آیا گلوتامین باعث کاهش وزن می‌شود؟

گلوتامین (L-Glutamine) فراوان‌ترین اسید آمینه موجود در بدن انسان است که به عنوان یک اسید آمینه غیرضروری شناخته می‌شود، به این معنا که بدن قادر به سنتز آن است و نیازی به دریافت مستقیم آن از رژیم غذایی ندارد. این اسید آمینه در بافت‌های مختلف بدن، به‌ویژه در عضلات اسکلتی، پلاسما و روده‌ها، به مقدار قابل‌توجهی یافت می‌شود و نقش‌های متعددی در فرآیندهای فیزیولوژیکی ایفا می‌کند. از جمله این نقش‌ها می‌توان به مشارکت در سنتز پروتئین، تولید انرژی، تنظیم تعادل اسید-باز و حفظ سلامت و یکپارچگی دیواره روده اشاره کرد. گلوتامین همچنین در غذاهای غنی از پروتئین مانند گوشت قرمز، ماهی، تخم‌مرغ، لبنیات و برخی حبوبات به وفور وجود دارد.

در سال‌های اخیر، مکمل‌های گلوتامین به دلیل ادعاهای مرتبط با فواید متعدد از جمله بهبود سلامت گوارش، تقویت سیستم ایمنی، افزایش عملکرد ورزشی و حتی کمک به کاهش وزن، مورد توجه گسترده‌ای قرار گرفته‌اند. با این حال، شواهد علمی درباره تأثیر گلوتامین بر کاهش وزن همچنان محدود و گاهی متناقض است. این مقاله با هدف ارائه یک بررسی جامع و دقیق از شواهد علمی موجود، مکانیسم‌های بیولوژیکی احتمالی و ملاحظات مرتبط با استفاده از گلوتامین به عنوان یک ابزار برای کاهش وزن تدوین شده است. در این راستا، مطالعات بالینی کلیدی، محدودیت‌های آن‌ها و توصیه‌های کاربردی برای استفاده از این مکمل مورد تحلیل قرار می‌گیرند.
 

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• آشنایی با گلوتامین
• شواهد علمی تأثیر گلوتامین بر کاهش وزن
• مکانیسم‌های بیولوژیکی احتمالی
• ملاحظات عملی و محدودیت‌ها

مدت زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه
 

آشنایی با گلوتامین

گلوتامین به عنوان یک اسید آمینه چندوجهی، در متابولیسم بدن نقش محوری دارد. این ترکیب به عنوان یک منبع نیتروژن برای سنتز نوکلئوتیدها و اسیدهای آمینه دیگر عمل می‌کند و در شرایط استرس متابولیکی، مانند بیماری، آسیب یا ورزش شدید مثل بدنسازی، تقاضا برای آن افزایش می‌یابد. در روده، گلوتامین سوخت اصلی سلول‌های انتروسیت است و به حفظ سد دفاعی روده در برابر عوامل بیماری‌زا کمک می‌کند. همچنین، این اسید آمینه در تنظیم التهاب و پاسخ ایمنی نقش دارد، زیرا می‌تواند تولید سایتوکاین‌ها را تعدیل کند و از سیستم ایمنی در برابر استرس اکسیداتیو محافظت نماید. 

از منظر متابولیسم انرژی، گلوتامین می‌تواند از طریق فرآیند گلوکونئوژنز به گلوکز تبدیل شود و به عنوان یک منبع انرژی جایگزین در شرایط خاص عمل کند. این ویژگی‌ها، گلوتامین را به یک کاندیدای بالقوه برای مداخلات متابولیکی، از جمله کاهش وزن، تبدیل کرده است. با این حال، این سؤال که آیا گلوتامین به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر کاهش وزن تأثیر دارد، نیازمند بررسی دقیق‌تر شواهد علمی است.

در صورت تمایل به کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با آمینواسید گلوتامین، مشاهده ویدیو "همه چیز در مورد گلوتامین" دکتر کوشا شهیدی (داروساز) به شما پیشنهاد می‌شود.

شواهد علمی تأثیر گلوتامین بر کاهش وزن

برای ارزیابی تأثیر گلوتامین بر وزن بدن، مطالعات بالینی متعددی انجام شده‌اند که نتایج متفاوتی را به همراه داشته‌اند. در این بخش، این مطالعات به صورت جامع و با جزئیات مورد بررسی قرار می‌گیرند تا تصویر روشنی از اثربخشی این مکمل ارائه شود.

مطالعه‌ای در سال 2015 منتشر شد که تأثیر گلوتامین را بر بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 بررسی کرد. در این کارآزمایی تصادفی و دوسوکور، 66 بیمار به مدت 6 هفته روزانه 30 گرم گلوتامین یا دارونما دریافت کردند. نتایج نشان داد که گروه دریافت‌کننده گلوتامین کاهش معناداری در جرم چربی بدن، درصد چربی بدن و محیط کمر تجربه کردند، در حالی که جرم بدون چربی اندکی افزایش یافت. با این حال، وزن کل بدن تغییر قابل‌توجهی نداشت، که نشان می‌دهد گلوتامین بیشتر بر بهبود ترکیب بدنی اثر دارد تا کاهش وزن کلی.

مطالعه دیگری که در سال 2019 منتشر شد که اثرات گلوتامین را بر 39 فرد چاق و دارای اضافه‌وزن بررسی کرد. در این کارآزمایی، شرکت‌کنندگان به مدت 2 هفته روزانه 30 گرم گلوتامین یا آلانین دریافت کردند. گروه دریافت‌کننده گلوتامین کاهش معناداری در محیط کمر و سطح انسولین سرم نشان داد، به‌ویژه در افراد چاق. این مطالعه همچنین همبستگی مثبتی بین کاهش محیط کمر و کاهش نشانگرهای التهابی مانند لیپوپلی‌ساکارید (LPS) گزارش کرد. با این حال، شاخص توده بدنی (BMI) تغییر نکرد، که نشان‌دهنده تأثیر محدود بر وزن کلی است.

یک مطالعه پایلوت در سال 2014 تأثیر گلوتامین را بر 6 زن چاق بررسی کرد. شرکت‌کنندگان به مدت 4 هفته روزانه 0.5 گرم گلوتامین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن دریافت کردند، بدون تغییر در رژیم غذایی یا سبک زندگی. نتایج نشان داد که وزن بدن و محیط کمر به طور معناداری کاهش یافت، اما به دلیل کوچک بودن نمونه آماری، تعمیم نتایج دشوار است. این مطالعه پتانسیل گلوتامین برای کاهش وزن را نشان داد، اما نیاز به تحقیقات گسترده‌تر را برجسته کرد.

در مقابل، مطالعه‌ای در سال 2015 نشان داد که مصرف یک دوز 6 گرمی گلوتامین در افراد سالم باعث افزایش اندازه وعده غذایی شد، احتمالاً به دلیل تحریک ترشح انسولین. این اثر می‌تواند برای کاهش وزن مضر باشد، به‌ویژه در دوزهای پایین‌تر، که نشان‌دهنده تأثیر وابسته به دوز گلوتامین است.

یک بررسی سیستماتیک در سال 2020 اثرات گلوتامین را در بیماران دیابتی تحلیل کرد و نشان داد که دوزهای بالا (20 گرم در روز) ترکیب بدنی را بهبود می‌بخشند، اما دوزهای پایین‌تر (5 یا 10 گرم) تأثیری بر وزن نداشتند. به طور کلی، شواهد نشان می‌دهند که گلوتامین در دوزهای بالا می‌تواند چربی بدن را کاهش دهد، اما تأثیر آن بر وزن کلی محدود است و نیاز به تحقیقات بیشتری دارد.
 

مکانیسم‌های بیولوژیکی احتمالی

اثرات گلوتامین بر وزن و ترکیب بدنی ممکن است از طریق چندین مکانیسم بیولوژیکی رخ دهد که در ادامه به تفصیل شرح داده می‌شوند.

تغییر در میکروبیوم روده

یکی از مکانیسم‌های پیشنهادی، تأثیر گلوتامین بر میکروبیوم روده است. میکروبیوم روده نقش مهمی در متابولیسم انرژی، التهاب و چاقی ایفا می‌کند. گلوتامین به عنوان یک منبع انرژی برای انتروسیت‌ها، می‌تواند ترکیب میکروبیوم را تغییر دهد و نسبت باکتری‌های مفید به مضر را بهبود بخشد. این تغییرات ممکن است التهاب سیستمیک را کاهش داده و متابولیسم چربی را تنظیم کند، که به طور غیرمستقیم به کاهش چربی بدن کمک می‌کند. مطالعات حیوانی نشان داده‌اند که مکمل گلوتامین می‌تواند تنوع میکروبی را افزایش داده و تولید اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیر را تقویت کند، که با سلامت متابولیک مرتبط است.
 

کاهش التهاب مزمن

چاقی با التهاب مزمن همراه است که توسط نشانگرهایی مانند لیپوپلی‌ساکارید (LPS) شناسایی می‌شود. گلوتامین با تقویت سد روده‌ای و کاهش نفوذپذیری روده، می‌تواند ورود LPS به جریان خون را کاهش دهد و در نتیجه التهاب سیستمیک را تعدیل کند. کاهش التهاب ممکن است حساسیت به انسولین را بهبود بخشد و تجمع چربی، به‌ویژه چربی احشایی، را کاهش دهد.
 

بهبود حساسیت به انسولین

گلوتامین می‌تواند با کاهش استرس اکسیداتیو و التهاب، حساسیت به انسولین را افزایش دهد. انسولین نقش کلیدی در متابولیسم گلوکز و چربی دارد و بهبود عملکرد آن می‌تواند ذخیره چربی را کاهش داده و اکسیداسیون چربی را افزایش دهد. مطالعات بالینی، کاهش سطح انسولین و HOMA-IR (شاخص مقاومت به انسولین) را پس از مصرف گلوتامین گزارش کرده‌اند، که این مکانیسم را تقویت می‌کند.
 

افزایش ترشح GLP-1

گلوکاگون-شبه پپتید-1 (GLP-1) یک هورمون انترواندوکرین است که ترشح آن با احساس سیری و کاهش اشتها مرتبط است. گلوتامین می‌تواند ترشح GLP-1 را از سلول‌های L روده تحریک کند، که به کاهش دریافت غذا و در نتیجه کاهش وزن کمک می‌کند. این اثر در برخی مطالعات انسانی مشاهده شده است، اما به دوز و شرایط متابولیکی فرد بستگی دارد. به عنوان مثال، دوزهای پایین‌تر ممکن است به دلیل افزایش انسولین، اثر معکوس داشته باشند.
 

ملاحظات عملی و محدودیت‌ها

اگرچه شواهد نشان‌دهنده پتانسیل گلوتامین برای بهبود ترکیب بدنی و کاهش چربی است، چندین ملاحظه و محدودیت وجود دارد که باید در نظر گرفته شوند.

مطالعات نشان داده‌اند که دوزهای بالا (مانند 20 گرم در روز) اثرات مثبت‌تری نسبت به دوزهای پایین‌تر دارند. با این حال، اثرات بلندمدت این دوزها هنوز به طور کامل بررسی نشده است و ممکن است با عوارض جانبی مانند ناراحتی گوارشی همراه باشد. مدت زمان کوتاه بسیاری از مطالعات (2 تا 6 هفته) نیز مانع از ارزیابی پایداری این اثرات می‌شود.

بیشتر مطالعات بر روی افراد چاق، دارای اضافه‌وزن یا مبتلا به دیابت نوع 2 انجام شده‌اند. بنابراین، اثرات گلوتامین در افراد سالم یا با شرایط متابولیکی متفاوت ممکن است متفاوت باشد. این محدودیت، نیاز به تحقیقات گسترده‌تر در جمعیت‌های متنوع را برجسته می‌کند.

گلوتامین به طور کلی ایمن تلقی می‌شود، اما دوزهای بالا ممکن است در برخی افراد باعث نفخ، اسهال یا ناراحتی معده شود. افراد مبتلا به بیماری‌های کبدی یا کلیوی باید با احتیاط از آن استفاده کنند، زیرا متابولیسم گلوتامین می‌تواند بار اضافی بر این اندام‌ها تحمیل کند. مشورت با پزشک یا متخصص تغذیه قبل از مصرف توصیه می‌شود.
 

سخن پایانی

بر اساس شواهد علمی موجود، گلوتامین به طور مستقیم باعث کاهش وزن نمی‌شود، بلکه به طور غیرمستقیم از طریق بهبود ترکیب بدنی، کاهش چربی احشایی و شکمی و ارتقای سلامت متابولیک می‌تواند به مدیریت وزن کمک کند. مطالعات بالینی نشان‌دهنده نتایج امیدوارکننده‌ای در افراد چاق و دیابتی هستند، به‌ویژه هنگامی که از دوزهای بالا (تا 20 گرم در روز) استفاده می‌شود. با این حال، اثرات آن به عوامل متعددی از جمله دوز، مدت زمان مصرف و وضعیت متابولیکی فرد بستگی دارد. دوزهای پایین‌تر ممکن است حتی اثرات معکوس داشته باشند و دریافت کالری را افزایش دهند.

برای دستیابی به کاهش وزن مؤثر و پایدار، اتکا به رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی منظم و تغییرات مثبت در سبک زندگی همچنان ضروری است. گلوتامین نمی‌تواند به عنوان یک راه‌حل مستقل برای کاهش وزن در نظر گرفته شود، بلکه می‌تواند به عنوان یک مکمل کمکی در یک برنامه جامع مدیریت وزن مورد استفاده قرار گیرد. افراد علاقه‌مند به استفاده از مکمل گلوتامین باید پیش از مصرف با متخصصین سلامت مشورت کنند، به‌ویژه اگر دارای شرایط پزشکی خاصی باشند. در نهایت، تحقیقات آتی با طراحی قوی‌تر و جامعه آماری گسترده‌تر می‌توانند نقش دقیق‌تر گلوتامین در کاهش وزن را روشن سازند.

داروخانه آنلاین داروکده، با اخذ مجوز رسمی از سازمان غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران و دریافت نشان پنج‌ستاره اعتماد الکترونیکی از وزارت صنعت، معدن و تجارت، تیمی حرفه‌ای از داروسازان و متخصصان تغذیه را کنار هم قرار داده تا خدماتی ممتاز ارائه کرده و سطح آگاهی عمومی در زمینه سلامت را بالا ببرد. این مجموعه با هدف ارتقای دانش جامعه و رفع نیازهای کاربران، مجله علمی داروکده را بنیان نهاده است. این مجله با استفاده از به‌روزترین یافته‌های علمی و نظارت مستمر کارشناسان، محتوایی معتبر و کاربردی درباره سلامت تولید می‌کند تا اطلاعات قابل اعتماد و راهکارهای سودمندی برای بهبود شیوه زندگی در دسترس مخاطبان قرار دهد.

داروکده از طریق یک سامانه آنلاین پرسش و پاسخ، بستری راحت و مؤثر برای ارتباط با کارشناسان خود فراهم کرده است. شما می‌توانید پرس‌وجوها، نظرات یا انتقادهای خود را در این پلتفرم مطرح کنید و از راهنمایی‌های تخصصی تیم علمی داروکده بهره‌مند شوید. ما باور داریم که دیدگاه‌ها و پیشنهادهای شما تأثیر بسزایی در بهبود خدمات ما دارد. از این‌رو، از شما دعوت می‌کنیم با بیان نظرات خود، در این مسیر همراه ما باشید.