
این مقاله رزوراترول را به عنوان یک ترکیب نوتراسیوتیکال معرفی کرده و به بررسی ویژگیهای فارماکولوژیک، عوارض رزوراترول و پتانسیل درمانی آن میپردازد. افزون بر این، مکملهای رزوراترول نیز مرور شدهاند.
نویسنده: دکتر اشکان شیرودی
تحریریه داروکده
آخرین به روزرسانی:
01 دی 1404
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
01 دی 1404
15
رزوراترول چیست و چه خواصی دارد؟
رزوراترول یک پلیفنول طبیعی از خانواده استیلبنوئیدها است که در پوست انگور، شراب قرمز، بلوبری، بادام زمینی و سایر منابع یافت میشود. خواص بیولوژیکی رزوراترول، بهویژه فعالیتهای آنتیاکسیدانی، ضد التهابی، ضد سرطانی، شبه استروژنی، گشادکننده عروق و محافظتکننده قلب از دلایل اصلی اهمیت این ماده نوتراسیوتیکال با ارزش در پزشکی و داروسازی است.
Resveratrol بهعنوان یک آنتیاکسیدان قوی شناخته میشود و تاکنون مطالعات متعددی به بررسی اثرات ضد پیری آن پرداختهاند. با توجه به افزایش تقاضا برای محصولات مؤثر در بهتعویق انداختن روند پیری در جوامع امروزی، بررسی جامع خواص و ویژگیهای این ترکیب طبیعی اهمیت فزایندهای یافته است. از این رو، در ادامه به مطالعه و تحلیل کامل این ماده، کاربردها، عوارض و تداخلات آن پرداخته شده است.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:
مدت زمان تقریبی مطالعه: 8 دقیقه
رزوراترول بهطور طبیعی در شراب قرمز، انواع توتها، آب انگور بنفش و در مقادیر کمتر در بادامزمینی یافت میشود. سایر منابع این ترکیب شامل برخی گونههای اکالیپتوس، حبوبات و بهویژه ریشه گیاه Polygonum cuspidatum (علف گرهدار ژاپنی) است، که از غنیترین منابع رزوراترول به شمار میرود. این گیاه در طب سنتی آسیای شرقی بهطور گسترده مورد استفاده قرار گرفته و به دلیل دارا بودن مقادیر بالای رزوراترول، منبع مهمی برای استخراج این ترکیب محسوب میشود.

محتوای رزوراترول در انگور تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله نوع انگور، شرایط محیطی و روشهای فرآوری قرار دارد. تحقیقات علمی نشان دادهاند که میزان رزوراترول در انگورهای قرمز و بنفش، بهطور قابلتوجهی بیشتر از انواع سفید است. رزوراترول بیشتر در پوست انگور یافت میشود و از آنجا که پوست انگور در فرآیند تولید شراب قرمز باقی میماند، شراب قرمز بهعنوان یکی از منابع رایج رزوراترول شناخته میشود و به هر میزان که پروسه تخمیر طولانیتر باشد، محتوی رزوراترول بیشتری در آن تولید خواهد شد. به غیر از پوست انگور، رزوراترول در برگها و گلبرگهای گیاه Vitis viniferaدر مقادیر کمتر نسبت به پوست آن وجود دارد. علت سنتز این ترکیب ارزشمند در گیاهان، دفاع در برابر حمله قارچها و میکرواورگانیسمها به گیاه است.

منابع علمی جدید نشان میدهند که ترب، بهویژه در بخشهای هوایی خود، حاوی ترکیبات پلیفنولی و فلاونوئیدی است که خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی دارند. با این حال، اطلاعات دقیقی در مورد وجود رزوراترول در ترب هنوز در دسترس نیست و نیاز به مطالعات بیشتری است.
طبق مطالعات انجام شده، رزوراترول به عنوان یک ماده نوتراسیوتیکال طبیعی خواص مفیدی جهت پیشگیری و درمان برخی از بیماریها دارد که در این قسمت به ترتیب شرح داده شده است.
مطالعات آزمایشگاهی بهطور مشخص نشان دادهاند که رزوراترول از طریق مکانیسمهای بالقوه متعددی میتواند اثرات مفیدی بر سیستم قلبی-عروقی داشته باشد. با این حال، شواهد انسانی موجود محدود بوده و اغلب بر اساس مطالعات با حجم نمونه اندک و دوره زمانی کوتاه است. در همین راستا، دو مطالعه انجام شده در چین بر روی دو گروه تحقیقاتی گزارش کردهاند که رزوراترول قادر است در مدلهای حیوانی (خرگوش) و نیز مطالعات انسانی، بهعنوان یک مهارکننده تجمع پلاکتی عمل کند. با وجود این یافتهها، هنوز برای توصیه رزوراترول بهعنوان یک منبع غذایی جهت پیشگیری از بیماریهای قلبی-عروقی زود است و انجام پژوهشهای بالینی گستردهتر و بلندمدت ضروری به نظر میرسد.

یک آنالیز در سال ۲۰۱۸ نشان داد که مصرف کپسول رزوراترول تأثیر قابلتوجهی بر فشار خون سیستولیک و دیاستولیک ندارد. با این حال، برخی مطالعات نشان دادهاند که دوزهای بالاتر رزوراترول ممکن است اثرات مثبتی بر فشار خون داشته باشند. بهطور کلی، نتایج متناقضی در مورد اثرات رزوراترول بر فشار خون وجود دارد و برای دستیابی به نتایج قطعی، مطالعات بالینی بیشتری با طراحیهای مناسب و پیگیری طولانیمدت مورد نیاز است.
گرچه رزوراترول میتواند برخی رادیکالهای آزاد را مستقیماً حذف کند، اما فعالیت پاککنندگی مستقیم آن نسبتاً ضعیف است. خواص آنتیاکسیدانی قرص رزوراترول در بدن بیشتر به دلیل تأثیر آن بهعنوان تنظیمکننده ژنها است به طوری که میتواند میزان تولید گلوتاتیون را افزایش دهد و همچنین با تقویت مسیرهای سلولی دفاعی نقش محافظتی داشته باشد.
کپسول کوئترول رزوراترول 250 یک فرآورده طبیعی و فاقد مواد شیمیایی است که با داشتن عصاره تغلیظ شده پوست انگور و پلی فنول رزوراترول دارای طیف وسیعی از مزایایی مرتبط با سلامتی است. این محصول با اثرات آنتیاکسیدانی، ضدالتهابی و تقویتکننده سیستم ایمنی، خطر ابتلا به بیماریهای مزمن را کاهش می دهد و برای ارتقا سلامت عمومی بدن مناسب است. این کپسول حاوی 250 میلی گرم رزوراترول و 10 میلی گرم عصاره پوست انگور است.
رزوراترول به عنوان یک ترکیب پلیفنولی طبیعی، علاوه بر خواص آنتیاکسیدانی و ضد التهابی، اثرات ضد ویروسی نیز از خود نشان میدهد. این ماده طبیعی به دلیل توانایی در مهار تکثیر ویروسها و ممانعت از ورود ویروسها به سلولها، توجه زیادی در تحقیقات اخیر به خود جلب کرده است.
یک مطالعه آزمایشگاهی در سال 2021 نشان داد که رزوراترول میتواند تکثیر ویروس SARS-CoV-2، عامل بیماری کووید-19، را مهار کند. مکانیسم این اثر به احتمال زیاد شامل مهار مسیرهای داخلسلولی است که ویروس برای همانندسازی و تولید کپیهای جدید خود از آنها استفاده میکند. این مسیرها شامل پاسخهای التهابی و متابولیسم سلولی هستند که به ویروس اجازه میدهند به طور مؤثر در سلولها تکثیر یابد.
رزوراترول ممکن است با مهار این مسیرها، از تکثیر ویروس در سلولهای میزبان جلوگیری کرده و به عنوان یک ترکیب مکمل در کنار درمانهای استاندارد ضدویروسی عمل کند. این ترکیب قادر است به طور همافزا (سینرژیک) اثرات درمانی داروهای ضد ویروسی را تقویت کند و از این رو میتواند در مدیریت بیماریهای ویروسی مانند کووید-19 و دیگر ویروسها مفید واقع شود.
با این حال، شواهد موجود عمدتاً از مدلهای سلولی و حیوانی به دست آمدهاست و مطالعات انسانی برای اثبات کارایی و ایمنی رزوراترول در درمان ویروسها هنوز محدود هستند. برای تأیید نتایج در انسانها، به ویژه در مواجهه با ویروسهای جدید، نیاز به مطالعات بالینی کنترلشده و دادههای گستردهتر است.
مطالعات علمی اخیر نشان دادهاند که رزوراترول میتواند خواص ضد میکروبی و ضد انگلی قابل توجهی از خود نشان دهد. این ترکیب طبیعی با اثرات آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی خود قادر است رشد و تکثیر انواع مختلف انگلها را مهار کند. یکی از موارد خاصی که در این زمینه مورد بررسی قرار گرفته، انگل لشمانیا است که باعث بیماری لشمانیاز میشود. یافتههای پژوهشی نشان دادهاند که رزوراترول قادر است از طریق افزایش استرس اکسیداتیو و اختلال در مسیرهای بیوشیمیایی انگل، رشد و بقای این انگل را کاهش دهد. این تأثیرات منجر به کاهش توانایی انگل در تکثیر و زنده ماندن میشود و بهطور قابل توجهی اثر کشندگی بر آن دارد.
علاوه بر این، برخی از مطالعات in vitro (در محیط آزمایشگاهی) نشان دادهاند که ترکیب رزوراترول با داروی آمفوتریسین B که یکی از داروهای مؤثر ضد انگل است، میتواند اثرات ضدانگلی را به صورت سینرژیستی (همافزایی) تقویت کند. این به این معنی است که ترکیب این دو ماده باعث کاهش نیاز به دوز موثر دارو شده و در نتیجه، احتمال بروز عوارض جانبی دارو کاهش مییابد. این یافتهها نشاندهنده پتانسیل رزوراترول در بهبود درمانهای ضدانگلی و کاهش عوارض جانبی داروهای ضد انگل است. با این حال، تحقیقات بیشتری برای تأیید این اثرات در مدلهای حیوانی و آزمایشات بالینی انسانها ضروری است.
رزوراترول به عنوان یک عامل ضدالتهاب طبیعی، توانایی تعدیل پاسخهای التهابی در مفاصل را دارد. این ترکیب از طریق مهار مسیرهای سیگنالینگ التهابی مانند NF-κB و MAPK،کاهش تولید سیتوکینهای پیشالتهابی مانند TNF-α و IL-1β و مهار فعالیت آنزیمهای COX-2 موجب کاهش التهاب و آسیب بافتی در مفاصل میشود. مطالعات حیوانی و سلولی نشان دادهاند که رزوراترول میتواند تخریب غضروف را کاهش دهد و در نتیجه در بیماریهایی نظیر آرتریت روماتوئید و آرتروز نقش محافظتی ایفا کند. با وجود این، برای تبدیل این نتایج به کاربردهای بالینی قطعی، انجام مطالعات انسانی بیشتر ضروری است.
پیری پوست بر اساس سه مکانیسم اصلی توصیف میشود. نخست، پیری زمانی یا درونی است که بیانگر کاهش تدریجی ساختار و عملکرد پوست در اثر گذر زمان و فرآیندهای طبیعی بدن میباشد. دوم، پیری بیرونی است که در نتیجهی عوامل محیطی، بهویژه تابش نور فرابنفش (UV) رخ میدهد و موجب تضعیف پوست و بروز مشکلات مختلف پوستی مانند: چروک، کاهش رطوبت پوست و کاهش الاستیسیته میگردد. سومین مکانیسم در فرآیند پیری پوست، تئوری کوتاه شدن تلومرها است. تلومرها در انتهای ماده ژنتیکی سلول (کروموزومها) قرار دارند و معمولاً از توالیهای کوتاه و تکراری ساده (TTAGGG) در انسان تشکیل شدهاند. این توالیها خلاصه نحوه قرارگیری بازهای آلی در ساختار DNA است.
وظیفهی اصلی این توالیهای تکراری، محافظت از انتهای کروموزومها در برابر کوتاه شدن تدریجی و از دست رفتن اطلاعات ژنتیکی حیاتی در طی تقسیم سلولی است. با گذشت زمان و در نتیجهی تقسیمهای مکرر، این توالیها کوتاه میشوند؛ در نتیجه، سلول توانایی محافظت از ساختار کروموزومی خود را از دست میدهد. این امر منجر به فعال شدن پاسخهای مولکولی جهت آسیب DNA شده و در نهایت نقش مهمی در فرآیند پیری سلولی ایفا میکند.

همانطور که پیشتر گفته شد، مکانیسم دوم پیری پوست، پیری ناشی از عوامل بیرونی یا Photoaging است. تابش مزمن نور فرابنفش به پوست انسان میتواند موجب فعالسازی رادیکالهای آزاد (ROS) شود. این رادیکالها با تحریک مسیرهای التهابی باعث تخریب کلاژن و الاستین واقع در ساختار ماتریس خارج سلولی و لایه درم پوست میشوند. در مقابل، مسیرهایی مانند TGF-β و NrF2 دارای اثرات محافظتی هستند؛ بهطوریکه میتوانند با مهار تخریب کلاژن و تحریک سنتز آن، از ساختار پوست محافظت کنند. فعالسازی این مسیرهای محافظتی توسط برخی ترکیبات بایواکتیو طبیعی، روشی مؤثر برای مقابله با روند پیری پوست محسوب میشود.
رزوراترول بهعنوان یک ترکیب آنتیاکسیدان طبیعی، با کاهش تولید گونههای فعال اکسیژن (ROS) و مهار مسیرهای التهابی به کاهش استرس اکسیداتیو و التهاب مزمن کمک میکند. این ویژگیها میتوانند با کاهش آسیبهای سلولی و جلوگیری از پیشرفت روند پیری، از روند تخریب سلولی جلوگیری کنند. در پیری سلولی، سلولها همچنان از نظر متابولیکی فعال هستند، اما توانایی تقسیم و بازسازی بافتها را از دست میدهند. در این وضعیت، سلولها با ترشح سیتوکینها و فاکتورهای التهابی محیط بافتی را تحت تأثیر قرار میدهند، که این خود میتواند باعث تشدید روند پیری و آسیب بیشتر به بافتها شود.
برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص مکانیسمهای پیری و فرآوردههای ضد پیری، به ویدیو خانم دکتر شیدا احمدی کولایی درباره "بهترین فرآوردههای گیاهی برای افزایش طول عمر" مراجعه فرمایید.
در سالهای اخیر، توجه قابلملاحظهای به ترکیبات فعال زیستی گیاهی، بهویژه پلیفنولها، بهعنوان عوامل مداخلهگر در روند پیری جلب شده است. در میان این ترکیبات، رزوراترول جایگاه ویژهای دارد؛ که به دلیل دارا بودن فعالیتهای بیولوژیکی گسترده به عنوان ترکیبی با پتانسیل ضدپیری مورد توجه قرار گرفته است.
مطالعات تجربی و پیشبالینی نشان دادهاند که رزوراترول میتواند از طریق تنظیم استرس اکسیداتیو، بهبود متابولیسم انرژی و تأثیر بر مکانیسمهای اپیژنتیک، اثرات مخرب فرآیند پیری را کاهش دهد. یکی از مهمترین مسیرهایی که رزوراترول از طریق آن عمل میکند، فعالسازی پروتئین سیرتوئین1 (sirt1) است. پروتئین سیرتوئین 1 (sirt1) یکی از پروتئینهای مهم در تنظیم فرآیندهای سلولی است که در تعدادی از مکانیسمهای ضدپیری نقش اساسی ایفا میکند. این پروتئین بهعنوان یک آنزیم داستیلاز (Deacetylase) در فرآیندهای تنظیم طول عمر سلولی و پاسخ به استرسهای متابولیک نقش مهمی دارد و از طریق فعالسازی مکانیزمهای ترمیم DNA و بهبود عملکرد میتوکندری، به حفظ عملکرد بهینه سلولی و کاهش آسیبهای سلولی کمک میکند.
شواهد علمی، از جمله تحقیقاتی که بر روی مدلهای حیوانی انجام شدهاند، نشان میدهند که فعالسازی sirt1 توسط ترکیباتی مانند رزوراترول میتواند بهطور مثبت بر افزایش طول عمر و کاهش بروز بیماریهای مرتبط با پیری تأثیرگذار باشد. نتایج حاصل از مطالعات بر روی مدلهای مختلف حیوانات (از جمله کرمها، مگسها و پستانداران کوچک) نشان داده است که مصرف رزوراترول میتواند طول عمر و سلامت عمومی را در این مدلها بهبود بخشد.
از جمله مکملهای مؤثر در کند کردن روند پیری پوست میتوان به ایمیدین و آنادِرم اشاره کرد. یکی از مواد مؤثرهی اصلی در این مکملها، عصارهی هستهی انگور (Vitis vinifera) است. برخلاف مکملهایی مانند کوئترول که تمرکز اصلی آنها بر ترکیب رزوراترول پوست انگور است، در این محصولات تأکید اصلی بر عصارهی هستهی انگور است. پوست انگور منبع اصلی و غنی از رزوراترول است، در حالیکه هستهیانگور عمدتاً حاوی پروآنتوسیانیدینها و ترکیبات کاتشین و اپیکاتشین است و نسبت به پوسته، میزان رزوراترول کمتری دارد.
این ترکیبات با دارا بودن قدرت آنتیاکسیدانی بسیار بالا، نقش مهمی در مهار رادیکالهای آزاد، کاهش التهاب پوستی، و محافظت از ماتریکس خارجسلولی ایفا میکنند به همین دلیل، عصارهی هستهی انگور بهعنوان یک عامل ضدپیری طبیعی و کارآمد در فرمولاسیون بسیاری از مکملهای پوست مورد استفاده قرار میگیرد و معرفی مکملهای آن در این مقاله خالی از لطف نیست.
در سالهای اخیر، مطالعات متعددی بر روی اثرات رزوراترول بر سیستم ایمنی انجام شده است. این تحقیقات نشان دادهاند که رزوراترول میتواند تولید فاکتورهای ایمنی را افزایش دهد و سلولهای ایمنی را بهطور مؤثرتری به سمت منابع التهاب مانند تومورها هدایت کند. بهویژه، دو ویژگی ضد التهابی رزوراترول در این زمینه برجسته است:
همچنین، یک مطالعه دیگر که در سال 2023 انجام شد، نشان داد که ترکیب رزوراترول با کورکومین میتواند به تنظیم فعالیت سلولهای ایمنی کمک کند و در عین حال از رشد سلولهای سرطانی جلوگیری نماید. با این حال، تمامی این نتایج در فاز پیشبالینی قرار دارند و برای استفاده بالینی و درمان سرطان نیاز به تحقیقات بیشتری برای بهبود ویژگیهای فارماکولوژیکی رزوراترول و اثربخشی آن در شرایط بالینی است.
دوز رزوراترول در مطالعات انسانی معمولاً بین 0.5 تا 5 گرم در روز بوده است، اما برای تعیین دوز دقیق و ایمن مصرف، انجام مطالعات بیشتری ضرورت دارد.
رزوراترول ساختاری مشابه با دی اتیل استیل بسترول (یک استروژن سنتتیک) دارد و میتواند به طور بالقوه سرطان سینه را تحریک کند. در برخی مطالعات، رزوراترول در شرایط خاص میتواند نقش پیشالتهابی در بافت عروقی ایفا کند. همچنین گزارش شده است که مصرف بیش از دو گرم رزوراترول در روز میتواند موجب بروز عوارض گوارشی مانند کرامپ شکمی و اسهال شود.
اگرچه تداخل خاصی برای رزوراترول بهطور قطعی گزارش نشده است، اما در یک مطالعه مشاهده شد که مصرف روزانه یک گرم رزوراترول به مدت چهار هفته میتواند موجب القای آنزیمهای کبدی شده و از این طریق متابولیسم برخی داروها مانند کلردیازپوکساید، کلومیپرامین، کلوزاپین، پروپرانولول و کلوپیدوگرل را افزایش و غلظت پلاسمایی آن را کاهش دهد.
هرچند تاکنون مشکلی خاصی از مصرف رزوراترول در دوران بارداری و شیردهی گزارش نشده است، اما به دلیل احتمال وجود اثرات شبه استروژنیک، استفاده از مکملهای حاوی این ترکیب باید تحت نظر پزشک و با پایش دقیق صورت گیرد.
رزوراترول یکی از ترکیبات فعال با ارزش دارویی و نوتراسیوتیکال است. قیمت رزوراترول در بازار به عوامل مختلفی بستگی دارد. مهمترین عامل، کیفیت مواد اولیه و روش استخراج است. رزوراترول استخراجشده از منابع گیاهی استاندارد که در شرایط کنترلشده کشت و فرآوری شدهاند، معمولاً خلوص بالاتری دارد و قیمت آن بیشتر است. نوع محصول و شکل عرضه (پودر، کپسول، قرص)، بستهبندی مناسب برای محافظت در برابر نور و اکسیداسیون و برند تولیدکننده نیز بر قیمت اثر میگذارند. برندهای بین المللی با گواهیهای معتبر معمولا گرانتر از نمونههای داخلی هستند.
رزوراترول، یک ترکیبی طبیعی و ارزشمند است که از گذشته تا امروز در طب سنتی و روشهای طبیعی مراقبت از سلامت جایگاه ویژهای داشته است. رزوراترول به دلیل نقش مؤثرش در محافظت سلولی، کاهش التهاب و مقابله با آسیبهای اکسیداتیو مورد توجه قرار گرفته است. مصرف منظم مواد غذایی حاوی رزوراترول یا مکملهای حاوی آن میتواند به حفظ سلامت قلب و عروق، تقویت سیستم دفاعی بدن و بهبود عملکرد متابولیک کمک کند. همچنین پژوهشهای نوین، نقش بالقوه این ترکیب را در کاهش روند پیری و پیشگیری از بیماریهای مزمن برجسته کردهاند.
برای بهرهگیری از تمامی خواص رزوراترول، انتخاب محصولی استاندارد و دارای تأییدیههای لازم، از اهمیت بالایی برخوردار است. داروخانه آنلاین داروکده بهعنوان تنها دارنده نماد الکترونیک پنجستاره در بین داروخانههای سراسر کشور، بستری امن و مطمئن برای خرید مکملهای حاوی رزوراترول فراهم کرده است. تمامی محصولات این پلتفرم، با تضمین اصالت، قیمت مصوب و شرایط نگهداری استاندارد عرضه میشوند، تا با خیالی آسوده بتوانید از فواید این گیاه دارویی بهرهمند شوید.
علاوه بر این، مجله داروکده با ارائه مقالات علمی و بهروز، اطلاعات کاملی درباره خواص، دوز مصرف و موارد احتیاطی رزوراترول در اختیار شما قرار میدهد. نظرات و تجربیات شما در استفاده از این ترکیب میتواند برای دیگران مفید باشد. خوشحال میشویم اگر آن را در بخش دیدگاهها با ما به اشتراک بگذارید!
Kohandel Z, Darrudi M, Naseri K, Stamina F, Aschner M, Pourbagher-Shahri AM, Samarghandian S. The role of resveratrol in aging and senescence: A focus on molecular mechanisms. Current Molecular Medicine. 2024 Jul 1;24(7):867-75
Pyo IS, Yun S, Yoon YE, Choi JW, Lee SJ. Mechanisms of aging and the preventive effects of resveratrol on age-related diseases. Molecules. 2020 Oct 12;25(20):4649
Zhou DD, Luo M, Huang SY, Saimaiti A, Shang A, Gan RY, Li HB. Effects and mechanisms of resveratrol on aging and age‐related diseases. Oxidative medicine and cellular longevity. 2021;2021(1):9932218
Xia N, Daiber A, Förstermann U, Li H. Antioxidant effects of resveratrol in the cardiovascular system. British journal of pharmacology. 2017 Jun;174(12):1633-46
Filip V, Plockova M, Šmidrkal J, Špičková Z, Melzoch K, Schmidt Š. Resveratrol and its antioxidant and antimicrobial effectiveness. Food chemistry. 2003 Dec 1;83(4):585-93
Mousavi P, Rahimi Esboei B, Pourhajibagher M, Fakhar M, Shahmoradi Z, Hejazi SH, Hassannia H, Nasrollahi Omran A, Hasanpour H. Anti-leishmanial effects of resveratrol and resveratrol nanoemulsion on Leishmania major. BMC microbiology. 2022 Feb 15;22(1):56
Passos CL, Ferreira C, Soares DC, Saraiva EM. Leishmanicidal effect of synthetic trans-resveratrol analogs. PloS one. 2015 Oct 30;10(10):e0141778
پرسش و پاسخ
ثبت دیدگاه
پیام به صورت ناشناس ثبت گردد
پیام به صورت خصوصی ثبت گردد
منابع:
مقالات مرتبط
مجله داروکده یک مجله اینترنتی است که شما را در امر آشنایی، تهیه و مصرف صحیح محصولات سلامت محور یاری میرساند.
استفاده از مطالب مجله داروکده فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع و درج لینک بلامانع است . کلیه حقوق این مجله به وب سایت داروکده تعلق دارد