گیاهان افزایش دهنده تستوسترون

تستوسترون یکی از هورمون‌های مهم بدن است که نقش آن فقط به عملکرد جنسی محدود نمی‌شود. این هورمون در حفظ توده و قدرت عضلانی، سلامت استخوان‌ها، سطح انرژی، خلق‌وخو و عملکرد جنسی نیز نقش دارد.

سطح تستوسترون می‌تواند تحت تأثیر عواملی مانند افزایش سن، اضافه‌وزن، کمبود خواب، بعضی بیماری‌ها، داروها، تغذیه نامناسب و فشار زیاد تمرینی قرار بگیرد. در کنار اصلاح سبک زندگی، بعضی گیاهان و مکمل‌های گیاهی نیز به دلیل اثر احتمالی بر تستوسترون مورد توجه قرار گرفته‌اند. در ادامه با مهم‌ترین گیاهان افزایش‌دهنده تستوسترون، میزان شواهد علمی درباره آن‌ها و نکات مهم مصرف این مکمل‌ها آشنا می‌شویم.
 

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• تستوسترون چیست؟
• چرا تستوسترون مهم است؟
• دلایل کاهش تستوسترون
• علائم کاهش تستوسترون
• روش‌های طبیعی افزایش تستوسترون چیست؟
• نقش مکمل‌ها در افزایش تستوسترون
• تستوسترون گیاهی چیست؟
• گیاهان چگونه به افزایش تستوسترون کمک می‌کنند؟
• بهترین گیاهان افزایش دهنده تستوسترون
• آیا گیاه خارخاسک برای افزایش تستوسترون مؤثر است؟
• آیا جینسینگ باعث افزایش تستوسترون می‌شود؟
• آیا گیاه ماکا برای افزایش تستوسترون مؤثر است؟
• بهترین قرص تستوسترون گیاهی چه ویژگی‌هایی دارد؟
• داروهای افزایش تستوسترون مردان چه تفاوتی با مکمل‌های گیاهی دارند؟
• مکمل‌های گیاهی افزایش‌دهنده تستوسترون را از کجا بخریم؟

مدت زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه
 

تستوسترون چیست؟

تستوسترون مهم‌ترین هورمون جنسی مردانه است که عمدتاً در سلول‌های لایدیگ بیضه‌ها تولید می‌شود. تولید این هورمون تحت کنترل هیپوتالاموس و غده هیپوفیز در مغز قرار دارد. تستوسترون در بدن زنان نیز وجود دارد، اما مقدار آن به‌طور طبیعی کمتر از مردان است.
 

چرا تستوسترون مهم است؟

تستوسترون علاوه بر سلامت جنسی، در عملکرد بخش‌های مختلف بدن نقش دارد. مهم‌ترین نقش‌های آن عبارت‌اند از:

• رشد و حفظ اندام‌های جنسی مردانه
• ایجاد صفات جنسی مردانه، مانند بم شدن صدا و رشد موهای صورت و بدن در دوران بلوغ
• حفظ میل جنسی و حمایت از تولید اسپرم و باروری
• کمک به ساخت و حفظ توده عضلانی
• حفظ استحکام استخوان‌ها
• کمک به تولید گلبول‌های قرمز خون
• نقش در تنظیم انرژی و خلق‌وخو
   

دلایل کاهش تستوسترون

کاهش تستوسترون ممکن است به اختلال در بیضه‌ها یا مراکز تنظیم‌کننده تولید هورمون در مغز مربوط باشد. افزایش سن، چاقی، بعضی بیماری‌ها و داروها نیز می‌توانند در پایین آمدن سطح آن نقش داشته باشند. مهم‌ترین عوامل عبارت‌اند از:

• افزایش سن: سطح تستوسترون معمولاً با بالا رفتن سن به‌تدریج کاهش می‌یابد، اما میزان این تغییر در همه مردان یکسان نیست.
• چاقی و بیماری‌های زمینه‌ای: چاقی، دیابت نوع ۲ و بیماری‌های مزمن مانند نارسایی کلیه و سیروز کبد با پایین بودن تستوسترون ارتباط دارند.
• اختلالات خواب: آپنه انسدادی خواب، یعنی قطع و وصل شدن تنفس هنگام خواب، و بعضی دیگر از اختلالات خواب می‌توانند با کاهش تستوسترون همراه باشند.
• اختلالات بیضه: آسیب، التهاب یا عفونت بیضه‌ها، برخی بیماری‌های ژنتیکی و بعضی درمان‌های سرطان، مانند شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی ناحیه بیضه‌ها، ممکن است تولید این هورمون را مختل کنند.
• اختلالات هیپوفیز یا هیپوتالاموس: این مشکلات می‌توانند پیام‌های هورمونی لازم برای تولید تستوسترون را کاهش دهند.
• برخی داروها و استروئیدها: مصرف داروهای ضددرد اپیوئیدی، مصرف طولانی‌مدت کورتون‌ها و مصرف تستوسترون یا استروئیدهای آنابولیک می‌تواند تولید طبیعی این هورمون را سرکوب کند.
• تغذیه ناکافی و ورزش بیش از حد: محدودیت شدید دریافت انرژی و تمرینات سنگین بدون تغذیه، استراحت و بازیابی کافی می‌توانند در کاهش تستوسترون نقش داشته باشند.
• مصرف زیاد و طولانی‌مدت الکل: می‌تواند عملکرد بیضه‌ها و تنظیم هورمونی را مختل کند و به کاهش تستوسترون منجر شود.
• بعضی بیماری‌های مزمن: نارسایی کلیه، سیروز کبد و عفونت HIV، به‌ویژه در مراحل پیشرفته یا همراه با کاهش وزن، می‌توانند با کاهش تستوسترون همراه باشند.
   

علائم کاهش تستوسترون

کاهش تستوسترون می‌تواند بر میل جنسی، وضعیت جسمی و خلق‌وخو تأثیر بگذارد. نوع و شدت علائم در افراد متفاوت است و همه مردان لزوماً تمام این نشانه‌ها را تجربه نمی‌کنند. مهم‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• کاهش میل جنسی
• کاهش نعوظ‌های صبحگاهی یا خودبه‌خودی
• دشواری در ایجاد یا حفظ نعوظ
• کاهش توده و قدرت عضلانی
• خستگی و کاهش انرژی یا استقامت بدنی
• افت خلق، تحریک‌پذیری یا مشکل در تمرکز
• افزایش چربی بدن
• کاهش رشد ریش و موهای بدن
• کاهش تعداد اسپرم و مشکلات باروری

در موارد شدید یا طولانی‌مدت، کوچک شدن بیضه‌ها، گرگرفتگی و کاهش تراکم استخوان نیز ممکن است دیده شود. علائم جنسی، به‌ویژه کاهش میل جنسی و کاهش نعوظ‌های خودبه‌خودی، ارتباط مشخص‌تری با کمبود تستوسترون دارند. در مقابل، خستگی، افت خلق و کاهش تمرکز ممکن است علت‌های دیگری داشته باشند. بنابراین، تشخیص کمبود تستوسترون به بررسی علائم همراه با تأیید پایین بودن سطح هورمون در دو آزمایش جداگانه صبحگاهی نیاز دارد.
 

روش‌های طبیعی افزایش تستوسترون چیست؟

اصلاح سبک زندگی می‌تواند به حفظ سطح طبیعی تستوسترون و بهبود کاهش آن در بعضی افراد کمک کند؛ به‌ویژه زمانی که اضافه‌وزن، تغذیه ناکافی یا اختلالات خواب نقش داشته باشند. مهم‌ترین اقدامات عبارت‌اند از:

• کاهش وزن در صورت اضافه‌وزن یا چاقی: کاهش وزن اصولی می‌تواند به بهبود سطح تستوسترون در مردان مبتلا به چاقی کمک کند و یکی از نخستین اقدامات توصیه‌شده برای این افراد است.
• فعالیت بدنی منظم: ترکیبی از تمرین‌های مقاومتی، مانند تمرین با وزنه، و فعالیت‌های هوازی به کنترل وزن و حفظ سلامت عضلات کمک می‌کند. اثر ورزش بر تستوسترون در افراد متفاوت است و افزایش پایدار این هورمون در همه افراد رخ نمی‌دهد.
• خواب کافی و منظم: برای بیشتر بزرگسالان، ۷ تا ۹ ساعت خواب شبانه توصیه می‌شود. محدودیت خواب می‌تواند سطح تستوسترون را کاهش دهد؛ بنابراین، اصلاح عادت‌های خواب و بررسی اختلالاتی مانند آپنه خواب اهمیت دارد.
• تغذیه متعادل و دریافت کافی انرژی: رژیم‌های بسیار محدودکننده و دریافت ناکافی غذا، به‌خصوص در کنار تمرینات سنگین، می‌توانند تولید تستوسترون را مختل کنند. برای اینکه بدانیم برای افزایش تستوسترون چی بخوریم، ابتدا باید به تأمین انرژی و مواد مغذی موردنیاز بدن توجه کنیم و برنامه غذایی را متناسب با میزان فعالیت خود تنظیم کنیم.
• تعادل بین تمرین و استراحت: تمرین بیش از حد، به‌ویژه همراه با کمبود انرژی، می‌تواند باعث کاهش تستوسترون شود. در نظر گرفتن زمان کافی برای استراحت و بازیابی بدن ضروری است.
• پرهیز از مصرف زیاد الکل و مصرف خودسرانه استروئیدها: مصرف زیاد الکل و استفاده از تستوسترون یا استروئیدهای آنابولیک می‌تواند تولید طبیعی این هورمون را سرکوب کند.

این اقدامات پایه مراقبت از سلامت هورمونی هستند، اما در صورت تأیید کمبود تستوسترون، بررسی علت زمینه‌ای و انتخاب درمان مناسب نیز اهمیت دارد.
 

نقش مکمل‌ها در افزایش تستوسترون

مکمل‌ها می‌توانند در کنار تغذیه مناسب و سبک زندگی سالم، به تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن کمک کنند. در صورت وجود کمبود تغذیه‌ای، اصلاح آن ممکن است به بهبود تولید طبیعی تستوسترون کمک کند. برخی ترکیبات مکملی نیز از نظر اثر بر سطح این هورمون بررسی شده‌اند، اما میزان اثربخشی آن‌ها یکسان نیست و مصرف مکمل در همه افراد باعث افزایش تستوسترون نمی‌شود.
 

تستوسترون گیاهی چیست؟

تستوسترون گیاهی اصطلاحی رایج برای مکمل‌های حاوی گیاهان یا عصاره‌های گیاهی است که با هدف کمک به افزایش یا حفظ سطح طبیعی تستوسترون عرضه می‌شوند. این اصطلاح به معنای وجود هورمون تستوسترون در این مکمل‌ها نیست.

اثر این فرآورده‌ها باید بر اساس مطالعات انسانی بررسی شود؛ زیرا بهبود میل جنسی یا افزایش انرژی، لزوماً به معنای افزایش تستوسترون نیست. در بخش بعد، گیاهان مطرح در این زمینه را معرفی می‌کنیم و شواهد علمی اثر هرکدام بر تستوسترون را بررسی خواهیم کرد.
 

گیاهان چگونه به افزایش تستوسترون کمک می‌کنند؟

بعضی گیاهان ممکن است از راه‌های مختلف بر سطح تستوسترون اثر بگذارند. کاهش استرس و کورتیزول، کمک به محافظت از سلول‌های تولیدکننده تستوسترون در برابر آسیب اکسیداتیو و تأثیر بر پیام‌های هورمونی تنظیم‌کننده تولید آن، از مکانیسم‌های احتمالی مطرح‌شده هستند. بااین‌حال، این مسیرها هنوز در انسان به‌طور کامل تأیید نشده‌اند و اثر هر گیاه به نوع عصاره، مقدار مصرف و شرایط فرد بستگی دارد. همچنین، بهبود میل یا عملکرد جنسی لزوماً به معنای افزایش تستوسترون نیست.
 

بهترین گیاهان افزایش دهنده تستوسترون

برخی گیاهان دارویی به دلیل اثر احتمالی بر سطح تستوسترون مورد توجه قرار گرفته‌اند و در مطالعات انسانی بررسی شده‌اند. در ادامه، این گیاهان را معرفی می‌کنیم و می‌بینیم شواهد علمی تا چه اندازه از تأثیر آن‌ها بر افزایش تستوسترون حمایت می‌کنند.

تونکات علی؛ جینسینگ مالزیایی برای افزایش تستوسترون

تونکات علی یکی از گیاهان مطرح در میان گیاهان افزایش‌دهنده تستوسترون است که با نام جینسینگ مالزیایی نیز شناخته می‌شود. عصاره ریشه این گیاه ممکن است به افزایش سطح تستوسترون کمک کند، به‌ویژه در مردانی که میزان این هورمون در بدنشان پایین است. بااین‌حال، اثر آن در افراد دارای سطح طبیعی تستوسترون هنوز قطعی نیست.
 

معرفی مکمل‌‌ های حاوی تونکات علی

- کپسول تستوبوست ایرنیک؛ مکمل حاوی تونگات علی

کپسول تستوبوست ایرنیک حاوی ۱۲۵ میلی‌گرم عصاره ریشه تونگات علی است. این مکمل با هدف کمک به تولید طبیعی تستوسترون و حمایت از توان جسمی و جنسی آقایان عرضه می‌شود. استاندارد بودن عصاره به معنای مشخص بودن مقدار یکی از ترکیبات شاخص گیاه در فرآورده است.
 

- قرص بلو پیل نیچرز اونلی؛ حاوی تونگات علی و جینسینگ

قرص بلو پیل نیچرز اونلی حاوی تونکات علی، جینسینگ و مجموعه‌ای از عصاره‌های گیاهی و قارچ کوردیسپس است که با هدف کمک به تقویت میل جنسی و حمایت از عملکرد جنسی آقایان عرضه می‌شود.
 

آشواگاندا و افزایش تستوسترون

آشواگاندا یا جینسینگ هندی، از گیاهان دارویی مطرح برای حمایت از سلامت مردان است. عصاره این گیاه می‌تواند در برخی از مردان منجر به افزایش سطح تستوسترون کمک کند و از این نظر، شواهد انسانی امیدوارکننده‌ای دارد. البته میزان اثر در همه افراد یکسان نیست و نوع عصاره و مقدار مصرف اهمیت دارد.
 

معرفی مکمل های حاوی آشواگاندا

- کپسول آشواگاندا یوروویتال

کپسول آشواگاندا یوروویتال در هر کپسول حاوی ۴۵۰ میلی‌گرم عصاره آشواگاندا است. این محصول یکی از مکمل‌های حاوی آشواگانداست؛ گیاهی که علاوه بر کاربرد در کمک به مدیریت استرس، اثر احتمالی آن بر افزایش تستوسترون مردان نیز بررسی شده است.
 

- کپسول راتامایند؛ حاوی آشواگاندا

کپسول راتامایند حاوی ۴۵۰ میلی‌گرم عصاره ریشه آشواگاندا در هر کپسول است. آشواگاندا علاوه بر کاربرد در کمک به مدیریت استرس، ممکن است به افزایش ملایم تستوسترون در برخی مردان کمک کند؛ بااین‌حال، اثربخشی اختصاصی راتامایند برای افزایش این هورمون نیازمند شواهد مربوط به همین فرآورده است.
 

شنبلیله برای افزایش تستوسترون

شنبلیله یکی از گیاهانی است که عصاره دانه آن برای کمک به افزایش تستوسترون بررسی شده است. مطالعات انسانی نشان می‌دهند این عصاره ممکن است سطح تستوسترون کل را تا حدی افزایش دهد، اما اثر آن بر تستوسترون آزاد هنوز قطعی نیست. این نتایج مربوط به عصاره‌های مشخص در مکمل‌هاست و نمی‌توان همان اثر را از مصرف معمول شنبلیله در غذا یا دمنوش انتظار داشت.
 

آیا گیاه خارخاسک برای افزایش تستوسترون مؤثر است؟

خارخاسک به‌دلیل کاربرد سنتی در تقویت قوای جنسی، وجود ترکیباتی مانند ساپونین‌ها و نتایج برخی مطالعات حیوانی، به‌عنوان تستوسترون بوستر (Testosterone Booster) معروف شده است. این یافته‌ها احتمال تأثیر آن بر تولید هورمون‌های جنسی را مطرح کردند، اما نتایج در انسان به همان شکل تکرار نشده‌اند.

بیشتر مطالعات انسانی افزایش معناداری در سطح تستوسترون با مصرف خارخاسک نشان نداده‌اند. بااین‌حال، برخی پژوهش‌ها از کمک احتمالی آن به بهبود عملکرد جنسی، به‌ویژه در مردان مبتلا به اختلال نعوظ، حمایت می‌کنند. بهبود میل جنسی یا نعوظ لزوماً به معنای افزایش تستوسترون نیست؛ بنابراین، خارخاسک ممکن است برای برخی جنبه‌های عملکرد جنسی مفید باشد، اما اثر آن به‌عنوان افزایش‌دهنده تستوسترون هنوز اثبات نشده است.
 

آیا جینسینگ باعث افزایش تستوسترون می‌شود؟

جینسینگ کره‌ای یا پاناکس یکی از گیاهان رایج در مکمل‌های تقویت قوای جنسی آقایان است. برخی مطالعات انسانی به فواید احتمالی آن برای عملکرد جنسی اشاره کرده‌اند، اما اثر آن بر افزایش تستوسترون ثابت و قابل‌اتکا نیست. بنابراین، جینسینگ را بیشتر در زمینه کمک به عملکرد جنسی معرفی می‌کنیم و نباید این اثر را معادل افزایش تستوسترون بدانیم.
 

آیا گیاه ماکا برای افزایش تستوسترون مؤثر است؟

ماکا گیاهی بومی پرو است که در مکمل‌های تقویت قوای جنسی استفاده می‌شود. مطالعات انسانی، از جمله یک کارآزمایی منتشرشده در سال ۲۰۲۳، نشان می‌دهند که ماکا ممکن است به بهبود عملکرد جنسی کمک کند، بدون اینکه تستوسترون را به‌طور معنادار افزایش دهد. بنابراین، شواهد فعلی بیشتر از نقش احتمالی ماکا در بهبود عملکرد جنسی حمایت می‌کنند و برای معرفی آن به‌عنوان افزایش‌دهنده تستوسترون کافی نیستند.
 

بهترین قرص تستوسترون گیاهی چه ویژگی‌هایی دارد؟

برای انتخاب بهترین قرص تستوسترون گیاهی، به‌جای وعده‌هایی مانند «افزایش فوری تستوسترون»، به ترکیبات و کیفیت فرآورده توجه کنید. ویژگی‌های مهم عبارت‌اند از:

• ترکیبات دارای شواهد انسانی: پژوهش‌ها اثر عصاره مورد استفاده را بر تستوسترون بررسی کرده باشند؛ صرفاً بهبود انرژی یا میل جنسی کافی نیست.
• عصاره استانداردشده: مقدار ترکیبات شاخص گیاه مشخص باشد تا بتوان فرآورده را دقیق‌تر با عصاره‌های بررسی‌شده در مطالعات مقایسه کرد.
• برچسب شفاف: نام گیاه، بخش استفاده‌شده، مقدار عصاره در هر وعده مصرف و دستور مصرف درج شده باشد.
• تولیدکننده معتبر و مجوزهای لازم: محصول از داروخانه یا مرکز معتبر تهیه شود و اصالت آن قابل بررسی باشد.
• تناسب با شرایط فرد: تداخل‌های دارویی، بیماری‌های زمینه‌ای و هشدارهای مصرف در انتخاب محصول در نظر گرفته شوند.

این محصولات خودِ هورمون تستوسترون نیستند و هیچ‌کدام بهترین گزینه برای همه محسوب نمی‌شوند. همچنین، استانداردبودن عصاره به‌تنهایی تضمین‌کننده اثربخشی یا ایمنی محصول نیست .
 

داروهای افزایش تستوسترون مردان چه تفاوتی با مکمل‌های گیاهی دارند؟

داروهای تجویزی برای درمان کمبود تستوسترون، بسته به نوع دارو، مستقیماً این هورمون را تأمین می‌کنند یا تولید آن را در بدن تحریک می‌کنند. انتخاب آن‌ها به علت کمبود، نتایج آزمایش و شرایط فرد بستگی دارد و مصرفشان نیازمند تجویز و پیگیری پزشک است.

در مقابل، مکمل‌های گیاهی حاوی عصاره گیاهان هستند و گاهی ویتامین‌ها و مواد معدنی نیز دارند. بعضی از این عصاره‌ها ممکن است به افزایش تستوسترون کمک کنند، اما شواهد اثربخشی آن‌ها محدودتر است و جایگزین درمان پزشکی کمبود تأییدشده تستوسترون نیستند. همچنین، گیاهی‌بودن به معنای بی‌عارضه‌بودن نیست و این محصولات هم ممکن است با داروها تداخل داشته باشند. 
 

مکمل‌های گیاهی افزایش‌دهنده تستوسترون را از کجا بخریم؟

برای خرید مکمل‌های گیاهی افزایش‌دهنده تستوسترون، به داروخانه‌ها و فروشگاه‌های معتبر عرضه مکمل مراجعه کنید. پیش از خرید، مجوز و اصالت فرآورده، نام تولیدکننده، ترکیبات و مقدار آن‌ها، تاریخ انقضا و هشدارهای مصرف را بررسی کنید. از خرید محصولات فله‌ای، فاقد برچسب مشخص یا عرضه‌شده در سایت‌های نامعتبر، به‌ویژه با وعده «افزایش فوری و تضمینی تستوسترون»، خودداری کنید. مشورت با داروساز نیز به انتخاب محصول متناسب با شرایط شما کمک می‌کند.
 

سخن پایانی

برای افزایش طبیعی تستوسترون، انتخاب مکمل تنها بخشی از مسیر است. خواب کافی، تغذیه متعادل، حفظ وزن مناسب و فعالیت بدنی منظم، نقش مهمی در سلامت هورمونی دارند. توجه به استرس‌های روزمره و استراحت کافی بین تمرینات ورزشی نیز می‌تواند به حفظ سلامت عمومی بدن کمک کند.

در کنار این عادت‌ها، برخی عصاره‌های گیاهی مانند آشواگاندا، تونگات علی و شنبلیله ممکن است به بهبود سطح تستوسترون کمک کنند؛ بااین‌حال، میزان اثر آن‌ها به نوع عصاره و شرایط فرد بستگی دارد. همچنین، هر مکملی که برای تقویت قوای جنسی عرضه می‌شود، لزوماً تستوسترون را افزایش نمی‌دهد و نباید بهبود میل یا عملکرد جنسی را معادل افزایش این هورمون دانست.

اگر علائم کاهش تستوسترون دارید، بررسی علت و انجام آزمایش با نظر پزشک را در اولویت قرار دهید. برای انتخاب مکمل نیز به ترکیبات، کیفیت فرآورده و تناسب آن با وضعیت سلامت و داروهای مصرفی خود توجه کنید. می‌توانید برای آشنایی بیشتر با مکمل‌های موجود و دریافت راهنمایی درباره انتخاب و مصرف آن‌ها، از مشاوره آنلاین و تلفنی داروکده کمک بگیرید.

 :References

Leisegang, K., Finelli, R., Sikka, S. C., & Panner Selvam, M. K. (2022). Eurycoma longifolia (Jack) Improves Serum Total Testosterone in Men: A Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Trials. Medicina, 58(8), 1047. https://doi.org/10.3390/medicina58081047

Mansoori A,  Hosseini S,  Zilaee M,  Hormoznejad R,  Fathi M.  Effect of fenugreek extract supplement on testosterone levels in male: A meta-analysis of clinical trials. Phytotherapy Research.  2020; 34: 1550–1555. https://doi.org/10.1002/ptr.6627

Fornalik M, Malkiewicz A, Adamczak D, Nawrocki F, Zielinska A, Mondal SA. Hormonal Modulation with Withania somnifera: Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized-controlled Trials. Planta Med. 2026 Jul;92(8):790-805. doi: 10.1055/a-2802-8363. Epub 2026 Feb 25. PMID: 41740946

Vilar Neto, J. d. O., de Moraes, W. M. A. M., Pinto, D. V., da Silva, C. A., Caminha, J. d. S. R., Nunes Filho, J. C. C., Reis, C. E. G., Prestes, J., Santos, H. O., & De Francesco Daher, E. (2025). Effects of Tribulus (Tribulus terrestris L.) Supplementation on Erectile Dysfunction and Testosterone Levels in Men—A Systematic Review of Clinical Trials. Nutrients, 17(7), 1275. https://doi.org/10.3390/nu17071275

Smith SJ, Lopresti AL, Teo SYM, Fairchild TJ. Examining the Effects of Herbs on Testosterone Concentrations in Men: A Systematic Review. Adv Nutr. 2021 Jun 1;12(3):744-765. doi: 10.1093/advances/nmaa134. PMID: 33150931; PMCID: PMC8166567

Ross K, Schuler C, Sklar M. Optimizing Testosterone Levels and Fertility Outcomes: A Case Series on the Impact of Lepidium peruvianum (Maca-OGTM) in Andropause and Sperm Dysfunction. Am J Mens Health. 2024 Nov-Dec;18(6):15579883241304570. doi: 10.1177/15579883241304570. PMID: 39651557; PMCID: PMC11626678

Gonzales GF, Córdova A, Vega K, Chung A, Villena A, Góñez C, Castillo S. Effect of Lepidium meyenii (MACA) on sexual desire and its absent relationship with serum testosterone levels in adult healthy men. Andrologia. 2002 Dec;34(6):367-72. doi: 10.1046/j.1439-0272.2002.00519.x. PMID: 12472620