شوند. ما باور داریم که نظرها و بازخوردهای شما نقش مهمی در بهبود کیفیت خدمات ما دارد، و از شما دعوت می‌کنیم با ثبت دیدگاه‌های خود، ما را در این مسیر همراهی کنید.

منابع

1. Wilding JP, Batterham RL, Calanna S, Davies M, Van Gaal LF, Lingvay I, McGowan BM, Rosenstock J, Tran MT, Wadden TA, Wharton S. Once-weekly semaglutide in adults with overweight or obesity. New England Journal of Medicine. 2021 Mar 18;384(11):989-1002.
2. Jastreboff AM, Aronne LJ, Ahmad NN, Wharton S, Connery L, Alves B, Kiyosue A, Zhang S, Liu B, Bunck MC, Stefanski A. Tirzepatide once weekly for the treatment of obesity. New England Journal of Medicine. 2022 Jul 21;387(3):205-16.
3. Frías JP, Davies MJ, Rosenstock J, Pérez Manghi FC, Fernández Landó L, Bergman BK, Liu B, Cui X, Brown K. Tirzepatide versus semaglutide once weekly in patients with type 2 diabetes. New England Journal of Medicine. 2021 Aug 5;385(6):503-15.
4. Pi-Sunyer X. Liraglutide in Weight Management. The New England journal of medicine. 2015 Oct 1;373(18):1781-2.
5. Beuther DA, Sutherland ER. Overweight, obesity, and incident asthma: a meta-analysis of prospective epidemiologic studies. American journal of respiratory and critical care medicine. 2007 Apr;175(7):661-6.
6. Dixon AE, Holguin F, Sood A, Salome CM, Pratley RE, Beuther DA, Celedón JC, Shore SA. An official American Thoracic Society Workshop report: obesity and asthma. Proceedings of the American Thoracic Society. 2010 Sep;7(5):325-35.
7. Miethe S, Karsonova A, Karaulov A, Renz H. Obesity and asthma. Journal of Allergy and Clinical Immunology. 2020 Oct 1;146(4):685-93.
8. Juel CT, Ali Z, Nilas L, Ulrik CS. Asthma and obesity: does weight loss improve asthma control? a systematic review. Journal of Asthma and Allergy. 2012 Jun 7:21-6.