کراتینین چیست و چه عوارضی دارد؟

کراتینین یکی از شاخص‌های مهم در ارزیابی سلامت کلیه‌ها و عملکرد سیستم دفعی بدن است؛ به این معنی که روزانه میزان مشخصی از آن توسط کلیه ها دفع می گردد. بدین ترتیب، سطح کراتینین خون معمولاً ثابت است و هرگونه افزایش قابل‌توجه آن می‌تواند نشانه‌ای از اختلال در عملکرد کلیه یا برخی شرایط پاتولوژیک دیگر باشد.
با توجه به نقش حیاتی کلیه‌ها در تصفیه مواد زائد و حفظ تعادل الکترولیت‌ها و مایعات بدن، درک کامل اهمیت کراتینین و پیامدهای افزایش سطح آن برای تشخیص زودهنگام بیماری‌های کلیوی و پیشگیری از عوارض جدی حیاتی است. در این مقاله به بررسی جامع کراتینین، علائم و نشانه‌های بالا بودن آن، روش‌های تشخیصی و عوارض کراتینین بالا می پردازیم.
 

فهرست مطالب

• کراتینین چیست؟
• کراتینین بالا نشانه چیست؟
• علائم بالا بودن کراتینین خون
• کراتینین بالا در آزمایش خون
• عوارض کراتینین بالا

مدت زمان تقریبی مطالعه: 4 دقیقه
 

کراتینین چیست؟

کراتینین (Creatinine) یک ترکیب شیمیایی است که به عنوان محصول نهایی متابولیسم کراتین و کراتین فسفات در عضلات اسکلتی تولید می‌شود.

ممکن است واژه کراتین و کراتینین به اشتباه جای یکدیگر به کار روند، اما در حقیقت، کراتینین از نظر ساختاری یک مشتق هتروسیکلیک از کراتین است و در واکنش‌های غیرآنزیمی حاصل از تخریب کراتین فسفات به وجود می‌آید. این فرآیند تحت تأثیر مستقیم فعالیت‌های فیزیولوژیک و سطح توده عضلانی بدن قرار دارد، زیرا حدود ۹۸٪ کراتین بدن در بافت عضلانی ذخیره می‌شود.

در شرایط طبیعی، کراتینین تولیدشده وارد جریان خون می‌گردد و از طریق کلیه‌ها، عمدتاً توسط فیلتراسیون گلومرولی، از بدن دفع می‌شود به همین دلیل، سطح کراتینین نرمال سرم خون شاخص مهمی برای ارزیابی مناسب عملکرد کلیه، به‌ویژه میزان فیلتراسیون گلومرولی محسوب می‌شود.
 

کراتینین بالا نشانه چیست؟

به‌طور معمول، سطح کراتینین سرمی در افراد سالم نسبتاً ثابت است و تحت تأثیر عواملی مانند سن، جنسیت، توده عضلانی، رژیم غذایی و شرایط پاتولوژیک قرار می‌گیرد.

هرگونه افزایش در سطح سرمی کراتینین می‌تواند بیانگر کاهش کارایی کلیه در دفع مواد زائد باشد، هرچند عوامل غیربیماری‌زای دیگری نیز ممکن است سطح آن را تغییر دهند. در ادامه علت بالا بودن کراتینین در خون را بررسی می کنیم.

اختلالات کلیوی

• نارسایی حاد کلیه: در این شرایط، کاهش ناگهانی عملکرد کلیه‌ها به علت کمبود خون‌رسانی به آن، سبب آسیب مستقیم به بافت کلیه (رنال) یا انسداد مجاری ادراری (پُست‌رنال) می شود. این اختلال معمولاً با افزایش سریع کراتینین خون همراه است.
• بیماری مزمن کلیوی: در بیماری‌های مزمن کلیوی، فیلتراسیون گلومرولی به‌تدریج کاهش می‌یابد و سطح کراتینین سرمی به‌طور پیوسته افزایش پیدا می‌کند. مقادیر بالای کراتینین در این بیماران به‌عنوان شاخصی برای تعیین مراحل پیشرفت بیماری به کار می‌رود.
   

انسداد مجاری ادراری

شرایطی مانند سنگ کلیه، تومورها، بزرگی خوش خیم پروستات یا هرگونه مانع فیزیکی در مسیر خروج ادرار می‌تواند سبب تجمع مواد زائد از جمله کراتینین در خون شود. این نوع افزایش کراتینین معمولاً با درد پهلو، کاهش حجم ادرار و سایر علائم بالینی همراه است.
 

عوامل غیربیماری‌زا

گاهی افزایش کراتینین ناشی از بیماری نیست، بلکه به علت شرایط فیزیولوژیک یا مداخلات خارجی رخ می‌دهد، مانند:

• مصرف زیاد مکمل‌های کراتین یا رژیم‌های غذایی پرپروتئین
• افزایش توده عضلانی در ورزشکاران حرفه‌ای
• داروهای افزایش دهنده کراتینین مانند سیس‌پلاتین، آمینوگلیکوزیدها یا داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) که می‌توانند عملکرد کلیه را تحت تأثیر قرار دهند.
   

علائم بالا بودن کراتینین خون

بالا رفتن سطح کراتینین خون به‌خودی‌خود معمولاً علامت‌زا نیست و این ماده در مقادیر بالا نیز به‌طور مستقیم خاصیت سمی شدیدی ندارد.

در واقع، کراتینین بیشتر به‌عنوان یک شاخص هشداردهنده و نشانگر زیستی برای تشخیص و پیگیری مشکلات کلیوی مورد استفاده قرار می‌گیرد. بنابراین، علائمی که در بیماران با کراتینین بالا مشاهده می‌شود، در اصل ناشی از کاهش عملکرد کلیه‌ها و تجمع سایر مواد زائد متابولیک و اختلال در تنظیم مایعات و الکترولیت‌ها است، نه خود کراتینین به‌تنهایی.
 

کراتینین بالا در آزمایش خون

برای تشخیص کراتینین بالا تنها توجه به علائم بالینی کافی نیست، چون آن ها اغلب غیر اختصاصی هستند. بنابراین، برای اطمینان باید کراتینین در آزمایش بررسی شود.

علاوه بر این ها، افزایش سطح کراتینین باید در کنار سایر پارامترهای آزمایشگاهی مانند نیتروژن اوره خون، نرخ فیلتراسیون گلومرولی و یافته‌های بالینی تفسیر شود؛ چرا که تنها بالا بودن کراتینین نمی‌تواند به‌تنهایی نشانگر بیماری باشد.

• کراتینین در آزمایش خون اصلی ترین روش اندازه گیری است و در اولین قدم برای ارزیابی عملکرد کلیه ها به کار می رود. محدوده های نرمال کراتینین بر اساس سن و جنسیت مشخص می شود و قابل تفسیر است.
• نسبت BUN به کراتینین می‌تواند در افتراق علل اختلال کلیوی مفید باشد.
• آزمایش ادرار برای بررسی وجود پروتئین یا خون در ادرار و سایر اختلالات ادراری در کنار سطح کراتینین اهمیت دارد.
• در موارد مشکوک، سونوگرافی کلیه یا سی تی اسکن برای بررسی انسداد یا آسیب ساختاری کلیه استفاده می‌شود.
   

عوارض بالا بودن کراتینین خون

با این که کراتینین بالا به خودی خود عوارضی ندارد، در این قسمت بررسی می کنیم که بیماری های کلیوی علاوه بر تاثیر بر سطح کراتینین خون، چه عوارضی می توانند به بار بیاورند.

احتباس مایعات و بروز ادم

وقتی کلیه‌ها عملکرد طبیعی خود را از دست می‌دهند، توانایی دفع آب و سدیم کاهش می‌یابد. این وضعیت باعث تجمع مایعات در بافت‌ها می‌شود که به‌صورت ادم محیطی در پاها و مچ‌ها و در موارد شدیدتر به‌صورت ادم ریوی و تنگی نفس بروز می‌کند. تجمع مایعات همچنین می‌تواند به افزایش فشار خون منجر شود.
 

افزایش پتاسیم خون

بالا رفتن سطح پتاسیم خون یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای نارسایی کلیوی است. کلیه‌ها در شرایط عادی پتاسیم اضافی را دفع می‌کنند، اما در صورت کاهش عملکرد کلیه، پتاسیم در خون تجمع می‌یابد و ممکن است آریتمی‌های قلبی و حتی ایست قلبی ایجاد کند.
 

اسیدوز متابولیک

اختلال در دفع اسیدهای تولیدشده در متابولیسم بدن باعث اسیدوز متابولیک می‌شود. این حالت می‌تواند منجر به تنگی نفس، خستگی، کاهش اشتها و در صورت شدید بودن، اختلال در عملکرد قلب و عضلات گردد.
 

مسمومیت اورمیک

تجمع مواد اورمیک ناشی از عملکرد ضعیف کلیه‌ها می‌تواند طیف وسیعی از علائم را ایجاد کند، از جمله تهوع، استفراغ، بی‌اشتهایی، خارش پوست، اختلال در تمرکز، گیجی ذهنی و در موارد پیشرفته‌تر انسفالوپاتی اورمیک که سیستم عصبی مرکزی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.
 

کم خونی

کاهش عملکرد کلیه‌ها منجر به کاهش تولید اریتروپویتین می شود. اریتروپویتین هورمونی است که تولید گلبول‌های قرمز در مغز استخوان را تحریک می‌کند. در نتیجه بیماران دچار کم‌خونی، خستگی مفرط و کاهش سطح فعالیت فیزیکی می‌گردند.
 

مشکلات استخوانی و متابولیسم معدنی

اختلال در دفع فسفات و تنظیم کلسیم و ویتامین D می‌تواند منجر به استئوپنی و استئوپروز، درد استخوانی و افزایش خطر شکستگی استخوان شود.
 

اختلالات گوارشی و تغذیه‌ای

تهوع، استفراغ، تغییر طعم دهانی و کاهش اشتها در بیماران با سطح بالای کراتینین شایع است و می‌تواند به سوءتغذیه و کاهش وزن منجر گردد.
 

کلام آخر

عملکرد بهینه کلیه ها یکی از فاکتورهای مهم سلامت به شمار می آیند و کراتینین به‌عنوان یک نشانگر زیستی کلیدی، نقش مهمی در ارزیابی آن ها ایفا می‌کند؛ به طوریکه بالا رفتن کراتینین خون اغلب زنگ خطری برای بررسی دقیق‌تر سلامت سیستم دفعی بدن محسوب می‌شود.

همان‌طور که گفته شد، بالا بودن کراتینین به‌خودی‌خود باعث بروز علائم اختصاصی نمی‌شود، اما حاکی از اختلال در دفع مواد زائد است که خود می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای بر سلامت عمومی، تعادل مایعات و الکترولیت‌ها و حتی عملکرد قلبی–عروقی داشته باشد.

شناخت به‌موقع علل و عوارض بالا بودن کراتینین، انجام آزمایش‌های منظم و توجه به علائم هشداردهنده، در کنار مشاوره با پزشک متخصص، می‌تواند در پیشگیری از پیشرفت بیماری‌های کلیوی و حفظ سلامت عمومی بدن نقش مؤثری ایفا کند.

داروخانه آنلاین داروکده، یک مجموعه معتبر و دارای محصولات سلامت محور غیر دارویی است و به کمک تیم علمی متشکل از متخصصان داروسازی و کارشناسان ارشد تغذیه خود، بانک اطلاعاتی جامعی از مقالات به روز ارائه می دهد.

این مقاله نیز به عنوان بخشی از مجله علمی داروکده به طور جامع، علمی و کاربردی به تعریف کراتینین خون و نقش آن در سلامت کلیه پرداخت. لذا، امیدواریم این مقاله شما را در درک و تفسیر بهتر این شاخص بیوشیمیایی در عملکرد کلیه ها یاری رسانده باشد.

همچنین، به منظور ارتقای سلامت و کارکرد بهتر کلیه ها، می توانید از مولتی ویتامین های کلیوی که با تنوع بالا در داروکده موجود هستند، کمک بگیرید. ضمن اینکه مشاوره های رایگان تلفنی را از تیم علمی داروکده دریافت نمایید.