خواص گیاه خارخاسک برای مردان

گیاه خارخاسک از دیرباز به‌ عنوان یکی از گیاهان دارویی با ارزش در طب سنتی ملل مختلف، از جمله ایران، هند، چین و آفریقا، شناخته شده است. این گیاه که در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری رشد می‌کند، به دلیل داشتن ترکیبات فعال زیستی نظیر ساپونین‌های استروئیدی، فلاونوئیدها و آلکالوئیدها، در بهبود مشکلات مختلف از جمله اختلالات کلیوی، بیماری‌های قلبی‌عروقی و به‌ ویژه مسائل مرتبط با سلامت مردان مورد استفاده قرار گرفته است. خارخاسک به دلیل استفاده گسترده در مکمل‌های غذایی به‌ عنوان گیاهی با خواص تقویت‌کننده قوای جنسی و بهبوددهنده عملکرد ورزشی شناخته می‌شود.

خارخارسک که با نام تریبولوس نیز شناخته می‌شود در میان عموم، به ‌ویژه مردان به‌ عنوان یک مکمل طبیعی برای تقویت عملکرد جنسی، افزایش توده عضلانی شهرت دارد. بسیاری از افراد معتقدند که گیاه خارخاسک برای مردان می‌تواند به‌ طور طبیعی سطح تستوسترون را افزایش دهد و حتی به بهبود اختلال نعوظ کمک کند. این تصورات عمدتاً از کاربرد سنتی این گیاه نشأت می‌گیرد. این مقاله با رویکردی علمی، به تحلیل خواص این گیاه برای مردان، نحوه مصرف، بهترین مکمل‌ها و عوارض احتمالی آن می‌پردازد تا اطلاعات جامعی برای تصمیم‌گیری آگاهانه ارائه دهد.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• خارخاسک چیست؟
• فواید مصرف خارخاسک برای مردان
• بهترین مکمل‌های خارخاسک برای مردان
• نحوه مصرف خارخاسک برای مردان
• عوارض قرص خارخاسک برای مردان

مدت زمان تقریبی مطالعه: 8 دقیقه

خارخاسک چیست؟

خارخاسک (Tribulus terrestris) گیاهی یک‌ساله از خانواده Zygophyllaceae است که به‌ صورت خودرو در مناطق گرم و خشک، از جمله خاورمیانه، آفریقا، آسیا و استرالیا رشد می‌کند. این گیاه با میوه‌های خاردار و برگ‌های کوچکی که دارد به‌ راحتی قابل شناسایی است و نام آن نیز از همین ویژگی ظاهری گرفته شده است. در طب سنتی، از بخش‌های مختلف گیاه، به ‌ویژه میوه و ریشه، برای کمک به درمان بیماری‌هایی مانند سنگ کلیه، التهابات، مشکلات گوارشی و اختلالات جنسی استفاده می‌شود.

ترکیبات فعال زیستی خارخاسک شامل ساپونین‌های استروئیدی مانند پروتودیوسین و پروتوتریبستین، فلاونوئیدها، آلکالوئیدها و گلیکوزیدها هستند. پروتودیوسین، به‌ عنوان اصلی‌ترین ساپونین، نقش کلیدی در اثرات فیزیولوژیکی این گیاه ایفا می‌کند. این ترکیبات می‌توانند بر سیستم غدد درون‌ریز، تولید هورمون‌ها و جریان خون تأثیر بگذارند. با این حال، کیفیت و غلظت این ترکیبات بسته به محل رویش گیاه، شرایط اقلیمی، زمان برداشت و روش فرآوری متفاوت است.

مطالعات فیتوشیمیایی نشان داده‌اند که خارخاسک همچنین حاوی آنتی‌اکسیدان‌های قوی است که می‌توانند با کاهش استرس اکسیداتیو، به حفاظت از سلول‌ها در برابر آسیب‌های ناشی از رادیکال‌های آزاد کمک کنند. این ویژگی به ‌ویژه در زمینه سلامت باروری و عملکرد جنسی اهمیت دارد؛ زیرا استرس اکسیداتیو می‌تواند به DNA اسپرم و بافت‌های تولیدمثلی آسیب برساند. با این حال، تفاوت در ترکیبات فعال بین محصولات مختلف، بررسی دقیق برچسب‌ها و انتخاب مکمل‌های معتبر را ضروری می‌سازد.

فواید مصرف خارخاسک برای مردان

- گیاه خارخاسک برای تستوسترون

یکی از شناخته‌شده‌ترین ادعاها درباره خارخاسک، توانایی آن در افزایش سطح هورمون تستوسترون یا همان هورمون اصلی جنسی مردانه، است. تستوسترون نقش کلیدی در سلامت جنسی، رشد عضلانی، تراکم استخوان، تنظیم خلق ‌و خو و انرژی عمومی بدن دارد. فرضیه اصلی این است که ساپونین‌های موجود در خارخاسک، به ‌ویژه پروتودیوسین، با تحریک غده هیپوفیز تولید تستوسترون را در بیضه‌ها افزایش می‌دهند.

مطالعات اولیه، به‌ ویژه در مدل‌های حیوانی، نتایج امیدوارکننده‌ای در این راستا نشان داده‌اند. به‌ عنوان مثال، مطالعه‌ای که بر روی موش‌ها انجام شد، گزارش کرد که عصاره خارخاسک سطح تستوسترون را به ‌طور قابل‌توجهی افزایش داد و رفتارهای جنسی را بهبود بخشید. با این حال، نتایج مطالعات انسانی کمتر قطعی هستند. همچنین، مطالعه‌ای در سال 2014 بر روی مردان مبتلا به هیپوگنادیسم گزارش کرد که مصرف 1500 میلی‌گرم خارخاسک به مدت 12 هفته، سطح تستوسترون را تا 16٪ افزایش داد و علائم مرتبط با کمبود تستوسترون مانند خستگی و کاهش میل جنسی را بهبود بخشید.

این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که اثربخشی خارخاسک به عوامل متعددی از جمله وضعیت هورمونی فرد، دوز مصرفی، مدت‌زمان مصرف و کیفیت عصاره بستگی دارد. در حال حاضر، شواهد علمی کافی برای تأیید تأثیر قطعی خارخاسک بر افزایش تستوسترون در مردان سالم وجود ندارد و نیاز به تحقیقات بیشتری با طراحی دقیق‌تر و حجم نمونه بزرگ‌تر است. برای مردانی که دچار کمبود تستوسترون هستند، خارخاسک ممکن است به‌ عنوان یک مکمل کمکی در کنار درمان‌های پزشکی مانند هورمون‌درمانی مفید باشد؛ اما نباید به‌عنوان جایگزین درمان‌های استاندارد در نظر گرفته شود.

- گیاه خارخاسک برای اسپرم

کیفیت اسپرم، شامل تعداد، تحرک و مورفولوژی آن، یکی از عوامل اصلی در باروری مردان است. عوامل محیطی مانند استرس اکسیداتیو، رژیم غذایی نامناسب، آلودگی و سبک زندگی ناسالم می‌توانند به کاهش کیفیت اسپرم منجر شوند. استفاده از مکمل‌ها و تقویت اسپرم با مکمل‌‎ها از دیرباز مورد استقبال بسیاری از افراد بوده است. خارخاسک به دلیل خواص آنتی‌اکسیدانی و ترکیبات فعال زیستی موجود در آن، به‌ عنوان یک مکمل بالقوه برای بهبود سلامت اسپرم مورد توجه قرار گرفته است.

مطالعه‌ای در سال 2012 بر روی 180 مرد مبتلا به الیگواسپرمی (کاهش تعداد اسپرم) نشان داد که مصرف روزانه 6 گرم عصاره خارخاسک به مدت 60 روز، تعداد اسپرم را تا 14٪ و تحرک اسپرم را تا 12٪ افزایش داد. این اثر احتمالاً به دلیل فلاونوئیدها و ساپونین‌های موجود در گیاه است که با خنثی کردن رادیکال‌های آزاد، از آسیب به DNA اسپرم جلوگیری می‌کنند. علاوه بر این، برخی مطالعات نشان داده‌اند که خارخاسک ممکن است با بهبود جریان خون در بیضه‌ها و افزایش تولید هورمون‌های جنسی، به سلامت سیستم تولیدمثل کمک کند.

همچنین، مطالعه‌ای دیگر بر روی مردان نابارور نشان داد که مصرف خارخاسک به مدت 3 ماه، پارامترهای اسپرم مانند غلظت و زنده‌مانی را بهبود بخشید؛ اما تأثیر آن بر مورفولوژی اسپرم (شکل و ساختار) کمتر بود. با این حال، تعداد مطالعات در این زمینه محدود است و برخی از آن‌ها با مشکلات روش‌شناسی مانند حجم نمونه کوچک یا فقدان گروه کنترل مواجه هستند. بنابراین، اگرچه شواهد اولیه از تأثیر مثبت خارخاسک بر کیفیت اسپرم حمایت می‌کند، برای تأیید این اثرات و تعیین دوز بهینه، تحقیقات بیشتری مورد نیاز است.

- گیاه خارخاسک برای نعوظ

اختلال نعوظ (ED) یکی از شایع‌ترین مشکلات جنسی در مردان است که می‌تواند به دلایل جسمی مانند مشکلات عروقی، هورمونی یا دیابت یا روانی مانند استرس و اضطراب ایجاد شود. خارخاسک به دلیل تأثیرات احتمالی آن بر تولید مولکول سیگنال دهنده نیتریک اکسید (NO) و بهبود جریان خون، به‌ عنوان یک راهکار طبیعی برای بهبود عملکرد جنسی مورد توجه قرار گرفته است. نیتریک اکسید یک مولکول کلیدی در گشاد شدن عروق خونی است که برای دستیابی و حفظ نعوظ در مردان اهمیت دارد.

مطالعه‌ای در سال 2017 بر روی 86 مرد مبتلا به اختلال نعوظ خفیف تا متوسط نشان داد که مصرف روزانه 1500 میلی‌گرم عصاره خارخاسک به مدت 12 هفته، امتیاز شاخص بین‌المللی عملکرد نعوظ (IIEF) را به‌ طور قابل‌توجهی بهبود بخشید. این اثر احتمالاً به دلیل افزایش تولید نیتریک اکسید و بهبود جریان خون به آلت تناسلی است. علاوه بر این، برخی مطالعات نشان داده‌اند که خارخاسک ممکن است با کاهش استرس و اضطراب، به بهبود جنبه‌های روانی عملکرد جنسی کمک کند.

- گیاه خارخاسک برای بدنسازی

خارخاسک به دلیل ادعاهای مرتبط با افزایش تستوسترون، در میان ورزشکاران و بدنسازان به ‌عنوان مکملی برای بهبود عملکرد ورزشی، افزایش توده عضلانی و تسریع ریکاوری پس از تمرین محبوبیت زیادی پیدا کرده است. فرض بر این است که افزایش تستوسترون می‌تواند سنتز پروتئین عضلانی را تقویت کرده و به رشد عضلانی و افزایش قدرت منجر شود. دکتر داروساز کوشا شهیدی نیز در مقاله‌ای با عنوان "مکمل تریبولوس و اثر آن بر رشد عضله" به بررسی اثرات این گیاه در بدنسازی پرداخته است.

همچنین، برخی ورزشکاران گزارش کرده‌اند که مصرف خارخاسک به افزایش انرژی، کاهش خستگی و بهبود استقامت آن‌ها کمک کرده است. این اثر ممکن است به دلیل تأثیرات غیرمستقیم گیاه، مانند بهبود متابولیسم انرژی، کاهش استرس اکسیداتیو یا اثرات ضدالتهابی آن باشد. به ‌عنوان مثال، مطالعه‌ای در سال 2014 نشان داد که خارخاسک ممکن است با کاهش نشانگرهای التهابی مانند اینترلوکین-6، به ریکاوری پس از تمرینات سنگین کمک کند.

در مجموع، شواهد علمی فعلی از تأثیر مستقیم خارخاسک بر رشد عضلانی یا عملکرد ورزشی حمایت نمی‌کند و نیاز به تحقیقات بیشتری برای بررسی این ادعاها وجود دارد. ورزشکاران باید توجه داشته باشند که خارخاسک نمی‌تواند جایگزین تمرینات منظم، رژیم غذایی متعادل و ریکاوری مناسب شود. با این حال، به ‌عنوان یک مکمل کمکی، ممکن است در برخی افراد اثرات مثبتی بر انرژی و استقامت داشته باشد؛ اما این اثرات به عوامل فردی و کیفیت مکمل بستگی دارد.

بهترین مکمل‌های خارخاسک برای مردان

مکمل‌های خارخاسک در اشکال مختلفی از جمله کپسول و قرص در دسترس هستند. انتخاب بهترین مارک تریبولوس و مکمل مناسب به عواملی مانند کیفیت محصول، درصد ساپونین‌ها، دوز استاندارد و اعتبار برند بستگی دارد. برخی از مکمل‌های معتبر و شناخته‌شده در ایران عبارتند از:

1. ماسل هرب

ماسل هرب مکملی کاملا گیاهی است که  هر عدد کپسول از این محصول حاوی 1000 میلی‌گرم عصاره خشک گیاه خارخاسک است که بر اساس 468 میلی‌گرم ساپونین تام استاندارد شده است. این مکمل به افزایش تستوسترون در افراد با کمبود این هورمون کمک می‌کند. همچنین، فراورده گیاهی ماسل هرب به بهبود عملکرد جنسی در مردان مفید بوده و برای ورزشکاران در دوره‌های بدنسازی سودمند است. این محصول با پروانه اسخت شرکت بهتا دارو آفرینش به شکل کپسول و در بسته بندی قوطی پلاستیکی 60 عددی در ایران تولید و به بازار عرضه می‌شود.

2. تریبولوس سام فیت

تریبولوس سام فیت فراورده‌ای گیاهی است که حاوی پودر میوه خارخاسک است. این محصول با داشتن 400 میلی‌گرم پودر میوه خارخاسک که بر اساس 14 میلی‌گرم ساپونین استاندارد شده است، به افزایش سطح تستوتسترون در مردان کمک می‌کند. تریبولوس سام در تقویت قوای جنسی مردانه و بهبود عملکرد ورزشی نیز کاربرد دارد. این محصول در بسته بندی قوطیه پلاستیکی 60 عددی و به شکل کپسول فرموله شده است. تریبولوس سام فیت با پروانه ساخت شرکت برسام فارمد البرز در ایرتان تولید و به بازار عرضه می‌شود.

3. پرفورمکس

یکی از محصولات کاربردی که با داشتن عصاره گیاه خارخاسک به افزایش تستوسترون و تقویت قوای جنسی مردانه کمک می‌کند، کپسول پرفورمکس است. پرفورمکس هرباویوا یک محصول مفید در افزایش قدرت باروری و اختلالات نعوظ در مردان است. هر یک کپسول پرفورمکس حاوی 5000 میلی‌گرم عصاره گیاه خارخاسک است که با 55-27 میلی‌گرم ساپونین استاندارد شده است. این محصول علاوه بر خارخاسک حاوی ویتامین C، ویتامین E،  ویتامین B9 و B12، سلنیوم و زینک است که برای افزایش میل جنسی مردان و بهبود کیفیت اسپرم مفید است.

پرفورمکس با پروانه ساخت شرکت گل دارو و تحت برند هرباویوا در ایران تولید و به بازار عرضه می‌شود. شایان ذکر است این محصول در بسته بندی قوطی پلاستیکی 30 عددی و به شکل کپسول تولید می‌شود.

نحوه مصرف خارخاسک برای مردان

نحوه مصرف خارخاسک به هدف استفاده مانند بهبود تستوسترون، باروری، عملکرد جنسی یا بدنسازی و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد. دوز پیشنهادی برای مکمل‌های استاندارد شده معمولاً بین 50 تا 5000 میلی‌گرم در روز است که در 1 تا 3 دوز تقسیم می‌شود و بستگی به هدف می‌تواند متفاوت و بر حسب شرایط زیر باشد:

• برای افزایش تستوسترون مردان: برخی منابع دوز روزانه 750 تا 1500 میلی‌گرم به مدت 8 تا 12 هفته را توصیه می‌کنند. همچنین، مصرف گیاه خارخاسک همراه غذا می‌تواند جذب آن را بهبود بخشد.
• برای بدنسازی در مردان: ورزشکاران معمولاً 1000 تا 2000 میلی‌گرم در روز، ترجیحاً پیش یا پس از تمرین، مصرف می‌کنند.
• برای بهبود نعوظ در مردان: دوز 500 تا 1000 میلی‌گرم روزانه، گاهی در ترکیب با مکمل‌های تقویت‌کننده نیتریک اکسید مانند ال-آرژنین، ممکن است مفید‌تر واقع شود.

عوارض قرص خارخاسک برای مردان

محصولات حاوی گیاه خارخاسک به‌ طور کلی بی‌خطر تلقی می‌شوند؛ اما مصرف آن، به ویژه در دوزهای بالا یا به ‌صورت طولانی‌ مدت، ممکن است با عوارض جانبی همراه باشد. شایع‌ترین عوارض قرص تریبولوس برای مردان عبارتند از:

• مشکلات گوارشی: نفخ، معده‌درد، اسهال یا تهوع به ‌ویژه در صورت مصرف با معده خالی در برخی افراد گزارش شده است.
• اختلالات خواب: مصرف دوزهای بالا ممکن است باعث بی‌خوابی، بی‌قراری یا افزایش تحریک‌پذیری شود.
• تداخلات دارویی گیاه خارخاسک: خارخاسک ممکن است با داروهای کاهش‌دهنده قند خون، فشار خون یا مهارکننده‌های PDE5 مانند سیلدنافیل تداخل داشته باشد، که می‌تواند خطر افت فشار خون یا عوارض دیگر را افزایش دهد.
• اختلالات هورمونی: در برخی موارد، مصرف طولانی‌مدت ممکن است تعادل هورمونی را به ‌ویژه در افرادی با مشکلات هورمونی پیش‌زمینه‌ای مختل کند.
• مشکلات کلیوی یا کبدی: گزارش‌های نادری از آسیب کلیوی یا کبدی در اثر مصرف طولانی‌مدت وجود دارد، اگرچه این موارد نادر هستند و معمولاً با دوزهای بسیار بالا مرتبط‌اند.

افراد مبتلا به بیماری‌های کبدی، کلیوی، مشکلات پروستات یا افرادی که داروهای خاصی مصرف می‌کنند، باید پیش از استفاده با پزشک مشورت کنند. همچنین، زنان باردار یا شیرده و افراد زیر 18 سال نباید از این مکمل استفاده کنند. برای کاهش خطر عوارض، توصیه می‌شود مصرف خارخاسک تحت نظارت متخصص و در دوره‌های محدود انجام شود.

سخن پایانی

گیاه خارخاسک به دلیل ترکیبات فعال زیستی و سابقه طولانی در طب سنتی، کاربرد زیادی در مکمل‌های غذایی برای بهبود سلامت مردان در زمینه‌هایی مانند تستوسترون، باروری، عملکرد جنسی و بدنسازی دارد. با این حال، شواهد علمی درباره اثربخشی آن در برخی زمینه‌ها، به‌ ویژه افزایش تستوسترون و رشد عضلانی، محدود و متناقض است و نیاز به تحقیقات بیشتری با طراحی دقیق‌تر و حجم نمونه بزرگ‌تر وجود دارد.

همچنین مصرف این گیاه باید با احتیاط، در دوزهای مناسب و تحت نظارت متخصص انجام شود تا از عوارض احتمالی جلوگیری گردد. ترکیب خارخاسک با سبک زندگی سالم، شامل رژیم غذایی متعادل، ورزش منظم و مدیریت استرس، می‌تواند اثرات مثبت آن را تقویت کند. برای افرادی که به دنبال استفاده از خارخاسک هستند، انتخاب مکمل‌های با اصالت از داروخانه‌های معتبر مانند داروکده و مشورت با متخصصان کلید دستیابی به نتایج ایمن است.

داروکده به ‌عنوان اولین و بزرگ‌ترین داروخانه آنلاین، امکان دسترسی سریع و مطمئن به انواع مکمل‌های تغذیه‌ای را برای کاربران فراهم می‌کند. افزون بر این، سلامتی شما بزرگ‌ترین سرمایه داروکده است و ما برای حفظ آن همواره در تلاشیم. داروکده با تکیه بر تیمی علمی متشکل از داروسازان و کارشناسان ارشد تغذیه، خدمات مشاوره تخصصی برای انتخاب مکمل‌های متناسب با نیازهای فردی کاربران ارائه می‌دهد.

همچنین، انتشار مستمر مقالات علمی و آموزشی در مجله علمی داروکده، گامی مهم در راستای افزایش آگاهی عمومی درباره انتخاب صحیح مکمل‌ها و ارتقای سطح سلامت جامعه محسوب می‌شود. از این رو داروکده با افتخار در مسیر انتخاب آگاهانه مکمل‌های تغذیه‌ای کنار شما هستیم، زیرا باور داریم سلامت، نخستین گام به‌سوی زندگی بهتر است.

در پایان، از شما دعوت می‌کنیم تجربه‌های خود در خصوص مصرف مکمل‌های حاوی خارخاسک را با ما و سایر کاربران به اشتراک بگذارید. نظرات ارزشمند شما می‌تواند راهنمایی مؤثری برای دیگران باشد و به ارتقای دانش جمعی کمک کند.