گلودرد استرپتوکوکی چیست؟

این بیماری که توسط باکتری استرپتوکوک گروه A ایجاد می‌شود، عمدتاً گلو و لوزه‌ها را درگیر می‌کند و می‌تواند علائم آزاردهنده‌ای مانند گلو درد شدید، تب و تورم غدد لنفاوی ایجاد کند. اگرچه این بیماری در کودکان شایع‌تر است، اما بزرگسالان نیز می‌توانند به آن مبتلا شوند، به‌ویژه در شرایطی که در تماس نزدیک با افراد مبتلا هستند. اهمیت تشخیص زودهنگام و درمان مناسب این بیماری نه‌تنها در بهبود سریع بیمار، بلکه در جلوگیری از عوارض جدی مانند تب روماتیسمی یا مشکلات کلیوی نیز نقش دارد.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• گلودرد استرپتوکوکی چیست؟
• علل ایجاد گلودرد استرپتوکوکی
• چه کسانی در معرض خطر هستند؟
• علائم گلو درد استرپتوکوکی
• تفاوت گلودرد استرپتوکوکی با گلو درد ویروسی
• پیشگیری از گلودرد استرپتوکوکی
• عفونت استرپتوکوکی در کودکان

زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه

گلودرد استرپتوکوکی چیست؟

گلودرد استرپتوکوکی یک عفونت باکتریایی است که توسط باکتری استرپتوکوک گروه A ایجاد می‌شود. این باکتری معمولاً در گلو و روی پوست یافت می‌شود و در برخی افراد بدون ایجاد علائم (حامل‌های بدون علامت) وجود دارد. با این حال، در شرایط مساعد، مانند تضعیف سیستم ایمنی یا تماس نزدیک با فرد مبتلا، این باکتری می‌تواند باعث عفونت گلو شود. این بیماری به دلیل مسری بودن بالا، به‌ویژه در محیط‌های شلوغ مانند مدارس، مهدکودک‌ها و خوابگاه‌ها، به سرعت گسترش می‌یابد.

علل ایجاد گلودرد استرپتوکوکی

انتقال باکتری استرپتوکوک گروه A از فردی به فرد دیگر از طریق چندین مکانیسم اصلی رخ می‌دهد که هر یک در شرایط خاصی می‌توانند خطر ابتلا را افزایش دهند:

1. انتقال از طریق قطرات تنفسی یکی از شایع‌ترین راه‌های انتقال این باکتری، انتشار آن از طریق قطرات تنفسی است. هنگامی که فرد مبتلا سرفه یا عطسه می‌کند، قطرات ریز حاوی باکتری به هوا منتقل می‌شوند. این قطرات می‌توانند توسط افراد دیگر در نزدیکی استنشاق شوند و باعث انتقال عفونت شوند. این روش انتقال به‌ویژه در فضاهای بسته و شلوغ مانند کلاس‌های درس، اتوبوس‌ها یا محیط‌های کاری که تهویه مناسبی ندارند، بسیار مؤثر است. صحبت کردن با صدای بلند یا حتی تنفس نزدیک به فرد مبتلا نیز می‌تواند این قطرات را منتقل کند، اگرچه به اندازه سرفه یا عطسه شایع نیست.

2. تماس مستقیم با فرد مبتلا تماس فیزیکی مستقیم با فرد مبتلا یا حامل بدون علامت نیز راه دیگری برای انتقال باکتری است. این تماس می‌تواند شامل دست دادن، بغل کردن یا هر نوع تماس نزدیک دیگر باشد. اگر فرد مبتلا دست‌های خود را پس از لمس بینی یا دهان خود نشسته باشد، باکتری می‌تواند به راحتی از طریق پوست منتقل شود. این روش انتقال به‌ویژه در میان کودکان که اغلب در تماس نزدیک با یکدیگر هستند، شایع است.

3. تماس با سطوح یا اشیاء آلوده باکتری استرپتوکوک گروه A می‌تواند برای مدت محدودی روی سطوح و اشیاء باقی بماند و از این طریق منتقل شود. برای مثال، اگر فرد مبتلا به لیوان، قاشق، دستگیره در، تلفن یا سایر اشیاء لمس‌شده دسترسی داشته باشد، باکتری می‌تواند روی این سطوح باقی بماند. فرد دیگری که این اشیاء را لمس کند و سپس دست خود را به دهان، بینی یا چشم‌هایش ببرد، ممکن است آلوده شود. این روش انتقال به‌ویژه در محیط‌های عمومی مانند مدارس، مهدکودک‌ها یا ادارات که اشیاء به‌طور مشترک استفاده می‌شوند، اهمیت دارد.

چه کسانی در معرض خطر هستند؟

گلودرد استرپتوکوکی در گروه‌های زیر شایع‌تر است:

• کودکان 5 تا 15 ساله: این گروه سنی به دلیل سیستم ایمنی در حال توسعه و حضور در محیط‌های پرجمعیت مانند مدارس، بیشتر در معرض خطر هستند.
• بزرگسالان در تماس با کودکان: والدین، معلمان و پرستاران به دلیل تماس نزدیک با کودکان ممکن است مبتلا شوند.
• افراد با سیستم ایمنی ضعیف: بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت یا نقص ایمنی خطر ابتلا را افزایش می‌دهند.
• محیط‌های شلوغ: خوابگاه‌ها، پادگان‌ها و محیط‌های مشابه شرایط را برای گسترش باکتری فراهم می‌کنند.

علائم گلو درد استرپتوکوکی

گلودرد استرپتوکوکی با علائمی مشخص و اغلب شدید ظاهر می‌شود که می‌توانند به‌سرعت پس از ابتلا به باکتری استرپتوکوک گروه A بروز کنند. این علائم از نظر شدت از خفیف تا شدید متغیر هستند و بسته به سن، وضعیت سیستم ایمنی و شرایط عمومی فرد ممکن است متفاوت باشند. شناخت دقیق این علائم برای تشخیص زودهنگام و درمان مناسب این بیماری ضروری است، زیرا عدم توجه به آن‌ها می‌تواند به عوارض جدی منجر شود. در ادامه، علائم اصلی گلودرد استرپتوکوکی به‌طور جامع و بدون استفاده از بولت شرح داده می‌شود.

- گلو درد شدید

یکی از بارزترین نشانه‌های گلودرد استرپتوکوکی، احساس گلو درد شدید است که معمولاً به‌سرعت شروع می‌شود. این درد اغلب به‌گونه‌ای است که بلعیدن غذا، مایعات یا حتی بزاق را دشوار و دردناک می‌کند. بیماران ممکن است گلو درد را به‌صورت سوزش، خراشیدگی یا احساس وجود جسم خارجی در گلو توصیف کنند. این علامت معمولاً اولین نشانه‌ای است که فرد را به سمت مراجعه به پزشک سوق می‌دهد، زیرا شدت آن اغلب از گلو دردهای معمولی ناشی از سرماخوردگی متمایز است. در صورت تمایل به آشنایی دقیق با سرماخوردگی و علائم آن می‌‌توانید به مقاله سرماخوردگی چیست و چه علائمی دارد؟ ترجمه و تالیف دکتر محمد امین کربلائی طاهر در مجله علمی داروکده مراجعه نمایید.

- تب

تب نیز یکی از علائم شایع این بیماری است که معمولاً دمای بدن را به بیش از 38 درجه سانتی‌گراد می‌رساند. این تب ممکن است به‌صورت ناگهانی ظاهر شود و گاهی با لرز یا احساس سرما همراه باشد. در برخی موارد، تب می‌تواند به‌ویژه در کودکان بسیار بالا باشد و نیاز به مدیریت فوری با داروهای کاهنده تب مانند استامینوفن یا ایبوپروفن داشته باشد. تب نشانه‌ای از واکنش سیستم ایمنی بدن به عفونت باکتریایی است و معمولاً در چند روز اول بیماری شدت بیشتری دارد.

- تورم و قرمزی لوزه ها

لوزه‌ها در گلودرد استرپتوکوکی اغلب تحت تأثیر قرار می‌گیرند و به‌صورت متورم و قرمز ظاهر می‌شوند. در بسیاری از موارد، لوزه‌ها ممکن است با لکه‌های سفید یا زردرنگ چرکی پوشیده شوند که ناشی از تجمع باکتری‌ها و سلول‌های ایمنی در محل عفونت است. این وضعیت می‌تواند باعث احساس ناراحتی بیشتر در گلو شود و گاهی با بوی بد دهان همراه است. ظاهر لوزه‌ها یکی از نشانه‌های کلیدی است که پزشک در معاینه بالینی به آن توجه می‌کند.

- تورم و حساسیت غدد لنفاوی

تورم و حساسیت غدد لنفاوی در ناحیه گردن از دیگر علائم رایج این بیماری است. غدد لنفاوی که در زیر فک یا اطراف گردن قرار دارند، به دلیل واکنش سیستم ایمنی به عفونت متورم و دردناک می‌شوند. لمس این غدد ممکن است باعث درد شود و این علامت می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر توسط پزشک کمک کند. تورم غدد لنفاوی معمولاً با پیشرفت بیماری کاهش می‌یابد، به‌ویژه پس از شروع درمان با آنتی‌بیوتیک.

- سردرد و درد بدن

سردرد و درد بدن نیز در بسیاری از بیماران، به‌ویژه کودکان، مشاهده می‌شود. این علائم ممکن است به دلیل واکنش التهابی بدن به عفونت یا همراه با تب ایجاد شوند. کودکان ممکن است احساس ضعف عمومی، خستگی یا بی‌قراری داشته باشند که این علائم می‌توانند با گلو درد و تب ترکیب شوند و وضعیت عمومی آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهند. در بزرگسالان، این دردها ممکن است به‌صورت دردهای عضلانی یا احساس کوفتگی بدن بروز کنند.

در برخی موارد، گلودرد استرپتوکوکی می‌تواند با عارضه‌ای به نام تب مخملک همراه باشد که با ظهور بثورات پوستی مشخص می‌شود. این بثورات معمولاً به‌صورت لکه‌های قرمز و زبر (شبیه به کاغذ سنباده) روی پوست ظاهر می‌شوند و اغلب از ناحیه گردن، سینه و شکم شروع شده و به سایر قسمت‌های بدن گسترش می‌یابند. تب مخملک ناشی از سموم تولیدشده توسط برخی سویه‌های باکتری استرپتوکوک گروه A است و معمولاً در کودکان شایع‌تر است. این بثورات ممکن است با خارش خفیف همراه باشند و پس از چند روز با درمان مناسب محو شوند، اگرچه پوست ممکن است برای مدتی پوسته‌پوسته شود.

- تهوع و استفراغ

تهوع و استفراغ نیز از علائمی هستند که بیشتر در کودکان مبتلا به گلودرد استرپتوکوکی دیده می‌شوند. این علائم ممکن است به دلیل التهاب شدید در گلو یا واکنش بدن به عفونت رخ دهند. در برخی کودکان، درد شکم نیز گزارش شده است که می‌تواند ناشی از تورم غدد لنفاوی شکمی باشد. این علائم معمولاً در بزرگسالان کمتر دیده می‌شوند، اما در کودکان می‌توانند باعث بی‌قراری و کاهش اشتها شوند.

تفاوت گلودرد استرپتوکوکی با گلو درد ویروسی

یکی از چالش‌های اصلی در تشخیص گلودرد استرپتوکوکی، تمایز آن از گلو دردهای ویروسی است. گلو دردهای ویروسی (مانند سرماخوردگی یا آنفولانزا) معمولاً با علائمی مانند آبریزش بینی، سرفه، گرفتگی صدا یا قرمزی چشم همراه هستند، در حالی که گلودرد استرپتوکوکی معمولاً این علائم را ندارد. این تفاوت برای انتخاب درمان مناسب بسیار مهم است، زیرا گلو درد ویروسی نیازی به آنتی‌بیوتیک ندارد، در حالی که گلودرد استرپتوکوکی بدون درمان آنتی‌بیوتیکی ممکن است به عوارض جدی منجر شود.

پیشگیری از گلودرد استرپتوکوکی

برای پیشگیری از گلودرد استرپتوکوکی رعایت اقدامات بهداشتی و کاهش تماس با عوامل بیماری‌زا اهمیت زیادی دارد. شستن مرتب دست‌ها با آب و صابون به مدت حداقل ۲۰ ثانیه، به‌ویژه پس از سرفه، عطسه یا لمس سطوح عمومی، می‌تواند خطر ابتلا را کاهش دهد. اجتناب از تماس نزدیک با افراد مبتلا نیز بسیار ضروری است و در صورت ابتلای یکی از اعضای خانواده باید وسایل شخصی مانند لیوان، قاشق و حوله را به‌طور جداگانه استفاده کرد. استفاده مشترک از وسایل فردی مانند مسواک، لیوان یا ظروف غذا باید به‌طور کامل پرهیز شود.

تقویت سیستم ایمنی نیز نقش مهمی در پیشگیری دارد؛ بنابراین داشتن رژیم غذایی متعادل، خواب کافی و ورزش منظم می‌تواند بدن را در برابر عفونت مقاوم‌تر کند. جهت تقویت سیستم ایمنی استفاده از محصولات تخصصی سیستم ایمنی داروکده خالی از لطف نیست.

در محیط‌های شلوغ یا هنگام تماس با افراد مبتلا، استفاده از ماسک از انتقال باکتری جلوگیری می‌کند. همچنین تمیز کردن مرتب سطوحی که احتمال آلودگی دارند، مانند دستگیره‌های در یا تلفن، با مواد ضدعفونی‌کننده به کاهش انتشار باکتری کمک خواهد کرد.

عفونت استرپتوکوکی در کودکان

کودکان به دلیل سیستم ایمنی در حال رشد و حضور مداوم در محیط‌های پرجمعیت مانند مدارس، مهدکودک‌ها و کلاس‌های آموزشی، بیش از دیگران در معرض ابتلا به گلودرد استرپتوکوکی قرار دارند. تماس نزدیک با سایر کودکان، استفاده مشترک از وسایل و قرار گرفتن در محیط‌های بسته، احتمال انتقال این عفونت را افزایش می‌دهد. علائم گلودرد استرپتوکوکی در کودکان می‌تواند تا حدی با بزرگسالان متفاوت باشد و گاهی به شکل‌هایی ظاهر شود که والدین به‌سرعت متوجه ارتباط آن با گلودرد نمی‌شوند.

یکی از این علائم تهوع یا استفراغ است که به‌ویژه در کودکان خردسال شایع‌تر است. علاوه بر این، درد شکم نیز ممکن است رخ دهد که معمولاً ناشی از التهاب و تورم غدد لنفاوی شکمی است. بی‌قراری، بی‌حوصلگی و کاهش اشتها از دیگر نشانه‌هایی است که در کودکان دیده می‌شود، زیرا درد و التهاب گلو باعث می‌شود آن‌ها از غذا خوردن یا حتی نوشیدن مایعات خودداری کنند. این مسئله اگر ادامه پیدا کند می‌تواند منجر به کم‌آبی بدن و ضعف عمومی شود.

والدین باید نسبت به علائم هشداردهنده توجه ویژه داشته باشند. بروز تب بالا، گلودرد شدید که در مدت کوتاهی بدتر می‌شود، وجود بثورات پوستی (که ممکن است نشان‌دهنده تب اسکارلت باشد) یا دشواری در بلع از جمله نشانه‌هایی است که مراجعه فوری به پزشک را ضروری می‌سازد. درمان سریع و صحیح در کودکان اهمیت بسیار زیادی دارد، چرا که در صورت عدم درمان مناسب، احتمال بروز عوارض خطرناک و طولانی‌مدت مانند تب روماتیسمی، التهاب کلیه یا مشکلات قلبی افزایش می‌یابد.

کلام آخر

گلودرد استرپتوکوکی یکی از شایع‌ترین عفونت‌های باکتریایی گلو است که در صورت بی‌توجهی می‌تواند به عوارض جدی و طولانی‌مدت منجر شود. شناخت به‌موقع علائم، تمایز آن از گلودردهای ویروسی و مراجعه سریع به پزشک برای تشخیص و درمان صحیح، اهمیت بسیار زیادی دارد. همان‌طور که اشاره شد، این بیماری به‌ویژه در کودکان و افراد حاضر در محیط‌های شلوغ شیوع بیشتری دارد و رعایت نکات بهداشتی مانند شست‌وشوی دست‌ها، پرهیز از استفاده مشترک از وسایل شخصی، تقویت سیستم ایمنی و در موارد لازم استفاده از ماسک، می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری ایفا کند.

درمان زودهنگام با آنتی‌بیوتیک‌های مناسب علاوه بر کاهش علائم و کوتاه‌تر کردن دوره بیماری، از بروز عوارض خطرناک مانند تب روماتیسمی یا آسیب به کلیه‌ها جلوگیری می‌کند. بنابراین والدین و افراد در معرض خطر باید نسبت به نشانه‌های هشداردهنده مانند تب بالا، گلودرد شدید و بثورات پوستی حساس باشند و در صورت مشاهده این علائم فوراً به پزشک مراجعه کنند.

اگر به دنبال اطلاعات دقیق‌تر در زمینه داروها، مکمل‌ها و روش‌های مراقبتی مرتبط با سلامت گلو و سیستم ایمنی هستید، می‌توانید به داروخانه آنلاین داروکده مراجعه کنید. داروکدده اطلاعات کامل و قابل اعتمادی را در اختیار شما قرار می‌دهد و می‌تواند در انتخاب بهترین محصولات درمانی و پیشگیرانه راهنمای خوبی باشد.