انواع چاقی شکمی و علل آن

چاقی شکمی یکی از شایع‌ترین الگوهای تجمع چربی در بدن و از مهم‌ترین شاخص‌های افزایش خطر اختلالات متابولیک و بیماری‌های مزمن محسوب می‌شود. برخلاف تصور رایج، چاقی شکم و پهلو صرفاً نتیجه پرخوری یا دریافت کالری اضافی نیست، بلکه تحت تأثیر تعامل پیچیده‌ای میان ژنتیک، جنسیت، سن، هورمون‌ها، مقاومت به انسولین، ترکیب بدن، الگوی تغذیه، میزان فعالیت بدنی، استرس و کیفیت خواب شکل می‌گیرد.

در این مقاله از مجله علمی داروکده، ضمن بررسی علمی انواع چاقی شکمی و الگوهای تجمع چربی در زنان و مردان، مهم‌ترین علل و عوامل خطر چاقی شکمی، عوارض احتمالی آن و مؤثرترین رویکردهای تغذیه‌ای، ورزشی و پزشکی برای کنترل و درمان آن را بررسی می‌کنیم.
 

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• چاقی شکمی چیست؟
• انواع چاقی از نظر شکل ظاهری
• انواع چاقی شکم در مردان و زنان
• دلایل چاقی شکمی
• عوارض چاقی شکمی
• درمان چاقی شکمی

مدت زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه
 

چاقی شکمی چیست؟

چاقی یک بیماری مزمن، عودکننده و چندعاملی است که در نتیجه تجمع بیش از حد یا غیرطبیعی بافت چربی ایجاد می‌شود و با افزایش خطر اختلالات متابولیک، بیماری‌های قلبی‌عروقی، دیابت نوع ۲، برخی سرطان‌ها و کاهش کیفیت زندگی همراه است.

برهم‌خوردن تعادل انرژی در ایجاد چاقی، یکی از عوامل مهم است اما مجموعه‌ای از فاکتورهای ژنتیکی، هورمونی، عصبی، متابولیک، رفتاری، محیطی و اجتماعی در تنظیم وزن بدن و نحوه توزیع چربی نقش دارند.

چاقی شکمی یا چاقی مرکزی به تجمع بیش از حد چربی در ناحیه شکم، به‌ویژه افزایش چربی احشایی، اطلاق می‌شود. نکته مهم این است که چربی شکمی یک ذخیره چربی یکنواخت نیست و از دو بخش عمده تشکیل می‌شود:

1. چربی زیرجلدی شکم (Abdominal subcutaneous fat)

این چربی در زیر پوست و خارج از حفره شکمی قرار دارد و از نظر حجم می‌تواند بخش قابل توجهی از چربی ناحیه شکم را تشکیل دهد که نرم تر و قابل لمس تر است. افزایش آن الزاماً به اندازه افزایش چربی احشایی با اختلالات متابولیک ارتباط ندارد.
 

2. چربی احشایی (Visceral Fat)

در این حالت، افزایش حجم شکم بیشتر ناشی از تجمع چربی در داخل حفره شکمی است. شکم ممکن است نسبتاً سفت، گرد و برجسته به نظر برسد. این نوع چربی از نظر متابولیکی فعال‌تر است و با افزایش آزادسازی اسیدهای چرب آزاد، تغییر ترشح آدیپوکاین‌ها و افزایش التهاب مزمن درجه پایین، می‌تواند در ایجاد بیماری های مختلف شامل مقاومت به انسولین و دیابت، اختلالات چربی خون، کبد چرب و بیماری‌های قلبی‌عروقی نقش داشته باشد.

همچنین، در نظر داشته باشید که بزرگ بودن شکم همیشه معادل چاقی نیست و برعکس، ممکن است فردی با وزن و توده بدنی طبیعی، به دلیل تجمع نامتناسب چربی احشایی، از نظر متابولیک در معرض خطر قرار داشته باشد، مانند چاقی شکمی در افراد لاغر که علیرغم کم وزنی وجود دارد.
 

انواع چاقی از نظر شکل ظاهری

انواع مدل چاقی شکم را می توان از جنبه های مختلف دسته بندی کرد. چاقی شکم و پهلو از نظر ظاهری و الگوی توزیع چربی، می تواند به چند الگوی کلی تقسیم شود که صرفا بر اساس مورفولوژی و شکل بالینی آن است.

- چاقی مرکزی یا سیبی شکل

در این الگو، چربی عمدتاً در تنه، شکم و ناحیه بالاتنه تجمع پیدا می‌کند و نسبت دور کمر به دور باسن افزایش می‌یابد. چاقی سیبی شکل یا آندروئیدی معمولاً الگوی غالب در چاقی شکم مردان به ویژه در سنین میانسالی و نیز زنان بعد از سن یائسگی است که با افزایش سهم چربی احشایی همراه بوده و از نظر متابولیک اهمیت بیشتری دارد. افراد دارای این الگوی چربی، در مقایسه با کسانی که چربی را عمدتاً در ناحیه ران و باسن ذخیره می‌کنند، بیشتر در معرض بیماری های مزمن قرار دارند.
 

- چاقی محیطی یا گلابی شکل

در الگوی چاقی گلابی‌شکل، چربی بیشتر در باسن، لگن و ران‌ها ذخیره می‌شود و نسبت به چاقی مرکزی، سهم بیشتری از چربی معمولاً زیرجلدی است. چاقی گلابی شکل بیشتر در زنان، به‌ویژه در سنین باروری، شایع‌ است و تحت تأثیر هورمون‌های جنسی، به‌ویژه استروژن، قرار دارد.

از نظر متابولیک، چربی گلوتئوفمورال و زیرجلدی ران و باسن در مقایسه با چربی احشایی معمولاً ارتباط ضعیف‌تری با مقاومت به انسولین و بیماری‌های قلبی‌عروقی دارد و حتی در برخی مطالعات با اثرات متابولیک محافظتی همراه بوده است. با این حال، همیشه به معنای بی‌خطر بودن چاقی نیست و افزایش بیش از حد توده چربی، صرف‌نظر از محل آن، همچنان می‌تواند با پیامدهای نامطلوب سلامت همراه باشد.
 

انواع چاقی شکمی در مردان و زنان

همانطور که اشاره کردیم، تجمع چربی نه تنها تحت تاثیر ژنتیک، متابولیسم بدن، سبک زندگی و عوامل محیطی قرار می گیرد، بلکه جنسیت نیز به واسطه اثر هورمون های جنسی می تواند باعث تفاوت در الگوی تجمع چربی شکم و پهلو در زنان و مردان شود و شکل ظاهری شکم و پهلو صرفاً حاصل میزان کالری دریافتی نیست، بلکه نتیجه تعامل پیچیده سیستم غدد درون‌ریز با بافت چربی، ژنتیک، سن و وضعیت متابولیک فرد است.

- انواع چاقی شکم مردان

به طور کلی، هورمون های آندروژنی از جمله تستوسترون، بر تکثیر و تمایز سلول های چربی، فعالیت آنزیم‌های درگیر در سوخت و ساز چربی و محل ذخیره آن در بدن تاثیر می گذارند.

به طوریکه، کاهش تستوسترون می‌تواند با افزایش چربی احشایی و تجمع چربی در ناحیه شکم همراه باشد؛ از سوی دیگر، افزایش چربی احشایی نیز با تغییر متابولیسم هورمون‌های جنسی می‌تواند به کاهش تستوسترون و ایجاد یک چرخه معیوب متابولیک منجر شود.

به همین دلیل، در مردان به خصوص با افزایش سن و کاهش نسبی فعالیت آندروژن‌ها و تستوسترون، افزایش چربی مرکزی یا سیبی شکل متداول است و خطر بیماری های مزمن را افزایش می دهد.
 

- انواع چاقی شکم زنان

به‌طور کلی، استروژن پیش از یائسگی تمایل به هدایت ذخیره چربی به سمت نواحی گلوتئوفمورال، یعنی باسن، لگن و ران‌ها، دارد؛ پس در زنان، الگوی توزیع چربی تحت تأثیر قابل‌توجه استروژن، سن و وضعیت تولیدمثلی قرار داشته و غالبا الگوی ژینوئید یا گلابی‌شکل است.

با این حال، برخی زنان به واسطه ژنتیک، سبک زندگی، رژیم غذایی نادرست و کم تحرکی دچار الگوی آندروئید یا چاقی مرکزی با تجمع چربی در شکم و احشاء می‌شوند. به ویژه، این الگو در شرایط زیر مشاهده می شود:

• پس از یائسگی، زیرا کاهش استروژن با انتقال نسبی ذخیره چربی از نواحی محیطی به سمت شکم و افزایش چربی احشایی همراه می‌شود.
• در صورت ابتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا PCOS، که همزمان چاقی مرکزی و مقاومت به انسولین وجود داشته و از نظر بالینی اهمیت ویژه‌ای دارد.
   

دلایل چاقی شکمی

پس از شرح انواع چاقی شکمی می بایست به اصلی ترین سوال در این زمینه پاسخ دهیم و بررسی کنیم که علت چاقی شکمی چیست؟
 

در ابتدا باید گفت که پاسخ واحدی برای این سوال وجود ندارد؛ چرا که چاقی شکمی یک اختلال چندعاملی است و در نتیجه تعامل پیچیده میان ژنتیک، هورمون‌ها، سبک زندگی، وضعیت متابولیک، عوامل روان‌شناختی و محیطی ایجاد می‌شود.

بدین ترتیب، برخلاف تصور رایج، چاقی شکمی تنها نتیجه پرخوری و دریافت کالری اضافی نیست؛ بلکه عواملی مانند مقاومت به انسولین، اختلالات هورمونی، التهاب مزمن، استرس، کمبود خواب و کاهش فعالیت بدنی نیز در توزیع چربی بدن نقش مهمی دارند.
 

رژیم غذایی ناسالم و پر کالری

اولین و اثرگذار ترین عامل اضافه وزن به ویژه چاقی شکم و پهلو، دریافت طولانی‌مدت انرژی بیش از نیاز بدن است. کدام غذاها باعث چاقی شکم می شود؟

در اصل، هیچ ماده غذایی به‌تنهایی باعث تجمع چربی فقط در شکم نمی‌شود؛ بلکه مازاد انرژیِ پایدار و الگوی غذایی نامناسب، عامل اصلی افزایش چربی بدن و به‌ویژه چربی احشایی هستند. با این حال، برخی غذاها و نوشیدنی‌ها زیر به دلیل چگالی انرژی بالا، قند افزوده، فیبر پایین یا تأثیر بر اشتها و متابولیسم، بیشتر با افزایش چربی مرکزی ارتباط دارند:

• نوشیدنی‌های شیرین مانند نوشابه، نوشیدنی‌های انرژی‌زا، شربت‌ها و چای یا قهوه‌های شیرین‌شده؛ به خاطر فرم مایعِ قند معمولاً سیری کمی ایجاد می‌کند و می‌تواند دریافت انرژی روزانه را افزایش دهد.
• شیرینی‌ها، دسرها و غذاهای سرخ‌شده و پرچرب به دلیل چگالی انرژی بالای، در بدن به سرعت به چربی تبدیل می شوند.
• غذاهای فوق‌فرآوری‌شده شامل فست‌فود، چیپس، اسنک‌ها و برخی غذاهای آماده که معمولاً حاوی انرژی، چربی و سدیم بالا و فیبر پایینی هستند.
• کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده در نان سفید، برنج سفید و فرآورده‌های آردی تصفیه‌شده، به‌خصوص در صورت مصرف افراطی، می‌تواند کنترل قند خون و اشتها را دشوارتر کند.
• گوشت‌های فرآوری‌شده در سوسیس، کالباس و سایر گوشت‌های فرآوری‌شده در الگوهای غذایی نامناسب با افزایش خطر چاقی و اختلالات متابولیک همراه هستند.
• الکل به دلیل انرژی حاصل از خود الکل و همراهی آن با غذاهای پرکالری می‌تواند به افزایش چربی مرکزی کمک کند.
   

کم‌تحرکی و کاهش توده عضلانی

بی تحرکی و سبک زندگی نشسته، یکی از عوامل مهم در افزایش چربی شکمی است؛ زیرا علاوه بر کاهش مصرف انرژی و اکسیداسیون اسیدهای چرب، در صورت تداوم می‌تواند به کاهش توده عضلانی و افت ظرفیت متابولیک بدن منجر شود.

عضلات اسکلتی یکی از مهم‌ترین بافت‌های مصرف‌کننده گلوکز هستند و نقش مهمی در حفظ حساسیت به انسولین و برداشت گلوکز پس از وعده غذایی دارند. بنابراین، کاهش توده عضلانی می‌تواند زمینه را برای مقاومت به انسولین و اختلالات متابولیک فراهم کند.

از سوی دیگر، کم‌تحرکی با کاهش فعالیت آنزیم‌های مرتبط با اکسیداسیون چربی و کاهش مصرف انرژی همراه است و در شرایط دریافت انرژی مازاد، ذخیره تری‌گلیسرید در بافت چربی، به‌ویژه چربی احشایی و شکمی، افزایش می‌یابد. به همین دلیل، حفظ توده عضلانی از طریق فعالیت بدنی منظم، به‌ویژه تمرینات مقاومتی در کنار فعالیت هوازی، یکی از مؤلفه‌های مهم پیشگیری و کنترل چاقی شکمی محسوب می‌شود.
 

عوامل ژنتیکی

بخشی از تفاوت افراد در مقدار چربی بدن و محل تجمع آن، به زمینه ژنتیکی بازمی‌گردد. ژن‌های متعددی در تنظیم اشتها و سیری، مصرف انرژی، حساسیت به انسولین، تمایز و اندازه سلول چربی و همچنین نحوه ذخیره و آزادسازی اسیدهای چرب نقش دارند.

برخی تغییرات ژنتیکی می‌توانند از طریق اثرگذاری بر محورهای تنظیم اشتها و انرژی و گیرنده‌های مرتبط با اشتها، بر وزن و توزیع چربی تأثیر بگذارند.به همین دلیل، می گوییم برخی افراد استعداد چاقی دارند؛ یعنی حتی در شرایط مشابه از نظر دریافت کالری و فعالیت بدنی، ممکن است یک فرد استعداد بیشتری برای تجمع چربی در ناحیه شکم و فرد دیگر تمایل بیشتری برای ذخیره چربی در نواحی زیرجلدی ران و لگن داشته باشد.

با این حال در کنار ژنتیک، شرایط جنینی و اوایل زندگی نوزاد، کیفیت تغذیه مادر، استرس، کم‌تحرکی، الگوی غذایی و... می تواند بر بیان ژن‌های مرتبط با متابولیسم انرژی و عملکرد بافت چربی اثر بگذارند.
 

افزایش سن

با افزایش سن، متابولیسم پایه کاهش می‌یابد و همزمان تغییرات هورمونی، کاهش توده عضلانی و کم شدن سطح فعالیت فیزیکی اتفاق می افتد که همگی در نهایت می‌توانند باعث انتقال تدریجی ذخیره چربی به سمت ناحیه شکم و افزایش چربی احشایی شوند.
 

چاقی شکمی هورمونی

همانطور که اشاره کردیم، هورمون‌های زنانه و مردانه نقش مهمی در تنظیم اشتها، مصرف انرژی و محل ذخیره چربی داشتند؛ برای مثال، کاهش استروژن در دوران یائسگی و کاهش تستوسترون در مردان با افزایش چاقی مرکزی ارتباط دارد. علاوه بر این ها، اختلال در عملکرد سایر هورمون‌ها مانند انسولین، کورتیزول و هورمون‌های تیروئیدی می‌تواند باعث افزایش چربی شکمی شود؛ به این صورت که:

- چاقی ناشی از مقاومت به انسولین

مقاومت به انسولین با افزایش ذخیره چربی احشایی و تجمع چربی شکمی همراه است. در این وضعیت، پاسخ سلول‌ها به انسولین کاهش می‌یابد و بدن برای حفظ قند خون طبیعی، ترشح انسولین را افزایش می‌دهد. افزایش مزمن انسولین می‌تواند مهار لیپولیز و تنظیم ذخیره چربی را مختل کرده و در کنار افزایش ورود اسیدهای چرب آزاد به کبد، به افزایش سنتز تری‌گلیسرید و تجمع چربی شکم و پهلو منجر شود.

از سوی دیگر، خود چربی احشایی با ترشح اسیدهای چرب آزاد و میانجی‌های التهابی، مقاومت به انسولین را تشدید می‌کند؛ بنابراین بین چربی احشایی و مقاومت به انسولین یک چرخه معیوب متابولیک شکل می‌گیرد که می‌تواند خطر دیابت نوع ۲، دیس‌لیپیدمی و بیماری‌های قلبی-‌عروقی را افزایش دهد.
 

- چاقی شکمی ناشی از استرس

استرس مزمن از طریق فعال‌سازی محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال (HPA axis) و افزایش ترشح کورتیزول، می‌تواند در تجمع چربی شکمی نقش داشته باشد. کورتیزول علاوه بر افزایش اشتها و تمایل به مصرف غذاهای پرانرژی، می‌تواند حساسیت به انسولین را کاهش داده و ذخیره چربی را در ناحیه احشایی افزایش دهد.

از طرفی، استرس اغلب با اختلال خواب، کاهش فعالیت بدنی و تغییر الگوهای غذایی همراه است که این عوامل نیز می‌توانند چاقی شکمی را تشدید کنند. ضمن اینکه، مطالعات سایر اختلالات روانی نظیر افسردگی و چاقی را نیز با هم مرتبط دانسته اند.
 

- چاقی شکمی و اختلالات تیروئیدی

کم‌کاری غده تیروئید با کاهش سطح هورمون‌های تیروئیدی و کاهش نسبی مصرف انرژی در حالت استراحت همراه است و می‌تواند افزایش وزن و تغییر ترکیب بدن را به دنبال داشته باشد. در کم‌کاری تیروئید درمان‌نشده، کاهش اکسیداسیون اسیدهای چرب، تغییر متابولیسم لیپیدها و کاهش فعالیت بدنی ناشی از خستگی می‌توانند به افزایش توده چربی بدن منتهی شود.  

بنابراین، در فردی که افزایش وزن یا چربی شکمی دارد و هم‌زمان علائمی مانند خستگی، عدم تحمل سرما، یبوست یا خشکی پوست مشاهده می‌شود، بررسی عملکرد تیروئید، از نظر بالینی اهمیت خواهد داشت.
 

- چاقی شکمی هورمونی ناشی از تنبلی تخمدان

چاقی شکمی و تنبلی تخمدان از رایج ترین علل چاقی مرکزی در زنان سنین باروری است. سندرم تخمدان پلی کیستیک یکی از شایع‌ترین اختلالات هورمونی در زنان است که اغلب با مقاومت به انسولین، افزایش آندروژن‌ها و اختلال در متابولیسم انرژی همراه است و می‌تواند ذخیره چربی شکمی را افزایش دهد و به ایجاد یک چرخه معیوب میان چاقی، اختلالات هورمونی و تشدید علائم بیماری منجر شود.
 

علت چاقی شکم در افراد لاغر

برخی افراد با وجود داشتن وزن طبیعی و نمایه توده بدنی یا BMI در محدوده نرمال، دچار تجمع چربی در ناحیه شکم هستند؛ وضعیتی که گاهی با عنوان چاقی متابولیک در افراد با وزن طبیعی شناخته می‌شود. در این افراد، عوامل مختلفی مانند ژنتیک، کاهش توده عضلانی، کم‌تحرکی، رژیم غذایی نامناسب، استرس، اختلال خواب و افزایش چربی احشایی می‌توانند موجب بزرگ شدن شکم شوند. بنابراین، طبیعی بودن وزن بدن در این افراد همیشه به معنای پایین بودن خطر متابولیک نیست و ارزیابی دقیق علت چاقی شکم و پهلو در افراد لاغر و یافتن دلیل زمینه ای برای برطرف کردن آن اهمیت زیادی دارد.
 

علت چاقی شکم و پهلو در طب سنتی

در منابع طب سنتی ایران، چاقی معمولاً به غلبه برخی مزاج‌ها، به‌ویژه افزایش رطوبت و تجمع مواد زائد در بدن نسبت داده می‌شود. از دیدگاه طب سنتی، عواملی مانند پرخوری، مصرف بیش از حد غذاهای با طبع سرد و تر، کم‌تحرکی، خواب زیاد و ضعف هضم می‌توانند در تجمع چربی بدن نقش داشته باشند و به عنوان چاقی شکم ناشی از بلغم معده است.

چاقی شکم و پهلو بلغمی در چارچوب طب سنتی ایرانی به الگویی از افزایش وزن و تجمع چربی اطلاق می‌شود که به غلبه بلغم و سوءمزاج سرد و تر نسبت داده می‌شود؛ در این دیدگاه، کاهش حرارت غریزی و ضعف نسبی قوه هاضمه می‌تواند موجب اختلال در فرایند هضم و افزایش رطوبت و مواد زائد در بدن شود.

عواملی مانند پرخوری، مصرف مداوم غذاهای رطوبت‌زا، کم‌تحرکی، خواب زیاد، ضعف هضم و کاهش فعالیت بدنی از عوامل زمینه‌ساز این الگو دانسته می‌شوند و ممکن است با علائمی مانند احساس سنگینی و سردی بدن، خواب‌آلودگی، کاهش نشاط، نفخ و برجستگی شکم همراه باشد.
 

عوارض چاقی شکمی

چاقی شکمی، به‌ویژه زمانی که با افزایش چربی احشایی همراه باشد، تنها یک تغییر ظاهری ناخوشایند محسوب نمی‌شود؛ بلکه یک عامل خطر مهم برای اختلالات متابولیک و بیماری‌های مزمن است. بافت چربی احشایی از نظر متابولیکی فعال بوده و با افزایش آزادسازی اسیدهای چرب آزاد، سیتوکین‌های پیش‌التهابی و تغییر ترشح آدیپوکاین‌ها می‌تواند موجب اختلال در عملکرد طبیعی متابولیسم شود.

مهم‌ترین عوارض چاقی شکمی عبارت‌اند از:

• مقاومت به انسولین و دیابت نوع دو
• سندرم متابولیک که مجموعه ای از اختلالات شامل فشار و چربی خون بالا و افزایش قند خون است.
• بیماری‌های قلبی‌عروقی و خطر آترواسکلروز، بیماری عروق کرونر و سکته مغزی
• کبد چرب غیر الکلی و مشکلات متابولیک کبدی
• اختلالات هورمونی و تشدید مشکلات ناباروری
• التهاب مزمن و استرس اکسیداتیو که در پاتوفیزیولوژی بسیاری از بیماری‌های مزمن نقش دارد.
• افزایش خطر برخی سرطان‌ها به خصوص سرطان‌های کولورکتال و مرتبط با سیستم تولیدمثل
• آپنه انسدادی خواب
   

درمان چاقی شکمی

درمان قطعی چاقی شکمی باید بر کاهش توده چربی، به‌ویژه چربی احشایی و هم‌زمان بهبود وضعیت متابولیک فرد متمرکز باشد که نیازمند یک رویکرد چند بعدی و بکارگیری مجموعه ای از راهکارها برای جلوگیری از چاقی شکمی یا بهبود آن است.

1. اصلاح رژیم غذایی و ایجاد کسری انرژی

اصلاح الگوی غذایی، پایه اصلی درمان چاقی شکمی است. برای کاهش چربی بدن باید دریافت انرژی در طول زمان کمتر از مصرف انرژی باشد، اما کیفیت رژیم نیز اهمیت زیادی دارد. رژیم غذایی باید بر سبزیجات، میوه‌ها در مقدار متناسب، غلات کامل، حبوبات، پروتئین‌های کم‌چرب، ماهی، مغزها و روغن‌های غیراشباع تأکید داشته باشد و مصرف نوشیدنی‌های شیرین، قندهای افزوده، شیرینی‌ها، غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و چربی‌های اشباع را محدود کند. کاهش وزن تدریجی حتی در حدود ۵ تا ۱۰ درصد وزن اولیه می‌تواند به بهبود مقاومت به انسولین، فشار خون، چربی خون و سایر عوامل خطر متابولیک کمک کند.
 

2. فعالیت بدنی و ورزش هوازی

ورزش هوازی یکی از مؤثرترین مداخلات غیردارویی برای کاهش چربی احشایی است. فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی سریع، دویدن، دوچرخه‌سواری و شنا می‌توانند مصرف انرژی را افزایش داده و حساسیت به انسولین و عملکرد قلبی‌تنفسی را بهبود بخشند. فعالیت بدنی منظم حتی در شرایطی که کاهش وزن چشمگیری ایجاد نکند، می‌تواند مقدار چربی احشایی و خطر متابولیک را کاهش دهد.
 

3. تمرینات مقاومتی و حفظ توده عضلانی

تمرینات مقاومتی مانند کار با وزنه، کش‌های مقاومتی یا تمرین با وزن بدن، بخش مهمی از برنامه کاهش چربی محسوب می‌شوند. این تمرینات به حفظ یا افزایش توده عضلانی در دوره کاهش وزن کمک شایانی می‌کنند و از کاهش بیش از حد متابولیسم ناشی از کاهش توده بدون چربی جلوگیری می‌کنند. ترکیب تمرینات هوازی و مقاومتی بهترین ورزش برای لاغری شکم و پهلو و حفظ ترکیب بدنی است.
 

4. خواب کافی و تنظیم ریتم شبانه‌روزی

کم خوابی و چاقی با هم ارتباط دارند. کمبود خواب و خواب بی‌کیفیت می‌توانند با افزایش اشتها، تغییر تنظیم هورمونی گرسنگی و سیری، کاهش حساسیت به انسولین و افزایش تمایل به مصرف غذاهای پرانرژی همراه باشند. بنابراین، داشتن خواب منظم و کافی بخشی از درمان چاقی محسوب می‌شود. در افرادی که خروپف شدید، وقفه‌های تنفسی هنگام خواب یا خواب‌آلودگی روزانه دارند، بررسی آپنه انسدادی خواب نیز اهمیت دارد، زیرا این اختلال با چاقی و اختلالات متابولیک ارتباط دوطرفه دارد.
 

5. کنترل استرس و اصلاح رفتارهای غذایی

استرس مزمن و کاهش کورتیزول برای لاغری از طریق تکنیک‌هایی مانند فعالیت بدنی منظم، تمرینات آرام‌سازی، مدیتیشن، تنظیم خواب و در صورت نیاز روان‌درمانی می‌توانند در کنترل عوامل رفتاری مؤثر بر افزایش وزن کمک‌کننده باشند. شناسایی خوردن هیجانی و پرخوری در پاسخ به استرس نیز در افراد مستعد اهمیت ویژه‌ای دارد.
 

6. درمان بیماری‌ها و اختلالات زمینه‌ای

در برخی افراد، چاقی شکمی ممکن است با اختلالات زمینه‌ای همراه باشد و صرفاً با اصلاح رژیم غذایی توضیح داده نشود. مقاومت به انسولین و دیابت نوع ۲، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، کم‌کاری تیروئید، سندرم کوشینگ و برخی اختلالات هورمونی باید بر اساس علائم و نظر پزشک بررسی شوند. همچنین بعضی داروها می‌توانند با افزایش وزن ارتباط داشته باشند. در چنین شرایطی، درمان علت زمینه‌ای می‌تواند بخشی از برنامه مدیریت وزن باشد.
 

7. مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی چربی سوز

در مواردی که راهکارهای تغذیه ای و ورزشی کافی نباشند، می توان متناسب با نیاز و ویژگی های فردی از انواع مکمل های کاهش وزن در راستای چربی سوزی و کاهش چربی های اضافی شکم و پهلو کمک گرفت.

با وجودی که مکمل‌ها و ترکیبات گیاهی نباید درمان اصلی چاقی شکمی محسوب شوند، برخی مطالعات علمی نشان می دهند که برخی از این ترکیبات تا حدودی در زمینه کاهش وزن و توده چربی کمک کننده هستند.
 

8. درمان دارویی چاقی

در افرادی که با اصلاح سبک زندگی به کاهش وزن کافی دست پیدا نمی‌کنند و بر اساس معیارهای پزشکی واجد شرایط هستند، داروهای ضدچاقی که امروزه تحت عنوان آمپول لاغری شناخته می شوند، می‌توانند به درمان اضافه شوند.

بسته به شرایط فرد، داروهایی مانند آگونیست‌های گیرنده GLP-1 و یا داروهای دوگانه GIP/GLP-1 با مولکول تیرزپاتاید که در آمپول های لاغری نظیر آمپول لاغری اسپارتینا به کار رفته است، می‌توانند با کاهش اشتها، افزایش سیری و کاهش دریافت انرژی، به کاهش وزن و در نتیجه کاهش چربی احشایی کمک کنند.

هر چند، توجه کنید که انتخاب دارو باید بر اساس BMI، بیماری‌های همراه، داروهای مصرفی، عوارض احتمالی و سابقه بیماری های زمینه فرد توسط پزشک انجام شود و این داروها جایگزین اصلاح سبک زندگی نیستند.
 

9. انواع جراحی های لاغری

در نهایت، افراد مبتلا به چاقی شدید که با روش‌های غیرجراحی به کاهش وزن پایدار دست پیدا نکرده‌اند، ممکن است جراحی متابولیک و چاقی آخرین گزینه درمانی مؤثر باشد. عمل های لاغری انواع مختلفی دارند و برای همه نمی توان از یک روش یکسان استفاده کرد، لذا، انتخاب جراحی به میزان چاقی، بیماری‌های همراه، وضعیت سلامت فرد و ارزیابی تیم متخصص پزشکی بستگی دارد.
 

کلام آخر

در پایان، چاقی شکمی را نباید صرفاً یک مشکل ظاهری یا افزایش اندازه دور کمر در نظر گرفت؛ به‌ویژه زمانی که افزایش شکم و پهلو ناشی از تجمع چربی احشایی باشد، می‌تواند علامت خطری برای ابتلای همزمان یا زودهنگام به اختلالات متابولیک و بیماری‌های مزمن در نظر گرفته شود.

ما در این مقاله از مجله علمی داروکده بررسی کردیم که الگوی تجمع چربی در افراد مختلف یکسان نیست و عواملی مانند جنسیت، سن، ژنتیک، هورمون‌ها، وضعیت متابولیک، سبک زندگی و عوامل روان‌شناختی در شکل‌گیری آن نقش دارند.

از سوی دیگر، درمان چاقی شکمی به یک راهکار منفرد محدود نمی‌شود و ترکیبی از اصلاح رژیم غذایی، فعالیت بدنی منظم، تمرینات مقاومتی، خواب کافی و کنترل استرس پایه اصلی مدیریت آن را تشکیل می‌دهد؛ در صورت وجود چاقی قابل‌توجه و مقاوم نیز ممکن است مکمل یاری با  انواع محصولات چربی سوز دارای اصالت، سلامت و کیفیت تضمین شده در داروخانه های معتبری نظیر داروخانه آنلاین داروکده، یا در نهایت درمان دارویی با آمپول های لاغری یا جراحی تحت نظر پزشک ضرورت پیدا کند.

در نهایت، امیدواریم مطالب فوق برای شما کاربردی بوده باشد و در صورت هر گونه سوال بیشتر، می توانید از مشاوره تلفنی رایگان با تیم علمی داروکده که متشکل از متخصصان داروسازی و کارشناسان ارشد تغذیه است، نهایت استفاده را ببرید.

:References

Chooi YC, Ding C, Magkos F. The epidemiology of obesity. Metabolism. 2019 Mar 1;92:6-10

Miklishanskaya SV, Solomasova LV, Mazur NA. Types of obesity and their prognostic value. Obesity Medicine. 2021 Aug 1;25:100350

Dhawan D, Sharma S. Abdominal obesity, adipokines and non-communicable diseases. The Journal of steroid biochemistry and molecular biology. 2020 Oct 1;203:105737

Mittal B. Subcutaneous adipose tissue & visceral adipose tissue. The Indian journal of medical research. 2019 May;149(5):571

Cornier MA. A review of current guidelines for the treatment of obesity. American Journal of Managed Care. 2022 Dec 2;28:S288

Sandsdal RM, Juhl CR, Jensen SB, Lundgren JR, Janus C, Blond MB, Rosenkilde M, Bogh AF, Gliemann L, Jensen JE, Antoniades C. Combination of exercise and GLP-1 receptor agonist treatment reduces severity of metabolic syndrome, abdominal obesity, and inflammation: a randomized controlled trial. Cardiovascular diabetology. 2023 Feb 25;22(1):41