5 راهکار ساده برای مراقبت از پوست پس از پرتودرمانی

پرتودرمانی یکی از مهم‌ترین روش‌های درمان سرطان است که با استفاده از پرتوهای پرانرژی، سلول‌های سرطانی را از بین می‌برد. با وجود تأثیر بالای این روش، یکی از بخش‌های بدن که بیشتر از همه تحت تأثیر قرار می‌گیرد، پوست است.

 در طول درمان، پوست در مسیر پرتو قرار دارد و ممکن است دچار قرمزی، خشکی یا حساسیت شود. به همین دلیل، مراقبت از پوست پس از پرتودرمانی اهمیت زیادی دارد و بخش مهمی از روند بهبودی به شمار می‌رود. مراقبت درست از پوست نه‌تنها باعث کاهش سوزش و التهاب می‌شود بلکه به ترمیم سریع‌تر بافت‌های آسیب‌دیده کمک می‌کند.

آگاهی از این مراقبت‌ها به بیماران کمک می‌کند تا عوارض پوستی را کاهش دهند و با آرامش بیشتری روند درمان را طی کنند. در این مقاله از مجله علمی داروکده، با نقش پوست در پرتودرمانی، مشکلات احتمالی آن و بهترین راهکارهای مراقبت، پیشگیری و ترمیم آشنا خواهید شد.

فهرست

• پرتو درمانی(رادیوتراپی)
• پرتو درمانی پوست چیست؟
• بعد از پرتو درمانی چه کنیم؟
• عوارض پرتو درمانی تا کی ادامه دارد؟
• درمان سوختگی پوست بعد از پرتو درمانی
• عفونت بعد از پرتو درمانی
• 5 راهکار ساده برای مراقبت از پوست پس از پرتودرمانی
• عوارض پرتو درمانی برای اطرافیان

مدت زمان مطالعه: 12 دقیقه

پرتو درمانی (رادیوتراپی)

پرتودرمانی یا رادیوتراپی یکی از روش‌های اصلی درمان سرطان است که با استفاده از پرتوهای پرانرژی، سلول‌های سرطانی را از بین می‌برد یا جلوی رشد آن‌ها را می‌گیرد.

 این پرتوها می‌توانند از نوع اشعه ایکس، گاما یا حتی پروتون‌ها باشند. هدف پرتودرمانی این است که تومور نابود شود ولی بافت‌های سالم اطراف تا حد ممکن آسیب نبینند.

پرتودرمانی معمولاً با دستگاه‌های پیشرفته‌ای به نام شتاب‌دهنده خطی انجام می‌شود. در این روش، دوز پرتو با دقت بسیار زیاد و از زوایای مختلف به تومور تابانده می‌شود.

پرتودرمانی به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود: پرتودرمانی خارجی که پرتو از بیرون بدن تابانده می‌شود و پرتودرمانی داخلی که منبع پرتو داخل بدن یا نزدیک تومور قرار می‌گیرد. در برخی موارد نیز از مواد رادیواکتیو خوراکی یا تزریقی برای درمان استفاده می‌شود. درمان ممکن است به‌صورت قطعی برای از بین بردن کامل سرطان یا تسکینی برای کاهش درد یا علائم انجام شود.

پزشکان با کمک تصویربرداری‌های دقیق مانند: سی‌تی‌اسکن و ام‌آر‌آی موقعیت دقیق تومور را مشخص کرده و درمان را برنامه‌ریزی می‌کنند. جلسات درمان معمولاً کوتاه‌اند و چندین بار در هفته تکرار می‌شوند.

به طور کلی، پرتودرمانی یکی از مؤثرترین و علمی‌ترین روش‌های درمان سرطان در جهان امروز است.

پرتو درمانی پوست چیست؟

پرتودرمانی پوست یکی از روش‌های علمی و دقیق برای درمان سرطان‌های پوستی است. در این روش از پرتوهای پرانرژی مانند: اشعه ایکس یا الکترون برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. پرتوها به‌صورت کنترل‌شده و با دقت بالا به محل تومور تابانده می‌شوند تا سلول‌های غیرطبیعی نابود شوند، در حالی که بافت‌های سالم اطراف تا حد امکان حفظ می‌شوند.

 این روش معمولاً برای درمان سرطان‌های سطحی مانند: سرطان سلول پایه‌ای و سرطان سلول سنگفرشی پوست به‌کار می‌رود. در مواردی که انجام جراحی ممکن نیست یا ظاهر پوست اهمیت دارد، پرتودرمانی گزینه‌ای بسیار مناسب و ایمن است.

دستگاه‌های پیشرفته‌ای مانند شتاب‌دهنده خطی، پرتو را با زاویه و شدت دقیق به ناحیه مورد نظر می‌فرستند. هر جلسه درمان زمان کوتاهی دارد و بسته به نوع تومور در چند نوبت تکرار می‌شود.

 در این فرآیند، سلول‌های سرطانی به دلیل آسیب به DNA دیگر قادر به تقسیم و رشد نخواهند بود و به‌تدریج از بین می‌روند. پرتودرمانی پوست به دلیل دقت بالا، نتایج درمانی بسیار خوبی دارد و در بسیاری از بیماران موجب کنترل کامل بیماری می‌شود. این روش غیرتهاجمی است و بدون نیاز به جراحی می‌تواند سلول‌های سرطانی را با موفقیت از بین ببرد. پرتودرمانی یکی از دستاوردهای مهم علم فیزیک و پزشکی است که نقش بزرگی در درمان مؤثر و دقیق سرطان‌های پوستی دارد.

بعد از پرتو درمانی چه کنیم؟

مراقبت پس از پرتو درمانی بخش مهمی از روند درمان است؛ زیرا بدن پس از دریافت پرتو نیاز به زمان دارد تا خود را بازسازی کند. در این دوره انجام درست کارهای بعد از پرتو درمانی باعث بهبود سریع‌تر و کاهش عوارض می‌شود.

یکی از اصلی‌ترین بخش‌ها، مراقبت از پوست پس از پرتودرمانی است؛ چون پوست بعد از پرتودرمانی حساس‌تر از حالت معمول می‌شود. برای حفظ سلامت آن باید:

• از شوینده‌های ملایم استفاده کرد.
• از کرم‌های عطردار یا الکلی پرهیز نمود.
• و پوست را از نور مستقیم خورشید دور نگه داشت.
• پوشیدن لباس‌های نخی و گشاد نیز به جلوگیری از تحریک پوست کمک می‌کند.
• از دیگر کارهای بعد از رادیوتراپی توجه به تغذیه سالم است. مصرف غذاهای سرشار از پروتئین، ویتامین و نوشیدن آب فراوان به ترمیم بافت‌های بدن کمک می‌کند.
• استراحت کافی، خواب منظم و کاهش استرس نیز نقش مهمی در تقویت بدن دارند.
• بیماران باید به‌طور منظم با پزشک خود در ارتباط باشند تا روند بهبود بررسی شود و از مصرف خودسرانه داروها خودداری کنند.

رعایت این توصیه‌ها باعث می‌شود بدن سریع‌تر به حالت طبیعی بازگردد و نتایج درمان پایدار بماند. در واقع، مراقبت پس از پرتودرمانی مرحله‌ای حیاتی از درمان است که به بدن کمک می‌کند تا انرژی از دست‌رفته را بازیابد و به سلامتی کامل بازگردد.

عوارض پرتو درمانی تا کی ادامه دارد؟

عوارض پرتودرمانی بخشی طبیعی از روند درمان سرطان هستند و معمولاً موقتی می‌باشند. این عوارض زمانی به‌وجود می‌آیند که پرتوهای پرانرژی علاوه بر سلول‌های سرطانی، بخشی از سلول‌های سالم اطراف را نیز تحت تأثیر قرار دهند. شدت و مدت این عوارض به نوع سرطان، محل تابش و شرایط جسمی بیمار بستگی دارد.

• یکی از شایع‌ترین عوارض، خستگی بدن است که ممکن است تا چند هفته پس از پایان درمان ادامه داشته باشد و با استراحت کافی برطرف می‌شود.
• قرمزی، خشکی و خارش پوست در ناحیه پرتودهی نیز از دیگر علائم رایج است و معمولاً طی دو تا چهار هفته بهبود می‌یابد.
• در پرتودرمانی ناحیه سر و گردن ممکن است ریزش مو یا زخم‌های سطحی دهان ایجاد شود که موقتی است و موها معمولاً پس از چند ماه دوباره رشد می‌کنند.
• گاهی در پرتودرمانی قفسه سینه یا شکم، احساس تهوع، بی‌اشتهایی یا ناراحتی گوارشی دیده می‌شود که با گذشت زمان از بین می‌رود.
• عوارض طولانی‌مدت مانند تیرگی پوست یا خشکی مزمن کمتر شایع هستند و معمولاً خطری برای سلامتی کلی بدن ندارند.

پزشکان با استفاده از دستگاه‌های پیشرفته و تنظیم دقیق دوز پرتو، تلاش می‌کنند آسیب به بافت‌های سالم را به حداقل برسانند.

در بیشتر بیماران، بیشتر علائم بین دو تا شش هفته پس از پایان پرتودرمانی به‌طور کامل از بین می‌روند. به‌طور کلی، پرتودرمانی روشی ایمن و مؤثر است و با گذر زمان و مراقبت مناسب، بدن توان خود را بازیافته و به وضعیت طبیعی بازمی‌گردد.

درمان سوختگی پوست بعد از پرتو درمانی

• سوختگی پوست پس از پرتودرمانی یکی از عوارض موقتی و قابل درمان این روش است. در طول پرتودرمانی، پرتوهای پرانرژی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شوند اما چون پوست در مسیر پرتو قرار دارد، ممکن است دچار التهاب، قرمزی، خشکی یا پوسته‌ریزی شود.
   
• شدت این تغییرات به نوع پوست، ناحیه درمان و میزان پرتو بستگی دارد. در برخی موارد ممکن است تاول یا زخم سطحی ایجاد شود که به آن «درماتیت پرتویی» گفته می‌شود و معمولاً شبیه سوختگی آفتاب است. برای درمان سوختگی پوست بعد از پرتودرمانی باید مراقبت‌های خاصی انجام شود.
   
• پوست ناحیه درمان باید با آب ولرم و شوینده‌های ملایم تمیز شود و همیشه خشک و تمیز نگه داشته شود.
   
• استفاده از کرم‌ها و پمادهای نرم‌کننده بدون عطر و الکل مانند: آلوئه‌ورا، کالندولا یا ژل پرتودرمانی به کاهش التهاب و تسکین سوزش کمک می‌کند.

ژل پرتودرمانی معمولاً حاوی ترکیبات مرطوب‌کننده و ضدالتهاب است که باعث خنک شدن پوست و ترمیم سریع‌تر بافت آسیب‌دیده می‌شود.

برای کسب اطلاعات بیش تر درباره ژل استراتا ایکس آر تی، مقاله "پیشگیری و درمان سوختگی های ناشی از رادیوتراپی" را مطالعه نمایید.

• از خاراندن پوست، ترکاندن تاول‌ها و قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشید باید خودداری کرد.
• پوشیدن لباس‌های نخی و گشاد نیز برای جلوگیری از تحریک پوست مفید است.
• در موارد شدید، پزشک ممکن است پمادهای دارویی مخصوص یا پانسمان مرطوب تجویز کند تا روند ترمیم تسریع شود.
• مصرف غذاهای سرشار از ویتامین C، ویتامین E و روی (زینک) نیز در بازسازی پوست مؤثر است. بیشتر سوختگی‌های پوستی ناشی از پرتو در چند هفته بهبود پیدا می‌کنند و با مراقبت مناسب، پوست به حالت طبیعی خود بازمی‌گردد.
• رعایت این نکات باعث می‌شود ترمیم پوست سریع‌تر انجام شود و از باقی ماندن اثر سوختگی جلوگیری گردد.

عفونت بعد از پرتو درمانی

عفونت بعد از پرتودرمانی یکی از عوارض احتمالی این روش درمانی است که در برخی بیماران ممکن است رخ دهد. پرتودرمانی با از بین بردن سلول‌های سرطانی، گاهی موجب تضعیف موقت سیستم ایمنی بدن نیز می‌شود و در نتیجه احتمال بروز عفونت در نواحی مختلف بدن افزایش می‌یابد. این عفونت‌ها معمولاً در پوست یا مخاط نواحی پرتودهی دیده می‌شوند.

• در پوست ممکن است قرمزی، تورم، ترشح یا زخم ایجاد شود که نشان‌دهنده‌ی آغاز عفونت است.
• در ناحیه دهان یا گلو نیز احتمال بروز زخم‌های دردناک یا عفونت قارچی وجود دارد که می‌تواند بلع غذا را دشوار کند.
• بیمارانی که هم‌زمان شیمی‌درمانی انجام می‌دهند، بیشتر در معرض این مشکل هستند؛ زیرا هر دو درمان سیستم ایمنی را ضعیف می‌کنند.

5 راهکار ساده برای مراقبت از پوست پس از پرتودرمانی

برای پیشگیری از عفونت بعد از پرتودرمانی رعایت بهداشت بدن و مراقبت از پوست اهمیت زیادی دارد.  پوست ناحیه درمان باید با شوینده‌های ملایم شسته شود و خشک و تمیز نگه داشته شود.  استفاده از کرم‌های بدون عطر و الکل و پرهیز از خاراندن پوست یا دست‌کاری زخم‌ها ضروری است.

 تغذیه مناسب با مصرف میوه‌ها، سبزیجات تازه و مواد غذایی حاوی ویتامین C و روی (زینک) به تقویت سیستم ایمنی و ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده کمک می‌کند.

در صورت مشاهده‌ی زخم، ترشح یا درد در محل تابش باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود تا درمان دارویی مناسب آغاز گردد. بیشتر عفونت‌های پس از پرتودرمانی خفیف هستند و با رعایت نکات بهداشتی و استفاده از داروهای تجویزی به‌خوبی کنترل می‌شوند.  با مراقبت درست و تغذیه سالم، بدن توان مقابله با عفونت را بازیافته و روند بهبودی به سرعت ادامه پیدا می‌کند.

عوارض پرتو درمانی برای اطرافیان

پرتودرمانی یکی از روش‌های مؤثر در درمان سرطان است که با استفاده از پرتوهای پرانرژی، سلول‌های سرطانی را از بین می‌برد. یکی از پرسش‌های رایج بیماران این است که آیا پرتودرمانی برای اطرافیان خطرناک است یا نه؟!؟

 به‌طور کلی، این روش هیچ خطری برای دیگران ندارد؛ زیرا پرتو تنها هنگام تابش دستگاه فعال است و پس از پایان هر جلسه، در بدن بیمار باقی نمی‌ماند. در نتیجه، تماس، در آغوش گرفتن یا زندگی در کنار فردی که پرتودرمانی انجام داده، کاملاً ایمن است.

 در بیشتر روش‌ها، از جمله پرتودرمانی خارجی، بیمار پس از پایان هر جلسه هیچ‌گونه تشعشعی از خود منتشر نمی‌کند و می‌تواند به زندگی عادی بازگردد.

تنها استثنا مربوط به نوع خاصی از درمان به نام براکی‌تراپی یا پرتودرمانی داخلی است. در این روش، منبع رادیواکتیو برای مدت کوتاهی در بدن بیمار قرار داده می‌شود تا مستقیماً بر سلول‌های سرطانی اثر بگذارد. در چنین شرایطی ممکن است پزشک برای چند روز محدودیت تماس نزدیک با دیگران، به‌ویژه کودکان و زنان باردار را توصیه کند. این محدودیت موقتی است و پس از خارج شدن منبع پرتو از بدن، بیمار دیگر هیچ خطری برای اطرافیان ندارد.

در برخی درمان‌های خاص مانند مصرف ید رادیواکتیو برای سرطان تیروئید نیز بیمار ممکن است چند روز از وسایل شخصی جداگانه استفاده کند. پس از گذشت چند روز و دفع طبیعی مواد رادیواکتیو از بدن، تمام آثار پرتو از بین می‌رود.

در مجموع، پرتودرمانی فقط بر بدن بیمار تأثیر می‌گذارد و هیچ آسیبی به اطرافیان وارد نمی‌کند. بنابراین، خانواده و دوستان می‌توانند بدون نگرانی در کنار بیمار باشند و حمایت روحی او را حفظ کنند؛ زیرا این همراهی نقش مهمی در روند بهبود دارد.

سوالات متداول درباره مراقبت از پوست پس از پرتو درمانی

1- چرا پس از پرتودرمانی پوست دچار قرمزی و خشکی می‌شود؟

در هنگام پرتودرمانی، پرتوهای پرانرژی سلول‌های سرطانی را از بین می‌برند اما ممکن است سلول‌های سالم پوست نیز تا حدی آسیب ببینند. این موضوع باعث التهاب موقت، قرمزی و خشکی در ناحیه تابش می‌شود. پس از پایان درمان، با ترمیم سلول‌های پوستی و استفاده از کرم‌های مناسب، این علائم به‌تدریج برطرف می‌شوند.

2- چه نوع کرم یا پمادی برای پوست بعد از پرتودرمانی مناسب است؟

پس از پرتودرمانی باید از کرم‌های ملایم و بدون عطر یا الکل استفاده شود تا پوست تحریک نشود. کرم‌های حاوی آلوئه‌ورا، کالندولا یا ژل پرتودرمانی خاصیت خنک‌کنندگی و ضدالتهابی دارند و به کاهش سوزش و خارش کمک می‌کنند. همیشه بهتر است نوع کرم را پزشک یا پرستار متخصص پرتودرمانی تعیین کند.

3- آیا می‌توان بعد از پرتودرمانی در معرض آفتاب قرار گرفت؟

خیر، پوست درمان‌شده بسیار حساس است و تابش مستقیم نور خورشید می‌تواند باعث سوختگی، تیرگی یا تحریک بیشتر پوست شود. تا چند ماه پس از درمان باید از آفتاب دوری کرد و در صورت لزوم از کلاه، لباس نخی بلند و ضدآفتاب فیزیکی با SPF بالا استفاده نمود. این کار به حفظ سلامت پوست و جلوگیری از آسیب بیشتر کمک می‌کند.

4- شست‌وشوی پوست پس از پرتودرمانی چگونه باید انجام شود؟

پوست ناحیه درمان باید روزانه با آب ولرم و صابون‌های ملایم بدون عطر و رنگ شسته شود. استفاده از لیف زبر یا شست‌وشوی خشن ممکن است باعث آسیب و عفونت پوستی شود. پس از شستن، باید پوست را با حوله نرم و به‌آرامی خشک کرد و از مالش شدید یا استفاده از پودرهای خوشبوکننده پرهیز نمود.

5- آیا خارش و پوسته‌ریزی پس از پرتودرمانی طبیعی است؟

بله، خارش و پوسته‌ریزی از واکنش‌های طبیعی پوست به تابش پرتو هستند و نشان‌دهنده‌ی بازسازی سلول‌های پوستی‌اند. نباید پوست را خاراند یا پوسته‌ها را کند؛ زیرا این کار احتمال زخم یا عفونت را افزایش می‌دهد. استفاده از کرم‌های مرطوب‌کننده و نوشیدن آب کافی به کاهش خشکی و خارش پوست کمک زیادی می‌کند.

سخن پایانی تیم علمی داروکده درباره مراقبت از پوست پس از پرتودرمانی

در این مقاله با مفهوم پرتودرمانی و اهمیت مراقبت از پوست پس از آن آشنا شدیم. درباره‌ی روش‌های کاهش التهاب، درمان سوختگی‌های پوستی و استفاده از کرم‌ها و ژل‌های مناسب مانند: ژل‌های ترمیم‌کننده‌ی مخصوص پرتودرمانی صحبت شد.

همچنین نقش تغذیه سالم، نوشیدن آب کافی و استراحت منظم در تقویت بدن و ترمیم پوست مورد بررسی قرار گرفت. رعایت این نکات به بیماران کمک می‌کند تا عوارض موقتی درمان سریع‌تر برطرف شوند و روند بهبود به‌خوبی پیش برود.

در کنار مراقبت‌های خانگی، پیگیری منظم پزشکی و استفاده از محصولات پوستی معتبر نیز اهمیت زیادی دارد. بیماران می‌توانند برای آگاهی بیشتر درباره‌ی محصولات تخصصی مراقبت پس از پرتودرمانی به داروخانه آنلاین داروکده مراجعه کرده و با راهنمایی کارشناسان، محصول مناسب خود را انتخاب کنند.

همچنین توصیه می‌شود با تیم‌های علمی و تخصصی در زمینه پوست و مو، تغذیه و رژیم‌درمانی مشورت شود تا برنامه‌ای دقیق برای بازسازی بدن و حفظ سلامت پوست تنظیم گردد. همکاری با متخصصان و بهره‌گیری از منابع معتبر باعث می‌شود فرایند درمان سریع‌تر انجام شود و فرد با آرامش و اطمینان بیشتری به زندگی طبیعی خود بازگردد.