
در این مقاله از مجله داروکده ابتدا به معرفی ماده هیدروکینون پرداخته و در نهایت جهت افزایش اطلاعات کاربران گرامی، خواص آن را ذکر نموده ایم.
نویسنده: فاطمه کاظمی
تحریریه داروکده
آخرین به روزرسانی:
18 شهریور 1404
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
18 شهریور 1404
9K
هیدروکینون چیست و چه خواصی دارد؟
اگر دنبال راهی برای کمرنگکردن لکهای صورت، درمان ملاسما یا رفع تیرگیهای موضعی هستید، احتمالاً اسم هیدروکینون یا همان Hydroquinone به گوشتان خورده. این ماده سالهاست که در ترکیب انواع کرم هیدروکینون و پماد هیدروکینون بهعنوان یکی از قویترین روشنکنندههای پوستی استفاده میشود. اما آیا واقعاً این ترکیب معجزهگر است یا یک شمشیر دولبه که باید با احتیاط مصرف شود؟ اگر میخواهید بدانید هیدروکینون برای صورت، جای جوش، زیر بغل، زانو یا حتی بیکینی چه اثری دارد، چند هفته طول میکشد تا جواب بگیرید، یا اینکه اصلاً آیا هیدروکینون سرطانزاست؟ همه این سوالها در این مقاله به زبان ساده و علمی پاسخ داده شده. ادامه مطلب را بخوانید تا تصمیم بگیرید آیا این ماده برای پوست شما مناسب است یا نه.

آنچه در این مقاله می خوانیم:
مدت زمان تقریبی مطالعه: 9 دقیقه
هیدروکینون (Hydroquinone) یک ترکیب دارویی شناختهشده در حوزه پوست است که سالهاست بهعنوان قویترین ماده روشنکننده در میان ترکیبات ضدلک مورد استفاده قرار میگیرد. این ماده با مهار آنزیم تیروزیناز، تولید رنگدانه ملانین را کاهش داده و به مرور باعث روشنتر شدن نواحی تیره پوست میشود.
کرم و پماد هیدروکینون برای درمان لک ملاسما، ککومک، لکههای ناشی از آفتاب، لک جای جوش و تیرگیهای موضعی کاربرد زیادی دارند. اما نکته مهم این است که هیدروکینون یک شمشیر دولبه محسوب میشود: از یک طرف میتواند لکها را کاهش دهد و پوست را روشنتر کند و از طرف دیگر در صورت مصرف طولانیمدت یا خودسرانه ممکن است باعث تحریک، التهاب، یا حتی ایجاد لکهای مقاومتر شود.
به همین دلیل، استفاده از هیدروکینون باید فقط تحت نظر پزشک یا داروساز انجام شود و انتخاب غلظت مناسب (۲ یا ۴ درصد) و مدت مصرف دقیق، نقش کلیدی در اثرگذاری و پیشگیری از عوارض دارد.
وقتی صحبت از درمان لکهای پوستی و تیرگیهای مقاوم به میان میآید، نام هیدروکینون بیشتر از هر ترکیب دیگری شنیده میشود. این ماده سالهاست به عنوان یکی از موثرترین روشنکنندهها در حوزه پوست و زیبایی استفاده میشود و مکانیزم اثر آن بر پایه مهار تولید ملانین در پوست است. اما خواص هیدروکینون تنها به کاهش لک محدود نمیشود؛ بسیاری از بیماران از آن برای یکدست شدن رنگ پوست، بهبود جای جوش و حتی رفع تیرگی نواحی خاص مانند زیر بغل یا زانو استفاده میکنند. با این حال، باید به خاطر داشت که هیدروکینون ترکیبی قوی است و استفاده نادرست از آن میتواند عوارض قابل توجهی ایجاد کند. در این بخش به صورت علمی و کاربردی، مهمترین فواید هیدروکینون و نقش آن در بهبود مشکلات پوستی بررسی میشود تا قبل از مصرف، آگاهی کافی داشته باشید.
مهمترین فواید هیدروکینون عبارتاند از:
هیدروکینون بهطور مستقیم بر لکهای ناشی از آفتاب، ملاسما و هایپرپیگمانتاسیون عمل میکند و در بسیاری از بیماران طی چند هفته موجب کمرنگ شدن لکها میشود.
بسیاری از افراد بعد از جوش یا التهاب پوستی، دچار لکهای قهوهای یا تیره میشوند. هیدروکینون میتواند این لکهای مقاوم را کاهش دهد.
با استفاده صحیح و محدود، پوست ظاهری روشنتر و شفافتر پیدا میکند. به همین دلیل، کرم هیدروکینون یکی از انتخابهای رایج متخصصان پوست برای درمان تیرگیهای گسترده است.
هیدروکینون معمولاً همراه با ترکیباتی مثل ترتینوئین یا کورتیکواستروئیدها در فرمولاسیونهای پزشکی تجویز میشود تا اثر روشنکنندگی آن بیشتر و احتمال تحریک کمتر شود.
با وجود تمام این فواید، نباید فراموش کرد که هیدروکینون یک ترکیب قوی است؛ یعنی اگر بدون تشخیص پزشک یا برای مدت طولانی مصرف شود، میتواند باعث تحریک، لکهای مقاوم و حتی تیرگی شدیدتر پوست شود. به همین دلیل، استفاده خودسرانه از کرم یا پماد هیدروکینون توصیه نمیشود.
با وجود اینکه هیدروکینون یکی از شناختهشدهترین ترکیبات روشنکننده پوست است، همچنان پرسشها و تردیدهای زیادی در مورد نحوه مصرف، میزان اثرگذاری و حتی ایمنی آن وجود دارد. بسیاری از افراد میخواهند بدانند آیا هیدروکینون میتواند برای لکهای ناشی از جوش، تیرگی زیر بغل، ناحیه بیکینی یا حتی چینوچروکهای پوست مؤثر باشد یا خیر. از سوی دیگر، نگرانیهایی درباره عوارض احتمالی آن مثل التهاب، بازگشت لکها یا ایجاد لکههای مقاوم مطرح میشود. در این بخش به رایجترین پرسشها و ابهامات مصرفکنندگان میپردازیم و بر اساس شواهد علمی و توصیههای متخصصان پوست، پاسخهای دقیق و شفاف ارائه میکنیم.
هیدروکینون میتواند در کاهش لکهای تیره باقیمانده از جوش (PIH) موثر باشد، اما روی فرورفتگیها یا اسکارهای برجسته آکنه اثری ندارد. مصرف آن باید همراه با ضدآفتاب و زیر نظر پزشک باشد تا از تحریک یا تیرهتر شدن پوست جلوگیری شود.
تیم علمی داروکده پیشنهاد می کند، برای رفع اثرات جوش و آکنه، ابتدا بهترین لایه بردارها برای جای جوش را در اولویت مصرف قرار دهید.
به دلیل افزایش ضخامت و تولید بیشتر ملانین در پوست زانو، تیرگی در این ناحیه شایع است. هیدروکینون میتواند لکها را کاهش دهد، اما احتمال تحریک و خشکی وجود دارد. مرطوبسازی و استفاده محدود زیر نظر متخصص توصیه میشود.
بیشترین کاربرد هیدروکینون برای روشن کردن لکهای صورت است. استفاده باید شبها، روی نواحی تیره و بهمدت محدود انجام شود. مصرف طولانی یا خودسرانه میتواند باعث بروز لکههای مقاوم و عوارض پوستی شود.
این ناحیه حساس است و استفاده از هیدروکینون میتواند باعث التهاب یا تیرگی بیشتر شود. در بیشتر موارد، متخصصان استفاده از روشهای جایگزین ملایمتر را برای زیر بغل ترجیح میدهند.
فقط پس از ترمیم کامل سوختگی و بسته شدن پوست، میتوان تحت نظارت پزشک، برای کاهش لکهای تیره باقیمانده از هیدروکینون استفاده کرد. در غیر این صورت، مصرف آن روی سوختگی تازه خطرناک است. در نظر داشته باشید که مصرف هیدروکینون به عنوان آخرین قدم برای درمان لک محسوب میشود و بهتر است ابتدا مصرف سایر پمادها برای از بین بردن لک سوختگی آغاز شود.
هیدروکینون هرگز نباید روی زخم باز یا در حال ترمیم استفاده شود. فقط پس از بهبودی کامل پوست، امکان استفاده محدود و تحت نظر پزشک وجود دارد. جهت ترمیم بافت پوست آسیب دیده و کاهش اثرات ناشی از آن، مصرف محصولات ترمیم کننده ضرورت دارد.
جهت مطالعه بیشتر، به مقاله تیم علمی داروکده، تحت عنوان « بهترین کرم ترمیم کننده پوست صورت» مراجعه نمایید.
پوست اطراف چشم بسیار حساس است و مصرف هیدروکینون در این ناحیه توصیه نمیشود. خطر التهاب، خشکی و آسیب جدی وجود دارد. کرمهای مخصوص دور چشم گزینههای ایمنتری هستند. برای یادگیری روش های خرید بهترین محصولات برای روشن تر شدن پوست اطراف چشم، مقاله «بهترین کرم دور چشم برای سیاهی و گودی» را در مجله داروکده مطالعه نمایید.
پوست ناحیه بیکینی حساس و مستعد تحریک است. استفاده از پماد هیدروکینون در این ناحیه معمولا توصیه نمیشود، زیرا ممکن است باعث التهاب و تیرگی بیشتر شود. پزشکان معمولا روشهای ایمنتر مثل مصرف ژل روشن کننده بدن مارگریت را پیشنهاد میدهند.
تیرگی زانو نیز مانند آرنج و سایر نواحی پر اصطکاک، با هیدروکینون تا حدی قابل بهبود است. ولی بهدلیل خشکی و تحریکپذیری این ناحیه، باید همراه با مرطوبکننده و زیر نظر پزشک مصرف شود.
هیدروکینون تنها روی لکها و نواحی تیرهتر اثر دارد و رنگ طبیعی پوست را یکدستتر میکند. برخلاف تصور عمومی، این ماده پوست را بهطور کامل سفید نمیکند و چنین انتظاری علمی و واقعبینانه نیست.

Hydroquinone معمولا در قالبهای دارویی مختلفی فرموله شده است، اما رایجترین آنها کرم هیدروکینون و پماد هیدروکینون هستند. انتخاب بین این دو شکل به نوع پوست، شدت لک و ناحیه مصرف بستگی دارد.
کرمها به دلیل داشتن پایه سبکتر و جذب مناسب، بیشتر برای نواحی حساس مثل صورت یا زیر بغل توصیه میشوند. معمولا کرم هیدروکینون در غلظتهای ۲ تا ۴ درصد در بازار موجود است و برای درمان لکهای ناشی از ملاسما، ککومک، جای جوش و تیرگیهای خفیف تا متوسط کاربرد دارد. این شکل دارویی کمتر باعث احساس سنگینی یا چرب شدن پوست میشود و برای مصرف طولانیتر تحت نظر پزشک انتخاب مناسبی است.
کرم هیدروکینون با غلظت ۴ درصد یکی از رایجترین و مؤثرترین درمانهای دارویی برای کاهش لکهای پوستی مقاوم مثل ملاسما، ککومک یا هایپرپیگمانتاسیون پس از التهاب (PIH) محسوب میشود. این غلظت میتواند فعالیت آنزیم تیروزیناز را مهار کرده و مانع تولید بیشازحد ملانین شود. نتیجه مصرف درست و کنترلشده، روشنتر شدن تدریجی پوست و یکنواخت شدن رنگ آن است. با این حال، به دلیل قدرت بالاتر نسبت به غلظتهای پایینتر، احتمال بروز عوارضی مانند تحریک، قرمزی یا خشکی پوست نیز افزایش مییابد. به همین دلیل، کرم هیدروکینون ۴ درصد فقط باید تحت تجویز و نظارت پزشک استفاده شود تا بیشترین اثربخشی همراه با کمترین عارضه حاصل شود.
پماد به دلیل داشتن پایه چربتر و ماندگاری بیشتر روی پوست، برای نواحی ضخیمتر و مقاومتر مثل زانو، آرنج یا تیرگیهای پایدار به کار میرود. به دلیل همین ویژگی، پماد هیدروکینون ممکن است در درمان لکهای عمقیتر مؤثرتر باشد، اما در پوستهای حساس میتواند ریسک التهاب، تحریک یا بسته شدن منافذ را افزایش دهد.
هیدروکینون در گذشته در ترکیب برخی کرمهای ضدلک چندترکیبی استفاده میشده است. این نوع محصولات بیشتر برای مصرف عمومی یا درمان ترکیبی طراحی میشدند، ولی به دلیل محدودیتهای قانونی و عوارض احتمالی، کمتر در دسترس هستند.
نکته مهم: انتخاب میان کرم یا پماد هیدروکینون باید تنها بر اساس تشخیص پزشک و نیاز واقعی پوست باشد. مصرف خودسرانه یا استفاده طولانیمدت میتواند منجر به عوارضی مانند التهاب پوستی، مقاومت دارویی یا حتی تشدید لکها شود.

برای اینکه کرم هیدروکینون بیشترین اثر را روی لکها و تیرگیهای پوستی داشته باشد و کمترین عارضه ایجاد کند، رعایت اصول مصرف آن ضروری است. پیش از استفاده، پوست باید کاملا تمیز و خشک باشد.
مقدار کمی از کرم هیدروکینون یا پماد هیدروکینون را تنها روی نواحی دچار لک یا تیرگی بزنید و از استفاده آن بر کل سطح پوست خودداری کنید.
مصرف شبانه توصیه میشود، زیرا قرار گرفتن در معرض نور خورشید میتواند اثر دارو را کاهش دهد و ریسک تحریک یا عوارض را بیشتر کند.
حتما در طول روز از کرم ضدآفتاب مناسب نوع پوست، با پوشش بالا استفاده شود تا نتیجه درمانی حفظ گردد.
مدت زمان و دفعات استفاده باید دقیقا طبق دستور پزشک باشد؛ چرا که مصرف خودسرانه و طولانیمدت کرم هیدروکینون میتواند منجر به ایجاد لکهای مقاوم یا عوارض پوستی دیگر شود.
مدت زمان مصرف کرم هیدروکینون معمولا بین ۸ تا ۱۲ هفته است. اگر بعد از این مدت بهبودی مشاهده نشود، ادامه مصرف باید تنها تحت نظر پزشک انجام شود. استفاده طولانیتر میتواند خطر عوارضی مثل تحریک پوستی یا لکهای مقاوم را افزایش دهد.
کرم هیدروکینون بهتر است شبها روی پوست تمیز زده شود و تا صبح روی ناحیه باقی بماند. در صورت تحریک یا حساسیت، ممکن است پزشک مدت زمان ماندگاری را کوتاهتر (۲ تا ۴ ساعت) توصیه کند. شستوشوی سریع بعد از استفاده اثرگذاری محصول را کاهش میدهد.
نتایج درمان با پماد یا کرم هیدروکینون سریع قابل مشاهده نیست و معمولا بین ۴ تا ۶ هفته زمان میبرد تا اولین نشانههای روشنتر شدن لکها نمایان شود. اثر کامل هم اغلب پس از ۲ تا ۳ ماه مشخص میشود. صبر، استفاده منظم و رعایت همزمان محافظت در برابر آفتاب، کلید اثربخشی این درمان هستند.
پیشنهاد تیم علمی داروکده: برای افزایش اثربخشی کرم یا پماد هیدروکینون، استفاده از محصولات مکمل ضدلک، روشن کننده و سفید کننده نیز توصیه میشود. این مکملها معمولا حاوی ترکیباتی مثل ویتامین C، ویتامین E، زینک، گلوتاتیون و عصارههای گیاهی آنتیاکسیدان هستند که با کاهش استرس اکسیداتیو، مهار تولید ملانین و تقویت بازسازی سلولی، میتوانند نتایج درمان لکهای پوستی را بهبود دهند. مصرف خوراکیها البته جایگزین درمان موضعی نیست، اما در کنار آن به عنوان یک رویکرد داخلی و خارجی همزمان عمل میکند و شانس رسیدن به پوستی شفافتر و یکنواختتر را افزایش میدهد.

هرچند کرم یا پماد هیدروکینون یکی از رایجترین درمانها برای لکهای پوستی محسوب میشود، اما مصرف بیرویه یا خودسرانه آن میتواند مشکلات جدی به همراه داشته باشد. شایعترین عوارض هیدروکینون شامل قرمزی، خارش، التهاب و پوستهریزی است که معمولا در هفتههای ابتدایی مصرف دیده میشوند. در مواردی که از این ماده طولانیمدت و با غلظت بالا استفاده شود، احتمال بروز لکهای مقاوم یا تیرهتر شدن پوست (اُکرونوزیس) وجود دارد. همچنین مصرف همزمان هیدروکینون با نور آفتاب بدون محافظت کافی، میتواند اثر درمانی را کاهش داده و ریسک عوارض را افزایش دهد. به همین دلیل متخصصان همیشه تأکید دارند که هیدروکینون تنها باید زیر نظر پزشک و با مدت زمان محدود استفاده شود.
مصرف هیدروکینون در بارداری توصیه نمیشود. اگرچه شواهد قطعی در مورد آسیب مستقیم به جنین وجود ندارد، اما جذب پوستی این ماده نسبتاً بالاست (تا ۳۰–۴۵٪) و همین مسئله احتمال اثرگذاری آن روی جنین را افزایش میدهد. به همین دلیل متخصصان پوست و زنان توصیه میکنند خانمهای باردار به جای کرم یا پماد هیدروکینون، از گزینههای ایمنتر مثل ویتامین C یا آزلائیک اسید برای درمان لکهای بارداری استفاده کنند.
در دوران شیردهی نیز استفاده از کرم هیدروکینون ایمن تلقی نمیشود. هرچند شواهدی مبنی بر ترشح مستقیم این ماده در شیر وجود ندارد، اما تماس نوزاد با پوست مادر که حاوی دارو است میتواند ریسکزا باشد. بنابراین پزشکان توصیه میکنند مادران شیرده از مصرف پماد یا کرم هیدروکینون خودداری کرده و در صورت نیاز به درمان لک، روشهای جایگزین و مطمئنتر را با نظر متخصص انتخاب کنند.
پرسش و پاسخ درباره پماد هیدروکینون
در ادامه متن، برخی از پرسش ها و ابهامات رایج در میان مصرف کنندگان را بررسی و پاسخ داده ایم.
1. آیا هیدروکینون لایهبردار است؟
خیر. هیدروکینون بهطور مستقیم لایهبردار نیست، بلکه با مهار آنزیم تیروزیناز تولید ملانین را کاهش میدهد. البته معمولاً در ترکیب با لایهبردارهایی مثل ترتینوئین یا اسید گلیکولیک استفاده میشود تا اثر بیشتری داشته باشد.
2. آیا هیدروکینون برای پوست ضرر دارد؟
هیدروکینون میتواند در مصرف طولانیمدت یا دوزهای بالا، عوارضی مثل تحریک پوستی، قرمزی و حتی ایجاد لکهای مقاوم (اُکرونوزیس) ایجاد کند. به همین دلیل استفاده از آن باید تحت نظر پزشک باشد.
3. آیا هیدروکینون سرطانزا است؟
شواهد قطعی انسانی مبنی بر سرطان زا بودن هیدروکینون وجود ندارد. مطالعات حیوانی در دوزهای بالا اثرات مشکوک نشان دادهاند، اما در مصرف دارویی و کوتاهمدت زیر نظر پزشک، شواهد سرطانزایی اثبات نشده است.
4. آیا هیدروکینون باعث جوش میشود؟
بهطور مستقیم خیر، اما تحریک و التهاب پوستی ناشی از مصرف آن ممکن است جوشهای التهابی یا حساسیت را تشدید کند.
5. آیا هیدروکینون کورتون دارد؟
خیر. هیدروکینون یک ترکیب جداگانه است و هیچ ارتباطی با کورتونها ندارد.
6. آیا هیدروکینون همان هیدروکورتیزون است؟
خیر. هیدروکینون ماده روشنکننده پوست است، در حالی که هیدروکورتیزون یک کورتیکواستروئید با خاصیت ضدالتهاب است.
7. تفاوت پماد هیدروکورتیزون و هیدروکینون چیست؟
هیدروکورتیزون برای کاهش التهاب و درمان اگزما و حساسیت استفاده میشود، اما هیدروکینون برای درمان لک و کاهش رنگدانهها کاربرد دارد.
8. تفاوت ترتینوئین و هیدروکینون چیست؟
ترتینوئین یک لایهبردار و مشتق ویتامین A است، در حالی که هیدروکینون مهارکننده تولید رنگدانه است. ترکیب این دو در درمان لکها اثربخشی بیشتری دارد.
9. آیا مصرف همزمان ترتینوئین و هیدروکینون امکان پذیر است؟
بله، در بسیاری از نسخههای پزشکی این دو ترکیب با هم تجویز میشوند تا هم لکها روشن شوند و هم نفوذ دارو بیشتر شود. البته فقط با نظر پزشک باید استفاده شوند.
10. آیا ترکیب زینک اکساید و هیدروکینون امکان پذیر است؟
زینک اکساید خاصیت ضدالتهابی و محافظتی دارد. ترکیب آن با هیدروکینون ممکن است در برخی فرمولاسیونها به کاهش التهاب کمک کند، اما کاربرد اصلی و رایج بالینی ندارد.
11. تفاوت آربوتین و هیدروکینون چیست؟
آربوتین یک مشتق طبیعی و ملایمتر از هیدروکینون است که به تدریج در پوست تبدیل به هیدروکینون میشود. آربوتین عوارض کمتری در مقایسه با هیدروکینون دارد ولی اثر آن هم ضعیفتر است.
12. آیا ترکیب هیدروکینون و بتامتازون امکان پذیر است؟
بتامتازون گاهی در برخی کرمهای ترکیبی دیده میشود، اما مصرف طولانیمدت آن خطرناک است چون بتامتازون (کورتون قوی) عوارض پوستی زیادی دارد.
در جمعبندی میتوان گفت هیدروکینون (Hydroquinone)، چه در قالب کرم هیدروکینون و چه به صورت پماد هیدروکینون، یکی از مؤثرترین درمانهای پوستی برای کاهش لکهای صورت، ملاسما، جای جوش، تیرگی زانو بهشمار میآید و برای برخی نواحی دیگر مثل زیر بغل و نواحی حساس چندان مناسب نیست. این ترکیب با مهار آنزیم تیروزیناز و کاهش تولید ملانین، به مرور باعث روشنتر شدن نواحی تیره پوست میشود. اما همانطور که در بخشهای مختلف مقاله اشاره شد، هیدروکینون یک ترکیب قوی و حساس است؛ یعنی اگر خودسرانه و بدون نظارت متخصص استفاده شود، میتواند باعث بروز تحریک، التهاب و حتی تیرگی بیشتر شود.
استفاده صحیح از این دارو، رعایت مدت زمان مصرف، توجه به میزان غلظت (۲ یا ۴ درصد)، اجتناب از مصرف آن در دوران بارداری و شیردهی، و همچنین آشنایی با تفاوتهای آن با ترکیبات مشابه مثل ترتینوئین، زینک اکساید، هیدروکورتیزون یا آربوتین، نقش مهمی در اثربخشی و پیشگیری از عوارض دارند. همچنین همانطور که در متن اشاره شد، برای تکمیل درمان، میتوانید از محصولات مکمل روشنکننده حاوی ویتامین C، گلوتاتیون، زینک و عصارههای گیاهی نیز بهره ببرید تا به نتایج بهتری برسید.
در نهایت اگر قصد خرید کرم یا پماد هیدروکینون و یا سایر محصولات روشنکننده، ترمیمکننده یا ضدلک را دارید، پیشنهاد ما استفاده از خدمات داروخانه آنلاین داروکده است. چرا؟
با انتخاب هوشمندانه، هم از سلامت پوست خود مراقبت میکنید و هم تجربهای مطمئن از خرید اینترنتی دارو و محصولات پوستی خواهید داشت.
پرسش و پاسخ
ثبت دیدگاه
پیام به صورت ناشناس ثبت گردد
پیام به صورت خصوصی ثبت گردد
منابع:
مقالات مرتبط
مجله داروکده یک مجله اینترنتی است که شما را در امر آشنایی، تهیه و مصرف صحیح محصولات سلامت محور یاری میرساند.
استفاده از مطالب مجله داروکده فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع و درج لینک بلامانع است . کلیه حقوق این مجله به وب سایت داروکده تعلق دارد