
در این مقاله از داروکده با نقش میکروبیوم در سد پوستی، ایمنی، اگزما و مراقبت صحیح از پوست و پوست سر نوزاد آشنا شوید.
نویسنده: بهاره شاه محمدی
تحریریه داروکده
آخرین به روزرسانی:
16 آبان 1405
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
16 آبان 1405
23
میکروبیوم پوست نوزاد چیست و چه اهمیتی دارد؟ راهنمای مراقبت از پوست بدن و سر نوزاد
پوست نوزاد تنها یک پوشش محافظ در برابر عوامل محیطی نیست، بلکه یک محیط زنده و پویا است که با مجموعهای از میکروارگانیسمها در تعامل میباشد. اهمیت میکروبیوم پوست نوزاد از همان روزهای ابتدایی زندگی مشخص میشود و در کنار سد پوستی و سیستم ایمنی، در حفظ سلامت پوست نقش دارد. اما میکروبیوم پوست نوزاد چگونه شکل میگیرد و چرا مراقبت صحیح از آن اهمیت دارد؟
آنچه در این مقاله میخوانیم:
زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه
برای پاسخ به این پرسش ابتدا باید بین دو اصطلاح «میکروبیوتا» و «میکروبیوم» تفاوت قائل شویم. میکروبیوتا به مجموعه میکروارگانیسمهای ساکن یک محیط مانند پوست گفته میشود؛ در حالی که اصطلاح میکروبیوم علاوه بر این موجودات، مجموعه ژنها و تعاملات زیستی مرتبط با این جامعه میکروبی را نیز در بر میگیرد.
پوست انسان محل زندگی مجموعه متنوعی از باکتریها، قارچها، ویروسها و سایر میکرو ارگانیسمها است. بسیاری از این میکرو ارگانیسمها بخشی طبیعی از پوست هستند و در شرایط تعادل، با بدن انسان رابطهای همزیستانه برقرار میکنند.
برخی باکتریهای طبیعی پوست مانند Staphylococcus epidermidis نیز در این اکوسیستم حضور دارند. این باکتریها لزوماً بیماری زا نیستند و بخشی از جامعه میکروبی طبیعی پوست محسوب میشوند.
میکروبیوم پوست نوزاد نسبت به پوست بزرگسالان هنوز در حال شکل گیری و تغییر است. به همین دلیل، محیط پوستی نوزاد میتواند در برابر تغییرات محیطی، محصولات مراقبتی و اختلال در سد پوستی حساستر باشد.

پوست نوزاد از نظر ساختار و عملکرد هنوز در حال بلوغ است. لایه شاخی پوست در نوزادان ویژگیهای ساختاری متفاوتی با بزرگسالان دارد و فرایند اسیدی شدن سطح پوست نیز پس از تولد ادامه پیدا میکند. همچنین شاخصهای مربوط به از دست رفتن آب از سطح پوست و عملکرد سد پوستی در دوره نوزادی با افزایش سن تغییر میکنند.
به همین دلیل، پوست نوزاد میتواند نسبت به خشکی و عوامل تحریک کننده حساستر باشد. این ویژگی اهمیت انتخاب صحیح شوینده، نحوه استحمام و مراقبت از پوست را بیشتر میکند.
کلونیزاسیون میکروبی پوست از همان ابتدای زندگی آغاز میشود و ترکیب میکروبیوم در ماهها و سالهای نخست، تحت تأثیر عوامل مختلف به تدریج تغییر میکند.

پوست به عنوان سد دفاعی بدن، محل تعامل مداوم میکروارگانیسمها با سلولهای پوستی و سیستم ایمنی است. این ارتباط در دوران نوزادی که سیستم ایمنی و سد پوستی هنوز در حال تکامل هستند، اهمیت ویژهای دارد.
تغییرات میکروبیوم پوست در سال اول زندگی با وضعیت سد پوستی و بروز برخی مشکلات پوستی مانند درماتیت آتوپیک ارتباط دارند. با این حال، این موضوع به معنای آن نیست که اختلال میکروبیوم به تنهایی باعث اگزما میشود؛ درماتیت آتوپیک بیماری چند عاملی است و عوامل ژنتیکی، عملکرد سد پوستی، سیستم ایمنی و عوامل محیطی در آن نقش دارند.
در نتیجه، میکروبیوم پوست را باید یکی از اجزای شبکهای پیچیده در نظر گرفت که در کنار سد پوستی و سیستم ایمنی، در حفظ سلامت پوست نوزاد نقش دارد.

یکی از مهمترین نقشهای میکروبیوتای طبیعی پوست، تعامل با محیط پوستی و کمک به حفظ یک اکوسیستم متعادل است.
میکروارگانیسمهای ساکن پوست میتوانند از طریق رقابت برای فضا و مواد غذایی و همچنین تولید برخی مواد زیستی، بر استقرار و رشد سایر میکروارگانیسمها اثر بگذارند.
از طرف دیگر، سطح پوست سالم معمولاً محیطی با pH نسبتاً اسیدی دارد که به آن Acid Mantle یا پوشش اسیدی پوست گفته میشود. حفظ این محیط در عملکرد مناسب سد پوستی و شرایط طبیعی سطح پوست اهمیت دارد.
به همین دلیل، استفاده مکرر از محصولات بسیار قلیایی، مانند برخی صابونهای سنتی، میتواند با افزایش pH پوست و ایجاد خشکی یا تحریک، شرایط طبیعی سد پوستی را تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین رابطه میان سد پوستی و میکروبیوم دو طرفه است؛ یعنی هم میکروارگانیسمهای پوست بر محیط پوستی اثر میگذارند و هم وضعیت پوست میتواند ترکیب میکروبی را تغییر دهد.
هدف از مراقبت از پوست نوزاد، حذف تمام میکروارگانیسمها نیست. برخی عادات مراقبتی میتوانند با ایجاد خشکی و تحریک، محیط طبیعی پوست را تغییر دهند.
از آنجایی که صابونهای معمولی pH بالاتری از pH طبیعی پوست دارند؛ استفاده مکرر از آنها میتواند چربیهای محافظ پوست را کاهش داده و باعث خشکی و تحریک شود.
برای پوست نوزاد، در صورت نیاز به شوینده، معمولاً انتخاب یک شوینده ملایم غیرصابونی یاSyndet مانند فوم شوینده غیرصابونی دست و صورت کودک نی نی لاو گزینه مناسبتری نسبت به صابونهای معمولی است.
برخی شویندههای قوی میتوانند چربیهای سطح پوست را بیش از اندازه کاهش دهند. این موضوع به ویژه در نوزادانی که پوست خشک یا حساس دارند، ممکن است به افزایش خشکی و تحریک منجر شود.
میزان کف کنندگی به تنهایی معیار مناسبی برای سنجش قدرت پاک کنندگی یا مناسب بودن یک شوینده برای پوست نوزاد نیست و هنگام انتخاب محصول باید به نوع شوینده و ویژگیهای آن نیز توجه داشت. در این میان، شامپو بدن کرمی کودکان نی نی لاو با فرمولاسیون مخصوص پوست کودکان، میتواند گزینهای مناسب برای پاکسازی ملایم پوست نوزاد و کودک باشد.
آب داغ میتواند چربیهای محافظ پوست را کاهش داده و خشکی پوست را تشدید کند. برای حمام نوزاد، آب ولرم و مدت زمان کوتاهتر مناسبتر است.
عطرها و برخی ترکیبات موجود در محصولات مراقبت پوستی میتوانند در بعضی نوزادان باعث تحریک یا حساسیت شوند. به خصوص در نوزادانی که پوست خشک یا مستعد اگزما دارند، بهتر است از محصولات با فرمولاسیون ساده و تا حد امکان فاقد عطر استفاده شود.
برای مراقبت روزمره از پوست سالم نوزاد، استفاده مکرر و غیر ضروری از محصولات ضد عفونیکننده الکلی توصیه نمیشود؛ زیرا الکل میتواند باعث خشکی و تحریک پوست شود.
البته در شرایط خاص، رعایت اصول بهداشتی و استفاده از مواد ضد عفونی کننده طبق دستورالعملهای پزشکی یا بهداشتی اهمیت خود را دارد.
پوست سر یکی از نواحی خاص بدن است که به دلیل وجود فولیکولهای مو و غدد سباسه، محیط متفاوتی نسبت به برخی نواحی دیگر پوست دارد.
در بعضی نوزادان، پوستههای چرب و زرد رنگی روی پوست سر ایجاد میشود که به آن کلاه گهواره یا درماتیت سبورئیک نوزادی گفته میشود. نقش قارچهای جنس مالاسزیا در درماتیت سبورئیک مورد بررسی قرار گرفته است، اما ایجاد این عارضه را نمیتوان تنها به افزایش تعداد یک نوع میکروارگانیسم نسبت داد.
کلاه گهواره معمولاً یک مشکل شایع و گذراست و در بسیاری از موارد با مراقبت ساده برطرف میشود.
برای کمک به حفظ سلامت پوست سر نوزاد و کاهش احتمال خشکی، پوسته ریزی و تحریک، رعایت چند نکته ساده در شستشو و مراقبت روزانه اهمیت دارد:

هدف از مراقبت از پوست نوزاد، «حذف میکروبها» نیست؛ بلکه حفظ پاکیزگی در کنار محافظت از سد پوستی است.
شستشوی بیش از حد، آب بسیار داغ و شویندههای قوی میتوانند باعث خشکی و تحریک پوست شوند و در نتیجه محیط طبیعی پوست را تغییر دهند. از سوی دیگر، رعایت بهداشت برای جلوگیری از تجمع آلودگی و کاهش خطر عفونت اهمیت دارد.
بنابراین رویکرد مناسب، تعادل بین پاکیزگی و محافظت از سد پوستی است.
برای حمام نوزاد میتوان از آب ولرم و در صورت نیاز یک شوینده مایع ملایم و مخصوص نوزاد استفاده کرد. برخی راهنماها حمام کوتاه چند بار در هفته را پیشنهاد کردهاند، اما تعداد دفعات استحمام باید با سن، شرایط پوست، فصل و وضعیت نوزاد متناسب باشد و نمیتوان یک عدد ثابت را برای همه نوزادان تعیین کرد.

Syndet مخفف Synthetic Detergent و به معنای شوینده غیر صابونی است. این محصولات به جای ساختار صابونی، از سورفکتانتهای شوینده استفاده میکنند و میتوانند با pH نزدیکتر به شرایط طبیعی پوست فرموله شوند.
برای پوست نوزاد، انتخاب یک شوینده ملایم و غیر صابونی میتواند نسبت به استفاده مداوم از صابونهای قلیایی مزیت داشته باشد؛ به خصوص اگر پوست کودک خشک، حساس یا مستعد تحریک باشد.
مراقبت از موهای ظریف کودکان به شویندهای ملایم و متناسب با نیازهای پوست سر آنها نیاز دارد. شامپو روزانه موی سر کودکان نی نی لاو با فرمولاسیون فاقد سولفات و نمک و بهره گیری از ترکیبات پاک کننده ملایم، برای شستشوی روزانه موهای کودک طراحی شده است. وجود روغن بادام شیرین، روغن اسطوخودوس، پانتنول و ویتامینهای B و E در ترکیبات آن میتواند به حفظ رطوبت، افزایش نرمی و لطافت موها و بهبود شانه پذیری کمک کند.
پاکسازی منظم و ملایم پوست بدن نوزاد اهمیت زیادی دارد؛ با این حال، همیشه امکان شستشو با آب وجود ندارد. در چنین شرایطی، لوسیون پاک کننده بدن کودکان نینی لاو با قابلیت پاکسازی بدون نیاز به آبکشی، میتواند گزینهای کاربردی برای تمیز کردن پوست نوزاد باشد و به حفظ بهداشت پوست در موقعیتهایی مانند سفر یا خارج از منزل و در شرایطی که پوست کودک نباید تماس با آب داشته باشد کمک کند.
اگر پوست نوزاد خشک است، استفاده از یک مرطوب کننده ساده و مناسب میتواند به کاهش خشکی و حمایت از سد پوستی کمک کند.
استفاده از مرطوب کننده بهتر است زمانی انجام شود که پوست دچار خشکی است یا پزشک آن را توصیه کرده است. برای پوستهای حساس، انتخاب محصولی با فرمولاسیون ساده و فاقد عطر رویکرد محتاطانهتری است.
مرطوب کننده را میتوان پس از حمام، روی پوست تمیز و کمی نم دار استفاده کرد تا به حفظ رطوبت پوست کمک شود. لوسیون مرطوب کننده بدن کودکان نی نی لاو با دارا بودن اوره ۲٪، پانتنول و روغن گیاهی اسطوخودوس میتواند به حفظ رطوبت، نرم شدن پوست و حمایت از سد دفاعی طبیعی کمک کند.
انتخاب لباس نیز میتواند در شرایط محیطی پوست مؤثر باشد. لباسهای بسیار گرم یا با قابلیت تنفس پایین میتوانند گرما و رطوبت را در تماس با پوست افزایش دهند و در برخی کودکان باعث تشدید عرق سوز یا تحریک پوستی شوند.
بنابراین، بهتر است لباس نوزاد متناسب با دمای محیط انتخاب شود و ضمن داشتن بافتی نرم و راحت، امکان گردش مناسب هوا را فراهم کند. همچنین، از پوشاندن لباسهای بیش از حد گرم و چند لایه خودداری کنید و در صورت حساسیت یا تحریک پذیری پوست نوزاد، پارچههای زبر و موادی را که ممکن است موجب تحریک پوست شوند، کنار بگذارید.
ناحیه پوشک به دلیل تماس مداوم با رطوبت، ادرار و مدفوع، شرایط متفاوتی دارد و به راحتی میتواند دچار التهاب شود.
برای مراقبت از این ناحیه:
هدف از مراقبت از ناحیه پوشک نیز از بین بردن تمام میکرو ارگانیسمها نیست؛ بلکه جلوگیری از التهاب، رطوبت بیش از حد و آسیب سد پوستی است.
در انتخاب محصولات مراقبتی نوزاد و کودک، استفاده از شویندههای ملایم و مرطوب کنندههای متناسب با پوست حساس اهمیت زیادی دارد. نی نی لاو یکی از برندهای فعال در این حوزه است که محصولاتی مانند فوم شوینده دست و صورت، شامپو بدن کرمی و لوسیون مرطوب کننده بدن کودکان را عرضه میکند.
بر اساس اطلاعات تولید کننده، در فرمولاسیون محصولات این برند به ویژگیهایی مانند ملایمت و سازگاری با پوست حساس توجه شده است. انتخاب محصولات مناسب میتواند به حفظ رطوبت و حمایت از سد دفاعی طبیعی پوست کودک کمک کند و در کنار مراقبت صحیح، در حفظ سلامت پوست نقش داشته باشد.

بله. میکروبیوم پوست نوزاد در ماهها و سالهای نخست زندگی یک ساختار پویا است. مطالعات نشان دادهاند که ترکیب باکتریهای پوست در سال اول زندگی بهطور قابل توجهی تغییر میکند و تحت تأثیر سن، ناحیه بدن، محیط، روش زایمان، تغذیه و عوامل خانوادگی قرار دارد.
به همین دلیل، بهتر است به جای تلاش برای حفظ یک ترکیب میکروبی ثابت، بر حفظ شرایط مناسب برای عملکرد طبیعی پوست و سد دفاعی آن تمرکز کنیم.
| مراقبت مناسب | مراقبت نامناسب |
|---|---|
| استفاده از شوینده ملایم و غیرصابونی در صورت نیاز | استفاده مکرر از صابونهای قلیایی |
| حمام کوتاه با آب ولرم | حمام طولانی با آب داغ |
| انتخاب محصولات ساده و فاقد عطر برای پوست حساس | استفاده از محصولات معطر بزرگسالان |
| استفاده از مرطوب کننده در صورت خشکی پوست | استفاده غیرضروری و متعدد از محصولات مختلف |
| تمیز و خشک نگه داشتن ناحیه پوشک | باقی ماندن طولانی مدت ادرار و مدفوع روی پوست |
| لباس نرم و متناسب با دمای محیط | لباس بسیار گرم، زبر یا غیرقابل تنفس |
| جدا نکردن پوستههای سر با ناخن | کندن یا خراشیدن پوستههای کلاه گهواره |
| استفاده از داروهای موضعی طبق نظر پزشک | مصرف خود سرانه آنتی بیوتیک یا ضد قارچ |
| رعایت بهداشت معمول | شستشوی وسواسگونه و ضد عفونی مکرر پوست |
سوالات متداول درباره اهمیت میکروبیوم پوست نوزاد
1- آیا تولد با سزارین باعث ضعیف شدن میکروبیوم پوست نوزاد میشود؟
خیر. نوع زایمان میتواند ترکیب اولیه میکروبیوم پوست را تحت تأثیر قرار دهد، اما این تفاوتها در طول رشد تغییر میکنند و سزارین به معنای داشتن میکروبیوم ناسالم نیست. تماس پوست با پوست، محیط، تغذیه و سایر عوامل نیز در تکامل میکروبیوم نقش دارند.
2- آیا استفاده از شوینده برای پوست نوزاد باعث از بین رفتن باکتریهای مفید میشود؟
استفاده صحیح از یک شوینده ملایم و مخصوص نوزاد لزوماً باعث اختلال قابل توجه در میکروبیوم نمیشود. نگرانی اصلی بیشتر مربوط به شویندههای قوی، صابونهای قلیایی، آب داغ و شستوشوی بیش از حد است که میتوانند سد پوستی را تحریک یا خشک کنند.
3- آیا برای تقویت میکروبیوم پوست نوزاد باید از محصولات پروبیوتیک استفاده کرد؟
خیر، استفاده از محصولات پروبیوتیک یا پریبیوتیک برای همه نوزادان ضرورت ندارد. این محصولات حوزهای در حال مطالعه هستند و برای مراقبت روزمره، حفظ سد پوستی و استفاده از محصولات ملایم اهمیت بیشتری دارد.
حفظ سلامت میکروبیوم پوست نوزاد تنها به انتخاب محصولات مراقبتی محدود نمیشود؛ بلکه تعادل میکروبیوم، سلامت سد پوستی و عملکرد طبیعی سیستم ایمنی در کنار یکدیگر اهمیت دارند. عواملی مانند روش زایمان، سن، تغذیه و شرایط محیطی میتوانند بر ترکیب میکروبیوم پوست تأثیر بگذارند؛ به همین دلیل، مراقبت از پوست نوزاد باید متناسب با نیازهای آن و با توجه به حساسیت و ظرافت پوست در این دوران انجام شود.
برای مراقبت صحیح از پوست نوزاد، نیازی به استفاده از محصولات متعدد یا پاکسازی بیش از حد پوست نیست. انتخاب شویندههای ملایم و سازگار با پوست نوزاد، استفاده از آب ولرم، حفظ رطوبت پوست، پرهیز از محصولات تحریک کننده و توجه به بهداشت ناحیه پوشک، از اصول مهم مراقبت روزانه هستند. همچنین، انتخاب محصولات متناسب با نیاز پوست و پرهیز از شستشوی غیرضروری میتواند به حفظ سد پوستی و شرایط مناسب برای تعادل میکروبیوم کمک کند.
در نهایت، برای انتخاب محصولات مراقبت از پوست نوزاد، بهتر است ترکیبات، میزان ملایمت و سازگاری آنها با پوست حساس کودک را بررسی کنید. در صورت نیاز به تهیه محصولات مراقبتی مناسب، میتوانید مشخصات محصولات موجود در داروخانه آنلاین داروکده را مطالعه کنید و در صورت تردید، از مشاوره تخصصی کمک بگیرید. توجه داشته باشید که در صورت بروز خشکی شدید، قرمزی مداوم، زخم، ترشح، بثورات گسترده یا پوستهریزی غیر طبیعی، لازم است علت مشکل توسط پزشک بررسی شود و از مصرف خودسرانه محصولات دارویی برای نوزاد خودداری کنید.
آخرین مقالات
پرسش و پاسخ
ثبت دیدگاه
پیام به صورت ناشناس ثبت گردد
پیام به صورت خصوصی ثبت گردد
منابع:
مقالات مرتبط
مجله داروکده یک مجله اینترنتی است که شما را در امر آشنایی، تهیه و مصرف صحیح محصولات سلامت محور یاری میرساند.
استفاده از مطالب مجله داروکده فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع و درج لینک بلامانع است . کلیه حقوق این مجله به وب سایت داروکده تعلق دارد