همه چیز در مورد فروکتان

شاید تاکنون برای شما سوال پیش آمده باشد که فروکتان چیست؟ فروکتان یکی از فیبرهای رژیمی است که در بسیاری از سبزیجات، غلات و میوه‌ها وجود دارد. این ترکیب از واحدهای فروکتوز ساخته شده است و به‌عنوان کربوهیدرات پیچیده شناخته می‌شود. فروکتان در بسیاری از گیاهان یافت می‌شود و به‌عنوان ذخیره انرژی در آن‌ها عمل می‌کند. این ترکیب جزو گروه FODMAP است، که به کربوهیدرات‌های قابل تخمیر در روده بزرگ گفته می‌شود.

در این مقاله، به بررسی جامع فیبر فروکتان و اطلاعاتی در مورد فواید و منابع غذایی آن می‌پردازیم. علاوه بر این، اطلاعات کاملی درباره نحوه تأثیر آن بر بدن انسان ارائه شده است. چنانچه به دنبال اطلاعات جامع در ارتباط با فیبر فروکتان هستید، مطالعه این مقاله می‌تواند راهنمایی جامع و کاربردی در اختیار شما بگذارد.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• فروکتان چیست؟
• ساختار شیمیایی و انواع فروکتان‌ها
• منابع غذایی فروکتان
• مکانیسم هضم و تخمیر فروکتان
• علائم حساسیت به فروکتان
• تشخیص حساسیت به فروکتان
• مدیریت رژیم غذایی در حساسیت به فروکتان
• فواید فروکتان چیست؟
• فروکتان‌ها و مشکلات گوارشی در بیماران مبتلا به کرون
• کاربردهای فروکتان در صنایع غذایی

مدت زمان تقریبی مطالعه: 7 دقیقه
 

فروکتان چیست؟

فروکتان نوعی کربوهیدرات پلی‌ساکاریدی است که از زنجیره‌های فروکتوز تشکیل می‌شود و این ترکیبات در گیاهان به‌عنوان منبع ذخیره انرژی و تنظیم‌کننده فشار اسمزی عمل می‌کنند. فروکتان‌ها در مواد غذاهایی مانند گندم، جو، پیاز، سیر و کنگر فرنگی یافت می‌شوند. این ماده در بدن انسان هضم نمی‌شود و مستقیماً به روده بزرگ می‌رسد. در افراد سالم می‌تواند به‌عنوان پری‌بیوتیک عمل کرده و رشد باکتری‌های مفید روده را تقویت کند. اما در افراد حساس یا مبتلا به عدم‌تحمل FODMAP، ممکن است باعث نفخ، درد شکمی و تغییرات در حرکات روده شود.
 

ساختار شیمیایی و انواع فروکتان‌ها

فروکتان از واحدهای فروکتوز ساخته شده که به‌وسیله پیوندهای گلیکوزیدی به‌ هم متصل شده‌اند. این ترکیب می‌تواند ساختارهای مختلفی داشته باشد. بسته به طول زنجیره‌ها و نوع پیوندها، فروکتان به دو دسته عمده تقسیم می‌شود:

اینولین‌ها (Inulins)

این نوع از فروکتان معمولاً دارای زنجیره‌های بلند از مولکول‌های فروکتوز است و به‌طور عمده در گیاهانی مانند کنگرفرنگی، سیر، جو و برخی سبزیجات دیگر وجود دارد. اینولین‌ها به‌طور معمول در گیاهان به‌عنوان یک منبع ذخیره انرژی عمل می‌کنند و در بدن انسان به‌عنوان یک فیبر پره‌بیوتیک مفید شناخته می‌شوند.
 

فروکتوالیگوساکاریدها (FOS)

این نوع فروکتان شامل زنجیره‌های کوتاه‌تری از فروکتوز است و عمدتا در سبزیجاتی مانند پیاز، سیر، مارچوبه و کنگر فرنگی وجود دارد. این ترکیبات به‌طور عمده در رژیم‌های غذایی به‌عنوان فیبر رژیمی استفاده می‌شوند.

این تفاوت‌های ساختاری باعث می‌شود که فروکتان در روده انسان به‌طور متفاوت تخمیر شود. فروکتان معمولا برای تغذیه باکتری‌های مفید روده و بهبود سلامت میکروبیوم روده مؤثر است، اما برای برخی از افراد می‌تواند مشکلات گوارشی ایجاد کند.
 

منابع غذایی فروکتان

فروکتان در بسیاری از گیاهان یافت می‌شود که مصرف آن‌ها می‌تواند به تامین فیبر در رژیم غذایی کمک کند. برخی از منابع غذایی غنی از فروکتان شامل موارد زیر هستند:

• سبزیجات: پیاز، سیر، کنگرفرنگی، مارچوبه و بروکلی
• غلات: گندم، جو و چاودار
• میوه‌ها: موز، سیب، گلابی، هلو، آلو و خرما
• حبوبات: نخود، لوبیا، عدس

این ترکیب‌ها نه تنها حاوی فروکتان هستند، بلکه به‌عنوان منابع غنی از ویتامین‌ها، مواد معدنی و آنتی‌اکسیدان‌ها نیز شناخته می‌شوند. برای افرادی که به دنبال رژیم‌های غذایی گیاهی هستند، فروکتان می‌تواند به‌عنوان منبع فیبر و مواد مغذی عمل کند. این ترکیب‌ها همچنین در حمایت از سلامت روده و جلوگیری از برخی مشکلات گوارشی موثر هستند.

برای افراد حساس به فروکتان‌ها، مصرف این مواد غذایی ممکن است مشکلات گوارشی ایجاد کند، بنابراین آگاهی از مواد غذایی حاوی فروکتان بسیار مهم است. اما برای اکثر افراد سالم، مصرف این ترکیبات به‌طور متعادل می‌تواند مفید باشد و به سلامت دستگاه گوارش کمک کند.
 

مکانیسم هضم و تخمیر فروکتان

فروکتان به‌دلیل عدم وجود آنزیم‌های لازم برای هضم آن در روده کوچک، قادر به هضم شدن در این بخش از دستگاه گوارش نیست. بنابراین، پس از مصرف، فروکتان به روده بزرگ منتقل می‌شود، جایی که توسط میکروب‌های روده تخمیر می‌شود. این تخمیر باعث تولید گازهایی چون هیدروژن و متان می‌شود که می‌توانند باعث نفخ، گاز و درد شکمی شوند.

این فرآیند تخمیر می‌تواند به‌طور مثبت روی سلامت روده تاثیر بگذارد. تخمیر فروکتان توسط باکتری‌های مفید روده موجب تولید اسیدهای چرب کوتاه ‌زنجیر می‌شود که برای تغذیه سلول‌های روده و حمایت از سلامت میکروبیوم روده ضروری هستند. همچنین این فرآیند باعث تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب در روده می‌شود.
 

علائم حساسیت به فروکتان

حساسیت به فروکتان ها می‌تواند باعث بروز مشکلات گوارشی شود. افرادی که به این ترکیب حساسیت دارند، ممکن است علائمی چون نفخ، گاز، درد شکمی، اسهال یا یبوست را تجربه کنند. این علائم به‌ویژه در افرادی مشاهده می‌شود که دچار سندروم روده تحریک‌پذیر (IBS) هستند.

در برخی از افراد، مصرف بیش از حد فروکتان‌ها می‌تواند موجب بروز این علائم شود، به‌ویژه اگر این ترکیب به‌طور ناگهانی وارد رژیم غذایی شود. برای مدیریت این مشکل، می‌توان مصرف فروکتان را کاهش داد یا به‌طور تدریجی آن را به رژیم غذایی بازگرداند.
 

تشخیص حساسیت به فروکتان

تشخیص حساسیت به فروکتان معمولاً از طریق رژیم غذایی کم FODMAP صورت می‌گیرد. این رژیم به‌ویژه برای کسانی که به فروکتان حساسیت دارند، طراحی شده است. در ابتدا مصرف منابع حاوی فروکتان محدود می‌شود، سپس به‌طور تدریجی این ترکیبات به رژیم غذایی باز می‌گردند تا تأثیر آن‌ها بر علائم گوارشی مشخص شود. این روش به شناسایی دقیق‌تر مواد غذایی که موجب علائم گوارشی می‌شوند کمک می‌کند و در کاهش علائم گوارشی سندروم روده تحریک‌پذیر (IBS) می‌تواند مؤثر باشد.

تفاوت بین حساسیت به فروکتان و حساسیت به گلوتن

حساسیت به فروکتان و حساسیت به گلوتن می‌توانند علائم مشابهی مانند نفخ و گاز ایجاد کنند، اما از نظر بیولوژیکی با یکدیگر متفاوت هستند. حساسیت به فروکتان به‌دلیل تخمیر این ترکیب در روده بزرگ ایجاد می‌شود، در حالی که حساسیت به گلوتن که بیماری سلیاک نام دارد به‌دلیل واکنش ایمنی بدن به پروتئین گلوتن است که در گندم و دیگر غلات یافت می‌شود. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که مدیریت و درمان هر یک از این دو اختلال باید به‌صورت مستقل و مبتنی بر مکانیسم‌های ویژه آن‌ها انجام گیرد.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد بیماری سلیاک، می توانید مقاله "بیماری سلیاک چیست؟" تالیف و ترجمه آقای دکتر کوشا شهیدی، دکتر داروساز را مطالعه نمایید.
 

مدیریت رژیم غذایی در حساسیت به فروکتان

برای مدیریت حساسیت به فروکتان، معمولاً از رژیم غذایی کم FODMAP استفاده می‌شود. این رژیم شامل محدود کردن مصرف مواد غذایی حاوی فروکتان است و سپس به‌تدریج این ترکیبات به رژیم غذایی باز می‌گردند تا علائم گوارشی فرد بررسی شود. این روش کمک می‌کند تا حساسیت به فروکتان به‌طور دقیق تشخیص داده شود و درمان‌های مناسب ارائه گردد.

این رژیم شامل سه مرحله است:

مرحله محدودسازی: در مرحله محدودسازی، مصرف مواد غذایی حاوی فروکتان‌ها کاهش می‌یابد.

مرحله بازآزمایی: در مرحله بازآزمایی، این مواد به‌تدریج به رژیم غذایی بازمی‌گردند تا مشخص شود کدام یک علائم را تشدید می‌کنند.

مرحله شخصی‌سازی: در مرحله شخصی‌سازی، رژیم غذایی بر اساس نتایج مراحل قبلی تنظیم می‌شود. این روش به افرادی که از مشکلات گوارشی رنج می‌برند کمک می‌کند تا علائم خود را کاهش دهند و از مصرف مواد غذایی نامناسب جلوگیری کنند.

FODMAPچیست؟

FODMAPمخفف چهار گروه از کربوهیدرات‌های کوتاه‌زنجیر است:

• Fermentable قابل تخمیر توسط باکتری‌های روده
• Oligosaccharides الیگوساکاریدها از جمله: فروکتان‌ها
• Disaccharides دی‌ساکاریدها مانند لاکتوز
• Monosaccharides مونو‌ساکاریدها مانند فروکتوز
• And
• Polyols پلی‌ال‌ها مانند سوربیتول، مانیتول

این کربوهیدرات‌ها در روده باریک کم‌جذب یا غیرقابل‌هضم هستند، به روده‌ی بزرگ می‌رسند و به‌سرعت توسط میکروبیوتا تخمیر می‌شوند.
 

فواید فروکتان چیست؟

فروکتان‌ها به‌عنوان یکی از انواع فیبرهای رژیمی با خواص پری‌بیوتیکی شناخته می‌شوند که در بهبود سلامت گوارش و میکروبیوم روده تأثیرات مثبتی دارند در ادامه به فواید فروکتان اشاره می‌کنیم:

تأثیر فروکتان‌ها بر سلامت میکروبیوم روده

فروکتان‌ها به‌عنوان فیبرهای پری‌بیوتیک، تأثیرات مثبتی بر ترکیب و فعالیت میکروبیوم روده دارند. مطالعات نشان داده‌اند که این ترکیبات می‌توانند رشد باکتری‌های مفید روده مانند بیفیدوباکتریوم‌ها و لاکتوباسیل‌ها را تحریک کنند، که در نتیجه به سلامت روده و سیستم گوارش کمک می‌کنند.

تخمیر فروکتان‌ها در روده بزرگ باعث تولید اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیره‌ای می‌شود که نه تنها انرژی مورد نیاز برای سلول‌های روده را تأمین می‌کنند، بلکه موجب کاهش التهاب در روده و تقویت سیستم ایمنی می‌شوند. علاوه بر این، به ممانعت از رشد باکتری‌های مضر در روده کمک می‌کنند و بر روی کنترل وزن و متابولیسم بدن اثرات مفید دارند.
 

فروکتان‌ها در پیشگیری از سرطان روده

فروکتان‌ها به‌عنوان یک منبع فیبر پری‌بیوتیک، نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به سرطان روده ایفا می‌کنند. تخمیر فروکتان‌ها در روده بزرگ توسط باکتری‌های مفید، منجر به تولید اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیره‌ای می‌شود که به‌طور مستقیم با کاهش التهاب در روده و جلوگیری از آسیب‌های DNA مرتبط هستند. مطالعات نشان داده‌اند که این اسیدها ممکن است مانع از رشد تومورها در روده بزرگ شوند و به‌ویژه برای پیشگیری از سرطان کولون مفید باشند. افزون بر این، مصرف فیبرهای پری‌بیوتیک مانند فروکتان‌ها ممکن است باعث تغییرات مثبت در ترکیب میکروبیوم روده شود که در نهایت منجر به بهبود سلامت عمومی و کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های گوارشی خواهد شد.
 

اثرات فروکتان‌ها بر دیابت نوع ۲ و قند خون

مطالعات اخیر نشان داده‌اند که مصرف فروکتان‌ها می‌تواند به بهبود کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت نوع دو کمک کند. این اثرات به‌ویژه در افرادی که رژیم غذایی کم‌فیبر دارند، بیشتر مشهود است. تخمیر فروکتان‌ها در روده بزرگ منجر به تولید اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیره‌ای می‌شود که این اسیدها ممکن است حساسیت به انسولین را بهبود بخشند و در نتیجه موجب کنترل بهتر قند خون شوند. همچنین، مصرف فروکتان‌ها به‌عنوان یک فیبر پری‌بیوتیک می‌تواند به کاهش التهاب و مقاومت به انسولین در بدن کمک کند.
 

نقش فروکتان‌ها در عملکرد سیستم ایمنی

فروکتان‌ها به‌عنوان پری‌بیوتیک‌ها می‌توانند بر عملکرد سیستم ایمنی تأثیر بگذارند. مطالعات نشان داده‌اند که مصرف فروکتان‌ها موجب تقویت پاسخ‌های ایمنی در بدن می‌شود. این ترکیبات می‌توانند باکتری‌های مفید روده را تقویت کرده و در نتیجه به تقویت سیستم ایمنی و مقابله با بیماری‌ها کمک کنند.
 

نقش فروکتان‌ها در حمایت از سلامت قلب

تخمیر فروکتان‌ها در روده بزرگ موجب افزایش تولید اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیر می‌شود که متابولیسم چربی‌ها را به سمت کاهش سنتز کلسترول هدایت می‌کنند. این فرآیند همراه با کاهش بازجذب اسیدهای صفراوی، سطحLDL و تری‌گلیسرید را پایین می‌آورد. علاوه‌براین، اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیر با کاهش التهاب سیستمیک و بهبود عملکرد اندوتلیوم، خطر بیماری‌های قلبی عروقی را کاهش می‌دهند.
 

نقش فروکتان در افزایش جذب مواد معدنی

فروکتان‌ها در روده بزرگ توسط میکروبیوتا تخمیر شده و اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیر تولید می‌کنند که باعث کاهش pH لومن روده می‌شود. این کاهشpH، انحلال‌پذیری یون‌های کلسیم و منیزیم را افزایش داده و جذب آن‌ها از طریق اپیتلیوم روده را تسهیل می‌کند. افزایش دسترسی و جذب این مواد معدنی به ارتقای تراکم استخوان و بهبود عملکرد عضلانی منجر می‌شود.
 

فروکتان‌ها و مشکلات گوارشی در بیماران مبتلا به کرون

در بیماران مبتلا به بیماری کرون، مصرف فروکتان‌ها ممکن است موجب تشدید علائم گوارشی شود. مطالعات متعدد نشان داده‌اند که بیماران مبتلا به بیماری کرون در فاز فعال، نسبت به بیماران در فاز غیرفعال، بیشتر از فروکتان‌ها پرهیز می‌کنند. این ترکیبات به دلیل ویژگی‌های خاص خود، می‌توانند در بیمارانی که دچار التهاب روده هستند، علائم گوارشی مانند نفخ و درد شکمی را بدتر کنند. از سوی دیگر، در بیماران کرون که در فاز غیرفعال هستند، مصرف فروکتان‌ها ممکن است مزایای کمی در تنظیم عملکرد روده و کاهش التهاب داشته باشد.
 

کاربردهای فروکتان در صنایع غذایی

فروکتان در صنایع غذایی به‌عنوان فیبر رژیمی، شیرین‌کننده‌های کم‌کالری و مواد افزودنی برای بهبود بافت و کیفیت محصولات استفاده می‌شود. این ترکیب‌ها به‌ویژه در تولید محصولات غذایی مانند ماست‌های کم‌چرب، نوشیدنی‌های بدون قند، و نان‌های بدون گلوتن کاربرد دارند. استفاده از فروکتان به‌عنوان یک افزودنی طبیعی در صنایع غذایی به افزایش کیفیت محصولات و کاهش کالری آن‌ها کمک می‌کند.
 

سخن پایانی

فروکتان‌ها به‌عنوان یک فیبر پری‌بیوتیک طبیعی، که نقش حیاتی در حفظ سلامت دستگاه گوارش و میکروبیوم روده دارند. این ترکیبات علاوه بر کمک به رشد باکتری‌های مفید روده، می‌توانند از طریق تخمیر در روده بزرگ به تولید اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیره‌ای و کاهش التهاب کمک کنند. تأثیرات مثبت فروکتان‌ها در کاهش خطر ابتلا به بیماری‌هایی نظیر سرطان روده، دیابت نوع ۲ و مشکلات گوارشی از جمله بیماری کرون به‌طور علمی اثبات شده است.

انواعی از مکمل‌های پروبیوتیکی در داروکده موجود است. داروخانه آنلاین داروکده که از سال 1388 فعالیت خود را آغاز کرده، با تکیه بر خدمات باکیفیت و جلب رضایت مشتریان، تنها داروخانه آنلاین کشور است که موفق به دریافت نماد اعتماد الکترونیکی 5 ستاره شده است.

داروکده با ارائه خدمات مشاوره تلفنی تخصصی توسط تیم علمی خود، گامی نو در راستای حمایت از مشتریان برداشته است. این سرویس به کاربران امکان می‌دهد تا با برقراری تماس با مشاوران مجرب، اطلاعات دقیق و شخصی‌سازی‌شده‌ای درباره محصولات سلامت‌محور دریافت کنند.

این مشاوره‌ها، با شعار یک تماس با مشاور، یک قدم تا انتخاب مطمئن‌تر، که توسط داروسازان و متخصصان تغذیه ارائه می‌شود، به مشتریان کمک می‌کند تا با اطمینان بیشتری محصول مناسب نیاز خود را انتخاب کنند، به‌ویژه در مواردی که انتخاب محصول نیازمند دانش تخصصی است.

امیدواریم مقاله"همه چیز در مورد فروکتان" برای شما حاوی اطلاعات مفیدی باشد. هدف ما در مجله علمی داروکده افزایش آگاهی مخاطبان در حیطه سلامت و ارائه پاسخ هایی علمی در رابطه با دغدغه‌های موجود در این زمینه است. تیم علمی داروکده متشکل از داروسازان متخصص و دانش آموختگان رشته تغذیه به تألیف و ترجمه مقالات پیرامون موضوعات حائز اهمیت در حوزه سلامت می پردازند.
 

رفرنس ها:

Slavin JL. Dietary fiber and health: an overview. Nutr Clin Care. 2013;12(3):67-72

Gibson PR, Shepherd SJ. Dietary FODMAPs and functional gastrointestinal disorders. Am J Gastroenterol. 2010;105(3):564-574

Shepherd SJ, Gibson PR. Fructose malabsorption and symptoms of irritable bowel syndrome: guidelines for effective management. J Hum Nutr Diet. 2006;19(3):165-174

Swanson KS, et al. Effect of fructans, prebiotics and fibres on the human gut microbiota. PubMed. 2020

Leech J, Beasley S. Fructans and their role in human nutrition. J Clin Gastroenterol. 2013;47(1):9-19

Halmos EP, Muir JG. The low FODMAP diet for managing irritable bowel syndrome and inflammatory bowel disease. J Gastroenterol. 2015;50(8):742-751

Wang L, Yang H, Huang H, Zhang C, Zuo H‑X, Xu P, Niu Y‑M, Wu S‑S. Inulin‑type fructans supplementation improves glycemic control for the prediabetes and type 2 diabetes populations: results from a GRADE‑assessed systematic review and dose‑response meta‑analysis of 33 randomized controlled trials. J Transl Med. 2019;17(1):410

Franco‑Robles E, López M G. Implication of fructans in health: immunomodulatory and antioxidant mechanisms. ScientificWorldJournal. 2015;2015:289267