11 عامل ایجاد بثورات پوستی در کودکان

پوست کودکان نسبت به بسیاری از عوامل محیطی حساس‌تر است و گاهی در برابر محرک‌هایی مانند: گرما، سرما، آلودگی، مواد غذایی یا دارویی واکنش نشان می‌دهد. این واکنش‌ها معمولاً به صورت بثورات یا حساسیت‌های پوستی دیده می‌شوند و در اغلب موارد قابل کنترل و درمان هستند.

 شناخت علت و نوع این واکنش‌ها کمک می‌کند تا بتوانیم سریع‌تر و مؤثرتر برای مراقبت از کودک اقدام کنیم. در این مقاله از مجله علمی داروکده، با زبانی ساده و علمی، به بررسی علل، نشانه‌ها و روش‌های مراقبت از حساسیت‌های پوستی کودکان می‌پردازیم تا آگاهی شما در این زمینه بیشتر گردد.

فهرست

• بثورات پوستی کودک چیست؟
• عوامل ایجاد حساسیت پوستی در کودکان
• حساسیت فصلی پوستی در کودکان
• راش پوستی در کودکان
• حساسیت پوستی در کودکان بدون خارش
• حساسیت پوستی خارش و قرمزی
• حساسیت پوستی در کودکان شیرخوار
• کهیر یا حساسیت پوستی در کودکان
• حساسیت پوستی در کودکان خطرناک است
• برای درمان حساسیت پوستی کودکان چه باید کرد؟

مدت زمان مطالعه: 13 دقیقه

بثورات پوستی کودک چیست؟

بثورات پوستی در کودکان به مجموعه‌ای از تغییرات غیرطبیعی در ظاهر پوست مانند: قرمزی، دانه، التهاب، تاول یا پوسته‌ریزی گفته می‌شود که ممکن است در اثر عوامل مختلفی از جمله: عفونت‌های ویروسی، باکتریایی یا قارچی، حساسیت پوستی در کودکان نسبت به مواد غذایی، داروها یا مواد شیمیایی، تحریک‌های فیزیکی مانند: گرما و رطوبت، یا بیماری‌های مزمن پوستی مانند: درماتیت آتوپیک ایجاد شود. این بثورات در بسیاری از موارد خوش‌خیم هستند و با مراقبت خانگی و رعایت بهداشت پوستی بهبود می‌یابند.

بثورات پوستی یک علامت عمومی است که می‌تواند ناشی از علل مختلفی از جمله حساسیت پوستی باشد. در واقع، حساسیت پوستی یکی از دلایل بروز بثورات پوستی است، اما نه تنها دلیل آن. بنابراین هر "حساسیت پوستی" ممکن است با بثورات همراه باشد، ولی هر "بثورات پوستی" لزوماً نشانه حساسیت نیست.

لازم است بدانیم که همه واکنش‌های پوستی آلرژیک نیستند؛ در برخی موارد، تحریک پوستی به دلیل تماس مداوم با صابون‌ها، پوشک، مواد شوینده یا حتی آب داغ ایجاد می‌شود که به آن «درماتیت تماسی تحریکی» گفته می‌شود. این نوع واکنش برخلاف آلرژی، به سیستم ایمنی ارتباط ندارد ولی همچنان نیاز به مراقبت دارد.

عوامل ایجاد حساسیت پوستی در کودکان

حساسیت پوستی در کودکان می‌تواند بر اثر عوامل مختلفی مانند: غذاها (تخم‌مرغ، لبنیات)، داروها، نیش حشرات، گرده گیاهان، شوینده‌ها یا گرما و سرما ایجاد شود. پوست نازک و سیستم ایمنی حساس کودک باعث واکنش شدیدتر نسبت به محرک‌ها می‌شود. عوامل ژنتیکی، به‌ویژه در کودکانی با سابقه خانوادگی آلرژی هم نقش دارند. پیشگیری شامل شناسایی و حذف عامل محرک است. رعایت بهداشت و مراقبت روزانه از پوست اهمیت بالایی دارد. در ادامه مطلب به شرح هر یک از آن ها می پردازیم:
 

1. حساسیت فصلی پوستی در کودکان

حساسیت فصلی پوستی در کودکان معمولاً در بهار و پاییز به دلیل افزایش گرده‌ گیاهان، آلودگی هوا یا تغییر دما ایجاد می‌شود. این نوع حساسیت می‌تواند با قرمزی، خارش یا خشکی پوست همراه باشد. کودکان مبتلا معمولاً سابقه آلرژی فصلی یا آسم دارند. درگیری پوست ممکن است با عطسه یا آبریزش بینی همراه باشد. استفاده از لباس نخی و مرطوب‌کننده‌های ملایم کمک‌کننده است.

• حساسیت پوستی کودکان در تابستان

در تابستان، گرما، تعریق زیاد و تماس با نور خورشید از عوامل تحریک‌کننده پوست کودک هستند. این شرایط می‌تواند باعث عرق‌سوز، راش گرمایی یا خارش پوستی شود. استفاده از لباس‌های خنک، نوشیدن آب کافی و استحمام با آب ولرم در کاهش علائم مؤثر است. ضدآفتاب مخصوص کودک هم در پیشگیری از حساسیت خورشیدی اهمیت دارد. در صورت التهاب شدید باید به پزشک مراجعه شود.

• حساسیت پوستی کودکان در زمستان

هوای سرد و خشک زمستان باعث از بین رفتن چربی طبیعی پوست کودک می‌شود. این موضوع زمینه‌ساز بروز اگزما، خارش و پوسته‌پوسته شدن پوست در فصل سرد است. کودکان با پوست حساس یا سابقه آلرژی بیشتر در معرض این نوع حساسیت هستند. استفاده از مرطوب‌کننده‌های قوی و اجتناب از شستشوی زیاد با صابون توصیه می‌شود. نوشیدن مایعات و تهویه مناسب محیط هم مؤثر است.

2. راش پوستی در کودکان

راش پوستی اصطلاحی کلی برای تغییرات پوستی مانند: قرمزی، دانه، التهاب یا تاول است که در اثر بیماری، آلرژی یا تحریک ایجاد می‌شود. در کودکان بسیار شایع است و معمولاً با علائمی مانند تب یا خارش همراه است. تشخیص دقیق علت راش به بررسی دقیق نیاز دارد. درمان بستگی به نوع و شدت آن دارد. در اغلب موارد، راش‌های کودکی خوش‌خیم و قابل کنترل هستند.

3. حساسیت پوستی در کودکان بدون خارش

گاهی حساسیت پوستی در کودکان بدون احساس خارش بروز می‌کند و فقط به‌صورت قرمزی یا دانه‌های پوستی ظاهر می‌شود. این نوع راش معمولاً ناشی از عوامل محیطی خفیف یا واکنش خفیف آلرژیک است. چون کودک خارش ندارد، ممکن است والدین دیر متوجه آن شوند. پیگیری علت و مراقبت پوستی همچنان اهمیت دارد. در صورت ادامه‌دار بودن علائم باید به پزشک مراجعه شود.

4. حساسیت پوستی خارش و قرمزی

یکی از شایع‌ترین علائم حساسیت پوستی در کودکان، خارش و قرمزی پوست است. این واکنش می‌تواند به‌دلیل تماس با مواد آلرژن، نیش حشره، غذا یا دارو باشد. خارش شدید ممکن است خواب و آرامش کودک را مختل کند. استفاده از کمپرس سرد و داروهای آنتی‌هیستامین به کاهش علائم کمک می‌کند. پرهیز از خاراندن نیز برای جلوگیری از عفونت پوستی مهم است.

توجه داشته باشید که مصرف داروهای آنتی‌هیستامین در کودکان، به‌خصوص کودکان زیر ۲ سال، باید حتماً زیر نظر پزشک باشد؛ زیرا دوز و نوع دارو در کودکان با بزرگسالان متفاوت است و مصرف خودسرانه ممکن است خطرناک باشد.

5. حساسیت پوستی در کودکان شیرخوار

در نوزادان و شیرخواران، حساسیت پوستی به‌صورت دانه‌های ریز، قرمزی، خشکی یا پوسته‌ریزی ظاهر می‌شود. این واکنش ممکن است به‌دلیل شیر مادر، فرمولاسیون خاص پوشک یا شوینده لباس ایجاد شود. پوست شیرخوار بسیار نازک و حساس است و سریع واکنش نشان می‌دهد. استفاده از محصولات بدون عطر و ضدحساسیت توصیه می‌شود. در صورت تداوم علائم، ارزیابی پزشک لازم است.

6. کهیر یا حساسیت پوستی در کودکان

کهیر یکی از انواع حساسیت پوستی است که به‌صورت برجستگی‌های صورتی یا قرمز همراه با خارش ظاهر می‌شود. این ضایعات ممکن است به سرعت ظاهر شده و ناپدید شوند و معمولاً در اثر آلرژن‌ها یا عفونت ایجاد می‌شوند. گاهی همراه با تورم لب یا پلک است که نیاز به پیگیری فوری دارد. درمان اولیه شامل آنتی‌هیستامین و حذف عامل محرک است. در موارد شدید مراجعه سریع به پزشک ضروری است.

• علت کهیر در کودکان

کهیر در کودکان معمولاً ناشی از واکنش آلرژیک به غذا، دارو، عفونت، نیش حشرات یا تماس با مواد خاص است. استرس و گرما نیز می‌توانند محرک باشند. کهیر معمولاً گذراست اما ممکن است مزمن شود. در صورت تکرار یا شدت زیاد باید آزمایش‌های آلرژی انجام شود. درمان به‌موقع از بروز عوارض بیشتر جلوگیری می‌کند.

7. سرخک در کودکان

سرخک یک بیماری ویروسی مسری است که با تب، سرفه، آبریزش بینی و بثورات پوستی آغاز می‌شود. راش‌ها معمولاً از صورت شروع شده و به کل بدن گسترش می‌یابند. سرخک از طریق قطرات تنفسی منتقل می‌شود و در کودکان واکسینه‌نشده شایع‌تر است. پیشگیری با واکسن MMR (سرخک، سرخجه، اوریون) بسیار مؤثر است. این بیماری ممکن است با عوارض جدی مانند: پنومونی همراه باشد.

8. مخملک در کودکان

مخملک یا تب اسکارلت ناشی از عفونت باکتریایی استرپتوکوک است و معمولاً پس از گلودرد ظاهر می‌شود. این بیماری با بثورات قرمز رنگ، تب، گلودرد و زبان توت‌فرنگی‌شکل مشخص می‌شود. پوست کودک حالت زبر و مخملی پیدا می‌کند. درمان آن با آنتی‌بیوتیک‌های مناسب انجام می‌شود. پیگیری به‌موقع برای جلوگیری از عوارض قلبی یا کلیوی ضروری است.

9. قارچ پوستی در کودکان

قارچ پوستی نوعی عفونت سطحی پوست است که معمولاً به‌صورت لکه‌های حلقوی یا پوسته‌دار ظاهر می‌شود. این عفونت از طریق تماس مستقیم با فرد یا وسایل آلوده منتقل می‌شود. نواحی مرطوب و گرم بدن مانند: کشاله ران یا پا بیشتر درگیر می‌شوند. درمان با کرم‌های ضدقارچ انجام می‌شود و رعایت بهداشت فردی برای پیشگیری مهم است. از پوشیدن لباس‌های تنگ و خیس باید اجتناب شود.

10. تب و دانه های پوستی کودک

ترکیب تب و دانه‌های پوستی می‌تواند نشانه‌ای از بیماری‌های ویروسی مانند: سرخک، روزئولا یا مخملک باشد. تشخیص دقیق بر اساس زمان شروع تب و شکل راش اهمیت دارد. برخی موارد نیازمند درمان حمایتی‌اند، در حالی که برخی مثل مخملک به آنتی‌بیوتیک نیاز دارند. وجود علائم شدید مانند: خواب‌آلودگی، بی‌حالی یا تنفس سخت نشانه خطر است. در این موارد مراجعه فوری به پزشک توصیه می‌شود.

11. حساسیت پوستی بعد از تب در کودکان

گاهی پس از پایان تب ناشی از ویروس‌ها، بثورات پوستی ظاهر می‌شوند؛ مثل بیماری روزئولا. این بثورات معمولاً بی‌خطر، بدون خارش و به‌صورت نقاط صورتی روی تنه کودک هستند. این حالت نشان‌دهنده واکنش بدن به ویروس یا پایان فاز بیماری است. راش‌ها معمولاً ظرف چند روز برطرف می‌شوند. در صورت همراهی با علائم دیگر باید بررسی پزشکی انجام شود.

12. حساسیت پوستی به دارو در کودکان

برخی داروها ممکن است باعث ایجاد حساسیت پوستی در کودکان شوند که به شکل راش، کهیر یا حتی تاول ظاهر می‌شود. این واکنش معمولاً ظرف چند ساعت تا چند روز پس از مصرف دارو بروز می‌کند. در موارد شدید، همراه با تب یا تورم صورت و لب‌هاست. باید مصرف دارو بلافاصله قطع شده و به پزشک مراجعه شود. مصرف داروها باید همیشه با تجویز و نظارت پزشک باشد.

حساسیت پوستی در کودکان خطرناک است

حساسیت پوستی در کودکان معمولاً خفیف است و با مراقبت‌های ساده در خانه بهبود پیدا می‌کند اما در بعضی موارد ممکن است نشانه یک واکنش شدید باشد.

اگر کودک دچار تب بالا، قرمزی و برجستگی‌های زیاد روی پوست، تورم صورت یا سختی در نفس کشیدن شود، باید سریع به پزشک مراجعه کرد. این علائم می‌توانند نشانه حساسیت شدید یا واکنش به دارو باشند.

گاهی راش پوستی همراه با بی‌حالی، خواب‌آلودگی یا لکه‌های قرمز تیره روی بدن دیده می‌شود که ممکن است نشانه بیماری‌های جدی مثل: مننژیت باشد.

اگر کودک به‌طور مکرر دچار حساسیت پوستی شود، لازم است دلیل آن توسط پزشک بررسی شود. درمان دیرهنگام می‌تواند باعث خارش زیاد، زخم شدن پوست یا عفونت شود. تشخیص زود و مراقبت درست می‌تواند از عوارض جلوگیری کند.

همچنین در موارد نادر، بثورات پوستی می‌توانند نشانه بیماری‌های خودایمنی یا عفونی خاص مانند: لوپوس یا بیماری‌های التهابی نادر در کودکان باشند. اگر بثورات با علائم غیرمعمولی مثل: درد مفاصل، کاهش وزن یا علائم عمومی طولانی‌مدت همراه بود، ارزیابی تخصصی توسط پزشک فوق تخصص ایمنولوژی یا روماتولوژی کودک توصیه می‌شود.

به همین دلیل، نباید هیچ نوع حساسیت پوستی را ساده گرفت، به‌ویژه اگر با علائم نگران‌کننده همراه باشد.

برای درمان حساسیت پوستی کودکان چه باید کرد؟

برای درمان حساسیت پوستی در کودکان:

• ابتدا باید عامل ایجادکننده مثل: برخی غذاها، داروها، شوینده‌ها یا لباس‌های حساسیت‌زا شناسایی و حذف شود.
• در مراحل اولیه، استفاده از کرم ضد حساسیت پوست کودک یا پماد حساسیت پوستی کودکان کمک می‌کند تا التهاب و خشکی پوست کاهش یابد.
• در مواردی که خارش یا قرمزی شدیدتر است، پزشک ممکن است از داروی ضد حساسیت پوستی کودکان یا حتی شربت برای حساسیت پوستی کودک استفاده کند. اگر شدت واکنش زیاد باشد، گاهی پزشک قرص ضد حساسیت پوستی کودکان را با دوز مناسب تجویز می‌کند.
• حمام با آب ولرم و استفاده از شوینده‌های ملایم برای پوست‌های حساس نیز مؤثر است.
• برای جلوگیری از خارش و زخم، بهتر است ناخن‌های کودک کوتاه باشد یا از دستکش نخی استفاده شود.
• پوشیدن لباس‌های نخی، گشاد و خنک هم به کاهش تحریک کمک می‌کند.
• در صورت تکرار حساسیت یا وجود علائمی مانند تب، بی‌حالی یا تاول، مراجعه به پزشک ضروری است.

برخی پمادها و داروهای خوراکی مخصوص حساسیت، به‌ویژه آن‌هایی که حاوی کورتیکواستروئید (کورتون) هستند، باید تنها برای مدت کوتاه و با نظر پزشک مصرف شوند؛ استفاده طولانی‌مدت بدون نظارت ممکن است به نازک شدن پوست یا اختلال در عملکرد سیستم ایمنی موضعی منجر شود.

تشخیص به‌موقع و انتخاب داروی مناسب باعث می‌شود حساسیت به‌خوبی کنترل شود. مشورت با پزشک بهترین راه برای اطمینان از درمان ایمن و مؤثر است.

سوالات متداول درباره بثورات پوستی در کودکان

1- بثورات جلدی چیست؟

بثورات جلدی به هر نوع تغییر غیرطبیعی در ظاهر پوست گفته می‌شود. مانند: قرمزی، دانه‌های ریز، التهاب، خارش یا پوسته‌ریزی. این تغییرات ممکن است ناشی از عفونت، حساسیت، گرما، دارو یا تحریک پوستی باشند. بثورات می‌توانند موضعی یا گسترده، خفیف یا شدید باشند. در کودکان، این حالت شایع است و معمولاً با علائم دیگر مانند: تب یا بی‌قراری همراه است. تشخیص دقیق علت آن توسط پزشک اهمیت زیادی دارد.

2- از کجا بفهمیم بچه به چی حساسیت داره؟

برای تشخیص علت حساسیت در کودک باید به زمان شروع علائم و تماس با مواد غذایی، دارویی یا محیطی خاص توجه کرد. ثبت دقیق اتفاقات روزهای قبل از بروز حساسیت کمک زیادی می‌کند. در صورت تکرار علائم، آزمایش‌های آلرژی توسط پزشک یا آلرژیست قابل انجام است. معمولاً پزشک با توجه به علائم و شرح حال اولیه، به شناسایی عامل مشکوک کمک می‌کند. حذف تدریجی مواد مشکوک از برنامه کودک نیز راهکار تشخیصی مؤثری است.

3- دون دون شدن بدن کودک نشانه چیست؟

ظاهر شدن دانه‌های ریز یا "دون دون شدن" پوست کودک می‌تواند نشانه‌ای از حساسیت پوستی، عفونت ویروسی، گرمازدگی یا واکنش به دارو باشد. این حالت ممکن است با خارش، تب یا بی‌قراری همراه باشد یا به‌تنهایی دیده شود. اگر دانه‌ها گسترش پیدا کنند یا همراه با علائم دیگر باشند، مراجعه به پزشک ضروری است. در اغلب موارد، این راش‌ها خوش‌خیم و گذرا هستند. تشخیص دقیق نیاز به بررسی بالینی دارد.

4- حساسیت پوستی در کودکان چگونه است؟

حساسیت پوستی در کودکان معمولاً به شکل قرمزی، دانه‌های خارش‌دار، خشکی یا التهاب پوست ظاهر می‌شود. ممکن است نواحی خاصی مثل: صورت، شکم یا پشت زانوها را درگیر کند. علت آن می‌تواند غذا، دارو، شوینده یا عوامل محیطی باشد. شدت واکنش از خفیف تا شدید متفاوت است. درمان با حذف عامل محرک و استفاده از داروی مناسب انجام می‌شود.

5- بثورات پوستی چه شکلی است؟

بثورات پوستی می‌توانند شکل‌های مختلفی داشته باشند؛ مثل دانه‌های قرمز، تاول، لکه‌های برجسته یا پوسته‌پوسته شدن. بعضی راش‌ها خارش دارند و برخی بدون خارش هستند. محل، رنگ، اندازه و ظاهر ضایعات در تشخیص علت آن نقش مهمی دارد. بثورات ممکن است فقط یک ناحیه را درگیر کنند یا به کل بدن گسترش یابند. ظاهر راش بستگی به علت آن دارد (مثلاً ویروسی، آلرژیک یا قارچی).

6- چگونه بثورات پوستی را از بین ببریم؟

برای از بین بردن بثورات پوستی ابتدا باید علت آن مشخص شود؛ مثلاً حساسیت، عفونت یا تحریک پوستی. به عنوان مثال در موارد خفیف، شست‌وشو با آب ولرم و استفاده از کرم‌های مرطوب‌کننده و ضد التهاب مناسب کودکان کافی است. در موارد شدیدتر، پزشک ممکن است داروهای خوراکی یا پماد خاص تجویز کند. پرهیز از خاراندن و پوشیدن لباس‌های نخی نیز در روند بهبود مؤثر است. در صورت ادامه‌دار بودن راش، مراجعه به پزشک ضروری است.

سخن پایانی

در این مقاله با دلایل، نشانه‌ها و انواع مختلف بثورات و حساسیت‌های پوستی در کودکان آشنا شدیم. عواملی مانند: عفونت‌ها، آلرژی به غذا یا دارو، تغییر فصل‌ها، گرما و سرما، یا تماس پوست با مواد محرک می‌توانند باعث بروز این مشکلات شوند. تفاوت بین حساسیت‌های خفیف و علائم خطرناک مثل: تب بالا، خواب‌آلودگی یا تورم نیز توضیح داده شد.

تأکید شد که درمان به‌موقع و مراقبت درست از پوست کودک می‌تواند از عوارض جدی جلوگیری کند. در موارد معمولی، مراجعه به پزشک عمومی یا متخصص کودکان کافی است، اما اگر علائم شدید باشد، باید به متخصص پوست کودکان مراجعه شود. استفاده از داروهایی مثل کرم، پماد یا شربت مخصوص حساسیت، تنها باید با نظر پزشک باشد. همچنین، رعایت بهداشت پوست، استفاده از لباس مناسب و حذف مواد حساسیت‌زا در پیشگیری بسیار مؤثر است.

 برای خرید محصولات مراقبت از پوست کودک، باید از مراکز معتبر و قابل اعتماد تهیه کرد. شما می‌توانید این محصولات را با خیال راحت از داروخانه مرکزی جمالزاده یا داروخانه آنلاین داروکده تهیه نمایید. این داروخانه‌ها محصولات را با کیفیت بالا، قیمت مناسب و تاریخ انقضای معتبر ارائه می‌دهند و مشاوره تخصصی نیز در اختیار شما قرار می‌دهند.